(1990)5Ιουνίου.1990 [ΠΙΚΗΣ, ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ,Δ/στές] ΝΤΙΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ, Εφεσείων, ν. ΤΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ. Εφεσίβλητης. (Ποινική ΈφεσηΑρ.5286). Δίκαιον αποδείξεως — Βάρος αποδείξεως — Όταν βαρύνει κατηγορονμενον — Αποσείεται δια της δημιουργίας αμφιβολιών ως προς συστατικό στοιχείο τον εγκλήματος. Δίκαιον αποδείξεως — Κατοχή ψυχοτρόπου ουσίας —Εξέλιξη Αγ γλικής Νομολογίας — Ευχέρεια πλέον στον κατηγορούμενο να αποδείξει ότι δεν εγνώριζε την φύση της ονσίας,που κατείχε — Στην Κύπρο το θέμαδιέπεται από το άρθρο 32
(3)(β)τον Ν 29/77 — Βάρος αποδείξεως της ελλείψεως γνώσεως πίπτει επί των ώμων τον κατηγορουμένου. Δίκαιο αποδείξεως — Δικαίωμα σιωπής — Η άσκηση τον δικαίωματος δεν μπορεί να οδηγήσει σεενοχοποιητικά πορίσματα. 5 10 Ποινική Δικονομία — Έφεση — Οπερί Ποινικής Δικονομίας Νόμος, Κεφ. 155— Η επιφύλαξη τον άρθρον 145(ι) (β)— Εφαρμοστέες αρχές. •ϊτηβεράντατουκατηγορουμένου μέσασεστρατιωτικήαρβύλα 15 βρέθηκε φυτό ινδικής καννάβεως. Όταν ο ερευνώναστυνομικός ανεκαλυψε το φυτό, προειδοποίησετον εφεσείονταότι έχει τοδι καίωμα να μην πει τίποτε. Ο εφεσείων δεν είπε οτιδήποτε. Αργό τερα στον αστυνομικό σταθμό έδωσε κατάθεση. Παραδέχθηκε κατοχήν, αλλά προέβαλε άγνοιατης φύσεως του φυτού,το οποίον 20 του είχε δώσει ο αδελφόςτου για φύλαξη. Ο αδελφόςτου έδωσε μαρτυρίανκαιεπιβεβαίωσετηνεκδοχήτου εφεσείοντος. Το πρωτόδικο Δικαστήριο απέρριψε την εν λόγω εκδοχήν λόγω: (α)Αντιφάσεων μεταξύ της πιο πάνω καταθέσεωςκαιτης μαρτυρίας του εφεσείοντος στη δίκη. β) Σιωπήςτου εφεσείοντος, 25 όταν ανακαλύφθηκεστηνπαρουσία τουτοφυτό,και γ)Αποκρύψεως του φυτούστην αρβύλα "πιθανότατα γιαναεμποδιστείη ανεύ ρεσητου " 250 2ΑΛΛ. 5 n W Χριστόφορουν.Αστυνομίας Το Ανώτατο Δικαστήριο διεπίστωσε ότιδενυπήρχαναντιφά σεις,αλλ' απλώς μηαπόλυτη σύμπτωση μεταξύ μαρτυρίας καιλε πτομερειών καταθέσεως. Ενόψει τούτου καιτηςνομικής αρχής, που σκιαγραφείται στο τρίτο από ταπιοπάνω περιληπτικάσημειώματακαι παρά ταερωτηματικά απότηναπόκρυψηστην αρβύ λα,που έπρεπε, όμως, να είχαν συνεκτιμηθεί μετην λοιπήμαρτυ ρία, το Ανώτατο Δικαστήριο δέχθηκε τηνέφεση, απορρίπτοντας και εισήγησηγιαεφαρμογή τηςεπιφυλάξεως τουάρθρου 145
(1)(β)ΊΐΊζ Ποινικής Δικονομίας, Κεφ. 155,αφούείναι αδύνατη ηπρόβλέψηποίον θαήταντοεύρημα για την αξιοπιστία του αιτητή, αν δεν εμφιλοχωρούσαν ταπιο πάνω σφάλματα. Η έφεση επιτρέπεται. Αναφερόμενεςαποφάσεις: Lockyerv.Cm [1966] 2All E.R. 653, 15 Warner v.Metropolitan Police[1968}2AllE.R. 356, Sweetv.Parsley[1969] 1 AllE.R. 347, AlphaceU v. Woodward[1972] 2Ail E.R. 475, Cheryl Investmentsv.Saldanha [1979] 1 AM E.R. 5, HaidstoneBCv. Mortimer[1980]3AUE.R. 552, 20 R v.Phekoo[1981] 3All E.R. 84, SecretaryofStatev.Hart [1982] 1 AllE.R. 817, R v.Taaffe[1983]2All E.R. 625, Chilvers v.Rayner[1984] 1 AUE.R. 843, Gammon Ltd v.A-Got HongKong[1984]2All E.R.503, 25 Wings Ltd v. Ellis[1984] 3AllE.R. 577, PharmaceuticalSocietyv.Stork-Wain [1985]3All E.R. 4, R v.MonopolyCommision, Ex. P.Elders[1987] 1 All E.R.451, Charalambous v.TheRepublic
(1985)2C.L.R. 97, Έλληνας v.Δημοκρατίας
(1989)2Α.Α.Δ. 149, 30 Ττοονλιάς v. Δημοκρατίας
(1989)2Α.Α.Δ. 258. 251 Χριστόφορου ν.Αστυνομίας
(1990)Έφεση εναντίον Καταδίκηςκαι Ποινής. Έφεση εναντίον καταδίκης και της ποινής από τον Ντίνο Δημητρίου Χριστόφορου ο οποίος βρέθηκε ένοχος στις 6 Μαρτίου, 1990 από το Επαρχιακό Δικαστήριο Πάφου (Αριθμός Ποινικής Υπόθεσης 6719/89)στην κατή- 5 γορία καλλιέργειας φυτών κάνναβης κατά παράβαση των άρθρων 7
(1)(α)
(2)και 30
(1)
(2)
(3)του Περί Ναρκωτι κών Φαρμάκων και Ψυχοτρόπων Ουσιών Νόμου, 1977 (Νόμος 29/77) και στην κατηγορία κατοχής φυτών κάννα βης κατά παράβαση των άρθρων 6
(1)
(2)και 30 του ^ Νόμου29/77καικαταδικάστηκε απότον ΕπαρχιακόΔικα στή σε συντρέχουσες ποινές φυλακίσεως 6 και 3 μηνών αντίστοιχα. Ε. Ευσταθίου και Κ. Καμένος, για τον εφεσείοντα. Π. Κληρίδης, Ανώτερος Δικηγόρος της Δημοκρατίας 15 και Κ. Ανδρέου (κα), για την εφεσίβλητη. ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: Την απόφαση του δικαστηρίου θα δώσει οΔικαστής κ. Γ. Μ.Πικής. Ο ΔΙΚΑΣΤΗΣ ΠΙΚΗΣ: Ο εφεσείων κρίθηκε ένοχος, μετά απόδίκη,σε δυο κατηγορίες, για την καλλιέργεια και ^0 κατοχή δυο φυτών κάνναβης, κατά παράβαση των σχετι κών διατάξεων του Περί Ναρκωτικών Φαρμάκωνκαι Ψυ χοτρόπων Ουσιών Νόμου (Ν. 29/77)και καταδικάστηκε σε συντρέχουσες ποινές έξι και τριών μηνών φυλάκισης, αντίστοιχα. Τα δυο φυτά φυλάττονταν σε ποτήρι, ήταν τόσο μικρά και περιτυλιγμένα το ένα στο άλλο, ώστε να δημιουργεί ται η εντύπωση ότι αποτελούσαν ένα φυτό,εντύπωση που φαίνεται να είχαν αρχικάσυναποκομίσει και οι αστυνομι κές αρχές. Το φυτό (στο ποτήρι) εντοπίστηκε στη βεράντα 30 του διαμερίσματος του εφεσείοντα στην Πάφο, που συγ κοινωνούσε με το υπνοδωμάτιο του, φυλαγμένο σε στρα τιωτική αρβύλα, που όπως είχε προκύψει ανήκε στον εφε σείοντα. 252 2ΑΛΛ. Χριστόφορουν.Αστυνομίας Πικής, Δ. Η μαρτυρία, όπως έγινε αποδεκτή από το πρωτόδικο δικαστήριο, κατέδειξε ότι ο εφεσείων γνώριζε για την ύπαρξη του φυτού, γεγονός που άλλωστε παραδέχθηκε. Ότι αρνήθηκεήτανγνώση γιατηφύσητου φυτούκαι συγ5 κεκριμένα ότι ήταν φυτόκάνναβης. Ο ισχυρισμός του ότι το φυτό του δόθηκε από τον αδελφό του για προσωρινή φύλαξη,όχι μόνο δεν αμφισβητήθηκε,αλλάεπιβεβαιώθηκε από τον ίδιοτον αδελφότουκαθώςκαιαπότις αστυνομι κέςαρχέςοι οποίεςτου είχανπροσάψει (τουαδελφού) κα10 τηγορία σε άλλη ποινικήυπόθεση (ΠοινικήΥπόθεση 6718/ 89, Επαρχιακού Δικαστηρίου Πάφου)για την καλλιέργεια του,την οποίαπαραδέχθηκεμαζί μεάλλη συναφή κατηγο ρία,γιατις οποίεςκαταδικάστηκε σε εξάμηνηφυλάκιση. Ο αστυνομικός, ο οποίος ερεύνησε το διαμέρισμα του 15 εφεσείοντα και είχε ανεύρει το φυτό, σχημάτισε αμέσως την εντύπωση ότι επρόκειτο για φυτό κάνναβης,διαπί στωση την οποία έθεσε στον εφεσείοντα, εφιστώντας συγ χρόνως την προσοχή του με την προειδοποίηση "Δεν είσαι υπόχρεος να πεις τίποτα, εκτός αν θέλεις". Δεν έδωσε 20 καμιά απάντηση. Στον αστυνομικό σταθμό όμως, όπου είχε μεταφερθεί μετά τη σύλληψη του, προέβη αρχικά σε προφορική και αργότερα σε λεπτομερή γραπτή κατάθεση, μετά τηδιατύπωση από τον εξεταστή της υπόθεσης παρό μοιας κατηγορίας και προειδοποίησης. Παραδέχθηκε ότι 25 είχε το φυτό στην κατοχή του για προσωρινή φύλαξη, κατά παράκληση του αδελφού του, και εξήγησε ότι το το ποθέτησε μέσα στην αρβύλαγιανα το προφυλάξει απότις καιρικές συνθήκες κατά την απουσία του απότο διαμέρι σμα,αλλά αρνήθηκεότι γνώριζε ήότι είχε οποιουσδήποτε 30 λόγους να υποψιαστεί ότι επρόκειτο για φυτόκάνναβης. Στο βαθμό που ήταν δυνατή η διερεύνηση της ορθότητας του ισχυρισμού αυτού, λέχθηκε από τις αστυνομικές <*9Χές, όπως ανάφερε ο εξεταστής, με την ανάκριση του αδελφού του χωρίς να προκύψει οτιδήποτε που να θέτει 35 υπό αμφισβήτηση τους ισχυρισμούς του εφεσείοντα. Του ναντίον ο αδελφός του επιβεβαίωσε και ενόρκως τη θέση του εφεσείοντα ότι δεγνώριζε οτιδήποτε που θατονκαθι στούσε κοινωνό ήέστω να του προκαλέσει υποψίες για τη φύσητουφυτού. 253 ' Πικής, Δ. Χριστόφορουν.Αστυνομίας
(1990)Ο πρωτόδικος δικαστής ανάλυσε τα συστατικά στοιχεία των δυο κατηγοριών με ιδιαίτερη αναφορά στο στοιχείο της κατοχής. Καθοδηγήθηκε κυρίως απότην αγγλική από φαση Lockyer v. Gibb [1966]2 All E.R. 653, 655, 656, και τη μεταγενέστερη απόφαση της Δικαστικής Επιτροπήςτης 5 Βουλής των Λόρδων Warner v. Metropolitan Police [1968] 2 All E.R. 356,
- Στην υπόθεση Lockyer χο δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα με βάση τις σχετικές διατάξεις της αγγλικής νομοθεσίας ότι συνειδητή κατοχή του αντι κειμένου που συνιστά απαγορευμένο φυτό ή φάρμακο ίο στοιχειοθετεί το αδίκημα. Εφόσο κατέχεται συνειδητά το αντικείμενο, τεκμηριώνεται κατοχή άσχετα από τη γνώση του περιεχομένου του. Ηάκαμπτηαυτήθέση δεν υποστη ρίζεται από τη μεταγενέστερη υπόθεση, η οποία επίσης μνημονεύεται στην απόφαση του πρωτόδικου δικαστηρίου 15 Warner, στην οποία επισημαίνεται ότι συνειδητή κατοχή του αντικειμένου δεν τεκμηριώνει αναντίλεκτα κατοχή ψυχοτρόπου ουσίας· παρέχεται ευχέρεια στον κατηγορού μενο να κλονίσει τα συμπεράσματα που μπορεί ναπροκύ ψουν από τη φυσική κατοχή του απαγορευμένου αντικει- 20 μένου αποδεικνύοντας ότι δε γνώριζε τη φύση του πράγματος. Η ίδιαπροσέγγιση υιοθετείται καιστη μεταγε νέστερη απόφασητης Δικαστικής Επιτροπήςτων Λόρδων Sweet v. Parsley [1969] 1 All E.R.,
- (Βλ. επίσης Aipahacell v. Woodward[1972] 2 All E.R., 475, Cheryl 25 Investments v. Saldanha [1979] 1All E.R., 5, MaidstoneBC v. Mortimer [1980] 3 All E.R., 552, R. v. Phekoo [1981] 3 All E.R., 84, Secretary of State v. Hart [1982] 1 All E.R., 817, R. v. Taaffe[1983]2 All E.R., 625, Chilvers v.Rayner [1984] 1All E.R., 843, GammonLtd v. A-G of HongKong 30 [1984]2 All E.R., 503, Wings Ltd v. Ellis[1984]3 All E.R., 577, PharmaceuticalSociety v. Stork-Wain [1985] 3 All E.R., 4, and R. v. Monopolies Commission,Ex Ρ Elders [1987] 1 A11E.R.,451). Η εξέλιξητης αγγλικής νομολογίας δε θαμαςαπασχο- 35 λήσει άλλο, ενόψει της διαπίστωσης ότι ηκυπριακήνομο θεσία, συγκεκριμένα το άρθρο 32
(3)(β)του Ν.29/77 προ βλέπει ότι ο κατηγορούμενος απαλλάσεται του αδικήματος: 254 2ΑΛΛ. Χριστόφορουν.Αστυνομίας Πικής,Δ. "(ί) εάν απόδειξη ότι δεν είχε γνώσιν ή υποψίαν ή λόγον ναυποπτεύηταιότι ηεν λόγω ουσία ήτο εν λόγω προϊόν ήτοελεγχόμενον φάρμακονή 5 10 (ii) εάν απόδειξηότι επίστευε, ότι ηεν λόγω ουσία ή το εν λόγω προϊόν ήτο ελεγχόμενον φάρμακον,ήελεγ χόμενον φάρμακον τοιαύτης περιγραφής, ώστε, εάν τούτο ήτο πράγματιτο εν λόγω ελεγχόμενον φάρμακον ή ελεγχόμενον φάρμακον τοιαύτης περιγραφής, ούτος δεν θαδιέπραττεκατά τον ουσιώδη χρόνον αδίκημαεις το οποίον τοπαρόνάρθρονεφαρμόζεται." Το αποδεικτικό βάρος, όπως και σε κάθε άλλη περί πτωση που εναποτίθεται στον κατηγορούμενο, αποσείεται με την προσαγωγή μαρτυρίας ηοποία δημιουργεί αμφιβο λίες γιατην ύπαρξη των συστατικών στοιχείων του εγκλή15 ματος, όπως επεξηγείται στην υπόθεση Charalambous ν. TheRepublic
(1985)2 C.L.R.
- Στενά όσο και αν είναι τα πλαίσια της υπεράσπισης που'παρέχει το πιό πάνω άρθρο του νόμου η γνώση της φύσης του φυτού ή του φαρμάκουτο οποίο ο κατηγορού20 μένος κατέχει, αποτελεί θέμα προς εξέταση, εφόσον προ σαχθεί, όπως συνέβη στην προκείμενη περίπτωση, μαρτυ ρία για την έλλειψη της. Η μαρτυρία του εφεσείοντα, καθώς και του αδελφού του, απορρίφθηκε ως αναξιόπι στη. Όπως συμπεραίνεται απότο αποτέλεσμα της απόφα^ οης,χωρίς να αντιμετωπίζεται ρητά,κρίθηκε ότι δεντέθη κε το θεμέλιο της υπεράσπισης που προβλέπει το άρθρο
- Η μαρτυρία του εφεσείοντα κρίθηκε αναξιόπιστη και απορρίφθηκε για τρεις συγκεκριμένους λόγους. Αυτοί 30 είναι: (α) Η διαπίστωση αντιφάσεων μεταξύ της μαρτυρίας του και της κατάθεσηςτου στην αστυνομία, (β) "Λόγω της όλης συμπεριφοράς του κατηγορουμέ νου και ιδιαίτερα λόγω της παραλείψεως του να απαντή255 Πικής,Δ. Χριστόφορου ν.Αστυνομίας
(1990)σει ή να δώσει κάποιαεξήγηση όταν ανευρέθησαν τα εν λόγω φυτάστην κατοχήτουκαι ο Μ.Κ.2 Λοχίας Α. Κων σταντίνου του τα έδειξε και του επέστησε την προσοχή τουστο Νόμο", και (γ) Η απόκρυψη, όπως χαρακτηρίστηκε, του φυτού στην αρβύλα "πιθανότηταγια να εμποδίσει την ανεύρεση τουςαπότηνέρευναπουακολούθησε". 5 Οτι προσδιορίζονται στην απόφασηως αντιφάσεις δε μπορεί εύλογα να λεχθεί ότι ανταποκρίνονταιστοχαρα κτηρισμό. Η διαπίστωση η οποία αντικειμενικά εδικαιο- 10 λογείτο είναι ότι δεν υπήρχε απόλυτη σύμπτωση μεταξύ της μαρτυρίας του εφεσείοντα ενώπιον του δικαστηρίου και των λεπτομερειών της κατάθεσης του στις αστυνομι κές αρχές που δόθηκε ενιά περίπου μήνες νωρίτερα. Η διαπίστωση ύπαρξης αντιφάσεων συνιστά εσφαλμένη κα- 15 θοδήγηση αναφορικά με την αντικειμενική υπόσταση της μαρτυρίας του εφεσείοντα σε σύγκριση μετο περιεχόμενο τηςκατάθεσηςτουστηναστυνομία. Οδεύτεροςλόγοςγιατονοποίοκρίθηκεαναξιόπιστη η μαρτυρία του εφεσείοντα πηγάζει απόνομικό σφάλμα. Η 20 παράλειψη τουνααπαντήσειστηδιαπίστωσητου αστυνο μικού που ερεύνησετο σπίτι τουότι είχεστην κατοχή του φυτό κάνναβης, κρίθηκε ως ενοχοποιητικό στοιχείο παρά τη ρητή προειδοποίηση του αστυνομικού ότι δεν ήταν υπόχρεος ναδώσει οποιαδήποτεαπάντησηή ναπροβείσε 25 οποιαδήποτε δήλωση. Το δικαίωμα του υπόπτου να μη δώσει απάντηση σε κατηγορίαπου του προσάπτεται από τις,αστυνομικές αρχές,άμεσα ήέμμεσα, έχει βαθιές ρίζες στο κοινό δίκαιο και θεσμοποιήθηκε από τους δικαστι κούς κανόνες (Judges Rules)και δικαστικές αποφάσεις με 30 τηνκαθιέρωσητύπουπληροφόρησης του(caution) γιατην ύπαρξητου δικαιώματοςαυτού.Δε θαπροβούμε σε ιστο ρική αναδρομήγια τους λόγους που οδήγησαν στην ανα γνώριση του δικαιώματος της σιωπής. Περιοριζόμεθα σε επανάληψηεκείνου που λέχθηκε στη Charalambous v. The · " Republic(ανωτέρω)στησελ. 107:256 2 ΑΛΛ. Χριστόφορου ν.Αστυνομίας Πικής,Δ. "Noadverseinferences canbe drawn from theexercise of arightgiven by Law. Itis theonly premiseuponwhich citizens can exercise their rights freely without fear of consequences. 5 Σε μετάφραση: 10 "Δε μπορεί να εξαχθούν ενοχοποιητικά συμπερά σματα από την άσκηση δικαιώματος το οποίο δίδει ο νόμος. Είναι ημόνηβάσηπάνωστην οποίαοι πολίτες μπορούν ελεύθερα να ασκήσουν τα δικαιώματα τους Χωρίςφόβογια συνέπειες." Το δικαίωμα της σιωπής συναρτάται, σε κάποιο βαθμό, και με δικαίωμα εναντίον της αυτοενοχοποίησης, καθώς και του τεκμηρίου της αθωότητας που ενσωματώ νεταιστοάρθρο 12.4 του Συντάγματος. 15 Ο τρίτος λόγος για τον οποίο κρίθηκε αναξιόπιστη η μαρτυρία σχετίζεται με τη συμπεριφορά του εφεσείοντα και τα συμπεράσματα τα οποία θα μπορούσαν να εξα χθούν απότηντοποθέτηση του φυτούσεαρβύλα.Αναμφί βολα αυτή η πράξη του δημιούργησε ερωτηματικά τα 20 οποία θα μπορούσαν να συνεκτιμηθούν με τις εξηγήσεις που έδωσε στη μαρτυρίακαι να κριθούν ότι δημιουργούν υπόνοιες για ένοχη γνώση. Η διαπίστωση των εσφαλμέ νων καθοδηγήσεων καθιστά την ετυμηγορία τουδικαστη ρίουτρωτήκαιυποκείμενη σεπαραμερισμό. 25 Ο κ. Κληρίδης εισηγήθηκε ότι δικαιολογείται η εφαρ μογήτης επιφύλαξης (proviso)του άρθρου 145
(1)(β)του Κεφ. 155. Όπωςέχει θεμελιωθεί, πεδίογια την εφαρμογή της επιφύλαξης παρέχεται μόνο εφόσο το Εφετείο μπορεί με βεβαιότητα να προδιαγράψει ποια θα ήταν η ετυμηγο30 ρία του εκδικάζοντος δικαστηρίου, καθώς και οποιουδή ποτε άλλου δικαστηρίου, αν δε συνέτρεχαν οι λόγοι που καθιστούν την απόφαση τρωτή. (Βλ. μεταξύ άλλων τις πρόσφατες αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Γιαννάκης Έλληναςν.Δημοκρατίας,
(1989)2Α.Α.Δ. 149, 35 και Χαράλαμπος Ττοονλιάς ν. Δημοκρατίας,
(1989)2 Α.Α.Δ. 258). 257 Πικής,Δ. Χριστόφορου ν.Αστυνομίας
(1990)Προκύπτει από την πρωτόδικη απόφαση ότι και οι τρεις λόγοι για τους οποίους απορρίφθηκε η μαρτυρία του εφεσείοντα κρίθηκαν εξίσου σοβαροί για την κατάλη ξητουδικαστηρίου. Είναιαδύνατοναπροβλέψουμε μεβε βαιότητα ποια θα ήτανη κρίση του πρωτόδικου δικαστή- 5 ρίου για την αξιοπιστία του αιτητή αν δεν βαρυνότανμε τασφάλματαπου έχουν διαπιστωθεί ή η κατάληξητουγια την ενοχή του εφεσείοντα. Εξίσου αβέβαιηείναι και η πιθανολόγηση τηςκρίσης οποιουδήποτεάλλουδικαστηρίου. Ηέφεση επιτρέπεται,οεφεσείων αθωώνεταικαιαπαλλάττεται. ^ Ηέφεσηεπιτρέπεται. 258