(1990)27Απριλίου, 1990 [ΠΙΚΗΣ, ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ. Δ/στές] ΓΕΝΙΚΟΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Εφεσείων, ν. ΜΙΧΑΗΛ ΔΗΜΟΣΘΕΝΟΥΣ, .Εφεσίβλητου. (Ποινική ΈφεσηΑρ. 5078). Ποινική Δικονομία — Έφεσηκατά αθωωτικήςαποφάσεως Επαρχια κού Δικαστηρίου από Γενικό Εισαγγελέα — Οπερί Ποινικής Δι κονομίας Νόμος, Κεφ. 155 — Άρθρο 137
(1)(α) (ι) — Έκφραση αμφιβολίας από τον πρωτόδικο Δικαστή σχετικά με ενοχή του Κα τηγορουμένου — Εκθεμελιώνει την κατηγορία — Δεν υπόκειται σε έφεση — Δεν επιτρέπεται έφεσηεναντίον ευρημάτων του Δικαστη ρίου — Άρθρο 137
(1)(α)(ιι) — Δανθασμένη εκτίμηση γεγονότων — Δεν υπόκειται σεέφεση. 5 Ποινική Δικονομία — Έφεση κατά αθωωτικήςαποφάσεως Επαρχια κούΔικαστηρίου από ΓενικόΕισαγγελέα — Ο περί ΠοινικήςΔικό- 10 νομίας Νόμος, Κεφ. 155,Άρθρο 137 — Ανάγκη αυστηράς ερμη νείας ενόψειάρθρου 12.2τον Συντάγματος. Στην -υπόθεση αυτή ο Γενικός Εισαγγελέας άσκησε έφεσηκατά αθωωτικής αποφάσεως,με τηνοποία ο εφεσίβλητος είχεναπαλλα γεί λόγω αμφιβολιών από κατηγορίαν ότι απέζηαπό κέρδηπορ νείας. Εν τέλει ο εφεσείων εβάσισε την υπόθεση του σε ισχυρισμό ότι το Δικαστήριο είχε προβεί σε αντιφατικάευρήματα.Το θέμα, που εγεννήθη,ήτανκατάπόσο,ενόψει της διαπιστώσεως αυτής,η Έφεση ήταν εντός του δικαιοδοτικοΰ πλαισίου του άρθρου 137 τουΚεφ. 155. 15 20 Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτονταςτην έφεση,απεφάσι σε: Το δικαίωμα εφέσεως βάσει του άρθρου 137
(1)(α)(ι) περιορί ζεται σε περιπτώσεις απουσίαςμαρτύρωνγιατηδιαπίστωσηγεγο νότος ή γεγονότων. Το κριτήριο είναι αντικειμενικό και περιοριζεται στην εξακρίβωση, ανυπήρχε μαρτυρία ηοποίαθα μπορούσε να θεμελιώσει εύρημα, όχι μαρτυρίας η οποία να δικαιολογεί τα ευρήματατουΔικαστηρίου. α)Το εδάφιο αυτό της νομοθεσίας περιορίζει το δικαίωματης 152 25 2 ΑΛΛ. 5 10 15 Γενικός Εισαγγελέας ν. Δημοσθένους έφεσης σε περιπτώσεις όπου αμφισβητείται η ύπαρξη γεγονότος αναγκαίου για τη θεμελίωση της απόφασης. Η ύπαρξηαμφιβο λιών ως προςτασυστατικάστοιχεία του εγκλήματος εκθεμελιώνει την κατηγορία. Πρόκειται για αρνητική διαπίστωση. Η διάταξη της νομοθεσίας ηοποία εξετάζεται μπορεί να επικληθεί μόνο στις περιπτώσεις όπου προβλέπεται η ύπαρξη θετικού γεγονότος για τηνυποστήριξητηςαπόφασης. β) Ηεφαρμογήτουάρθρου 137
(1)(α)(ιι)περιορίζεται σε περι πτώσεις όπου με απόφαση του Δικαστηρίου αποκλείεται ήγίνεται δεκτή μαρτυρία κατά παράβασηή παρέκκλιση από τους κανόνες του δικαίουτης απόδειξης. Ηεσφαλμένη εκτίμηση μαρτυρίαςδεν εξισώνεται με την ανεδαφικήσυμπερίληψη ήτον αποκλεισμό μαρ τυρίας. γ) Οι άλλοι δύο λόγοι του άρθρου 137
(1)(βλ. παραγ. (α)(Lit) και(α)(ιν))αφορούνκαθαράνομικούς λόγους. 6) Το περιεχόμενο του άρθρου 12.2 του Συντάγματος παρέχει πρόσθετο λόγο για τον αυστηρό περιορισμό του δικαιώματος του Γενικού Εισαγγελέα για έφεση κατ' αθωωτικής αποφάσεως του ΕπαρχιακούΔικαστηρίου. 20 Ηέφεση επιτρέπεται. Αναφερόμενες αποφάσεις: ΓενικόςΕισαγγελέας ν. Χριστοδονλου
(1990)2Α.Α.Δ.133. Έφεση εναντίον αθωωτικής απόφασης. Έφεση από τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας 25 εναντίον της απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λάρνακος (Αρ. Υπόθεσης 10794/88) με την οποία ο Αν. Επαρχιακός Δικαστής Ιαχϊννίδηςαθώωσετονκατηγορού μενο στην κατηγορίαότι αποζούσεαπότακέρδητης πορ νείας κατάπαράβαση των άρθρων 164
(1)(α)και 35 του 30 Ποινικού Κώδικα,Κεφ. 154. Μ.Κυπριανού, Ανώτερος Δικηγόρος τηςΔημοκρατίας μεΜ. Πηλείδη, γιατον εφεσείοντα. Λ. ΦράγκοςκαιΕ. Πελεκάνος, γιατον εφεσίβλητο. ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: Την απόφαση του Δικαστηρίου θα 35 δώσηοΔικαστήςκ.Πικής. -< 153 Γενικός Εισαγγελέας ν.Δημοσθένους
(1990)ΟΔΙΚΑΣΤΗΣ ΠΙΚΗΣ:ΟΜιχαήλ Δημοσθένους, οεφε σίβλητος, αθωώθηκε απότο ΕπαρχιακόΔικαστήριο Λάρ νακας απότην κατηγορία ότι αποζούσε απότακέρδητης πορνείας. Εναντίον τηςαπαλλαγήςκαιαθώωσηςτου υπο βλήθηκε έφεση από το Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρα- 5 τιας στο πλαίσιο του δικαιώματος για έφεση πουτου πα ρέχει το άρθρο 137
(1)του Περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου - Κεφ.
- Η ετυμηγορία του Δικαστηρίου προ σβάλλεται γιατουςτρειςπιοκάτωλόγους :
- Ηνομική ερμηνεία που δόθηκε απότο Δικαστήριο ίο αναφορικά με το άρθρο 164
(1)και ειδικά για το απαιτού μενο στοιχείο της πορνείας είναι εσφαλμένη και αντίθετη προςτονόμο καιτη νομολογία.
- Το Δικαστήριο εφάρμοσε εσφαλμένα το νόμο στα πραγματικάγεγονότα της υποθέσεως. _
- Η μαρτυρία δεν εδικαιολογούσε το εύρημα του Δι καστηρίουότι δεναποδείχθηκετο στοιχείο τηςπορνείας. Κατάτην ακρόασητηςέφεσης διαφάνηκε ότιδεν υπήρ ξε παρερμηνεία των διατάξεων του άρθρου 164
(1)του Κεφ. 154, και ούτε διατυπώθηκε ουσιαστικό παράπονο 20 για τον καθορισμό των συστατικών στοιχείων του αδική ματος του αποζείν από τα κέρδη της πορνείας. Μετά τη διευκρίνιση αυτής της θέσης ο κ. Κυπριανού εγκατέλειψε τονπρώτολόγοτης έφεσης. Στηναγόρευση τουοκ.Κυπριανούέδωσειδιαίτερηέμ- 25 φάση στο δικαιοδοτικό πλαίσιο που παρέχει το άρθρο 137(ΐ)(α) στο Γενικό Εισαγγελέα για την άσκηση έφεσης μετά την προκαταρκτική ένσταση του κ. Φράγκου· στην ακρόαση της ουσίας της έφεσης για το λόγο ότι εκφεύγει από το δικαιοδοτικό πλαίσιο πουπαρέχεται για την προ- 30 σβολή αθωωτικής απόφασης του Επαρχιακού Δικαστη ρίου. Ο κ. Κυπριανού εισηγήθηκε ότι οι παράγραφοι(ι) και (ιι) του άρθρου 137(ΐ)(α) καθιστούν ευχερή την προ σβολή αθωωτικής απόφασης οποτεδήποτε αμφισβητείται το υπόβαθρο των γεγονότων πάνω στο οποίο βασίζεται. 154 2 Α.ΑΛ. Γενικός Εισαγγελέας ν.Δημοσθένους Πικής,Λ. Στηνπροκείμενηπερίπτωσηαμφισβητούνται δυο ουσιώδη ευρήματατουΔικαστηρίου- 5 10 (α) Ότιηγυναίκααπότακέρδητηςοποίαςοεφεσίβλη τος, όπως ήταν ηθέσητης Κατηγορίας, αποζούσε,δεν ήταν πόρνη και κατ' ακολουθία έλειπε ένα από τασυ στατικάστοιχεία τουεγκλήματος,και (β)ότι το Δικαστήριο είχε αμφιβολίες κατάπόσο ο εφεσείων μετείχε σε οποιαδήποτε διευθέτηση για την αποκόμιση ωφελημάτων απότην προσφοράτης καλλιτέχνιδας Βιβιάνας, που εργαζόταν στο νυκτερινό του κέντρο (καμπαρέ),του σώματος της για σεξουαλικούς σκοπούς. Οι αμφιβολίες του Δικαστηρίου διατυπώνονται στο απόσπασμα που ακολουθεί και προηγείται της τελικής 15 ετυμηγορίας του Δικαστηρίου με την οποίααπορρίφθηκε ηκατηγορία:- 20 25 "Ανεξαρτήτως τούτου έχω αμφιβολίες κατά πόσον υπήρξαν τέτοιες οδηγίες εκ μέρους του κατηγορουμέ νου διότι ανυπήρχαντέτοιες οδηγίες γιατί απότις 27/ 10/88 μέχρι τις 31/10/88που ο Αεροπλάνος κερνούσε της Βιβιάνας κάθε νύκτα τρεις μπύρες δεν υπήρξε σε ξουαλική επαφή μεταξύ τους: Έπρεπε η Βιβιάνα να είχε επιδιώξει κάτι τέτοιο για να μην κακοφανεί του Αεροπλάνου. Είμαιτηςγνώμης ότι τέτοιες οδηγίες δεν εδόθησαν και η Βιβιάνα ηδύνατο να πράξει ότι ήθελε μετάπου σχόλανε και ουδεμία επέμβασηεκ μέρους του κατηγορούμενου υπήρξε διάτις ελεύθερεςώρες της Βιβιάνας." Συσχετίζοντας τους εναπομείναντες λόγους της έφεσης 30 2 και 3 με το δικαιοδοτικό πλαίσιο του άρθρου 137
(1)(α) (ι) και (u), ο κ. Κυπριανού υπέβαλε ότι το Δικαστήριο προέβη σε αντιφατικά ευρήματα και, συγκεκριμένα, ότι ενώ δέχθηκε ως αξιόπιστους τη μάρτυρα Βιβιάνα και τον πελάτη του κέντρου, και αργότερα εραστή της Στέλιο Αε35 ροπλάνο, η μαρτυρία των οποίων έτεινε να υποστηρίξει 155 Πικής, Δ. ΓενικόςΕισαγγελέαςν.Δημοσθένους
(1990)την κατηγορία, τελικά διετύπωσε τις αμφιβολίες που πε ριέχονται στο απόσπασμα το οποίο έχουμε παραθέσει.Η διαπίστωση αυτή καθιστά βάσιμη την άσκηση έφεσης βάσει της παραγράφου (α)(ι)του άρθρου 137
(1)του Κεφ. 155. Το ίδιο ισχύει και για το εύρημα του Δικαστηρίου 5 αναφορικά με το στοιχείο της πορνείας. Ενώ ημαρτυρία των δυο προαναφερθέντων μαρτύρων έτεινε νακαταδεί ξει ότι η Βιβιάνα ήταν πόρνη με την έννοια που ενείχε ο όρος στο ποινικό δίκαιο το Δικαστήριο κατέληξε σε δια- 1 0 φορετικόσυμπέρασμα. Τα αντιφατικάευρήματατου Δικαστηρίου ως προςτα θεμελιώδη γεγονότα παρείχανεπίσης δικαίωμαγια έφεση βάσει των προνοιών του εδαφίου(α)(ιι)του ίδιουάρθρου της Ποινικής Δικονομίας που παρέχει την ευχέρεια αμφι σβήτησης της ετυμηγορίας του Δικαστηρίου όταν μαρτυ- 15 ρία εσφαλμένα αποκλείεται ή γίνεταιαποδεκτή. Προκύπτει από τη διατύπωση των λόγων της έφεσης, όσο και από την ανάλυση των λόγων της έφεσης ενώπιον μας, ότι αυτοί στρέφονται εναντίον των ευρημάτων του Δικαστηρίου και τις αμφιβολίες του για τηθεμελίωσητης 20 καταγγελίας. Κανένας απότους τέσσερις λόγους για τους οποίους παρέχεται στο Γενικό Εισαγγελέα δικαίωμα άσκησης έφεσης εναντίον αθωωτικής απόφασης δεν επι τρέπει την αμφισβήτηση των ευρημάτων του Δικαστηρίου. Το εδάφιο (α)(ι) του άρθρου 137
(1)προβλέπει ως λόγο 25 έφεσης : „ "That there was no evidence by which the Court could reasonably find a fact or facts necessary to support such judgment." Μετάφραση στα Ελληνικά : "Ότι δεν υπήρξε μαρτυ- 30 ρία πάνω στην οποία το Δικαστήριο μπορούσε εύλογα να διαπιστώσει την ύπαρξη γεγονότος ή γεγονότων αναγκαίων για υποστήριξη της απόφασης." Ηπρώτη διαπίστωση είναι ότι το δικαίωμαπεριορίζε ται σε περιπτώσεις απουσίας μαρτυρίας για τηδιαπίστω156 2 ΑΛΛ. 5 Γενικός Εισαγγελέας ν.Δημοσθένους Πικής,Δ. ση γεγονότος ήγεγονότων. Το κριτήριο είναι αντικειμενι κόκαιπεριορίζεται στην εξακρίβωση αν υπήρχεμαρτυρία η οποία θα μπορούσε να θεμελιώσει εύρημα, όχι μαρτυ ρίας η οποία να δικαιολογεί τα ευρήματα του Δικαστηρίου. Στην προκείμενη περίπτωση ο εφεσείων αρνήθηκε ότι προέβη σε οποιαδήποτε διευθέτηση για την είσπραξη χρηματικού ποσού για την παροχή σεξουαλικών υπηρε σιών απότην εργοδοτούμενή τουΒιβιάνα. Η δεύτερη και σημαντικότερη διαπίστωση είναι ότι το 10 εδάφιο αυτό της νομοθεσίας περιορίζει το δικαίωμα της• έφεσης σε περιπτώσεις όπου αμφισβητείται η ύπαρξη γε γονότος αναγκαίου για τη θεμελίωση της απόφασης. Η ύπαρξη αμφιβολιών ως προς τα συστατικά στοιχεία του εγκλήματος εκθεμελιώνει την κατηγορία. Πρόκειται για 15 αρνητική διαπίστωση που δε σχετίζεται με οποιοδήποτε συγκεκριμένο γεγονός αλλά με την αποτυχίατης Κατηγο ρίας να αποδείξει πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας την κατηγορία εναντίον του κατηγορουμένου. Η διάταξη της νομοθεσίας η οποία εξετάζεται μπορεί να επικληθεί μόνο 20 στις περιπτώσεις όπου προβλέπεται ηύπαρξηθετικού γε γονότος για τηνυποστήριξη της απόφασης. Ενπάσηπερι πτώσει δεν επιτρέπει την άσκηση έφεσης εναντίον των ευ ρημάτων του Δικαστηρίου. Η παράγραφος α (ιι) προβλέπει 25 "... thatevidence was wrongly admitted orexcluded." Μετάφραση στα Ελληνικά : "... ότι η μαρτυρία έγινε εσφαλμένα αποδεκτήήαποκλείστηκε." Ηεφαρμογήτων διατάξεωναυτήςτης πρόνοιαςπεριο ρίζεται, όπως προκύπτει αδιαμφισβήτητααπό το λεκτικό 30 της, αε περιπτώσεις όπου με απόφαση του Δικαστηρίου αποκλείεται ή γίνεται δεκτή μαρτυρία κατά παράβασηή παρέκκλιση απότους κανόνες του δικαίουτηςαπόδειξης. Η εσφαλμένη εκτίμηση μαρτυρίας δεν εξισώνεται, όπως εισηγήθηκε ο κ. Κυπριανού,με την ανεδαφικήσυμπερίλη35 ψη ή τον αποκλεισμό μαρτυρίας. Κανένας από τους δυο λόγους της έφεσης δε συνταυτίζεται μετις πρόνοιες αυτής 157 Πικής,Δ. Γενικός Εισαγγελέας ν,Δημοσθένους
(1990)τηςδιατάξεωςτηςνομοθεσίας. Οι άλλοι δυολόγοιγιατους οποίους μπορεί να ασκη θεί έφεση είναι εκείνοι πουπροβλέπονται στιςπαραγρά φους 137
(1)(α)(ιιι) και (ιν) -Κεφ. 155,και αυτοί πουπε ριορίζουν το δικαίωμα για έφεση σε καθαρά νομικούς λόγους. Ηπαράγραφος(α)(ιιι)προβλέπει- 5 "thatthelaw was wronglyappliedtothefacts." Μετάφρασηστα Ελληνικά : "Ότι ονόμοςεφαρμόστη κεεσφαλμένασταγεγονότα." Και η παράγραφος(ιν) - "that there has been some 10 irregularity of procedure." Μετάφρασηστα Ελληνικά :"Ότιυπήρξεκάποια αντικανονικότηταστηδιαδικασία." Στην υπόθεση Γενικός Εισαγγελέας ν.Χριστοδονλον
(1990)2 Α.Α.Δ.) 133, γίνεται αναφοράστις πρόνοιες του 15 άρθρου 137
(1)(α) και υποδεικνύεται ότι το δικαίωματου Γενικού Εισαγγελέα πηγάζειαποκλειστικά απότις διατά ξεις του Κεφ. 155· περαιτέρω, ότι αποτελεί παρέκκλιση από τις σχετικές αρχέςτου αγγλικούκοινού δικαίου (που αποτελούν τοθεμέλιοτουδικαιικουμαςσυστήματος)και 20 καθιστούν το πρωτόδικο δικαστήριο το μοναδικό κριτή τηςαθωότηταςή της ενοχής τουκατηγορουμένου.Δικαιο λογείται συνεπώς, όπως έχει υποδειχθεί στην πιο πάνω απόφαση, ο αυστηρός περιορισμός του δικαιώματοςτου Γενικού Εισαγγελέα για έφεση στα πλαίσια που θέτει το 25 άρθρο 137. Το γεγονός ότι στην Κύπρο ο δικαστής είναι ταυτόχρονα ο κριτής τουδικαίου,δε μειώνει το ρόλο του ωςκριτήτων γεγονότων, ούτε αλλοιώνει τοπαραδοσιακό πλαίσιοτηςδίκηςβάσειτωναρχώντουκοινού δικαίου. Αποτελεί θεμελιακή αρχή τουκοινού δικαίουότι οκα- 30 τηγορούμενος δενπρέπειναδικάζεταιγιατοίδιο αδίκημα περισσότερες της μιας φορές ή, ακόμα ακριβέστερα, δεν πρέπει να τίθεται αντιμέτωπος με τον κίνδυνο καταδίκης 158 2Α.Α.Δ. Γενικός Εισαγγελέας ν.Δημοσθένους Πικής,Δ. για περισσότερες της μιας φορές. Η αρχή αυτή αποτελεί ένα από τα εχέγγυα της ελευθερίας και ενσωματώνεται στο Σύνταγμα.Το άρθρο 12.2 ορίζει: 5 "Ο απαλλαγείς ή καταδικασθείς δεν δικάζεται εκ δευτέρου διά το αυτό αδίκημα. Ουδείς τιμωρείται εκ δευτέρου διάτην αυτήνπράξινή παράλειψιν,εκτόςεάν συνεπεία ταύτηςπροεκλήθηθάνατος." Ηερμηνεία τουάρθρουαυτούτου Συντάγματος δεντέ θηκε προς συζήτηση και ούτε εξετάστηκε αν οι πρόνοιες 10 του άρθρου25
(3)του Περί Δικαστηρίων Νόμου,και εκεί νες του άρθρου 145
(1)(δ) του Κεφ. 155 για επανεκδίκαση συμβιβάζονται με τις πρόνοιες του άρθρου 12.2 του Συ ντάγματος. Ο μόνος λόγος για τον οποίο κάμνουμε ανα φορά στις διατάξεις του άρθρου 12.2 είναι για να επιση15 μάνουμε το περιεχόμενο τους και να υποδείξουμε ότι παρέχουν πρόσθετο λόγογιατον αυστηρόπεριορισμό του δικαιώματος του Γενικού Εισαγγελέα για έφεση κατ' αθω ωτικής αποφάσεως του Επαρχιακού Δικαστηρίου στα πλαίσια πουθέτουν οι πρόνοιες του άρθρου 137
(1)(α) του 20 Κεφ. 155. Η έφεση απορρίπτεται. 159