clr/1990/1990_2_309.pdf

(1977)2 C.L.R. 361καιKhadarandAnother v. TheRepublic

(1978)2 C.L.R.132 — Η ανελαστική αρχή,πον απορρέει απ' αυτές, ότι το Δικαστήριο οφείλει να δεχθείως αναξιόπιστη μαρτυρία για το γεγονός για το οποίο ο μάρτυρας είχεκάμει προηγουμένως αντι­ φατική κατάθεση,εφαρμόζεταιμόνο στις περιπτώσεις προηγουμέ­ νης αντιφατικής καταθέσεως σε δικαστική διαδικασία, όπον ο μάρτυρας είχεκαθήκον να εκφράσειτηναλήθειαν — Δενεφαρμόζεται και ούτε ενδείκνυται η επέκταση της σε άλλες περιπτώσεις προηγουμένων αντιφατικώνδηλώσεων. Φιλοσοφία του Δικαίου —Stare decisis—Δόγμα δεσμευτικότητας προηγουμένης δικαστικής αποφάσεως — Η ratio decidendiστις υποθέσειςKouppis v. TheRepublic

(1977)2 C.L. R. 361καιKhadar andAnother v.TheRepublic

(1978)2 C.L.R. 132 σχετικάμε τηνσυ­ νέπεια προηγούμενης αντιφατικής καταθέσεως μάρτυρα, αφορά κατάθεση σε δικαστική διαδικασία, όπου ο μάρτυρας είχενκαθή­ κον να εκφράσειτηναλήθειαν— Αν ηανελαστικότητα τηςαρχής, ότι σε τέτοια περίπτωση ημαρτυρία για το συγκεκριμένο γεγονός είναι αναξιόπιστη, πρέπει να ανατραπεί, αντό είναι πλέον θέμα του Ανωτάτου Δικαστηρίου με διευρυμένη σύνθεση, αν όχι από τηνΟλομέλεια. Αξιοπιστία μαρτύρων — Έφεση— Αρχές, πον διέπονν επέμβασητον Εφετείου. ^ Δίκαιον αποδείξεως — Αναγνώριση προσώπων—Αναγνωριστική πα­ ράταξη — Επίδειξη φωτογραφίας υπόπτου πριν από τηνπαράτα­ ξη από τηναστυνομία στο άτομο, που θαέκαμνε τηνπαράταξη — Παρατυπία — Η επακολουθήσασα αναγνώριση του εν λόγω υπό­ πτου είναι ανασφαλής καιονδεμίαν αποδεικτικήν αξίαν έχει. Jyj Συμμετοχή — Ποινική ευθύνη συμμέτοχου —Ποινικός Κώδικας, 309 Πουτζιουρής &άλλος ν.Δημοκρατίας

(1990)Κεφ. 154, άρθρο 21 — Κατά πόσο εκτός από τον "κοινό σκοπό " απαιτείται "προκαταρτισμένο σχέδιο" — Αρνητική η απάντηση στο ερώτημα — Επίθεση πλειόνων εναντίον ενός με συνέπεια τον θάνατο τον τελευταίου — Είναι αρκετή η ύπαρξη κοινού σκοπού κατά τον χρόνο της επίθεσης — Πότε υπάρχει κοινός σκοπός — 5 Ζήτημα πραγματικό, πον εξαρτάται από τα γεγονότα τηςκάθε νπόθεσης — Το θανατηφόρο κτύπημα στη συγκεκριμένηπερίπτω­ ση ήταν μέρος του κοινού σκοπού, γιατί δεν μπορεί να λεχθεί ότι γι' αυτό χρησιμοποιήθηκε όργανο ή αντικείμενο, του οποίον οι εφεσείοντες δεν είχαν γνώση, ούτε ότι ηβία, πον προκάλεσε τον 10 θάνατο,ήτανολωσδιόλον διαφορετικήαπό ταάλλα κτυπήματα. Ποινική δίκη — Βάρος αποδείξεως — Υπεράσπιση μη προβληθείσα από τον Κατηγορούμενο, αλλ' εγειρομένη λογικά από την προσαχθείσα μαρτυρία — Καθήκον του Δικαστηρίου να ασχοληθεί μ' αυτήν — ΤοΔικαστήριο, όμως, δεν έχειυποχρέωση να ασχολείται με απλές εικασίες. 15 Συμμετοχή — Ποινική Ευθύνη συμμέτοχου — Ποινικός Κώδικας, Κεφ. 154, άρθρο 21— Κοινός σκοπός — Απόσυρση από τον κοινό σκοπό — Ανάγκη ρητής καιέγκαιρηςειδοποιήσεως περί τηςσχετικής προθέσεως εκείνων, με τους οποίους μοιράζεται τον κοινό 20 σκοπό — Εφόσον η προϋπόθεση αυτή δεν ικανοποιείτο, το Κακουργιοδικείο δεν είχε υποχρέωση να ασχοληθεί με το θέμα της απόσυρσης τωνεφεσειόντων. Ανθρωποκτονία —Ποινικός Κώδικας, Κεφ. 154,άρθρο 205,όπως τροποποιήθηκε με το νόμο 3/1962 — Συστατικά στοιχεία — Πρό- 25 κλήση θανάτου, δια παρανόμου πράξεως και πρόθεση διενέργειας τηςενλόγω πράξεως (καιόχιπρόθεσηπροκλήσεωςθανάτου). Συμμετοχή — Ποινικός Κώδικας, Κεφ. 154,άρθρα 20 και 21 — Η α&χή τηζ υποθέσεως R v. Andersonand Morris[1966] 2 Αϋ E.R. 644 ότι εν περιπτώσει κοινής ενέργειας (joint venture) έκαστος 30 είναι ποινικά υπεύθυνος για πράξεις, προς επιδίωξη του κοινού σκοπού, περιλαμβανομένης και "ασυνήθους συνέπειας" δεν συνά­ δει με το άρθρο 21,που μιλά για "πιθανήσυνέπεια" —Παράλειψη Κακουργιοδικείου να αντιληφθεί την διαφορά, στήριξη της από­ φασης τον στην R v.Anderson και παράλειψη εξαγωγής ενρήμα- 35 το$*ανστη συγκεκριμένη περίπτωση επιθέσεωςπλειόνων κατά του θύματος,πον απέθανεσυνεπείακτυπήματος στον αριστερό όρχι, ο θάνατος ήταν "jrt0crvr/ συνέπεια" — Δυνατότητα τουΑνωτάτου Δι­ καστηρίου βάσει του άρθρον 25

(3)τον Περί Δικαστηρίων Νόμου, 1960(Ν.14/1960) να εξάξει ταδικά του συμπεράσματα από γεγο- 40 νότα,πον τοπρωτόδικο Δικαστήριο έχειαποδε-χθεί — Στη συγκε­ κριμένη περίπτωση το μοναδικό και αναπόφευκτο συμπέρασμα είναι ότι ο θάνατος ήταν πιθανή συνέπεια τηςκοινής ενέργειας — Το θέμα εν τελευταία αναλύσει διέπεται από την επιφύλαξη τον άρθρον 145

(1)(β)τηςΠοινικής Δικονομίας. 45 Ποινική Δικονομία — Εφεση — Εξονσία εξαγωγής συμπερασμάτων 310 2 ΑΛΛ. Πουτζιουρής &άλλοςν. Δημοκρατίας από γεγονότα, που έγιναν δεκτάαπό το πρωτόδικο Δικαστήριο — Ο περί Δικαστηρίων Νόμος,1960(Ν. 14/6), άρθρο 25

(3). Ερμηνεία νόμων — Ποινικός Κώδικας,Κεφ. 154— Αρχές και τρό­ πος προσεγγίσεως στην ερμηνεία των διατάξεων τον —Αναφορά στην νομολογία. 10 15 20 25 Ποινική Δικονομία — Έφεση— Η επιφύλαξη τον άρθρον 145

(1)(β) του Περί Πολιτικής Δικονομίας Νόμου, Κεφ. 155—Διαφορές με­ ταξύ Κυπριακού και Αγγλικού συστήματος — Το Αγγλικό Εφε­ τείο δεν έχει την εξονσία,που έχει το Ανώτατο Δικαστήριο βάσει του άρθρου 25

(3)του Περί Δικαστηρίων Νόμου, 1960(Ν. 14/60) — Το σφάλμα να αποδοθεί αποδεικτική αξία στην αναγνώριση (Βλ. το 4ο πιο πάνω περιληπτικό σημείωμα)— Το ίδιο εύρημα υποστηρίζεται από πολλή άλλη αξιόπιστη μαρτυρία — Η εφαρμο­ γή της επιφυλάξεως επιβάλλεται — Από την λανθασμένη νομική καθοδήγηση του Κακονργιοδικείου στο θέμα του Άρθρου 21 τον Ποινικού Κώδικα και την παράλειψη τον να εξάξει εύρημα αν ο θάνατος ήταν πιθανή συνέπεια της συγκεκριμένης επιθέσεως πλειόνων εναντίον του θύματος δεν προέκυψε ουσιωδώς πλημμε­ λής απονομή της δικαιοσύνης,γιατί ούτως ήάλλως,η ετυμηγορία θα ήταν καταδικαστική. Οι εφεσείοντες στην υπόθεσηαυτήβρέθηκανένοχοι σε κατηγο­ ρία ότι στις*25 Σεπτεμβρίου 1988, στη Λάρνακα μαζί με δυο άλλα ' πρόσωπα,τους Χρίστο Χρίστου καιΜιχαλάκη Κυριάκου, κατηγο­ ρούμενους 1 και 2 αντίστοιχα στην πιο πάνωυπόθεση,επέφεραν το θάνατο του Βασίλη Χριστόφορου μεπαράνομη πράξηκατά πα­ ράβασητων άρθρων205

(3),20 και 21 του Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154,όπωςτροποποιήθηκαν απότο Νόμοαρ. 3/62. Τα γεγονότα διαδραματίστηκανστην παραλία των Φοινικούδων Λάρνακαςμπροστάσε πλήθοςκόσμου. 30 35 Αφού απέρριψε λόγους εφέσεως, που αφορούσαν αξιοπιστία μαρτύρων, το Ανώτατο Δικαστήριο συνώψισε τα γεγονότα ως εξής: α) Οι εφεσείοντες με τους συγκατηγορούμένους τους σχημάτι­ σανκοινήπρόθεσηναεπιτεθούν εναντίοντουθύματοςκαινα προκαλέσουν σ'αυτόσωματική βλάβη. β) Οι εφεσείοντες μαζίμετουςσυγκατηγορούμένουςτουςέλα­ βαν ενεργό μέρος στην επιδίωξητου πιο πάνωπαράνομου κοινού σκοπούτους. 40 γ) Οι τέσσερις κατηγορούμενοι έδρασαν συντονισμένα μέσα στα πλαίσια του κοινού σκοπού τους, παρέχοντες συνδρομή ο ένας στον άλλο στην επιδίωξητουσκοπού αυτού. δ) Οθάνατος τουθύματοςπροήλθε απόκτύπημαστον αριστε311 Ποντζιουρής &άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)ρό όρχι που ένας απότην ομάδατων επιτιθέμενων κατάφερε ενα­ ντίον τουστη διάρκειατηςκοινής επίθεσηςκαι ε) Ο θάνατοςτουθύματοςήτανπιθανήσυνέπεια της απόκοι­ νού επιδίωξης του παράνομουσκοπού των τεσσάρων κατηγορού­ μενων. 5 Το Κακουργιοδικείο είχε παραλείψει να εξάξει το εύρημα υπό (ε). Τούτο οφείλετο σε λανθασμένη νομική αντίληψη ότι για την ποινικήευ&ύνη βάσει τουάρθρου21 του Π.Κ.αρκούνκαι"ασυνή­ θεις συνέπειες" οποιασδήποτε πράξεως στα πλαίσια της κοινής δράσεως, ενώ, εν τη ορθήερμηνεία του,ησυνέπεια πρέπει να είναι 10 "πιθανή". Μεβάσητο άρθρο25

(3)τουΠερίΔικαστηρίων ΝόμουτοΑνώ­ τατο Δικαστήριο εξήξε πιο πάνω υπό (ε) δικό του συμπέρασμα. Προςτούτο στηρίχθηκε στα ακόλουθαγεγονότα: α) Οαριθμός των προσώπων που μετείχαν στην κοινή επίθεση εναντίοντουθύματος. 15 β) Η βιαιότητατης επίθεσης γιατηνοποίατο Κακουργιοδικείο έκαμερητόεύρημα. γ) Η μορφή της επίθεσης στη διάρκειατης οποίας καταφέρθη­ καν κατά του θύματος κτυπήματα με γροθιές, και λακτίσματα με 20 ταπόδια καιταγόνατα. δ)Το γεγονός ότι στη διάρκειατης επίδικης επίθεσης δίνονταν κτυπήματα αδιακρίτωςσε όλα τα μέρη του σώματος του θύματος περιλαμβανομένων των περιοχών τηςκεφαλήςκαιτηςκοιλιάς. Τα διάφορα νομικά ζητήματα, που είχαν εγερθεί κατά την 25 ακρόαση της έφεσης, σκιαγραφούνται, μαζί με την σχετική επ' αυτώναπόφασητου Ανωτάτου Δικαστηρίου,έναπρος ένασταπιο πάνω περιληπτικά σημειώματα. Ως αποτέλεσμα οι εφέσεις ενα­ ντίον τηςκαταδίκηςαπορρίφθηκαν. Οι εφέσεις απορρίπτονται. 30 Αναφερόμενες αποφάσεις: Kouppis v.Republic

(1977)2 C.L.R. 361, KhadarandAnother v.Republic

(1978)2 C.L.R. 132, Μιχαηλίδης v.Δημοκρατίας

(1989)2 Α.Α.Δ.172, R v.Pestano andOthers[1981] Crim. L.R.397, Papadopoullos v.Stavrou

(1982)1C.L.R. 321, 312 35 2ΑΛΛ. Πουτζιουρής&άλλοςν. Δημοκρατίας Psaras andAnother v. TheRepublic

(1987)2 C.L.R.132, R v.Duyer[1925]2K.B. 799, R v.TumbullandOthers[1976]3All E.R. 549, R. v.Chance [1988] 3 W.L.R. 661, 5 Mohan andAnother v.Reginam [1967]2All E.R. 58, R v.Tabuyalenka andAnother

(1943)10E.A. C A. 51, MuirunNjoroge andAnother v. R (Cnmina! Appeal 115/1982 Εφετείον Κένυας), • ', 'ι Dracakus/oAfiaandAnother v. R[1963] E.A.L.R. 363, J 0 Dervish andAnother v.Rex, 18C.L.R. 25, Loftisv.Republic, 1961C.L.R. 108, Mancini v.D.P.P. [1942]A.C.I, Anastasiades v.Republic

(1977)2C.L.R. 97, R v.Becerra [1976]62 Cr.App. R. 212, 15 Rv.Grudy[1977] Cnm.L.R.543, R v.Croft [1944]2 All E.R.483, Wachira and Others v.Republic [1979]K.L.R.293, Vouniotis v.Republic

(1975)2 C.L.R. 34, Kafalos v. TheQueen, 19C.L.R. 121, 20 Rv.Richardson andAnother, 168E.R.296, Αριστοδήμον, άλλως Τιονρονκκης v.Δημοκρατίας

(1990)2 Α.Α.Δ. 171. Εφέσεις εναντίον Καταδίκης και Ποινής. Εφέσειςεναντίοντηςκαταδίκηςκαιτηςποινήςαπότον 25 Σπύρο Πουτζιουρή καιάλλο οι οποίοι βρέθηκαν ένοχοι στις 4 Νοεμβρίου, 1988απότο Κακουργιοδικείο Λάρνα­ κας (Αριθμός Ποινικής Υπόθεσης 9216/88)στην κατηγο­ ρία ότιμε παράνομηπράξηεπέφεραντον θάνατο του Βα­ σίλη Χριστόφορου κατά παράβαση των άρθρων 205

(1)313 Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας

(3),20και21τουΠοινικούΚώδικα,Κεφ. 154,καικαταδι­ κάστηκαν απότον Πρ.ΕπαρχιακούΔικαστηρίου Νικήτα, τον Προσ. Αν. ΕπαρχιακόΔικαστή Σ.Νικολαΐδηκαιτον Επαρχιακό Δικαστή Χατζηχαμπή σε ποινές φυλάκισης τεσσάρων καιτριώνχρόνων αντίστοιχα. 5 Γ. Κακογιάννης με Γ. Γεωργίου και Μ.Κονκκίδον (Δ/ νις),γιατους εφεσείοντες. Ρ.Γαβριηλίδης, ΑνώτεροςΔικηγόρος τηςΔημοκρατίας, γιατην εφεσίβλητη. ΟΔΙΚΑΣΤΗΣ ΣΑΒΒΙΔΗΣ:Τηναπόφαση τουΔικαστήρίουθαδώσει οΔικαστής Ι. Πογιατζής. 10 Ο ΔΙΚΑΣΤΗΣ ΠΟΓΙΑΤΖΗΣ: Στις 4 Νοεμβρίου 1988 οι εφεσείοντες βρέθηκαν ένοχοι απότο Κακουργιοδικείο Λάρνακας σε κατηγορία ανθρωποκτονίας στην ποινική υπόθεση αρ. 9216/88 και καταδικάστηκανο μεν Σπύρος 15 Πουτζιουρής,εφεσείων στην έφεση αρ.5069πουήταν κα­ τηγορούμενος 3στην πιοπάνωυπόθεση,σε φυλάκισητεσ­ σάρωνχρόνων,οδεΣτέφανοςΕρμογένους,εφεσείων στην έφεση 5068που ήτανκατηγορούμενος 4 στην ίδια υπόθε­ ση, σε φυλάκιση τριών χρόνων. Ησυγκεκριμένη κατηγο- 20 ρία που αντιμετώπισαν ήταν ότι στις 25 Σεπτεμβρίου 1988, στηΛάρνακα,μαζίμεδυοάλλαπρόσωπα, τουςΧρί­ στο Χρίστου και Μιχαλάκη Κυριάκου,κατηγορούμενους 1 και 2 αντίστοιχα στην πιο πάνωυπόθεση, επέφεραντο θάνατο του Βασίλη Χριστόφορου με παράνομη πράξη 25 κατάπαράβασητων άρθρων205

(3),20και21 τουΠοι­ νικού Κώδικα, Κεφ. 154, όπως τροποποιήθηκαν απότο Νόμο αρ. 3/62. Οι κατηγορούμενοι 1 και2παραδέκτηκαν ενοχή ενώπιον του Κακουργιοδικείου καικαταδικάστη­ κανσε φυλάκισητεσσάρων χρόνων. 30 Οι αντίστοιχες εφέσεις των παρόντων εφεσειόντων στρέφονται τόσο εναντίον της καταδίκης όσο και ενα­ ντίον της ποινής. Εφέσεις εναντίον των ποινών πουτους επιβλήθηκαν υπόβαλαν και οι κατηγορούμενοι 1 και 2 ισχυριζόμενοι ότι είναι έκδηλαυπερβολικές, καθώςκαι ο 35 314 2 ΑΛΛ. Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ. Γενικός Εισαγγελέας εναντίον και των τεσσάρων κατηγο­ ρούμενων με τον ισχυρισμό ότι οι ποινές που επιβλήθη­ καν σ' αυτούς είναι έκδηλα ανεπαρκείς. Κάτω από τις πε­ ριστάσεις αυτές υιοθετήσαμε κοινή εισήγηση των 5 ευπαιδεύτων δικηγόρων όλων των πλευρών και εκδώσαμε οδηγίες να συνεκδικαστούν σε πρώτο στάδιο οι εφέσεις των παρόντων εφεσειόντων αρ.5069 και 5068 στην έκτα­ ση που στρέφονται εναντίον της καταδίκηςτους και μετά την έκδοση της απόφασης μας και ανάλογα με την ετυμη10 γορία μας αναφορικά με την καταδίκητων κατηγορούμε­ νων 3και 4, να ακουστούν μαζί όλες OLεφέσεις που στρέ­ φονται εναντίον τηςποινής. !5 20 25 30 Τα τραγικά γεγονότα που οδήγησαν στον πρόωρο και άδικο θάνατο του άγαμουεικοσάχρονου μηχανοδηγού Βασίλη Χριστόφορου, κάτοικου Λάρνακας, διαδραματίστη­ καν στην παραλία των Φοινικούδων Λάρνακας μπροστά σε πλήθος κόσμου που είχε μαζευτεί εκεί για τις εκδηλώ­ σεις στα πλαίσια της Σκαλιώτικης φιέστας την Κυριακή 25 Σεπτεμβρίου 1988, περίπου στις 9.30 το βράδυ. Μπορούσε ο θάνατοςαυτός να είχεαποφευχθείαντο ανώνυμο εκείνο πλήθος αντί πλήρους απάθειας, χαρακτηριστικής των κατοίκων των μεγαλουπόλεων άλλων χωρών, επεδείκνυε στοιχειώδες ενδιαφέρον και συμπόνια για ένα συνάν­ θρωπο του που μόνος υφίστατο επίθεση πολλών και αν μερικοί από τους παρευρισκόμενους παρείχαν σ' αυτόν βοήθεια και κάλυψη,αρετές πουπιστεύαμε ότι χαρακτηρί­ ζουν τη συμπεριφορά των Κυπρίων και που δυστυχώς φαίνεται ότι έπαυσαν να την χαρακτηρίζουν για λόγους που θα πρέπει να απασχολήσουν τους κοινωνιολόγους μάλλον παρά τα Δικαστήρια. Ανάμεσα στα γεγονότα που έχουν γίνει αποδεκτά εκ μέρους των εφεσειόντων και τα οποία αποτελούν δεσμευ­ τικήαπόδειξη εναντίον τους με βάσητο άρθρο 19του περί Αποδείξεως Νόμου, Κεφ. 9, ως έχει τροποποιηθεί από το 35 Νόμο Αρ. 86/86, περιλαμβάνονται και τα πιο κάτω γεγο­ νότα όπως ακριβώςπεριγράφονται στα πρακτικά. 'Την Κυριακή 25 Σεπτεμβρίου 1988, κατά τις 8.30 το 315 Πογιατζής,Δ. Πουτζιονρής&άλλος ν.Δημοκρατίας

(1990)βράδυ,οπρώτοςκαιοδεύτεροςκατηγορούμενος πήγαν μαζί στην παραλία των Φοινικούδων, στη Λάρνακα, όπου συνάντησαν τον τρίτο και τον τέταρτοκατηγο­ ρούμενο καιόλοι μαζίκουβέντιαζαν. Εκεί υπήρχανκαι μερικές κοπέλλες καιμιλούσανόλοιμαζί. 5 Την ίδια μέρα, το θύμα μαζί με το φίλο του Πέτρο Παυλήμπεη,πήγανκαιαυτοί στην παραλία τωνΦοινι­ κούδωνγιαπερίπατο. Κατάτις 9.30 τοβράδυ,ενώπερ­ πατούσαν στον πεζόδρομο των Φοινικούδων και βρι­ σκόντουσαν μέσα στον κόσμο που κυκλοφορούσε, ο 10 πρώτος κατηγορούμενος τους είδε ενώ εκάθετοπάνω στο μικρό τοίχο που χωρίζει τον πεζόδρομο απότην άμμο, και σηκώθηκε και,αφούέβγαλε την καδέναπου είχε κρεμασμένη στον λαιμό του, πήγε και στάθηκε μπροστά στο θύμακαι του είπε: ' 'Εσύ είσαι που είπες 15 εννά με σταματήσεις να γελώ;' Το θύμα του απάντησε ότι δεν είχε πει τέτοια λόγια και συνέχισε λέγοντας: Άλόπως είπεν σου το ηΒίκυ'. Τότε ο πρώτοςκατηγο­ ρούμενος είπε στο θύμαότι θατον κτυπήσει,και οτε­ λευταίος απάντησε'κτύπαμε. 20 Επακολούθησε μίαεπίθεση κατά τουθύματοςσυνε­ πείατης οποίας-επήλθεοθάνατος του. Ακολούθως το θύμα διακομίσθηκε αμέσως στοΝοσοκομείον Αάρνακος, όπουαπόεξέταση πουέγινεστις 21.50'ώρααπότην επίκαθήκοντιΚυβερνητικήν ιατρόν 25 Μαρία Μιχαηλίδου,διαπιστώθηκεότι τοσώματου θύ­ ματος έφερε τις εξής εξωτερικές κακώσεις που προήλ­ θαναπότηνεπίθεση: (α)Πέντεγραμμοειδείς εκχυμώσεις στηδεξιάνεφρι­ κήχώραμήκους6,4,4,2 και 1,5 εκατοστομέτρων.' 30 (β) Μίαεκδοράστηβάση της μύτης μεγέθουςφακής. Πάνω στο πτώματου θύματος έγινενεκροψία απότον κυβερνητικό παθολογοανατόμο Δρ. Πάνο Σταυρινό,ο οποίος κατέληξε στο αποδεκτό συμπέρασμα ότι Ό θά­ νατος οφείλετο σεέντονο πνευμονικό οίδημα,πουπρο- **5 316 2 ΑΛΛ. Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής,Δ. ξενήθηκε από ανακοπήτης καρδιάς από έντονο πόνο, λόγω κτυπήματος του αριστερού όρχεως'. 5 Αργότερα το ίδιο βράδυτης 25.9.1988 ηαστυνομία πήγε στην Αραδίππου όπου βρήκε τους κατηγορούμενους αρ. 1, 2 και 4 και τους οδήγησε στην αστυνομία Λάρνακας. Λίγο πιο αργά,δηλαδή στις 01.30 π.μ. της 26.9.1988 η αστυνομία συνέλαβε τον κατηγορούμενο αρ. 3." Αιτία για την επιθετική συμπεριφορά του Ιουκατηγο10 ρούμενου εναντίον του θύματος, όπως περιγράφεται πιο πάνω, ήταν το ακόλουθο ασήμαντης σημασίας γεγονός που αποτελεί επίσης μέρος των αποδεχτών γεγονότων από μέρους των εφεσειόντων και που περιγράφεται ως εξής: 15 20 25 30 "Ο πρώτος κατηγορούμενος, από τον περασμένο Μάρτη, διατηρούσε δεσμό με την Βικτώρια Πήαρσον, άλλως Βίκυ, 16 χρονών, ιδιωτική υπάλληλο και σπου­ δάστρια απότη Λάρνακα. Η Βίκυ ήτανγειτόνισσα του θύματος και φίλη της αδελφής του Ελένης και του ιδίου. Στις αρχές Αυγούστου, ενώ η Βίκυ βρισκόταν στο σπίτι του θύματος, έκαμε ένα τηλεφώνημα στον πρώτο κατηγορούμενο. Το θύματην ρώτησε πού ετηλεφώνησε και όταντου είπε ότι ετηλεφώνησε στον πρώτο κατηγορούμενο, αυτός της είπε να του πει να μην περνά έξω από το σπίτι του και ναχαμογελά,γιατί καμιάμέρα'θα του έκοβε το χαμόγελο του'. Την επόμενη μέρα, όταν η Βίκυ συνάντησε τον πρώτο κατηγορούμενο, του διαβίβασε όσα της είπε το θύμα και αυτός γέλασε και της είπε: 'τούτος εννά μου κόψει τοχαμόγελο μου;' Μετά από λίγες μέρες ο πρώτος κατηγορούμενος είπε στη Βίκυ να σταματήσει να μιλά με τοθύμα." 317 Πογιατζής,Δ. Πουτζονρής &άλλος ν.Δημοκρατίας

(1990)Το πιο πάνω αποδεχτό περιστατικό θα πρέπει να συ­ μπληρωθεί με άλλα σχετικά συμβάντα που έλαβαν χώρα στη χρονική περίοδο μεταξύ του περιστατικού αυτούκαι της θανατηφόρας επίθεσης εναντίον του θύματος, στα οποία αναφέρθηκε στη μαρτυρία του ενώπιον του Κα- 5 κουργιοδικείου ο μάρτυραςκατηγορίας Χαράλαμπος Χα­ ραλάμπους (ΜΚ1), φίλος του θύματος. Παρόλο που στη διάρκεια της ακρόασης ενώπιον του Κακουργιοδικείου η Υπεράσπιση είχε ισχυριστεί ότι το μέρος εκείνο τηςμαρ­ τυρίας του μάρτυρααυτού που αναφερότανσε συμβάντα 10 που έλαβαν χώρα στη διάρκεια του Αυγούστου 1988 θα έπρεπε ναείχεαποκλειστεί ως άσχετο μεταεπίδικα θέμα­ τα, η αξιοπιστία του μάρτυρα δεν αμφισβητήθηκε. Ορθά, κατά τη γνώμη μας, η ένσταση εκείνη της Υπεράσπισης είχεαπορριφθεί απότο Κακουργιοδικείο μετοαιτιολογι- 15 κό ότι η μαρτυρία ήταν σχετική με την πρόθεση και το ελατήριο μερικών απότους κατηγορούμενους γιατησυμ­ μετοχή τους στην επίθεση εναντίον του θύματος στις 25 Σεπτεμβρίου

1. Αποδεχόμενο τημαρτυρίααυτή τοΚα­ κουργιοδικείο αναφέρειστηναπόφαση τουταεξής: 20 "Τηρώντας την χρονολογική εξέλιξητων γεγονότων θ' αρχίσουμε με τον πρώτο μάρτυρα Χαρ. Χαραλά­ μπους που ήταν στενός φίλος του θύματος. Επίσης γνώριζε και τους κατηγορούμενους, που μας είπε ότι ήσαν φίλοι. Μάλιστα έβλεπε τον Ιοκαι4ο,κάποτεκαι 25 τον 3ο έξω νακάμνουν παρέα.Παραθέτουμετη μαρτυ­ ρία του: Κάποιοαπόγευμαστις αρχές Αυγούστουήταν σε σφαιριστήριο καιτον πλησίασαν οι κατηγορούμενοι 1και
2. Ενδιαφέρθηκαν να μάθουναν ο Βασίλης ήτανδυνα- 30 τός και επίσης εριστικός γιατί, όπως του τόνισαν,ήθε­ λαν να τον δείρουν. Όμως τους είπε ότι είναι ήσυχος χαρακτήρας, προειδοποιώντας τους ότι ανπραγματο­ ποιούσαν την απειλή τους θατσακωνόταν ο ίδιος μαζί τους. Ύστερα από μια εβδομάδα περίπου, που συνα- 35 ντήθηκαν τυχαία σ' άλλο κέντρο, οι δυο αυτοίκατηγο­ ρούμενοι του ανέφερανότι βρήκαντον Βασίλη καιτον 'εμουντάραν' (ηλέξηείναι δικήτου),αλλά τους διέφυγε 318 2 ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 30 Πουτζιουρής&άλλος ν.Δημοκρατίας Πογιατζής,Δ. βρίσκοντας καταφύγιο στο αυτοκίνητο του. Κάποιο άλλο βράδυ,τον ίδιο πάλιν μήνα, που επήγε στις 'Φοινικούδες', είδε τους ίδιουςκατηγορούμενους μ' άλλους να έχουν στη μέση τον Βασίλη με απειλητικές διαθέσεις.Αυτήείναι ηουσία της μαρτυρίαςτου. Ότανπα­ ρενέβη,ο 1οςτουείπεότιθαέδερνετον Βασίλη.Ο μάρ­ τυς τότε μπατσισε τον Ιοκαιτο επεισόδιο έληξε.Αυτό συνέβη στον τόπο περίπου που αργότερα έγινε το έγ­ κλημα, δηλαδή, στον πεζόδρομο των 'Φοινικούδων' κοντάσεπερίπτεροπουσύχναζανοικατηγορούμενοι1 και
3. Στημοναδικήερώτησηπουτουυπέβαλεη υπερά­ σπισηομάρτυςσυμφώνησε ότι σεχρόνο μεταγενέστερο του επεισοδίου αυτούο Βασίλης του είπε ότι είχανσυ­ ναντηθεί μετον4οκαισυμφιλιώθηκαν." Τααποδεχτάαπότην Υπεράσπιση γεγονότα περιλαμ­ βάνουν τις εξής αναφορές στους τέσσερις κατηγορούμε­ νους: "Οπρώτοςκατηγορούμενος,ΧρίστοςΧρίστου,είναι 171/2 χρονών, μαθητής της έκτης τάξης του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λάρνακας. Ο δεύτερος κατηγορούμε­ νος, Μιχαλάκης Κυριάκου,είναι επίσης 171/2 χρονών, εργάζεταιωςπελεκάνοςκαιδιαμένει μετηνμητέρατου και τα αδέλφια του στην Αραδίππου, ο πατέρας του είναιαγνοούμενος. ο τρίτος κατηγορούμενος, Σπύρος Πουτζιουρής, είναι 161/2 χρονών, μαθητής της έκτης Λυκείου Αγίου Γεωργίου στη Λάρνακακαι διαμένει με την οικογένεια τουστηνΑραδίππου. Ο τέταρτοςκατηγορούμενος, Στέφανος Ερμογένους, είναι 19 χρονών, ασκεί το επάγγελμα του τυροκόμου κτηνοτρόφου.Διαμένει με τημητέρατου και το μικρό­ τερο τουαδελφόστην Αραδίππου.Ο πατέρας τουείναι αγνοούμενος." Για σκοπούς εύκολης αναφοράς και αναγνώρισης,θα 5 ·* συνεχίσουμε να αναφερόμαστε εις μεν τον εφεσειοντα 319 Πογιατζής, Δ. Πουτζιουρής& άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)στην έφεση αρ.5069ΣπύροΠουτζιουρή ως3οκατηγορού­ μενο, εις δετον εφεσειοντα στην έφεση αρ. 5068 Στέφανο Ερμογένους ωςτον4οκατηγορούμενο. Ενώπιον του Κακουργιοδικείου όπως και ενώπιον μας,η εκδοχή της Δημοκρατίαςως Κατηγορούσας Αρχής 5 ήτανσυνοπτικάότι μαζίμετουςκατηγορούμενους 1 και2 και μερικά άλλα άγνωστα πρόσωπα, οι δυο εφεσείοντες συμμετείχαν σε επίθεσηεναντίον τουθύματοςμεπαράνο­ μοκοινό σκοπό μεταξύόλων των επιτιθέμενων, να κακο­ ποιήσουν το θύμα και να προξενήσουν σ' αυτόσωματική 10 βλάβη-ότι στηδιάρκειατης επίθεσης αυτήςπροκλήθηκεο θάνατοςτουθύματοςαπόέντονο πνευμονικό οίδημα που προξενήθηκε απόανακοπή της καρδιάςαπόέντονο πόνο που προκάλεσε κτύπημα που το θύμα δέχτηκε στον αρι* στερό όρχι απόένα απότα μέλητης ομάδοςτων επιτιθέ- 15 μένων καιότι μεβάση τις πρόνοιες τωνάρθρων20και21 του Ποινικού Κώδικα καθένας απ' αυτούς λογίζεται ότι μετέσχε και είναι ένοχος της διάπραξης τουαδικήματος της ανθρωποκτονίας είτε ως αυτουργός είτε ως συναυτουργός. 20 Η εκδοχή των εφεσειόντων είχε εξ αρχής τα εξής δύο σκέλη. Πρώτο,ότι αναμείχθηκανστο επεισόδιο τηςεπίθε­ σηςτωνκατηγορούμενων 1 και2εναντίον τουθύματοςμε σκοπό όχι να επιτεθούν οι ίδιοι του θύματος αλλά να αποτρέψουντην επίθεσητων άλλων δυοεναντίοντου-και 25 δεύτερο,στο βαθμόπουοποιοσδήποτε απότουςμάρτυρες κατηγορίας ισχυρίστηκε ότι αναγνώρισε οποιοδήποτε από αυτούς να κάμνουν οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια ενα­ ντίον τουθύματος,οι μάρτυρεςαυτοίπρέπειναλανθάνονται στην αναγώρισή τους ένεκα της σύγχυσης τους και 30 των συνθηκών κάτωαπότις οποίες διαδραματίστηκαντα γεγονότα τοβράδυεκείνο. Γιαυποστήριξη της εκδοχής της ηΔημοκρατία κάλεσε συνολικά 14 μάρτυρεςκατηγορίας,δυοαπό τουςοποίους, δηλαδή τον ΜΚ13 Γεώργιο Χαραλάμπους και ΜΚ14 35 Αντώνη Ανδρέου, πρόσφερε στην Υπεράσπιση η οποία τους αντεξέτασε. Πέντε συνολικά απότους μάρτυρεςκα320 2 ΑΛΛ. Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ . τηγορίας, δηλαδή οι ΜΚ2 Πέτρος Παυλήμπεης, ΜΚ3 Κωνσταντίνος Παλμύρης, ΜΚ4 Δημήτρης Λαζάρου, ΜΚ13 Γεώργιος Χαραλάμπους και ΜΚ14 Αντώνης Αν­ δρέου, κατάθεσαν σαν αυτόπτες μάρτυρες. Το Κακουρ5 γιοδικείο αποδέχτηκε σαν αξιόπιστη τη μαρτυρία όλων^ εκτός του ΜΚ13 την οποία απόρριψε ως αναξιόπιστη. Ο μόνος μάρτυραςπου ήτανπαρώναπότην αρχή μέχρι το τέλος του επεισοδίου και ο οποίος ενοχοποιεί με τη μαρ­ τυρία του και τους δυο εφεσείοντες είναι ο ΜΚ2Παυλή-' 10 μπέης.Ιδιαίτερααναφορικάμετον4οκατηγορούμενο,κα­ νέναςάλλος μάρτυραςκατηγορίαςδεν ισχυρίζεται ότιτον είδε ναεπιτίθεταικαθ'οιονδήποτετρόποεναντίον τουθύ­ ματος.Ο ΜΚ2 είναι, επομένως, οκύριος μάρτυραςκατη­ γορίας στη μαρτυρία του οποίου το Κακουργιοδικείο, 15 όπως ρητάλέγειστην απόφασητου,κυρίως βάσισε ταευ­ ρήματα του που οδήγησαν στην καταδίκη των δυο εφε­ σειόντων. Συνοψίζοντας, σύμφωνα πάντοτε με τη μαρτυρία του ΜΚ2 Παυλήμπεη,τα γεγονότα που ακολούθησαν από τη 20 στιγμήπουο 1οςκατηγορούμενος είπεότιθακτυπούσε το θύμα, όπως έχουμε αναφέρει εκθέτοντας πιο πάνω τα αποδεχτά γεγονότα, το Κακουργιοδικείο λέγει στην από­ φαση τουταεξής: 25 30 35 "Συνεχίζουμε τώρα μετον Π.Παυλήμπεη.Αφού αφαίρεσετην αλυσίδα του ο 1ος κατηγορούμενος έδωσεμια γροθιά στο Βασίλη. Περίπουσυγχρόνως, σε δευτερόλε­ πτα,του επιτέθηκανκι άλλοι, κτυπώντας τον με βιαιό­ τητα. Εκτόςαπότον ίο ομάρτυραςαναγνώρισε τον 3ο και4ο μεταξύτων επιτιθέμενων. Δυο-τρεις άλλους που επίσης εφόρμησαν εναντίον του Βασίληδεν τους ανα­ γνώρισε. Τον4οτονείδε στην αρχή,μόλιςάρχισεηεπί­ θεση. Στεκόταν προς τ' αριστερά του Ιου και σε μια στιγμή που ο Βασίλης ήταν σκυφτός με το κεφάλι στο ύψος τηςκοιλιάς του Ιου- προφανώςαπότα κτυπήματαπου δεχόταν -ο 4ος τον κτύπησε δυο φορέςανεΐβοκατεβάζοντας μεδύναμητοχέρι τουπάνωστο θύμαμε τον τρόπο που μας αναπαράστησε ο μάρτυρας. Όμως δεν πρόσεξε σε ποιο ακριβώς μέρος του σώματος τον 321 Πογιατζής,Δ. Ποντζιουρής&άλλος ν.Δημοκρατίας

(1990)πέτυχε. Σεκάποιαστιγμή ο 3ος κατηγορούμενος έπιασετο θύμα με τα δυο του χέρια κι αφού τον ανάγκασενα σκύψει τον κτύπησε μετογόνατοτρεις φορέςστηνπε­ ριοχήτηςκοιλιάς. Όλααυτάταείδεαπόπολύκοντά,2 5 πόδια μέχρι 1μέτρο.Υπήρχε επίσης φωτισμός ανκαι ταφώτα δενήσανδυνατά. Αντιλήφθηκε μετάτον Βασίληνακάμνει μερικά βή­ ματα,ήαπόμόνος τουήγιατίτον έσπρωχναν - δεν κα­ τάλαβε καλά - και ο Βασίλης έπεσε στην άμμο, 1-2 μέτρααπότο καλντερίμι. Ας σημειωθεί ότι αργότερα ο μάρτυςυπέδειξεστηναστυνομίατομέροςτουπεζόδρο­ μου πουπρωτάρχισεηεπίθεση. Είναιαπέναντιαπότο περίπτεροκαισημειώνεται μετοστοιχείο Χ στοτεκμή­ ριο

1. Επίσης του έδειξεκαιτο σημείο τηςπτώσης του θύματος (αρ. 6στο ίδιοσχέδιο). Ησκηνήτουεγκλήμα­ τος με τα δυο αυτά σημεία φωτογραφήθηκε από τον αστυνομικό φωτογράφολοχία Α. Κρόκο, Μ.Κ.
2. Πρό­ κειται για τις φωτογραφίες με αριθμό 11-16,τεκμήριο
3. Στο αναμεταξύ ο κόσμος που μαζεύτηκε γύρω τους και που παρακολουθούσε με απάθειαχωρίς να επεμ­ βαίνει, τον εμπόδιζε να δει τη συνέχεια. Όταν άνοιξε τον κλοιό είδε τον Βασίληξαπλωμένο καιδυο-τρείςνα τον κλωτσοκοπούν. Όμως δεν τους αναγνώρισε γιατί δεν είδε ταπρόσωπατους.Πάλιν μπήκεμπροστάοκό­ σμος κι όταν πλησίασε τελικά τον Βασίληοι δράστες είχαν φύγει. Έναςάγνωστος έφερε νερό και το έριξαν στοπρόσωποτου, αφούτονακούμπησαν στοκαλντερί­ μι,αλλάδενσυνήλθε.Τότεμεκάποιονάλλοτονέβαλαν 30 σ' αυτοκίνητοκαιτον μετάφερανστο νοσοκομείο Λάρ­ νακας." Θαπρέπει στο στάδιοαυτόνααναφέρουμεότι η από­ σταση απότο σημείο του πεζόδρομου που πρωτάρχισε η επίθεση μέχρι το σημείο τηςαμμουδιάςπουέπεσετοθύμα 35 μετρήθηκεκαιείναι δέκαμέτρα.Θαπρέπειεπίσηςνα προ322 10 15 20 2ΑΛΛ. Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ. σθέσουμεότιοΜΚ2γνώριζε καλάόλους'τουςκατηγορού­ μενους γιααρκετόχρόνοπριντοεπίδικοεπεισόδιο. Ο ΜΚ4 Δημήτρης Λαζάρου με τη μαρτυρία του που έγινε αποδεχτή από το Κακουργιοδικείο, συμπληρώνει 5 την εικόνα του επεισοδίου γιατί προσδιορίζει ότι ο 3ος κατηγορούμενος ήταν εκείνος που έσπρωχνε με ταχέρια καιτοστήθος τουτοθύμαμέχρι τοσημείο πουέπεσεστην άμμοαπότο οποίο δεν σηκώθηκε ποτέ πιάζωντανόςκαι προσθέτει ότι, ενώ ο 3ος κατηγορούμενος έσπρωχνε το 10 θύμα,οι κατηγορούμενοι 1και 2 του επετίθεντο απότα πλάγιακαιτονκτυπούσανμεταπόδιακαιταχέριαχωρίς ο3οςκατηγορούμενος ναεπεμβαίνειμελόγιαή'έργαπρος την κατεύθυνση των επιτιθέμενων για να αποτρέψει την επίθεση τους. Ομάρτυραςαυτός δεν μπορούσε ναεξηγή15 σει για ποιο σκοπό ο 3ος κατηγορούμενος έσπρωχνε το θύμαχωρίς όμως νατοκτυπά.Από τηναντεξέτασησυνά­ γεται ότι η μαρτυρίααυτού του μάρτυραδεναμφισβητή­ θηκεστηνουσίατηςαπότην Υπεράσπιση. Όταν περατώθηκε η υπόθεση της Κατηγορούσας 20 Αρχής και οι δυο εφεσείοντες κλήθηκαν να κάμουν την υπεράσπιση τους, ασκώνταςσχετικό τους δικαίωμα,έκα­ μανκατάθεσηχωρίς όρκο.Ο3οςκατηγορούμενος είχεπει συγκεκριμένα τα εξής: 25 "Εγώ σε καμμιά περίπτωση δεν του εκλώτσησα του Βασίλη. Οι μάρτυρες κάμνουν λάθος. Έννεν εγώ που τον εκλώτσησα. Ηαλήθειαείναι τούτηπουείναιπάνω στηνκατάθεση μου.Είμαιαθώος." Ο4οςκατηγορούμενος είχεπειεπίλέξειτα εξής: 30 "Είπα όλην την αλήθεια στην κατάθεση μου. Δεν εκτύπησα του Βασίλη. Δεν είχα λόγο να τουκτυπήσω. ΕγώμετονΒασίλη εμέρωσα. Είμαισίγουρος ότιομάρ­ τυραςκάμνειλάθος.Είμαιαθώος." Οι καταθέσεις στις οποίες αναφέρονται στη δήλωση τους οι εφεσείοντες είναι θεληματικές καταθέσεις που 323 Πογιατζής, Δ. Πουτζιουρή; & άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)έδωσαν στην αστυνομία μετάτησύλληψητους. Στη γρα­ πτήεκείνηκατάθεσητουπουέδωσετοαπόγευμα της επο­ μένης του επεισοδίου ο 3ος κατηγορούμενος είχε πει τα εξής: "Τομόνον πουθυμούμαιείναιότι είδατον Μιχάλην 5 τον Κακήνπουκάθεταιστην Αραδίππουνακτυπάτον Βασίλην τον μακαρίτην στο πρόσωπο και σταλυμπ;ά και η μόνη μου συμμετοχή στο επεισόδιον είναι ότι έτρεξα ναγλυτώσω τον Βασίλην απόταχέριατουΜι­ χάλη. Όταν πήρα τον Βασίλην στα χέρια μου ήταν ^ πλέον αργά αφού ένοιωσα να ξεψυχά στα χέρια μου σαν ναβγήκεν ηψυχήτου και εγώ έπαθα σιόκ καιτον άφησαχάμωστον άμμο.Μόνοντούταέχωνα πω." Στη δικήτουγραπτήκατάθεσηπουέδωσε λίγο μετάτα μεσάνυκτα το βράδυτου επεισοδίου, ο 4ος κατηγορούμε- 15 νοςείχεπειταεξής: 'Τι' αυτήντην υπόθεσηπουμε φέρετεστην Αστυνομία θασουεξηγήσω πώςεμπλέκτηκα. Όταν ήμουνστηνΣτ' τάξη στοΛύκειον Αγίου Γεωργίου στηνΛάρνακαεγνωρίστηκα με τον χωριανόν μου Χρίστον Παναγιώτου 20 Χρίστου που τότε ήτανΔ' τάξη. Ηγνωριμία μας ήταν τυπικήαλλά απότο 1986 γίναμεν φίλοι καιβγαίναμεν έξω. Πριν 4-5 μήνες ο Χρίστος γνωρίστηκεν με κάποιανΒίκυ ΕγγλεζοκυπραίανπουκάθεταιστηνΛάρνα­ κα.Μάλιστασεδυοπεριπτώσεις τονκαιρόπουπιάσαν 25 σχέσεις η Βίκυ και ο Χρίστος βγήκαμεν και οι τρεις μαζί και πήγαμεν στη δισκοθήκη. Μετάσταμάτησανα βγαίνω μαζί τους και έβγαινα μόνον με τον Χρίστον και μάλιστα νύκτα διότι εκείνος ήτο μαθητής και εγώ εργαζόμενος. Πριν 2-3 μήνες δεν θυμούμαι πότε ακρι- 30 βως μου είπεν ο Χρίστοςπωςτου είπε η Βίκυπως κά­ ποιος Βασίλης είπεστη Βίκυ πωςδενμεχώνευκε εμένα και ήθελεν ο Βασίλης να μεκτυπήσει ακόμαο Βασίλης είπε της Βίκυ πωςθαέκαμνετοπανγιαναμεαφήσειη κοπέλλα μου.Τον Βασίλη τότε δεν τον γνώριζα. Μετά 35 από λίγες ημέρες έβαλα στο αυτοκίνητο μου ΚΡ 411 τον Χρίστον και πήγαμεν και μου έδειξεν τον Βασίλη· 324 2 ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 30 Πουτζιουρή; &άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ. κάθετουν στο σουγλιτζιήτικον του πατέρατου.Δώσαμεν έναγυρόνκαιότανεπιστρέψαμεν είδαμετον Βασί­ λη που έφευγεν με το αυτοκίνητον.Τον εβάλαμε ξοπίσωκαισεένα αλτ μέσαστηνΔροσιάν σταμάτησαπίσω του* κατέβηκενκάτωτονρώτησαανείπεταπιο πάνω. Εκείνος αρνήθηκε και έφυγε. Που τότε δενξαναείδα τον Βασίλη. Σήμερα25/9/88ηώρα 71/2 μ.μ.κατέβηκα στην Λάρνακα και πήγασ' ένα σαντουϊτσιήτικον απέ­ ναντι πουτοΔημαρχείον. Κατάη ώρα8μ.μ. ήλθενκαι οΧρίστοςμετους ΜιχαλάκηκαιΣπύροπουείναιγνω­ στοί μουκαιακόμηένανάτομονπουδεν τονγνωρίζω. Σταθήκαμε μέσα στον πεζόδρομονκαι κουβεντιάζαμεν. Κατά ηώρα 91/2 μ.μ. της25/9/88είδαμεν τον Βασίλην με τον Πέτρον να έρχονται προς τα πάνω μας δηλ. προς το μέρος μας όχι για μας. Ο Χρίστος πλησίασε τον Βασίλη κάτι είπαν μεταξύ τους που εγώ δεν το άκουσα και αρπακτήκαν στα χέρια. Είδατον Χρίστον νακτυπάμεταχέριατουκαιτογόνατόντουτον Βασί­ λη.Μπήκαν στην μέση τους φίλοι τουΧρίστουκαιτου Βασίλη για να τους χωρίσουν και άλλοι για να τους βοηθήσουν. Πήγακι εγώκοντάκαι έπιασαέναπου την μέση καιτοντράβηξαπίσωαλλάδεντον είδααυτόν αν εκτυπούσεν κανένα.Τους μόνους πουείδανα κτυπούν του Βασίλη ήσανο Χρίστος καιο Μιχάλης.Ο Σπύρος ο φίλος του Χρίστου τράβηξε τον Βασίλη προς τον άμμον και ο Μιχάλης εσυνέχιζεν να τον κτυπά.Είδα τον Βασίλη να πέφτηχαμαί.Πήγαμενκοντά καιήταν αναίσθητοςκαιτονπήρανενοσοκομείον. Εντωμεταξύ μαζεύτηκε κόσμος, αναζήτησατον Χρίστο, τονβρήκα και του είπα ότι τον Βασίλη επήραντον νοσοκομείον. Ο Χρίστος πήγε στην Αραδίππου κι εγώ στο νοσοκο­ μείο όπουέμαθαότι ο Βασίλης επέθανεν.Εγώδεν κτύ­ πησακαθόλουτου Βασίλη." Με τις αντίστοιχες εφέσεις τους οι δυο εφεσείοντες 35 προβάλλουν διάφορους λόγους εφέσεως, αρχικούς και πρόσθετους, εναντίον τηςκαταδίκηςτους,οι οποίοι είναι στην πλειοφηψία τους ταυτόσημοι. Προβάλλονται όμως και μερικοί λόγοι που αφορούν αποκλειστικά μόνο τον έναή τον άλλο εφεσειοντα. Θαασχοληθούμε με όλουςαυ325 ν Πογιατζής, Δ. Πουτζιουρής& άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)τούς τους λόγους εκτός από ελάχιστους που συμπεραί­ νουμε ότι έχουν σιωπηρά εγκαταληφθεί από το γεγονός ότι οκ. Κακογιάννης δεν ασχολήθηκε μεαυτούςστην αγό­ ρευσητου. θ α ασχοληθούμε πρώτα με τους λόγους εφέσεως που 5 αναφέρονται σε ισχυριζόμενη αναξιοπιστία ήανεπάρκεια ή άλλα τρωτά της μαρτυρίας των μαρτύρων κατηγορίας Πέτρου Παυλήμπεη (ΜΚ2) και Κωνσταντίνου Παλμύρη (ΜΚ3), που κατά την εισήγηση του κ. Κακογιάννη καθι­ στούν τα ευρήματα του Κακουργιοδικειου που στηρίχτη- 10 καν στη μαρτυρίατους και οδήγησαν τελικά στηνκαταδί­ κητων εφεσειόντων, ανασφαλή και απαράδεκτα. Η αξιοπιστία του μάρτυραΠαυλήμπεη αμφισβητήθηκε με μεγάλη σφοδρότητα ένεκα ασυμβίβαστης με τη μαρτυ­ ρία του προηγούμενης δήλωσης που παραδέχεται ότι είχε 15 κάμει στο σπίτι του στο Μάριο Δημητρίου, δημοσιογράφο του έντυπου που λέγεται "ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ", ο οποίος τον είχε επισκεφθεί για να του πάρει συνέντευξη το απόγευμα της 26ης Σεπτεμβρίου αναφορικάμε το επίδικο επεισόδιο. Σε ερώτηση που τέθηκε σ' αυτόν στη διάρκεια της αντεξέ- 20 τασής του, ο μάρτυρας Παυλήμπεης παραδέχτηκε ότι στα πλαίσια της συνέντευξης εκείνης και παρόλο που γνώριζε ότι οι δηλώσεις του ηχογραφούνταν και θα δημοσιεύο­ νταν, είχε δηλώσει ότι ήταν και ο 4ος κατηγορούμενος ανάμεσα στους άλλους αλλά δεν τον είδε να κτυπά το 25 θύμα- ότι ο 4ος κατηγορούμενος ήταν πίσω από το Χρί­ στο (Ιο κατηγορούμενο), ίσως γιανατον εμποδίσει νασυ­ νεχίσει να κτυπά το θύμα και ότι, εν πάση περιπτώσει, ο ίδιος δεν είδε τον 4ο κατηγορούμενο ούτε να κτυπά ούτε να επιτίθεται. 30 Το Κακουργιοδικείο ασχολήθηκε με το γεγονός της πιο πάνω δήλωσης του μάρτυρα Παυλήμπεη και έκαμε ειδική μνεία στους λόγους για τους οποίους ο μάρτυρας έκαμε την αντιφατική εκείνη δήλωση όπως τους είχε ο ίδιος εκ­ θέσει απαντ<όνταςσε σχετικές ερωτήσεις στη διάρκεια της 35 επανεξέτασης του. Συνοψίζοντας τους λόγους αυτούς το Κακουργιοδικείο αναφέρειστην απόφασητου τα εξής: 326 2 ΑΛΛ. 5 !0 Πουτζιουρής &άλλος ν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ . "Από την αστυνομία έφυγε (ο ΜΚ2) τις πρωινές ώρες της 26ης. Κοιμήθηκε πολύ λίγο. Τον ξύπνησαν στις επτά παρά τέταρτο. Στο διπλανό σπίτι της αδελ­ φής του διάφορα πρόσωπα μιλούσαν με τον πατέρα του για την υπόθεση. Μιακοπέλλα του συστήθηκε σαν αδελφήτου4ου καιτουείπεότι οαδελφόςτηςδενκτύ­ πησεκανένα,ήταναθώος.Γιανατηναποφύγειτηςείπε "εντάξει". Όμως οι συγγενείς πηγαινοέρχονταν σπίτι του. Την αλήθεια την είπε στην κατάθεση του στην αστυνομία. Στοδημοσιογράφο είπε "ψέματαγιατί ήθελε να πάψουν να τον ενοχλούν οι συγγενείς του 4ου,για να μην έχει φασαρία(δικήτου η λέξη) με τους χωρια­ νούςτου." Εξετάζοντας την αξιοπιστία του μάρτυραΠαυλήμπεη *5 εν όψει της προηγούμενης δήλωσης που έκαμε στο δημο­ σιογράφο του "ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ", το Κακουργιοδικείο είπε στην απόφασητουταεξής: 20 25 30 "Είναι όμως καιη συνέντευξη. Ομάρτυραςδιατείνε­ ται ότι στο περιοδικό είπε ψέματα. Η αλήθεια είναι αυτά που είπε στην κατάθεση του, την προτεραία της συνέντευξης, και στο Δικαστήριο. Και μας έδωσε πει­ στικό λόγο για την ενέργεια του. Ηυποβολή και η ψυ­ χολογική πίεση πουαναντίλεκτα άσκησανπάνωτου οι συγγενείς τουκατηγορούμενου 4." Ακολούθως και χωρίς άλλη αναφορά στο θέμα της αντιφατικής δήλωσης του μάρτυρααυτού,το Κακουργιο­ δικείοκαταλήγειστο εξής συμπέρασμα: "Ο Π.Παυλήμπεης μαςέκανε εντύπωση σαναξιόπι­ στος μάρτυρας. Ήταν πειστικός σ'ολα τα σημεία που κάλυψε ημαρτυρία του και τον πιστεύουμε χωρίς επιφύλαξη. Εξάλλου ημαρτυρίατου για τακρίσιμα περι­ στατικά συνάδει και ενισχύεται σε μεγάλο βαθμόαπό τους ΠαλμίρηκαιΛαζάρου." Ο ευπαίδευτος συνήγορος των εφεσειόντων αμφισβή­ τησε την ορθότητα του πιοπάνωσυμπεράσματος τουΚα327 Πογιατζής, Δ. Πουτζιουρής &άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)κουργιοδικείου και εισηγήθηκε ότι, λαμβανομένης υπόψη της πιο πάνω προηγούμενης αντιφατικής δήλωσης του μάρτυρασε συνδυασμόμετηνανεπάρκεια,κατάτηνεισή­ γηση του,των λόγων μετους οποίους προσπάθησενατη δικαιολογήσει, το Δικαστήριο είχε καθήκον να θεωρήσει 5 τη μαρτυρίατου ανασφαλήκαι αναξιόπιστηστο σύνολο της και να την απορρίψει ολότελα. Ο κ. Κακογιάννης ισχυρίστηκε επιπρόσθεταότιτοεύρηματουΚακουργιοδι­ κειου ότι συγγενείς του4ου κατηγορούμενουαναντίλεκτα άσκησανπάνωστο μάρτυρα ψυχολογική πίεσηήυποβολή 10 για να κάμει την αντιφατικήδήλωση δεν υποστηρίζεται από τη μαρτυρία ενώπιον του και θαπρέπει, ως εκτού­ του, να ακυρωθεί ως αυθαίρετο.Ο κ. Κακογιάννηςυπο­ στήριξε την εισήγηση τουμε αναφορά στις αποφάσεις της Ολομέλειας στις υποθέσεις Κονππήζ ν. Δημοκρατίας 15

(1977)2 Α.Α.Δ.361 καιΚατάρ καιάλλον ν. Δημοκρατίας

(1978)2Α.Α.Δ. 132.Αναφέρθηκε επίσηςστηνυπόθεση Μιχαηλίδηςν.Δημοκρατίας

(1989)2 Α.Α.Δ. 172 στηνοποία ηαπόφασηπου στηρίχθηκε μερικώς στην Αγγλική υπόθε­ ση R. v. Pestanoand Others

(1981)Crim.LR. 397, την 20 οποία επικαλέστηκε ο κ. Γαβριηλίδης και η οποία, κατά την εισήγηση του κ. Κακογιάννη,διαφέρει και θαπρέπει να διακριθεί από την παρούσαυπόθεση για το λόγο ότι στην απόφασητης πλειοψηφίας (2 προς 1) με την οποία επικυρώθηκε η αποδοχή από το πρωτόδικο Δικαστήριο 25 της μαρτυρίαςτου μάρτυραΠολάρη ωςαξιόπιστηςπαρά τις αντιφατικέςπροηγούμενες καταθέσειςτου, το Εφετείο είχε ασχοληθεί λεπτομερειακά με το θέμα και είχε δώσει πλήρη αιτιολογία γιατί δέκτηκε ως πειστικό το λόγο που οδήγησε το μάρτυρα Πολάρη να κάμει τις αντιφατικές 30 εκείνες καταθέσεις και που είχε σχέση με την ασφάλεια της δικής του ζωής και της ζωής μελών της οικογένειας του. Στις υποθέσεις Κουππής(ανωτέρω) και Κατάρ(ανω­ τέρω) ηΟλομέλεια τουΔικαστηρίου φαίνεταιναείχευιο- 35 θετήσει την ανελαστική αρχήπου ίσχυε στην Αγγλία πριν ανατραπεί με την υπόθεση Pestano (ανωτέρω),σύμφωνα μετηνοποίατοΔικαστήριο όφειλε νακρίνει αναξιόπιστη και ναμηναποδεχθεί μαρτυρίαπάνωσεσυγκεκριμένο γε328 2Α.Α.Δ. 5 Πουτζιουρή; &άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ. γονός γιατο οποίο ο μάρτυραςέκαμεπροηγούμενηαντι­ φατική κατάθεση. Ηαπόφασητηςπλειοψηφίαςστηνυπό­ θεση Μιχαηλίδης(ανωτέρω) μπορεί να ερμηνευθεί ότι. ακολουθείτηνέαΑγγλική προσέγγιση πάνω στοθέμα που καθιερώθηκε με την υπόθεση Pestano, σύμφωνα με την οποία το Δικαστήριο μπορεί είτενααποδεχθεί σαναξιό­ πιστηείτενααπορρίψεισαναναξιόπιστητέτοια μαρτυρία αφού λάβει υπόψη του όλες τις συνθήκες κάτω από τις, οποίεςέγινεηπροηγούμενηαντιφατικήκατάθεση. 10 Για τους σκοπούς της παρούσας έφεσης*και εν όψει των λόγων στους οποίους θααναφερθούμεπιο κάτω για τους οποίους επιτρέπεταικαι επιβάλλεται διάκρισημετα­ ξύ της παρούσας υπόθεσης αφ'ενός και των υποθέσεων Κουππήκαι Κατάραφ' ετέρου,δε νομίζουμε ότι χρειάξε*5 ταινασχολιάσουμε τοθέμαπερισσότερο. Αρκείναπούμε ότι,στοβαθμόπουείναι δυνατόναπροβληθεί ισχυρισμός ότι μετηναπόφασηστηνυπόθεσηΜιχαηλίδη (ανωτέρω)ο ανελαστικός κανόναςπουκαθιερώθηκεεπί τουπροκειμέ­ νουστιςαποφάσειςτηςΟλομέλειας στις υποθέσειςΚουπ20 πή και Κατάρέχει ανατραπεί,έχουμε την άποψη ότι,αν και ο κανόνας αυτός πρέπει να ανατραπεί, για την ανα­ τροπήτου ενδείκνυται νααποφασίσει Εφετείο μεδιευρυ­ μένη σύνθεσηανόχι η Ολομέλεια τουΔικαστηρίου. Όπως και να έχουν όμως ταπράγματα,ηγνώμη μαςείναι ότι η 25 αρχήπουκαθιερώθηκεστις υποθέσεις Κουππήκαι Κατάρ δεν αποτελούσε κώλυμα για το Κακουργιοδικείο νααπο­ δεχθεί ως αξιόπιστο το μέρος εκείνο της μαρτυρίας του μάρτυρα Παυλήμπεηπουαντιβαίνει προς τηναντιφατική κατάθεσητου,γιατί η εφαρμογήτης ανελαστικής εκείνης 30 αρχής πρέπει να περιοριστεί μόνο σε περιπτώσεις όπως εκείνες των υποθέσεων Κουππής και Κατάρ,δηλαδή σε προηγούμενες αντιφατικές καταθέσεις που οι μάρτυρες έκαμανστηδιάρκειαδικαστικώνδιαδικασιών,στις οποίες οι μάρτυρες έχουν καθήκονναπουντηναλήθειαγιατους 35 σκοπούς της απονομής της δικαιοσύνης χωρίς ναεξυπη­ ρετούν οποιοδήποτε άλλο σκοπό ήελατήριο. Σ' αντίθεση με τις προηγούμενες αντιφατικέςκαταθέσεις των μαρτύ­ ρων κατηγορίας Γεωργιάδη στην υπόθεση Κουππή και Μέλιγκ στην υπόθεση Κατάρ, των οποίων η μαρτυρία 329 Πογιατζής,Δ. Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)ήταν ασυμβίβαστη με προηγούμενη μαρτυρία τους σε δι­ καστικές διαδικασίες που προηγήθηκαν - θανατικήανά­ κρισηκαιπροανάκριση αντίστοιχα - ηπροηγούμενηαντι­ φατικήκατάθεσητου μάρ'τυραΠαυλήμπεηστηνπαρούσα υπόθεση δεν έγινε στα πλαίσια οποιασδήποτε δικαστικής διαδικασίας. Ούτε ορθό ούτε επιθυμητό είναι να επεκτεί­ νουμετην εφαρμογήτηςανελαστικήςαρχήςπου καθιερώ­ θηκε στις υποθέσεις Κουππήκαι Κατάρσε περιπτώσεις πουδεν έχουν αντιστοιχία μεταγεγονότατωνυποθέσεων εκείνων. 5 Επομένως,παρά τιςαποφάσειςστις υποθέσειςΚουπ­ πήκαι Κατάρ,το Κακουργιοδικείοστην παρούσα υπόθε­ ση είχετην ευχέρεια νααποδεχθείσαν αξιόπιστητη μαρ­ τυρία του Παυλήμπεηπαρά την προηγούμενη αντιφατική τουκατάθεση αναφορικάμετον 4οκατηγορούμενοκαιτο 15 μόνο θέμα που παραμένει να εξετάσουμε επί τουπροκει­ μένου είναι αν το εύρημα του Κακουργιοδικειου ότι ο Παυλήμπεης είναι αξιόπιστος μάρτυρας είναι, κάτω από τις παρούσες περιστάσεις που περιλαμβάνουν το συγκε­ κριμένο αιτιολογικό που το Κακουργιοδικείο παράθεσε 20 για το εύρημα του αυτό,είναι ασφαλές ήόχι. Εξετάσαμε με προσοχή τις εισηγήσεις του ευπαίδευτου δικηγόρου των εφεσειόντων πάνωστο προκείμενο θέμακαι είμαστε ικανοποιημένοιότιδενσυντρέχει λόγοςδικήςμαςεπέμβα­ σης καιανατροπήςτου επίδικουευρήματος του Κακουρ- 25 γιοδικείου. Έχουμε προσεγγίσει το όλο θέμα καθοδηγού­ μενοι από τις γνωστές αρχές που πολύ συχνά επαναλαμβάνονταιστηνομολογία* μας, οιοποίεςκαθορί­ ζουντις προϋποθέσεις πουπρέπειναικανοποιηθούν πριν το Εφετείοεπέμβεικαιανατρέψειευρήματα πάνωσεάξιο- 30 πιστία μαρτύρωνπουμόνοτοπρωτόδικοΔικαστήριο είδε καιάκουσεκαιοι οποίεςδεν έχουν ικανοποιηθείστηνπα­ ρούσα υπόθεση.Δεν νομίζουμε ότι επιβάλλεται να επανα­ λάβουμε τις αρχές αυτέςστις οποίες γίνεται εκτενής ανα­ φορά στις υποθέσεις Παπαδόπουλος (ανωτέρω) και 35 * Παπαδόπονλος ν. Σταυρόν

(1982)1Α.Α.Δ. 321,και Ψαράς και άλλος ν. Δημοκρατίας

(1987)2 Α.Α.Λ 132. 330 2 ΑΛΛ. Πουτζιονρής &άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ . Ψαράς (ανωτέρω). Για τον ίδιο ακριβώς λόγο απορρί­ πτουμεεισήγησητου ευπαίδευτουδικηγόρουτων εφεσειό­ ντων ότι οι αντίστοιχες μαρτυρίεςτωνΠαυλήμπεη(ΜΚ2) καιΠαλμύρη(ΜΚ3)είναι αναξιόπιστεςγιατί συγκρινόμε5 νες μεταξύ τους και με τη μαρτυρίατου Λαζάρου (ΜΚ4), περιέχουν πολλές αντιφάσεις.Μεμεγάληλεπτομέρεια οκ. Κακογιάννης αναφέρθηκεσε πολλά αποσπάσματααποτη μαρτυρίατων τριών αυτώνμαρτύρωνκατηγορίαςκαιστη σύγκριση που έκαμε μεταξύ τους υπέδειξε διάφορεςαντι10 φάσεις οι οποίες όμως, όπως φαίνεται απότην απόφαση, δεν είχαν διαφύγει της προσοχής του Κακουργιοδικειου το οποίο έκαμε το εύρημα του για αξιοπιστία των τριών αυτών μαρτύρων αφού έλαβε υπόψητου την ύπαρξητων αντιφάσεων. 15 Ο μάρτυραςκατηγορίας Παλμύρης δε γνώριζε τον 3ο κατηγορούμενο. Τον είδε για πρώτη φορά στη διάρκεια και μέσα στησύγχυση του επεισοδίου για μερικάκλάσμα­ τα του δευτερολέπτου, όπως ο ίδιος είπε στη μαρτυρία του. Παρόλααυτάτον αναγνώρισε σε αναγνωριστικήπα20 ράταξη που οργάνωσε η αστυνομία δυο μέρες μετά το επεισόδιο, τηςοποίαςόμως προηγήθηκε επίδειξηστομάρ­ τυρα από την αστυνομία φωτογραφίας του 3ου κατηγο­ ρούμενου που ήταν δημοσιευμένη στην εφημερίδα "ΑΓΩΝ".Η ορθότητα καιτο έγκυρο της αναγνώρισης του 25 3ου κατηγορούμενου κάτω από τις πιο πάνω συνθήκες απότο μάρτυραΠαλμύρηαμφισβητήθηκε απότην Υπερά­ σπιση ενώπιον του Κακουργιοδικειου τοοποίοασχολήθη­ κεμετοθέμααυτόστοαπόσπασματηςαπόφασηςτουπου παραθέτουμεπιο κάτω: 30 35 "Λέχθηκε επίσης ότι η επίδειξη της φωτογραφίας στον Παλμύρηπριν τηναναγνωριστική παράταξη ήταν ανεπίτρεπτη και πλήττει το κύρος της μαρτυρίας του. Συμφωνούμε ότι ηενέργεια αυτή της αστυνομίας ήταν εσφαλμένη και παράτυπη. Το θέμα πραγματεύεται ο Cross στο σύγραμμα του Evidence,5η έκδ.σελ. 57 και 58, στο οποίο παραπέμπουμε.Κάτωαπόάλλες συνθή­ κες θααγνοούσαμε ολωσδιόλου τη μαρτυρία τουΠαλ­ μύρη. Αλλά υπάρχει τόση άλλη ενισχυτική μαρτυρία πουδενστερείται αποδεικτικής αξίας." 331 Πογιατζής,Δ. Πουτζιουρή;&άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)Στηναγόρευσητουενώπιονμαςοκ.Κακογιάννηςειση­ γήθηκε ότι, εφόσον η αναγνώριση του 3ου κατηγορούμε­ νου από το μάρτυρα Παλμύρη ήταν παράτυπη, το Κα­ κουργιοδικείο είχε καθήκον να αγνοήσει ολόκληρη τη μαρτυρίατου,στην οποίαεξάλλου δεναναφέρεικαθόλου 5 τον 4ο κατηγορούμενο, και όχι να προσδώσει σ' αυτήν οποιαδήποτεαποδεικτική αξίαεπειδήυπάρχει"τόσηάλλη ενισχυτική μαρτυρία". Εισηγήθηκε ακόμαότι ημαρτυρία κάποιου μάρτυρα πρέπει πρώτα να κριθεί από μόνη της σαν αξιόπιστη πριν αναζητηθεί οποιαδήποτε ενισχυτική 10 μαρτυρία.Αντί νααπορρίψεικαι νααγνοήσει ολότελα τη μαρτυρία αυτού του μάρτυρα,'πρόσθεσε ο κ. Κακογιάν­ νης,το Κακουργιοδικείο τηχρησιμοποίησε ως ενισχυτική της μαρτυρίας του μάρτυρα Παυλήμπεη την οποία και έκρινε γιατολόγο αυτόωςαξιόπιστη. 15 Το πρώτο ερώτημα που προβάλλει αναφορικά με το προκείμενο θέμα έχει σχέση με τις συνέπειες πάνω στην εγκυρότητα της αναγνώρισης του 3ου κατηγορούμενου από το μάρτυρα Παλμύρη,οι οποίες προκύπτουν απότη δεδομένη στην παρούσαυπόθεση παρατυπία από μέρους 20 της αστυνομίας η οποία είχε δείξει στο μάρτυρααυτόν φωτογραφία του 3ου κατηγορούμενου λίγο πρινο μάρτυ­ ρας επιθεωρήσει αναγνωριστική παράταξη αντικείμενο της οποίαςήτανηαναγνώρισητου 3ου Κατηγορούμενου. Το θέμα πραγματεύεται ο Cross στο σύγγραμμα του 25 Evidence,5ηέκδοση,σελ. 57ωςεξής: "The correct procedure is for them to hold an identification parade before the trial or preliminary examination, placingtheaccused with asufficient number of other people, leavingthewitness to pick him out if he 30 can, without assistance. This latter requirement is most important, and the Court of Criminal Appeal may quash a conviction if there has been any attempt to point the accused out beforehand to someone who is then askedto identify him. These are essentially matters which go to 35 theweightrather thantheadmissibilityof evidence, andit has not been possible to lay down rules with regard to primary evidence of identification in civil cases So 332 2ΑΛΛ. Ποντζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής,Δ . far as criminal cases are concerned several branches of the law of evidence are devoted to insuring the most scrupulously fair conduct on the part of the police, and this is why it is desirable to have something approximating tofixed rules onthesubject of evidence of identification. The Courts insist on every precaution where photographs are employed as a means of identification before trial: 10 15 20 It is one thing for a police officer, who is doubtful upon the question who shall be arrested, to show a photograph to another person in order to obtain information or aclueupon thatmatter;it is anotherthing for a police officer dealing with witnesses who are afterwards tobecalled as identifying witnessestoshow to those persons photo- graphs of those whom they are about to be asked to identify beforehand. It is clearly illegitimate, it would be most improper, to inform a witness beforehand who is to be called as an identifying witness by the process of making the features of the accused familiar tohim through aphotograph.*" Επιπρόσθετα θα πρέπει να αναφέρουμε ότι, εν όψει τωναρχών πουθεμελιώθηκανστηνυπόθεσηR. v. TumbuU andOthers[1976]3All E.R.549 καιυιοθετήθηκανσεμετα25 γενέστερες Αγγλικές υποθέσεις, όπως η υπόθεση R. ν. Chance [1988] 3 W.L.R. 661,κρίνουμε ότι, άσχεταμε την παρατυπία που έχουμε αναφέρει,η ποιότητα τηςμαρτυ­ ρίας του Παλμύρηαναφορικά με τηναναγνώριση του 3ου κατηγορούμενου ήτανπολύ φτωχή λαμβανομένωνυπόψη 30 τωνσυνθηκώνκάτωαπό τιςοποίεςέγινε. Εν όψει των ανωτέρωηαναγνώρισητου 3ου κατηγο­ ρούμενου από το μάρτυρα Παλμύρηέχει καταστεί, κατά *R v. Dwyer11925] 2 Κ.β 799, atρ. 802, per Lord Hcwart, C.J. 333 Πογιατζής, Δ. Πουτζιουρής & άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)τη γνώμη μας,τόσο ακροσφαλής και παράτυπη ώστε να στερείται οποιασδήποτεαποδειχτικήςαξίας.Λανθασμένα, επομένως, το Κακουργιοδικείο έκρινε ότι η μαρτυρία αυτήδεστερείται αποδειχτικήςαξίας.Θαασχοληθούμε με τις συνέπειες του λάθουςαυτούσε μεταγενέστερο στάδιο 5 τηςαπόφασηςμας. Επειδήαπότην επιχειρηματολογία τουκ.Κακογιάννη έχει διαφανεί ότι διάφορες εισηγήσεις που έχει υποβάλει έχουν κοινήβάσητον ισχυρισμό του ότι το επεισόδιοπου οδήγησε στο θάνατο του θύματος δεν είναι ένα ενιαίο 10 επεισόδιοαλλάαποτελείταιαπότρειςξεχωριστές φάσεις, αποφασίσαμε να. εξετάσουμε τον ισχυρισμό αυτό στο παρόν στάδιο. Στην εξιστόρηση των γεγονότων και στην προσπάθεια τους να προσδιορίσουν χρονικά μέσα στα πλαίσια της εξέλιξης του επεισοδίου κάποιαπράξηαπό 15 μέρους κάποιου από την ομάδα των επιτιθέμενων, τόσο μερικοί από τους μάρτυρες κατηγορίας όσό και το Κα­ κουργιοδικείο στην απόφαση του χρησιμοποιούν τηλέξη "φάση" του επεισοδίου. Είναι επίσης αλήθεια ότι από τα αποδεχτά γεγονότα και απότην υπόλοιπη μαρτυρία όλα 20 τα πρόσωπα που αναμείχθηκαν κατάκάποιο τρόπο στο επεισόδιο δεν επενέβησαναπόλυταταυτόχρονααλλάδια­ δοχικά, στις περισσότερες τουλάχιστο περιπτώσεις.Όλοι συμφωνούν ότι το επεισόδιο άρχισε ο 1ος κατηγορούμε­ νος ο οποίος έδωσε στο θύματοπρώτοκτύπημακαιακο- 25 λούθησε η παρέμβαση για τον ένα ή τον άλλο λόγο των άλλων προσώπων που αναμείχθηκαν,η οποία καιπάλιν δεν ήτανταυτόχρονη.Το όλο επεισόδιο διάρκεσε 11/2 έως 2 μόνο λεπτάστηδιάρκεια των οποίων το θύμα εξυλοκοπείτο απόένα ή περισσότερους επιτιθέμενους χωρίς δια- 30 κοπή.Το γεγονός ότι υπήρχανστιγμές πουοξυλοδαρμός ελάμβανε χώρα μέσα σε κλοιό που οι παριστάμενοι σχη­ μάτιζαν και στιγμές που ο ξυλοδαρμός ελάμβανε χώρα όταν το θύμα υποχωρώντας μερικά βήματα εξήλθε του κλοιού πριν πέσει οτην άμμο ή ενώ ήταν πεσμένο στην 35 άμμο,δε σημαίνει ότι τοεπεισόδιο μπορείναδιαιρεθείσε τρία βραχύτερης διάρκειας ανεξάρτητα επεισόδια ή "φά­ σεις" με δική τους αρχή και τέλος όπως εισηγείται ο κ. Κακογιάννης. Από τη στιγμή που άρχισε η επίθεση ενα334 2ΑΛΛ. 5 Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ. ντίον του θύματοςουδέποτεδιακόπηκε πριν το θύμα κα­ ταρρεύσει αναίσθητο.Το επεισόδιο ήτανενιαίο και συνε­ χές και είναι φανερό ότι ούτε οι μάρτυρες ούτε το Κα­ κουργιοδικείο χρησιμοποίησαν τη λέξη "φάσεις" με την έννοιαπουθέλειναπροσδώσει σ'αυτή οκ. Κακογιάννης. Ένα απότα επίδικα θέματα της διαδικασίαςενώπιον του Κακουργιοδικειου ήταν κατά πόσο η δεδομένη ανά­ μειξηκαι επέμβασητων εφεσειόντων στο επεισόδιοήταν επιθετικήεναντίον τουθύματοςή όχι.Τοεύρηματου Κα*0 κουργιοδικείου ήταν ότι και οι δυο εφεσείοντες επιτέθη­ καν εναντίον του θύματος στη διάρκεια του επεισοδίου. Οι εφεσείοντες ζητούν απότο Δικαστήριο τηνανατροπή του ευρήματοςαυτούμετοαιτιολογικό ότι δενυποστηρί­ ζεται από τη μαρτυρία ενώπιον του Κακουργιοδικειου. 15 Εξετάσαμε μεπροσοχή ταεπιχειρήματατουκ.Κακογιάν­ νηπάνωστο προκείμενο θέμα σε συσχετισμό με την ολό­ τητα της μαρτυρίαςπου το Κακουργιοδικείο αποδέχτηκε ως αξιόπιστη.Το συμπέρασμα στο οποίο έχουμεκαταλή­ ξει είναι ότι το προσβαλλόμενο εύρημα αναφορικάτόσο 20 μετηνταυτότητατων εφεσειόντων όσοκαιμετηνεπιθετι­ κή φύση της αντίστοιχης επέμβασης και ενέργειας τους υποστηρίζεται πλήρως από την προσαχθείσα μαρτυρία καικανέναςλόγοςδενσυντρέχει γιατηνανατροπή του. Μετην έφεσητους αυτήοι δυοεφεσείοντες προσβάλ25 λουν επίσης δυοάλλασυναφήσυμεράσματατουΚακουρ­ γιοδικειου, ισχυριζόμενοι ότι είναι εσφαλμένα και ότι δε δικαιολογούνται απότη μαρτυρία.Το πρώτο εσφαλμένο, κατά την εισήγηση τους, συμπέρασμα είναι ότι καθένας από τους εφεσείοντες είχε κοινή πρόθεση με τους συγκα30 τηγορούμενους του να προκαλέσουν στο θύμα σωματική βλάβη. Το δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι καθένας από τους εφεσείοντες "έδρασε συντονισμένα μέσα στο πλαίσιο τουκοινούσκοπού"μετουςσυγκατηγορούμενούςτου. Ο κ. Κακογιάννης επέσυρε την προσοχή μας επί του 35 προκειμένου στην υποχρέωση της Κατηγορούσας Αρχής να αποδείξει όχι μόνο ότι καθένας απότους εφεσείοντες είχε τον ίδιο σκοπό με τους συγκατηγορούμενούς του, 335 Πογιατζής, Δ. Πουτζιουρής& άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)αλλά ότι ο σκοπός αυτόςήτανκοινός μεταξύτους.Συμ­ φωνούμε με τηθέσηαυτήτου κ. Κακογιάννηκαι θα προ­ σεγγίσουμε το θέμα έχοντας υπόψη μας την υποχρέωση αυτή της ΚατηγορούσαςΑρχής.Οκ.Κακογιάννηςεισηγή­ θηκε ακόμα ότι απαραίτητηπροϋπόθεσηγια την εξαγωγή 5 από το πρωτόδικοΔικαστήριο συμπεράσματος γιαύπαρ­ ξη "κοινού σκοπού" πουαποτελεί μιααπότιςπροϋποθέ­ σεις για την εφαρμογή του άρθρου21 του Ποινικού μας Κώδικα, είναι ηύπαρξη προκαταρτισμένουσχεδίου (pre­ arranged plan) μεταξύ όλων των συγκατηγορουμενων και ίο ότιούτεκαιτότε πρέπειεύκολαναεξάγεταιτέτοιοσυμπέ­ ρασμα. Εισηγήθηκε ακόμα ότι συμπέρασμα για ύπαρξη κοινού σκοπού είναι αδύνατονα εξαχθεί σε περιπτώσεις ξαφνικής συμπλοκής όπως είναι η παρούσα περίπτωση. .,. Για υποστήριξη της θέσης του αυτής ο κ. Κακογιάννης αναφέρθηκε σε Ινδικές αυθεντίες περιλαμβανομένου του συγγράμματος του Hari Singh Gour "The Penal Law of India". Διαφωνούμε με την εισήγηση αυτή του κ. Κακο­ γιάννη. Τα σχόλια και ηγνώμη που ο συγγραφέαςGour εκφράζειστοσύγγραμματουσχετίζονται άμεσαμετην ερ­ μηνεία που τα Ινδικά Δικαστήρια έδωσαν στο άρθρο 34 του Ποινικού Κώδικα των Ινδιών που αντιστοιχεί μεν αλλά δεν είναι ταυτόσημο με το άρθρο21 του δικούμας Κώδικαοοποίος πάνω σεθέματα ποινικήςευθύνηςδυο ή περισσοτέρων προσώπων για συμμετοχή τους στο ίδιο 25 αδίκημα, περιέχει πρόνοιες και ακολουθεί πρότυποπου διαφέρει απότον Ινδικό Κώδικα. Σε μεταγενέστερο στά­ διοτηςαπόφασηςμαςθαασχοληθούμε εκτενέστερα μετην ερμηνεία και το συνδυασμένο αποτέλεσμα των προνοιών των άρθρων 20 και 21 του Ποινικού μας Κώδικα στα 30 πλαίσια εξέτασης άλλων σχετικών επιχειρημάτων και ει­ σηγήσεων του κ. Κακογιάννη.Στοπαρόνστάδιοαρκείνα πούμε ότι ο δικός μας Ποινικός Κώδικας βασίζεται στο πρότυπο Ποινικού Κώδικα που καταρτίστηκε καιεφαρ­ μόστηκε στις χώρες της Ανατολικής Αφρικής που ήταν 35 κάτωαπότηνΑγγλικήκυριαρχίαστις οποίες εξακολουθεί να εφαρμόζεται. Για το λόγο αυτό αποφάσεις του Εφε­ τείου για την Ανατολική Αφρική αναφορικάμετηνερμη­ νεία και εφαρμογή των άρθρων που αντιστοιχούν στα άρθρα 20 και 21 του δικού μας Κώδικα,παρέχουνπηγή 336 2ΑΛΛ. 5 Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ. για βοήθεια ασφαλέστερη από εκείνη των Ινδικών συγ­ γραμμάτων και νομολογίας, στην οποία θα μπορούσαμε να ανατρέξουμε στην προσπάθεια μας να ερμηνεύσουμε και εφαρμόσουμε ορθά τις πρόνοιες των δικών μαςάρθρων20 και21 στις περιπτώσεις που ρητέςπρόνοιες στα άρθρααυτά,αντίθετες μεαντίστοιχες αρχέςτουΑγγλικού Κοινοδικαίου,αποκλείουν την εφαρμογήΑγγλικών απο­ φάσεωνστηνΚύπρο. Ούτε στην Αγγλική νομολογία, η οποίαεφαρμόζεται 10 στην Κύπροχωρίς επιφύλαξησεό,τι αφοράτην παρούσα πτυχήτου ευρύτερου θέματοςτης ευθύνηςδυοή περισσο­ τέρων προσώπων στη διάπραξη ενός αδικήματος, ούτε στη νομολογία του Εφετείου της Ανατολικής Αφρικής υπάρχει ηχωρίς εξαίρεση άκαμπτηαρχήπου ο κ.Κακο15 γιάννης εισηγείται ναακολουθήσουμε στην παρούσα υπό­ θεση. ΣτηνΑγγλικήυπόθεση Mohan andAnotherv. Reginam [1967] 2 All E.R. 58, κατηγορούμενοι ήταν πατέραςκαι γιος.Τοθύμαμεδυοάλλαπρόσωπαεπενέβησανυπέρ κά20 ποιου καθυστερημένου παιδιού με το οποίο ο γιος είχε ξαφνικά εμπλακεί σε συζήτηση μέσα στο δρόμο, στην απουσίατουπατέρα.Ακολούθησεκαυγάςμεταξύτουγιου και του θύματος στη διάρκειατου οποίου εμφανίστηκε ο πατέρας οπλισμένος μεκοντό σπαθίκαιαπείλησε και κα25 ταδίωξε το θύμα στην κατεύθυνση του σπιτιού τοττ(του πατέρα). Ενώτοθύμαέτρεχεκαταδιωκόμενοαπότον πα­ τέρα, εμφανίστηκε ο γιος πίσω απόκάποιοδέντρο,οπλι­ σμένος μεπαρόμοιοσπαθί,καιέκοψετοδρόμοτου θύμα­ τος. Πατέρας και γιος κατάφεραν κτυπήματα εναντίον 30 χουθύματος,ένααπόταοποία,άγνωστο ποιος από τους δυοτοκατάφερε,ήτανθανατηφόρο.Καιοι δυοκαταδικά­ στηκαν για φόνο. Στην έφεση τους ενώπιον του Ανακτοσυμβουλίου πρόβαλαν τον ισχυρισμό ότι,εφόσονδεναπο­ δείχτηκε ποιος από τους δυο κατάφερε το θανατηφόρο 35 κτύπημα, έπρεπε να είχε αποδειχτεί ότι ενεργούσαν στα πλαίσια σχεδίου που είχαν καταρτίσει προηγουμένως (in pursuance of a pre-arranged plan). Τέτοιο συμπέρασμα ήταν αδύνατονα εξαχθεί. Συμβουλεύοντας την/απόρριψη 337 Πογιατζής,Δ. Πουτζιουρή;&άλλος ν.Δημοκρατίας

(1990)της έφεσης,οΛόρδος Pearson είπετοεξήςστις σελ. 61 και 62: "The question then arises whether each of the appellants can be held responsible for the leg wound, when it may have been inflicted by the other of them. There is 5 conflicting evidence as to which of them struck theblow on Mootoo's leg, the evidence for the prosecution tending to show that theappellant Deonathstruck it and the evidence for the defence tending to show that the appellant Ramnathstruck it. There is uncertainty onthat 10 point. Also it cannotbe inferred with any certainty from the evidence that the appellants had a pre-arranged plan for their attack on Mootoo. It is however clear from theevidence for the defence, 15 as well as from the evidence for the prosecution, that at the material time both the appellants were armed with cutlasses, both were attacking Mootoo,and both struck him. It is impossible on the facts of this case tocontend that the fatal blow was outside the scope of the common 20 intention. The two appellants were attacking the same man at the same time with similar weapons and with the common intention that he should suffer grievous bodily harm. Each of the appellants was present and aiding and abetting theotherof them inthewounding of Mootoo. 25 That is the feature which distinguished this case from cases in which one of the accused was not present ornot participating in the attack or not using any dangerous weapon, but may be held liable as a conspirator or an accessory before the fact or by virtue of a common 30 design, if it can be shown that he was party to a prearranged plan in pursuance of which the fatal blow was struck. In this case one of the appellants struck the fatal blow, and the other'of them was present aiding and abetting him. In such a case the prosecution do not have 35 to prove that the accused were acting in pursuance of a 338 2 ΑΛΛ. Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ . prearrangedplan. 5 10 15 20 25 In R v. Kupferberg ([1918],34T.L.R.587) theaccused had in an earlier trial been acquitted on a charge of conspiracy, and in a later trial he was charged and convicted of aiding and abetting. LAWRENCE, J., in givingthejudgment of theCourtof CriminalAppeal, said that: ' Mr.Purchasehadalso contended thattheacquittalon the count charging conspiracy, which was framed on the same clause of theregulations as thecharge of aidingand abetting of which the appellant had been found guilty, entitled the appellant to plead autrefois acquit. That was not so, because conspiracy was not the same as aiding and abetting. The two offences had different ingredients: previous agreement was necessary in the one,but notin theother.' The same distinction was drawn, though incidentally, in King v. Reginam([1962] 1 All E.R. 816 at p.819; [1962] A.C. 199 at p. 207) where LORD MORRIS OF BORTH-Y-GEST,delivering the judgment of the Board said: ' The view of the jury may have been that it was the appellant who struck the blow or blows that"killed Peterkin, andthat Yarde, being present had been a party toaplot tokill,orbeing present hadaidedandabetted.' A person who is present aiding and abetting the commission of an offence is without any prearranged plan or plot guilty of the offence as a principal in the second degree." 30 Ο κ. Κακογιάννης ισχυρίστηκε ότι η υπόθεσηMohan (ανωτέρω) δεν εφαρμόζεται στα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης γιατίυπάρχουν ουσιώδειςδιαφορές στα γεγονό­ τα των δυο υποθέσεων. Η μόνη όμως διαφορά που ο κ. Κακογιάννης μας έχει υποδείξει είναι ότι στην υπόθεση 339 Πογιατζής, Δ. Πουτζιουρής &άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)Mohanοι δυοκατηγορούμενοι ήτανοπλισμένοι με σπαθιά ενώ στην παρούσαυπόθεσηόλοι οι κατηγορούμενοιήταν άοπλοι. Δε νομίζουμε ότι η υποδειχθείσα διαφοράείναι είτε ουσιώδης είτε αρκετήγιανααποκλείσει εφαρμογήτης υπόθεσης Mohanσταγεγονότατηςπαρούσαςυπόθεσης. Η υπόθεση Mohan καλύπτει πλήρως το επίδικο θέμα που εξετάζουμετώρα. 5 Από την υπόθεση Mohan (ανωτέρω)προκύπτεισαφώς ότι,εφόσον οι δυοεφεσείοντες ήτανπαρόντεςστηνεπίθε­ σηεναντίον του θύματοςκαιέλαβανσ' αυτήενεργό μέρος σταπλαίσια τουκοινούσκοπούπουμοιράζοντανμετους συγκατηγορούμενούς τους που συμμετείχαν επίσης στην επίθεση,παρέχονταςέτσισυνδρομή οέναςστον άλλο,δεν απαιτείται οι ενέργειες τους να έγιναν στα πλαίσια σχε­ δίου πουκατάρτισανπριν αρχίσει ηεπίθεση. Είναιαρκε­ τόοκοινός σκοπόςπουόλοιοι κατηγορούμενοιμοιράζο­ νταν να υπήρχε τη στιγμή που λάμβανε χώρα ηεπίθεση. Σχετικό επί του προκειμένου είναι και το ακόλουθο από­ σπασμα από το σύγγραμμα Russel on Crime, 12 έκδοση, σελ. 143: "Common purpose. In order to make aperson a principal in the second degree there must be a community of purpose with the party actually committing the felony, at the time when thefelony is committed." ίΐότε είναι δυνατόν στην κάθε περίπτωση να εξαχθεί με την απαιτούμενηβεβαιότηταη ύπαρξη συγκεκριμένου κοινού σκοπού μεταξύ συγκατηγορουμενων προσώπων, όπωςπρονοείταιστοάρθρο21τουΠοινικούμας Κώδικα, είναι θέμαπραγματικότοοποίοεξαρτάται απόταιδιαίτε- 30 ρα περιστατικάτης κάθευπόθεσης.Το γεγονός ότι τέτοιο συμπέρασμα μπορεί να είναι δύσκολο να εξαχθεί με την απαιτούμενη βεβαιότητα σε μερικές περιπτώσεις στις οποίες δεν υπάρχει προπαρασκευήδεν σημαίνει ότι είναι • αδύνατονα εξαχθεί απόάλλα περιστατικά περιλαμβανο- 35 μένων των ενεργειών τωνσυγκατηγορουμενων προσώπων 340 10 15 20 2ΑΛΛ. Πουτζιουρής &άλλος ν.Δημοκρατίας Πογιατζής,Δ. - σε συσχετισμό μεταξύτους. . Παρόμοιαείναικαιη προσέγγιση πάνωστοπαρόνεπί­ δικο θέμα που έχει υιοθετήσει το Εφετείο για την Ανατο­ λική Αφρική και το Εφετείο της Κένυας στον Ποινικό 5 Κώδικα της οποίας υπάρχει το άρθρο 21 που περιέχει ταυτόσημη σχεδόν πρόνοια με το άρθρο 21 του δικού μας Κώδικα. . Στην επικεφαλίδα της υπόθεσης R. ν. Tabuyalenka and Another

(1943)10 E.A.C.A. 51, του Εφετείου για την Ανατολική Αφρική, αναφέρονται τα 10 εξής: 15 20 "To constitute a common intention to prosecute an unlawful purpose within the meaning of s.22, Penal Code, e.g. to beat a so-called thief, there being no suggestion that the violence used was necessary to effect the thiefs arrest, it is not necessary that there should have been any concerted agreement between the accused prior to the attack on the so-called thief. Their common intention may be inferred from their presence, their actions, and the omission of any of them to dissociate himself from theassault." Στην υπόθεση MuiruriNjorogeandAnother v. R.(Ποι­ νική Έφεση αρ. 115 του 1982) το Εφετείο της Κένυας ασχολήθηκε με το ίδιο θέμα και υιοθέτησε την απόφαση του Εφετείου για την Ανατολική Αφρική στην υπόθεση 25 Tabuyalenka(ανωτέρω),τονίζοντας ότι μπορούσε ναεξα­ χθεί συμπέρασμα για τον κοινό σκοπό των κατηγορούμε­ νων από την παρουσία τους, τις ενέργειες τους και την παράλειψη οποιουδήποτε από αυτούς να διαχωρίσει (dissociate) τον εαυτότου απότηνεπίθεση. 30 Το Εφετείο για την Ανατολική Αφρική επανάλαβετην ίδια θέση στην υπόθεση Dracaku s/oAfiaandAnother v. R.

(1963)E.A.L.R. 363 (The Eastern Africa Law Reports) με αναφορά στο άρθρο 22 (Χρησιμοποιεί τη φράση "in conjunction with one another" αντί της φράσης "in 35 connection with one another" που χρησιμοποιεί το άρθρο 21 του δικού μας Κώδικα. Κατά τα άλλα τα δυο άρθρα 341 Πογιατζής, Δ. Ποντζιονρής &άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)είναι ταυτόσημα) του Ποινικού Κώδικα της Ουγκάνδας που είναι αντιγραφήτουάρθρου 21 τουδικούμας Ποινι­ κούΚώδικα.Στη σελ. 365αναφέρονταιταεξής: ".... There is of course no evidence of any agreement formed by the appellants prior to the attack made by each, but that is not necessary if an intention to act in concertcanbeinferred from theiractions " 5 Ιδιαίτερησημασίαγιατην εξαγωγήτουαναγκαίου συ­ μπεράσματοςγιατηνύπαρξη τουκοινούσκοπούστηνπα­ ρούσα υπόθεση, έχουν μερικά ουσιώδη γεγονότα όταν 10 αυτά αξιολογηθούν μέσαστην όληεικόναπουη μαρτυρία στο σύνολο της προσδίδει στο επεισόδιο που,παρά την τόσο σύντομη διάρκεια του, είχε τόσο τραγικάαποτελέ­ σματα. Ταγεγονότααυτάπεριλαμβάνουνκαιταεξής: (α) οιτέσσερις συγκατηγορούμενοι ήτανφίλοι μεταξύ 15 τους· (β) ο 1οςκατηγορούμενοςάρχισετηνεπίθεσητου ενα­ ντίον του θύματος στην παρουσία των εφεσειόντων και του2ουκατηγορούμενου· (γ) ηεπίθεση των δυο εφεσειόντων κατά του θύματος 20 έγινε ενώ βρισκόταν σε εξέλιξηεπίθεση εναντίον τουθύ­ ματος απότους φίλους τους Ιοκαι2ο κατηγορούμενοοι οποίοι συνέχισαν την επίθεση τους μέχρι που το θύμα έπεσεαναίσθητο· (δ) ο συγχρονισμός των επιθέσεων των τεσσάρων κα- 25 τηγορούμενων εναντίον του θύματος ήταν τέτοιος που μπορεί με βεβαιότητα να λεχθεί ότι το θύμαουσιαστικά δέχτηκεμιαεπίθεσηαπότουςτέσσερις κατηγορούμενους· (ε) είναι εντελώς παράλογοναυποθέσουμε ότι οιεπι­ θέσεις του 3ου καιτου4ου κατηγορούμενου εναντίον του 30 θύματος ήταν,κάτωαπότις παρούσεςπεριστάσεις,ενέρ­ γειες χωριστές καιανεξάρτητεςη μιααπότηνάλλη,ή από τιςεπιθετικέςενέργειες τωνκατηγορούμενων 1 και2· και 342 2ΑΛΛ. Πουτζιουρή; &άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ . (ζ) τοεπεισόδιο,όπωςάρχισεκαιεξελίχθηκε καιόπως οι ίδιοι οι εφεσείοντες το χαρακτηρίζουνστα παραδεκτά γεγονότα που έχουμε ήδη παραθέσει, ήταν επίθεση ενα­ ντίον τουθύματοςκαιόχισυμπλοκή. 5 .Στο σημείο αυτό θα πρέπει να προσθέσουμε ότι η μορφήκαιη βιαιότητατης επίθεσης που μαρτυρείται από τις γροθιές και τα λακτίσματα που καταφέρθηκαναδια­ κρίτως σε διάφοραμέρη του σώματος του θύματος, οδη­ γούναβίασταστοσυμπέρασμαότι οιτέσσερις κατηγορού10 μενοι που συμμετείχαν στην κοινή επίθεση είχαν κοινή πρόθεσηναπροκαλέσουν στοθύμασωματικήβλάβη. Έπεται απόόλα ταπιο πάνωότι το συμπέρασμα του Κακουργιοδικειου ότι οι τέσσερις κατηγορούμενοι είχαν κοινή πρόθεση να προκαλέσουν στο θύμα σωματική 15 βλάβη,όπωςκαιτο συμπέρασμα ότι έδρασαν συντονισμέ­ ναμέσαστοπλαίσιοτουκοινούσκοπού,δικαιολογούνται απόλυτα απότη μαρτυρίαπου το Κακουργιοδικείο απο­ δέχτηκε ως αξιόπιστη. Τα πιο πάνω δυο συμπεράσματα καλύπτουν, κατάτηγνώμη μας, καιτο εύρημαότι τα κτυ20 πήματα, περιλαμβανομένουεκείνουπουπροκάλεσετοθά­ νατο του θύματος,δόθηκαν στο θύμα μέσα στα πλαίσια τουεπιδιωκόμενου κοινού σκοπού,πουοκ.Κακογιάννης ισχυρίστηκε ότι το Κακουργιοδικείο όφειλε ναείχεκάμει αλλάδενέκαμε.Απόπροσεκτικήμελέτητουκειμένου ολό25 κληρης της παραγράφουτης απόφασης που περιέχει τα πιο πάνωδυο συμπεράσματαπροκύπτει ότι με τηφράση "οι κατηγορούμενοι" που χρησιμοποιεί στο κείμενο εκεί­ νο, το Κακουργιοδικείο αναφέρεται και στους τέσσερις συγκατηγορούμενους που είχαν τον κοινό σκοπό. Το τε30 λευταίο αυτό εύρημα είναι ορθό και δικαιολογείται από­ λυτα από τη μαρτυρία ενώπιον του Κακουργιοδικειου. Απορρίπτουμε τηνεισήγησητουκ. Κακογιάννη ότι τοσυ­ γκεκριμένο θανατηφόροκτύπημα ήταν έξω απόταπλαί­ σια του κοινού σκοπού και ότι εκείνος απότους επιτιθέ35 μένους που το έδωσε στο θύμα είχε υπερβεί τα όρια της κοινής επιδίωξης. Καιανακόμαυποθέσουμε ότι τοθανα­ τηφόρο κτύπημα πάνω στον αριστερό όρχι του θύματος δόθηκε μετάπουτο θύμαείχεπέσει στο έδαφοςσαν απο343 Πογιατζής, Δ. Πουτζιουρής &άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)τέλεσμα είτε τουσπρωξίματοςτουαπότον 3οκατηγορού­ μενο,είτε τωνκτυπημάτωνπουδεχόταναπότουςκατηγο­ ρούμενους 1 και2 ενώ εσπρώχνετο απότον 3ο,δενυπάρ­ χει τίποτε στη μαρτυρία από το οποίο μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ηκοινήεπιδίωξηκάλυπτε μόνοκτυπή- 5 ματα που θαδίνονταν στο θύμαενώ στεκόταν στα πόδια του και δεν κάλυπτε κτυπήματα που θα δίνονταν στο θύμαμετάπουθαέπεφτεστοέδαφος.Ούτευπάρχει οτιδή­ ποτεστη μαρτυρίαπουναδικαιολογεί τοσυμπέρασμαότι το θανατηφόροκτύπημαδόθηκεαπότο πρόσωπο που το 10 έδωσε με δική του μόνο πρωτοβουλία μετά που είχε τερ­ ματιστεί η επίθεσηπουαποτελούσε μέροςτουκοινούσκο­ πού. Τέλος, τίποτε δεν υπάρχει στη μαρτυρίαπου ναδι­ καιολογεί αμφιβολίακατάπόσο το θανατηφόρο κτύπημα αποτελεί μέρος του κοινού σκοπού είτε γιατί χρήσιμο- 15 ποιήθηκεγι* αυτότοκτύπημαοποιοδήποτεόργανοή αντι­ κείμενο του οποίου οι εφεσείοντες δεν είχανγνώση,όπως συνέβηκε στην υπόθεση Aziz Dervish andAnotherv.Rex, 18Α.Α.Δ.25,είτε γιατί ηβίαπουχρησιμοποιήθηκε γιανα καταφερθεί το θανατηφόρο κτύπημα ήταν ολωσδιόλου 20 διαφορετικήαπό εκείνη πουχρησιμοποιήθηκε για να κα­ ταφερθούν όλαταάλλακτυπήματαεναντίοντου θύματος, είτε γιαοποιοδήποτεάλλο λόγο. Η απάντησηστην εισήγη­ σητουκ. Κακογιάννη πάνωστηνπαρούσαπτυχήτης υπό­ θεσης βρίσκεται στο απόσπασμααπότηναπόφαση τουΔι- 25 καστή Ιωσηφίδη στην υπόθεση Νικόλας Αόφτης ν. Δημοκρατίας, 1961 Α.Α.Δ. 108, στις σελ. 118 και 119που παραθέτουμεπιο κάτω: • "Itis awellsettled principle of law thatif persons have agreed to waylay a man and rob him, and they come 30 together for thepurpose armed with deadly weapons, and one of them happens to kill him, every member of the gang is held guilty of the murder. But if their agreement had merely been to frighten the man, and then one of themwent totheunexpected length of shooting him, such 35 a murder would affect only the particular person by whom the shot was actually fired. The act done must relate to the common design and not totally or substantially vary from it: See Regina v. Macklin

(1838)344 2ΑΛΛ. Πουτζιουρής& άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής,Δ. 2 Lewin 225; 168 E.R. 1136, where therewas a common intent tofrighten, butnocommonintenttoattack. 5 10 In Aziz Dervish andanotherv.Rex

(1942)18C.L.R. 25,it was heldthatif thereis acommondesign to assault the deceased with walking sticks, the killing with a knife is not a natural consequence of that common design to assault, and therefore the act of the one assailant of striking the deceased with a walking stick did not come within section 22 (now section 21) of the Criminal Code andrenderhimliable for murder. It will be seen "that the act done must relate to the common design andnottotally orsubstantially vary from it. 15 20 25 30 35 In the present case the trial court accepted in substance the evidence of the appellant. His evidence was totheeffect thatVarellas told him that he wanted to ' frighten' the deceased and that he intended to give him' a good beating and let him go'. In crossexamination,onbeing asked by counsel for theRepublic' You knew that he might use violence for that purpose?' Appellant replied: ' I knew he might have to use violence'. Now, had the deceased died of the blows he received on the head, the killing could be held to be a natural consequence of that common design to assault, and therefore the act of the appellant would come within the provisions of section 21 of the Criminal Codeandrender him liable for murder. But in this case the cause of death was asphyxia by strangulation with a rope. Having considered all the circumstances of this case, we are not prepared to hold that the strangulation relates to the common design to frighten the deceased and give him a good beating and let him go. We are of opinion thatthe act of strangulation totally or substantially varies from the common design, and in those circumstances the appellant cannot be deemed to have committed the offence. We, therefore, set aside his conviction of 345 Πογιατζής, Δ. Πουτζιουρής & άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)murder." Ενα απόταβασικάπαράπονατουκ. Κακογιάννηστην παρούσα υπόθεση είναι ότι το Κακουργιοδικείοπαράλει­ ψε ναασχοληθεί και ναεκδώσει την ετυμηγορία τουανα­ φορικά με την υπεράσπιση της απόσυρσης εκ μέρους και 5 των δυο εφεσειόντων από τον κοινό σκοπό πρινακόμα δοθεί στο θύμα το συγκεκριμένο θανατηφόροκτύπημα, παρά το γεγονός, όπως ισχυρίζεται, ότι η υπεράσπιση αυτή εγείρεται λογικά απότη μαρτυρία ενώπιον τουΚα­ κουργιοδικειου. Η παράλειψη αυτή τουΚακουργιοδικειου 10 αποτελεί, κατά τον κ. Κακογιάννη,σοβαρό σφάλμα που δικαιολογεί από μόνο του την ακύρωση της καταδίκης τωνδυο εφεσειόντων. Είναιγεγονός ότι στην απόφασητουτοΚακουργιοδι­ κείο δεν ασχολείται καθόλουμετο ερώτημαανοποιοσδή- 15 ποτέ από τους εφεσείοντες αποσύρθηκε από τον κοινό σκοπό σε οποιοδήποτε στάδιοτης επίθεσης. Η υπεράσπι­ ση της απόσυρσης (withdrawal)δεν προβλήθηκε ρητά από τους εφεσείοντες ενώπιον του Κακουργιοδικειου. Σύμφω­ να όμως με τη νομολογία, το πρωτόδικο Δικαστήριο έχει 20 υποχρέωση να ασχοληθεί με οποιαδήποτε υπεράσπιση εγείρεται λογικά ενώπιον του απότην προσαχθείσαμαρ­ τυρία και να εκδώσει την ετυμηγορία του αναφορικάμε αυτή.Τοκαθήκοναυτόδενεξαρτάται απότοκατάπόσοο κατηγορούμενος στην υπόθεση εισηγείται στο Δικαστήριο 25 ναπροβείσετέτοια εξέτασηκαιετυμηγορίαή όχι. Πηγάζει από το ευρύτερο καθήκοντου Δικαστηρίου νακρίνει την ενο^ή ήαθωότητατου κατηγορούμενου στην κάθε υπόθε­ ση με βάση το νόμο και την ενώπιον του μαρτυρία την οποία οφείλει να αναλύσει στο βαθμόπου απαιτείται για 30 να επισημάνει και καθορίσει όλα τα θέματα και εκδοχές που λογικά πηγάζουν από αυτή και που είτε τείνουν να αποδείξουν την ενοχή του κατηγορούμενου είτε τείνουν να δημιουργήσουν αμφιβολίαγια την ενοχή του, είτε τεί­ νουννααποδείξουνκάποιαυπεράσπισηπουονόμος ανα- 35 γνωρίζει, ώστε νααποφανθείπάνωστοκαθένααπότα θέ­ ματα αυτά ξεχωριστά πριν εκφέρει την τελική του ετυμηγορία. Ηβασική αυτήυποχρέωση έχει επανειλημμέ346 2 ΑΛΛ. 5 Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ. νατονιστεί απόταΑγγλικάκαιΚυπριακά Δικαστήρια. Η κλασσική πάνωστο προκείμενο απόφασηείναι εκείνη της Βουλής των Λόρδων στην υπόθεση Manciniv. D.P.P. [1942]A.C. 1,ηοποία υιοθετήθηκε σε πολλές Κυπριακές αποφάσεις,περιλαμβανομένης εκείνης στην υπόθεση Αναστασιάδης ν. Δημοκρατίας

(1977)2Α.Α.Δ. 97. Δεδομένης τηςπιο πάνωυποχρέωσης τουΚακουργιο­ δικειου,το ερώτημαπουπρέπει νααπαντηθείείναι κατά πόσο,απότη μαρτυρίαόπως έχει γίνει αποδεχτή, εγείρε10 ται λογικά ή όχι ηυπεράσπισηήηεκδοχήπου είναιγνω­ στήως έγκαιρηαπόσυρσηαπότονκοινόσκοπόεκ μέρους οποιουδήποτεαπότους εφεσείοντες, ώστεναεπιβάλλεται η λεπτομερής εξέταση και ετυμηγορία του Κακουργιοδι­ κειου αναφορικά μεαυτή.Αυτόδεσημαίνει ότι η υποχρέ15 ωση του Δικαστηρίου περιορίζεται στις περιπτώσεις που απότημαρτυρίααποδεικνύεταιη υπεράσπισηήη εκδοχή. Ούτε όμως σημαίνει ότι το Δικαστήριο έχει υποχρέωση ή ότι ενδείκνυται να ασχολείται με απλές εικασίες. Γιανα δοθεί απάντηση στο ερώτημα που θέσαμε πιο πάνωθα 20 πρέπειη μαρτυρία στην παρούσα υπόθεσηναεξεταστεί σε συσχετισμόμεταβασικάστοιχεία πουσύμφωνα μετη νο­ μολογία συνθέτουν ή χαρακτηρίζουντηναπόσυρση. Θαασχοληθούμε πρώτασε συντομία μετο δίκαιο που διέπειτηναπόσυρσηαπότονκοινόσκοπό.Όπωςλέχθηκε 25 στην υπόθεση R. v.Becerra [1976]62 Cr.App. R.212,που είναι μια απότις κλασσικές αυθεντίες στο προκείμενο, ο αριθμόςτωνδικαστικώναποφάσεων πουυπάρχουν πάνω στο θέμα, ιδιαίτερα σε υποθέσεις φόνου ήανθρωποκτο­ νίας, είναι πολύ μικρός σε σύγκριση με τη συχνότητα με 30 την οποία εγείρεται στα Δικαστήρια. Στην Κύπρο δεν υπάρχει πάνω στο θέμα καμιά δικαστική απόφαση εξ όσων γνωρίζουμε. Στην υπόθεση R. v. Grundy [1977] Crim. L.R. 543, το Αγγλικό Εφετείο επέτρεψε την έφεσηκαιακύρωσετην κα35 ταδίκητου εφεσειοντα για το λόγο ότι στην καθοδήγηση που έκαμε στους ενόρκους ο Δικαστής απόσυρε ολότελα από αυτούςτο ερώτημα κατάπόσο ο εφεσείων είχε απο347 Πογιατζής, Δ. Πουτξιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)συρθεί απότον κοινό σκοπόή όχι πουαποτελούσε τη μο­ ναδικήτου υπεράσπιση.Qκ. Κακογιάννηςεπέσυρε ιδιαί­ τερα την προσοχή μαςστο ότι ηκαταδίκητου εφεσειοντα είχεακυρωθείγιατονπιοπάνω λόγο παράτογεγονός ότι ημαρτυρίασχετικά μετον ισχυρισμό τουότι αποσύρθηκε 5 έγκαιρα απότον κοινό σκοπό ήταντέτοια που μπορούσε κάλλιστα να είχε απορριφθείαπότους ενόρκους. Η υπό­ θεση Grundy δεν αποτελεί, κατάτη γνώμη μας, αυθεντία γιατοπότε μιαυπεράσπισηή εκδοχήτουκατηγορούμενου εγείρεται λογικά απότημαρτυρία.Τοθέμααυτόδεφαίνε- 10 ται να απασχόλησε το Αγγλικό Εφετείο. Σχετικές με την απόσυρση είναι και ηΑγγλικήυπόθεση R. v.Croft [1944] 2 All E.R.483,όπωςκαιη απόφασητου ΕφετείουτηςΚέ­ νυας στην υπόθεση Wachira andOthers v.Republic

(1979)K.L.R. 293, τις οποίες ανάφερε ο κ. Κακογιάννης στην 15 αγόρευσητου. Παρά το γεγονός ότι το τι αποτελεί κατάτο Κοινοδίκαιο απόσυρση από τον κοινό σκοπό εξαρτάται απότα περιστατικά τηςκάθευπόθεσης,οι αποφάσεις στιςυποθέ­ σεις που παραθέτουμε πιο πάνω καθορίζουν ορισμένες 20 αρχές ήπροϋποθέσεις πουαποτελούν απαραίτητοσυστα­ τικότηςαπόσυρσης. Μιααπότιςβασικέςαυτέςαρχές κα­ θορίζει ότι το ελάχιστο που απαιτείταιαπόκάποιοπου επιθυμεί νααποσυρθεί από τονκοινό σκοπό είναι νακοι­ νοποιήσει ρητά και έγκαιρα την πρόθεση του σ' εκείνους 25 μετουςοποίους μοιράζεταιτονκοινόαυτό σκοπό. Σχετικό μετη φύση,έκτασηκαι έννοια τηςαπόσυρσης απόjov κοινό σκοπό είναι το πιο κάτω σχόλιο στη σελ. 543 του Criminal Law Review για το 1977 αναφορικάμε τηνυπόθεσηR. v.Grundy(ανωτέρω): "Commentary. The principle is onewhich has long been recognised by the common law. Plowden in a note on Saunders and Archer

(1573)2Plowd. 473 at476 saidthat if A commands Βtokill C but repents and countermands Β before he has carried out his orders, A is not an 35 accessory if Β subsequently kills C; but an uncommunicated repentance is ineffective. If A failed to 348 30 2 ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 30 35 Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής,Δ. tell Β thattheorder was countermanded, A was liable as an accessory, even though thekilling was against hiswill. The law was stated in similar terms by Hale, 1P.C.

1. For a modern discussion, see Glanville Williams, The Criminal Law,TheGeneralPart,
2. In Becerra theevidence was thatB,CandDset outto commit a burglary. Β had given Ca knife to use against anyone who might interruptthem. After they hadbroken in someone was heard approaching, Β said ' Come on, let's go' and went out through the window. Cstayed and stabbed to deaththemanwho was approaching.Β argued that hehadwithdrawn from the commondesign and was not liable. The Court of Appeal held that there was no evidence of an effective withdrawal. Something ' vastly different and vastly more effective than merely to say ' come on, let's go' and go out through the window* was required. The trial judge said that the defence was good only if the accused could show that he had taken ' all reasonable steps to prevent the commission of thecrime whichhehadagreed theothersshouldcommit.'The Court of Appeal didnot find it necessary to decide whetherthis direction was right or wrong but contemplated the possibility that the only way Β could free himself from joint responsibility would be by physical intervention so as to prevent the use of the knife. The present case does not go so far as to require physical intervention to prevent the commission of the crime. The defence was however that G had been trying to prevent Η from breaking in. It may be that an operative withdrawal can be more easily effected when it is made at a preparatory stage, as inthiscase,thanwhere thecrimeis inthecourse of commission, as in Becerra. When theknife is about to descend, it would seem likely that the only effective withdrawal would be physical intervention to prevent it reaching its target. An aider, abettor, counsellor or procurer of a crime becomes guilty only when the crime is actually committed. Although he may have done the last act of 349 Πογιατζής, Δ. Πουτζιονρής &άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)aiding, etc., withdrawal is still possible, because there is no crime, or attempt to commit a crime, until the principal reaches thestageof an attempt." To ίδιο θέμα πραγματεύονταιοι συγγραφείς Smith και Hogan στο σύγγραμματους Criminal Law, 4ηέκδοση. 5 Παραθέτουμε πιο κάτω σύντομο απόσπασμα από τη σελ. 136 το οποίο αναφέρεται ειδικότερα στις προϋποθέ­ σεις για αποτελεσματική κοινοποίηση της πρόθεσης από­ συρσης εκ μέρους κάποιου απότον κοινό σκοπό. Οι συγ­ γραφείς στηρίζουν την αρχή που παραθέτουν στην πιο 10 πάνω σελίδα του βιβλίου τους σε απόσπασμα από την απόφαση του Δικαστή Sloan του Εφετείου της Καναδικής Επαρχίας British Columbia στην υπόθεση Whitehouse

(1941)1W.W.R. 112, ηοποία είχε υιοθετηθεί στην Αγγλι­ κή υπόθεση Becerra (ανωτέρω). Το απόσπασμα έχει ως 15 εξής: "To be effective, the communication must be such as 'will serve unequivocal notice upon the other party to the common unlawful cause that if he proceeds upon it he does so without the further aid and assistance of those 20 who withdraw'". Την ίδιαπροσέγγιση πάνωστο θέμαακολουθούνκαιτα Δικαστήρια στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής όπως φαίνεται από το πιο κάτω απόσπασμααπότο σύγγραμμα Criminal Law του G. Williams, 2η έκδοση, πάρα. 127, το 25 οποίο υιοθετούν και οι συγγραφείς Smith και Hogan στο δικό τους σύγγραμμα στο οποίο έχουμε ήδηαναφερθεί.Το απόσπασμα που παραθέτουμε είναι από τις σελ. 384 και 385 (μέρος της πάρα. 127): "However, if a dangerous situation has been created 30 by the conspirators, a party cannot (it seems) legally withdraw from the conspiracy except by taking steps to avert the danger. ' A declared intent to withdraw from a conspiracy to dynamite a building is not enough, if the fuse has been set; he must step on the fuse'. Per 35 350 2ΑΛΛ. Ποντζιουρής &άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ. McDermott,J.in Eldredge v.U.S.

(1932)62 F. 2d 449." 5 Υπό το φως των όσων έχουμε αναφέρει πιο πάνωκαι υπό το φως των επιχειρημάτων του κ. Κακογιάννη,θα εξετάσουμε τώρατημαρτυρίαστην οποίαμας παράπεμψε ο κ. Κακογιάννης και από την οποία εγείρεται λογικά, κατά την εισήγησητου,ηυπεράσπιση της απόσυρσηςαπό τονκοινόσκοπό. Αναφορικά με τον 3ο κατηγορούμενο ο κ. Κακογιάν­ νηςεισηγήθηκε ότι- *0 (α)αποσύρθηκε απότον κοινό σκοπό κατάτη δεύτερη φάσητου επεισοδίου που ήτανκαι η φάσηπου σύμφωνα με τη μαρτυρία του ΜΚ2 Παυλήμπεηείχεαρχίσει ηεπέμ­ βαση του. (β) ανεξάρτητα από την επιθετική του ενέργεια στην αρχήτης επέμβασης του -όπως την περιγράφει ο Παυλήμπεης -που έλαβε χώρα ενώ οι συμπλεκόμενοι ήταν μέσα στον κλοιό πουείχεσχηματιστεί απότοπλήθος,και απο­ κλειόμενης της μαρτυρίας του ΜΚ3 Παλμύρη, το μέρος της μαρτυρίαςτου ΜΚ4 Λαζάρου ότι είδε τον 3οκατηγο20 ρούμενο νασπρώχνει το'θύμα εκτός τουκλοιού μέχρι την πτώσητουστο έδαφοςενώτοκτυπούσανοικατηγορούμε­ νοι 1 και 2 αλλά δεν μπορεί να πει για ποιο σκοπό το έσπρωχνε, συνάδει μεαπόσυρση του 3ου κατηγορούμενου απότον κοινό σκοπό,γιατί θαπρέπει ναδεχθούμε συμπε25 ρασματικάτην πλέον ευνοϊκή γι' αυτόν εκδοχή ότι,δηλα­ δή, ο σκοπός που ο 3ος κατηγορούμενος έσπρωχνε το θύμα ήταν για να το προστατεύσει από τη συνεχιζόμενη επίθεσητωνκατηγορούμενων 1 και2. ^ Η πρώτη εισήγηση του κ. Κακογιάννη προϋποθέτει 30 αποδοχή προηγούμενης εισήγησης του την οποία έχουμε ήδη απορρίψει,ότι,δηλαδή,τοόλο επεισόδιο δεν ήτανένα ενιαίοδιαρκέςεπεισόδιο αλλάαποτελείτο απότρείςαυτο­ τελείς και ανεξάρτητες φάσεις ή επεισόδια μικρότερης διάρκειας. Η δεύτερη εισήγησητου κ. Κακογιάννηβασίζε35 ται σε δυο προϋποθέσεις. Η πρώτη προϋπόθεση είναι η 351 Πογιατζής, Δ. Πουτζιουρή; &άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)απόρριψητου μέρους εκείνουτης μαρτυρίας του μάρτυρα Παλμύρη πουαναφέρεται στην αναγνώρισητου 3ουκατη­ γορούμενου ως του προσώπου που κλωτσούσε το θύμα μαζί με τους κατηγορούμενους 1και 2 ενώ έσπρώχνετο προς το σημείο της άμμου στο οποίο έπεσε αναίσθητο. 5 Έχουμε ήδη αναφέρει ότι θεωρούμε το σχετικό εύρημα του Κακουργιοδικειου που στηρίχθηκε στο μέρος αυτό της μαρτυρίας του μάρτυραΠαλμύρηως ακροσφαλές σε βαθμό που το έχουμε ανατρέψει. Η δεύτερη προϋπόθεση είναι η μερική τουλάχιστο ανατροπήή περιορισμός του 10 ευρήματος του Κακουργιοδικειου ότι ηδεδομένηεπέμβα­ ση του 3ου.κατηγορούμενου ήταν επιθετική. Κανένας λόγος δεν συντρέχει ναπεριορίσουμε την επιθετικήφύση της επέμβασης του 3ου Κατηγορούμενου μέχρι τοχρονικό σημείο πουτο θύμαάρχισε νασπρώχνεται για μερικάβή- 15 ματα μέχρι εκεί που τελικά έπεσε στο χώμα.Δικαιολογη­ μένατο Κακουργιοδικείοδενέκαμεδιάκρισητηςόληςσυ­ μπεριφοράς του 3ου κατηγορούμενου σε επιθετική και προστατευτική. Η προβαλλόμενη ως προστατευτική συ­ μπεριφορά του 3ου κατηγορούμενου προς το θύμα,συνί- 20 στατο σε σπρωξίματα μεταχέρια καιτο στήθος τουενα­ ντίον του θύματος ηοποία έλαβε χώρα ευθύς μετάπουο 3ος κατηγορούμενος είχεσπρώξει προς το μέρος τουκαι είχεκτυπήσει τοθύμαμετογόνατοτουστο χώροτηςκοι­ λιάς του. Το μετέπειτα συνεχές σπρώξιμο του θύματος 25 από τον 3ο κατηγορούμενο ενώ το θύμαδεχόταν διαδοχι­ κάκτυπήματααπότουςκατηγορούμενους 1 και2, χωρίςο 3ος να προσπαθήσει σε κάποιοστάδιο νατους εμποδίσει ή να τους αποτρέψει είτε με λόγια είτε με πράξεις, μέχρι που το θύμα έπεσε στο έδαφος, είναι εντελώς παράλογο 30 να ερμηνευθεί ως ενέργεια πουσκοπό είχετηνπροστασία του θύματος ήπου μαρτυρεί μεταμέλεια του 3ουκατηγο­ ρούμενου. Αναφορικά μετον4οκατηγορούμενοη εισήγηση τουκ. Κακογιάννηείναιότι (α)σύμφωνα μετον Παυλήμπεη πουείναιομοναδικός μάρτυρας που τον ενοχοποιεί, ημόνη επιθετικήτουενέρ­ γεια εναντίον του θύματος ήταντακτυπήματα πουκατά352 ·" 2 ΑΛΛ. Πουτζιονρής &άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ . φέρεστοθύμαμεταχέριατουστηνπρώτηφάση του επει­ σοδίου, ευθύς μετά το πρώτο κτύπημα του Ιου κατηγο­ ρούμενου καιτην επιθετική επέμβασητου2ουκατηγορού­ μενου. 5 (β)ούτε οΠαυλήμπεηςούτεάλλος μάρτυραςείδε έκτο­ τετον4οκατηγορούμενο στησκηνήτου επεισοδίου. (γ) απότο (α)και (β) ανωτέρω πρέπει να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι ο 4ος κατηγορούμενος αποσύρθηκε από τον κοινό σκοπόκαιότι η ύπαρξη τουκλοιού πουσχημα10 τίστηκε ευθύς αμέσως τον εμπόδιζε να κοινοποιήσει την απόσυρση του στους συγκατηγορούμενούς του που διε­ νεργούσαν τηνεπίθεση μέσαστον κλοιό. Συμφωνούμε μετονκ.Κακογιάννηότι η μοναδικήεπι­ θετική ενέργεια του 4ου κατηγορούμενου ήταν τακτυπή15 ματαπου κατάφερεεναντίον του θύματος στην αρχήτου επεισοδίου όπωςτηνπεριγράφει ο μάρτυραςΠαυλήμπεης και όπως την έχει αποδεχθεί το Κακουργιοδικείο.Διαφω­ νούμε όμως με τον κ. Κακογιάννη ότι, απότις πιοπάνω περιστάσεις, και ιδιαίτερα τη δεδομένη παράλειψη του 20 4ου κατητηγορούμενου νακοινοποιήσει στους άλλουςκα­ τηγορούμενους τυχόν πρόθεση του νααποσυρθεί απότον κοινό σκοπό, είναι δυνατό είτε να εξαχθεί οποιοδήποτε συμπέρασμα απόσυρσης εκ μέρους του 4ου κατηγορούμε­ νου,είτε ναπροβληθεί ισχυρισμός ότι στη μαρτυρίαεγεί25 ρεταιλογικά θέμααπόσυρσης τουαπότονκοινόσκοπό. Προκύπτει από τα ανωτέρω ότι ο ισχυρισμός του κ. Κακογιάννηότι τοΚακουργιοδικείο όφειλε απόμόνοτου να ασχοληθεί με την εκδοχή απόσυρσης των εφεσειόντων από τον κοινό σκοπό γιατί εγείρεται λογικά απότην ενώ30 JUOVτουμαρτυρία, απορρίπτεται. Μια από τις εισηγήσεις που ο κ. Κακογιάννης έκαμε στα πλαίσια των επιχειρημάτων του σχετικά με την από­ συρσητων εφεσειόντων ήτανότι, ελλείψει ιατρικής μαρ­ τυρίαςπερίτουαντιθέτου, θαπρέπειείτεναδεχθούμετην 35 εκδοχήτουπουδενείναι ασυμβίβαστημετηνενώπιονμας 353 Πογιατζής, Δ. Πουτζιονρής &άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)μαρτυρία -ότι δηλαδή ο θάνατοςτου θύματοςήταν ακα­ ριαίος καιπροκλήθηκεαπό λάκτισμα στον αριστερό όρχι που δόθηκε στο θύμα μετά που έπεσε στο έδαφος -είτε ανταποκρινόμενοι σε γραπτή αίτηση του που εκκρεμμεί ενώπιον μας,νακαλέσουμε τογιατρόπουέκαμετη νεκρό- 5 ψία καιπου δενκατάθεσεως μάρτυραςκατηγορίας, γιατί η περιγραφή των τραυμάτων και η γνώμη του για την αιτία θανάτου του θύματος περιλήφθηκαν στα γεγονότα που έγιναν αποδεχτά απότους εφεσείοντες, για ναεκφέ­ ρειτηγνώμητουπάνωστοθέμα. 10 Το άρθρο 25

(3)του περί Δικαστηρίων Νόμου,όπως έχει ερμηνευθεί και εφαρμοστεί σε διάφορες υποθέσεις, περιλαμβανομένων των υποθέσεων 1) Djemal Mehmed Mitas v.R. 18 Α.Α.Δ.63,και2) Κολιανδρής ν. Δημοκρα­ τίας

(1965)2Α.Α.Δ.72,παρέχειστο Ανώτατο Δικαστήριο 15 διευρυμένες εξουσίες κάτω από τις οποίες μπορεί, στις περιπτώσεις πουενδείκνυται,νακάμειδικάτου ευρήματα πάνω στα γεγονότα καινακαλέσει καιακούσει μάρτυρες γιατοσκοπόαυτό. Εξουσίαναακούσειπεραιτέρω μαρτυ­ ρίαπαρέχειστοΑνώτατο Δικαστήριοκαιτοάρθρο 146(β) 20 τουπερίΠοινικήςΔικονομίας Νόμου. Στα πλαίσια των επιχειρημάτων του κ. Κακογιάννη γιατην ισχυριζόμενη απόσυρση,είναιπιθανόναβοηθούσε τουςεφεσείοντες τοεύρημαπουοκ.Κακογιάννηςεισηγεί­ ται νακάμουμε,ανηαποτελεσματικότητατηςαπόσυρσης 25 εξαρτάτοαπότο κατάπόσοέγινεέγκαιραήόχι. Γιατους λόγους, όμως, που έχουμε ήδηεξηγήσει,θέμααπόσυρσης από τον κοινό σκοπό από οποιοδήποτε εφεσειοντα δεν εγείρεται καθόλου. Κανένας χρήσιμος, επομένως, σκοπός δε θαεξυπηρετηθεί αναφορικά μετοθέματηςαπόσυρσης 30 αν ακούσουμε μαρτυρία ή αν εξάξουμε το συμπέρασμα για ακαριαίο θάνατο του θύματος,όπως εισηγείται ο κ. Κακογιάννης, εφόσον τέτοιο συμπέρασμα δε θαμεταφέ­ ρει, εν πάση περιπτώσει, τηνυπόθεση των εφεσειόντων πάνωστο προκείμενο θέμαστο σημείο πουοι ίδιοι επιθυ- 35 μούν. Πριν ασχοληθούμε μετιςυπόλοιπεςπτυχέςτηςέφεσης 354 2 ΑΛΛ. 5 10 Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής,Δ . κρίνουμε σκόπιμο νααναφερθούμεστιςπρόνοιες του άρ­ θρου 205 του Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154, όπως τροπο­ ποιήθηκε μετο Νόμοαρ. 3του 1962, το οποίο δημιουργεί και τιμωρεί το κακούργημα της ανθρωποκτονίας για το οποίο οι εφεσείοντεςέχουν βρεθεί ένοχοιαπότοΚακουρ­ γιοδικείο στην παρούσα υπόθεση. Το άρθρο 205 προνοεί ότι: "205

(1)Παν πρόσωπον το οποίον δια παρανόμου πράξεως ήπαραλείψεως επιφέρει τον θάνατον ετέρου προσώπουείναιένοχον τουκακουργήματος*τηςανθρω­ ποκτονίας.

(2)Παράνομοςπαράλειψις είναι ησυνιστώσα υπαίτιον αμέλειαν παράλειψις εκτελέσεωςκαθήκοντος, καί­ τοι δενυφίσταταιπρόθεσις προκλήσεωςθανάτου. 15

(3)Πανπρόσωπον τοοποίονδιαπράττειτοκακούρ­ γημα της ανθρωποκτονίας υπόκειται εις ποινήν φυλα­ κίσεωςδιαβίου." Όπως προκύπτει από το κείμενο του άρθρου 205

(1), απαραίτητα συστατικά στοιχεία του κακουργήματος της ανθρωποκτονίας είναι (α) η πρόκληση θανάτου ετέρου 20 προσώπου και (β) δια παρανόμου πράξεως την οποία ο κατηγορούμενος είχε πρόθεση να διαπράξει. Η πρόθεση προκλήσεως θανάτου δεν αποτελεί απαραίτητοστοιχείο του αδικήματος της ανθρωποκτονίας. Στις περιπτώσεις που, πέραν των απαραίτητωνστοιχείων τουαδικήματος, 25 αποδεικνύεται και πρόθεση του δράστηναπροκαλέσει με την παράνομη πράξη του το θάνατο του ετέρου προσώ­ που,ηανθρωποκτονία συνήθως περιγράφεται ως "ηθελη­ μένη" σε αντιδιαστολή με την "αθέλητη" ανθρωποκτονία πουδιαπράττεταιχωρίς να υπάρχει το στοιχείο τηςπρό30 θέσηςπροκλήσεως θανάτουτου θύματος. Προσδιορισμός καιανάλυση των συστατικών τουκακουργήματος τηςαν­ θρωποκτονίας γίνεται στην υπόθεση Νίκου Φοοτιέριν. Δημοκρατίας(\969)2Α.Α.Δ. 105. Στην παρούσα περίπτωση θαπρέπει να σημειωθεί ότι 355 Πογιατζής, Δ. Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)ο θάνατος του θύματος ήταν αποτέλεσμα συγκεκριμένης παράνομης πράξης, ήτοι του λακτίσματος που έναςαπό τους τέσσερις κατηγορούμενους εκ προθέσεως κατάφερε στην περιοχή του αριστερού όρχι του θύματος στη διάρ­ κειατουεπίδικουεπεισοδίου.Πρέπειεπίσηςναλεχθείότι 5 ούτε αποδείχτηκεούτε προβλήθηκεισχυρισμός ότιυπήρχε πρόθεσηπρόκλησης θανάτουτουθύματος. Θαπροχωρήσουμε τώραστηνεξέτασητηςβασικότερης ίσως εισήγησης του κ. Κακογιάννη για την ανάλυσηκαι υποστήριξητης οποίαςκαταναλώθηκανπολλές συνεδρίες \Q τουΔικαστηρίου. Μετηλεπτομέρεια,προσοχή, καιεπιμέ­ λειαπουτον χαρακτηρίζουνοκ.Κακογιάννηςεξήγησετη θέση η οποία μπορεί να καθοριστεί πολύ συνοπτικά ως εξής: Στον προσδιορισμό της ποινικής ευθύνης των εφε­ σειόντων για το θάνατο τουθύματοςτο Κακουργιοδικείο 1 5 έσφαλε αναφορικάμε τονόμο, εφόσον εφάρμοσε καικαθοδηγήθηκε από λανθασμένες νομικές αρχές και εφόσον παράλειψε να κάμει ένα τουλάχιστο βασικό εύρημαπου σύμφωνα μετο ισχύον Κυπριακόδίκαιοήτανεπιβεβλημέ­ νο ναείχεγίνει, με αποτέλεσμα ηετυμηγορία του γιατην ενοχήτων εφεσειόντων ναείναι,αφ'ενός,ελλιπής και,αφ' 20 ετέρου,αποτέλεσμα πλάνηςαναφορικά μετο ισχύον στην Κύπρο δίκαιοκαι θαπρέπει,ως εκτούτου,ναακυρωθεί, οι δεεφεσείοντες νααθωωθούνή ναβρεθούν ένοχοι μόνο γιατοαδίκηματηςεπίθεσης ήτης συμπλοκής. Αν οι περιστάσεις το επιβάλλουν, το Ανώτατο Δικα­ στήριο,στην άσκησητηςκατ'έφεσηδικαιοδοσίαςτου, έχει οπωσδήποτε την εξουσία, κάτω από το άρθρο 145

(1)(γ) του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου,Κεφ. 155, ναακυ­ ρώσει την καταδίκητων εφεσειόντων για το αδίκημα της ανθρωποκτονίας και νατην αντικαταστήσει με καταδίκη 30 τους είτε για το αδίκημα της παράνομης επίθεσης κατά παράβασητουάρθρου 242ήτουάρθρου243 τουΠοινικού Κώδικα, είτε με καταδίκη τους για το αδίκημα της συ­ μπλοκής κατά παράβαση του άρθρου 89 του Ποινικού Κώδικα, εφόσον το Κακουργιοδικείο, κατάτην εισήγηση 35 του κ. Κακογιάννη,μόνο για το αδίκηματης επίθεσης ή της συμπλοκής μπορούσε να βρεί τους εφεσείοντες ένο­ χους και όχι για ανθρωποκτονία,αν εφάρμοζε τις ορθές νομικέςαρχές. 356 25 2ΑΛΛ. Ποντζιονρής &άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ . Θα προσεγγίσουμε την πιο πάνωβασικήεισήγηση του κ.Κακογιάννηκαιτιςεπίμέρουςεισηγήσεις τουπουπρο­ κύπτουναπόαυτή,έχονταςυπόψηότι5 (α)Αντιμετωπίζουμε στηνπαρούσαυπόθεση περίπτωση αθέλητης ανθρωποκτονίας με την έννοια που έχουμε επεξηγήσει πιο πάνω,ότι, δηλαδή,δεν υπήρχε πρόθεση πρόκλησης θανάτουτουθύματος,ούτε οθάνατος του θύ­ ματος αποτελούσε μέρος τουκοινού σκοπούήεπιδίωξης τωντεσσάρωνκατηγορούμενων. 10 (β) Η μοναδική και αδιαμφισβήτητη ιατρική γνώμη αναφορικά με τααίτιαθανάτουτου θύματος,πουτέθηκε ενώπιον του Κακουργιοδικειου υπό μορφήαποδεχτών από τους εφεσείοντες γεγονότων, δεν αποκαλύπτειότι ο θάνατος του θύματος ήταναποτέλεσμα της συσσωρευμέ15 νης βίας όλων των κατηγορούμενων. Αν έτσι είχαν τα πράγματα,και οι τέσσερις κατηγορούμενοι θαήταν, σύμ­ φωνα με τη νομολογία*, ένοχοι ανθρωποκτονίαςτου θύ­ ματος.Οθάνατος τουθύματοςπροκλήθηκε αποκλειστικά απότοκτύπημαστοναριστερότουόρχι. 20 (γ)Από την ενώπιοντου Κακουργιοδικειου μαρτυρία δεν αποκαλύπτεταιη ταυτότητα του κατηγορούμενου ο οποίοςκατάφερεστοθύματοθανατηφόροκτύπημα. (δ) Αφού είναι άγνωστη η ταυτότητατουπροσώπου που κατάφερε το θανατηφόρο κτύπημα, ηποινικήευθύνη κάθεκατηγορούμενου,των δυοεφεσειόντων στην παρού25 σα περίπτωση,θαπρέπει νακριθεί μεβάσητις δικέςτου αποκλειστικά ενέργειες εκτός αναποδειχθεί**,σύμφωνα * Στην νπόθεση Macklin (168E.R. 1136), στην οποία ομάδα προ­ σώπων επιτέθηκε εναντίον τον θύματος, μερικοί με ράβδους, μερικοί ρίχνοντας πέτρες και μερικοί με γροθιές,και το θύμα απεβίωσε σαν αποτέλεσμα της συσσωρευμένης βίας, ο Δικαστής καθοδήγησε τους ενόρκους ως εξής: "Ifseveral persons act togetherin pursuance of a commonintent,every act doneinfurtherance of such intent by each of them is,inlaw done byall." ** Βλ. επί του προκειμένου την νπόθεση Ιωάννης Πεύκος και άλλοι ν. Δημοκρατίας

(1961)Α.Α.Δ. 340,και Dervish andAnother v. Rex, 18Α.Α.Δ. 25. 357 Πογιατζής, Δ. Πουτζιουρή; &άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)με το ισχύον στην Κύπροδίκαιο,ότι τοθανατηφόροκτύ­ πημααποτελούσε μέρος καιδόθηκε μέσασταπλαίσια και κατά την επιδίωξητου παράνομου κοινού σκοπούπουοι τέσσεριςκατηγορούμενοι μοιράζοντανκαιπουήταν,σύμ­ φωνα με το σχετικό εύρημα του Κακουργιοδικειου, να 5 επιτεθούν καιναπροκαλέσουν στο θύμασωματική βλάβη. Στηντελευταίααυτήπερίπτωσηδεχρειάζεταιναπροσδιο­ ριστείποιοςαπότουςεπιτιθέμενους έδωσετο συγκεκριμέ­ νο θανατηφόρο κτύπημα,εφόσον το κτύπημα αυτό,όπως και κάθεάλλη ενέργεια απόοποιοδήποτεαπόαυτούςλο- 10 γίζεταιότι δόθηκεκαιέγινεαπότονκάθε κατηγορούμενο ξεχωριστά καιαπόόλους τουςκατηγορούμενους μαζί.Αν όμως η ευθύνη του κάθε εφεσειοντα κριθεί με βάσηαπο­ κλειστικά τις δικές του ενέργειες, χωρίς ναλαμβάνονται καθόλουυπόψηοιενέργειεςτωνσυγκατηγορουμενων του, 15 είναι φανερό,κατάτηγνώμη μας,ότι τομόνοαδίκημα για το οποίοοι εφεσείοντες μπορούνκαιεπιβάλλεταινα βρε­ θούν ένοχοι είναι εκείνο της απλής επίθεσης κατάπαρά­ βασητου άρθρου242 του Ποινικού Κώδικα,εφόσον δεν υπάρχει μαρτυρίαπουνασυνδέει τις ενέργειεςοποιουδή- 20 ποτέ από αυτούς με οποιαδήποτε απότις κακώσεις που υπέστητοθύμαστηδιάρκειατουεπίδικουεπεισοδίου. Τοισχύον στην Κύπροδίκαιοπουδιέπεικαικαθορίζει τησυμμετοχή δυοη περισσοτέρων προσώπωνστηδιάπρα­ ξη κάποιουαδικήματοςκαιτην ποινική ευθύνητουκάθε- 25 νός απ'αυτούς ως αυτουργού ήσυναυτουργού,βρίσκεται σταάρθρα20 και21 τουΠοινικού μαςΚώδικα,Κεφ. 154, πουπρονοούν ότι"20. 'Οσάκις διαπράττεταιποινικό αδίκημα, ως μετά­ σχων της διαπράξεωςκαι ως ένοχος τούτου λογίζεται 30 καιδύναται ναδιωχθήως αυτουργόςέκαστοςτωνακο­ λούθων (α) ο τω όντι τελών την πράξιν ήπαράλειψιν ήτις συνιστά τοποινικόν αδίκημα. (β) ο πράττων ή παραλείπων να πράξη τι επί τω 35 τέλει όπως καταστήσει δυνατήν την παρ' ετέρου διά358 2 ΑΛΛ. Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ. πραξινποινικού αδικήματοςή παράσχησυνδρομήν δια τηνπαρ'ετέρου διάπραξιντοιούτουαδικήματος. (γ) ο παρέχων συνδρομήν εις έτερον ή παρακινών τούτον κατάτηνδιάπραξινποινικούαδικήματος. 5 10 15 20 25 30 (δ)οσυμβουλεύων ή προάγωνέτερον προςδιάπρα­ ξινποινικούαδικήματος. Εν τη τετάρτη περιπτώσει ο υπαίτιος δύναται να διωχθή είτε ως αυτουργός του ποινικού αδικήματος είτε επί τω ποινικώ αδικήματιτης παροχής συμβουλής ή της προαγωγής προς διάπραξιντου τοιούτουαδική­ ματος. Καταδίκηεπί τω αδικήματιτης παροχήςσυμβου­ λής ήτης προαγωγής προς διάπραξινποινικούαδική­ ματος,συνεπάγεται απόπάσης απόψεως ταςαυτάς συνεπείας, ως και καταδίκηεπί διαπράξει του τοιούτου αδικήματος. Ο προάγωνέτερον προς τέλεσινπράξεωςή παρα­ λείψεως τοιαύτης φύσεως ώστε, εάν ετελείτο υπό του ιδίου θα διεπράττετο υπ' αυτού ποινικόν τι αδίκημα, είναι ένοχος ποινικού αδικήματος του αυτού είδους και υπόκειται εις τηναυτήνποινήν,ως εανείχε τελέσει ο ίδιος την τοιαύτην πράξιν ήπαράλειψιν δύναταινα διωχθήδεωςτελέσας οίδιος τηντοιαύτηνπράξινή πα­ ράλειψιν. 21.Εάνδύοή πλείονες μορφώσωσι κοινήνπρόθεσιν δια την από κοινού επιδίωξιν παρανόμου τινός σκοπού, και εν τη επιδιώξει του σκοπού τούτου διαπραχθή ποινικόν αδίκημα φύσεως τοιαύτης, ώστε η διάπραξις αυτού ναήτοπιθανήσυνέπεια της επιδιώξεως του εν λόγω σκοπού, εις έκαστος τούτων λογίζεται ωςδιαπράξαςτοποινικόναδίκημα." Από την ορθή ερμηνεία και εφαρμογή των άρθρων 20 και 21 σταγεγονότα της παρούσας υπόθεσης εξαρτάταιη 359 Πογιατζής, Δ. Πουτζιουρής & άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)απάντησηστο ερώτημαπουεγείρεται απότηβασική εισή­ γηση του κ. Κακογιάννη,κατάπόσο,δηλαδή,τοΚακουρ­ γιοδικείο εφάρμοσε λανθασμένες νομικές αρχές στον προσδιορισμό της ποινικής ευθύνης των εφεσειόντων στηνπαρούσαυπόθεση. 5 Όπως έχουμε ήδηαναφέρεικαι όπως έχει λεπτομερέ­ στερατονισθεί στην απόφασητου τότε ΔικαστήτουΑνω­ τάτουΔικαστηρίου Γ. Βασιλειάδη στην υπόθεση Χαράλα­ μπος Σωτηρίου ν. Δημοκρατίας, 1962 Α.Α.Δ. 188, ο Ποινικός μας Κώδικας πηγάζει από το περί Κυπριακού 10 Ποινικού Κώδικα Διάταγματου Ανακτοσυμβουλίου που εκδόθηκε το 1928 για να εφαρμοστεί στην τότε αποικία της Κύπρουσε αντικατάστασητουΟθωμανικούΠοινικού Κώδικαπου ίσχυε μέχρι τότε. Φαίνεται απότοΣημείωμα (Memorandum) του Γενικού Εισαγγελέα που συνόδευε το 15 αντίστοιχο τότε Νομοσχέδιο, ότι ο προτεινόμενος Κώδι­ κας στηριζόταν πάνω σε αρχές του Αγγλικού δικαίου αλλά σκοπός του δεν ήτανηκωδικοποίησητουΑγγλικού Κοινοδικαίου, εφόσον είχε σαν πρότυπο Κώδικα που είχαν συντάξει Σύμβουλοι του Υπουργείου Αποικιών για 20 τις εξαρτώμενες από την Αγγλία χώρες της Ανατολικής Αφρικής. Στην υπόθεσηΑζίνας και άλλος ν. Αστυνομίας

(1981)2 Α.Α.Δ.9,αναφορικά μετην ερμηνείατηςφράσης "δολίως και άνευ αξιώσεως δικαιώματος καλή τη πίστει γενομένης" στο κείμενο του άρθρου255

(1)του Ποινικού 25 Κώδικα, Κεφ. 154, λέχθηκε ότι είναι πιο ασφαλήςη προ­ σέγγισητουθέματοςμεβάση τις πρόνοιες τουΚυπριακού Ποινικού Κώδικααντίναανατρέχουμε στοΑγγλικό Κοινοδίκαιοτοοποίοδεναποτελεί άμεσοπρότυποτουΚώδι­ καμας. 30 Στην υπόθεση Ζησιμίδης ν. Δημοκρατίας

(1976)2 Α.Α.Δ. 93, ο τότε Πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου Μ. Τριανταφυλλίδης είπε σε σχέση με την ερμηνεία της ίδιας φράσηςστο άρθρο255

(1)τουΠοινικού Κώδικα,ότι θαήτανλάθος να ισχυριστεί κάποιοςότι οι εκάστοτε εξε- 35 λίξεις των αρχών του Κοινοδικαίου πάνωστο θέμαπρέ­ πεινααγνοούνταιστηνΚύπρο. 360 2ΑΛΛ. Πουτζιουρή;&άλλος ν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ . Στην υπόθεση ΙίοάννηςΠεύκος και άλλοι ν. Δημοκρα­ τίας, 1961 Α.Α.Δ.340, οτότεΠρόεδροςτουΑνωτάτου Δι­ καστηρίου Γ. Βασιλειάδης, αναφερόμενος στις πρόνοιες των άρθρων20 και21 του Ποινικού Κώδικα,είπε ότιπη5 γάζουναπότο Κοινοδίκαιοτης Αγγλίας όπως συμβαίνει με το μεγαλύτερο μέρος του Κώδικα μας, και πρόσθεσε ότι στην ερμηνείακαιεφαρμογή τους πρέπεινα προσφεύ­ γουμε για βοήθεια,εκεί που είναι αναγκαίο, σε υποθέσεις στις οποίες τα Αγγλικά Δικαστήρια καθόρισανκαι εφάρ10 μοσαντο Κοινοδίκαιοόπωςεξελίχθηκε στην Αγγλία. Χρήσιμη, τέλος, αναφορά πάνω στο προκείμενο θέμα μπορεί να γίνει στην υπόθεση Βασίλισσα ν. Χαραλάμπου Ηροδότου, 19 Α.Α.Δ. 144, στην οποία το τότε Ανώτατο Δικαστήριο κλήθηκε να απαντήσει στο ερώτημα κατά 15 πόσο, στην ερμηνεία της νομοθετικής διάταξης για την πρόκληση (provocation) στο άρθρο202 του Ποινικούμας Κώδικα (όπως ήταν τότε) τα Δικαστήρια δεσμεύονται ή δικαιούνται να καθοδηγούνται από Αγγλικές αποφάσεις αναφορικά με το δίκαιοτηςπρόκλησης.Οτότε Αρχιδικα20 στης Hallinan είπε ταεξής στις σελ. 145 και 146: 25 30 35 "In our view where an enactment in this Colony is so elaborately drafted as, in the words of Viscount Caldacote, L.C., in Wallace-Johnson v. K. [I940]l All E.R. 241 at p. 244), ' to suggest that it was intended to contain as far as possible afull andcomplete statement of the law', then (again in the words of the Lord Chancellor), ' Itmust be construed in its application to the facts of this case free from any glosses or interpolation derived from any expositions, however authoritative, of the law of England or of Scotland'. Moreover, even where the enactment does not contain a full statement of the law, but it is clear that the Legislative Authority intended to depart from thecorresponding provisions of English law, then English law is excluded. However, in our opinion, the Courts of the Colony are bound to follow the decisions of the Privy Council, the House of Lords and the Court of Appeal and the 361 Πογιατζής, Δ. Πουτζιουρή; &άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)Court of Criminal Appeal in England when deciding matters in which the law of Cyprus and the law of England are the same; and the Courts of unlimited jurisdiction in the Colony should in such matters giveto the decisions of the High Court of Justice in England the 5 same comity as is given to Courts of concurrent jurisdiction. This haslongbeen thepractice of theCourts in the colonial territories. When cases are heard in the Privy Council on appeal from colonial courts and relate to amatter upon which the Law of England andthe Law \Q of the Colony is in all material respects the same, the English authorities arecited andreliedupon." Οιθέσεις πουεκτίθενταιστοπιοπάνωαπόσπασμασυ­ νάδουν,θαλέγαμε, μετηνπρόνοιατουάρθρου3του Ποι­ νικού Κώδικαπουλέγειότι - 15 "3. ΟπαρώνΚώδιξθαερμηνεύηται συμφώνωςπρος τας εν Αγγλία κρατούσαςαρχάςνομικής ερμηνείας,αι δε εν αυτώ χρησιμοποιούμενοι εκφράσεις θα θεωρώνταιωςκατάτεκμήριον χρησιμοποιούμενοι υπότηνέννοιανήν απέδωσεν αυταίς το αγγλικόν ποινικόν δίκαι- 20 ονκαιθατυγχάνωσιναναλόγουερμηνείας,εφ'ωμέτρω η τοιαύτη ερμηνεία δεν αντίκειται προς το περιεχόμενον του κειμένου ή νοουμένου ότι δεν προνοείται ρητώςετέρατιςέννοια." Γιατηνορθήερμηνεία των άρθρων20και21 τουΠοι- 25 νικού μας Κώδικα το Δικαστήριο πρέπει, επομένως, να έχει υπόψητου,αναφορικάμετιςπηγέςαπότις οποίεςθα αντλήσει βοήθεια και καθοδήγηση και αναφορικά με τον τρόπο που θαπροσεγγίσει το θέμα,τις αρχές,παρατηρή­ σεις, υποδείξεις και διαπιστώσεις που αναφέρονται στις 30 αυθεντίεςπουπαραθέσαμεπιο πάνω. Στηνπαρούσαπερίπτωσητο Κακουργιοδικείο εξέτασε τιςπρόνοιες τωνάρθρων20και21τουΠοινικούμας Κώ­ δικα τις οποίες ερμήνευσε και εφάρμοσε στα γεγονότα 362 2 ΑΛΛ. Πουτζιουρή; &άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ. όπως ταείχεαποδεχτεί αντλώντας βοήθειακαι καθοδήγη­ ση από μερικές Αγγλικές αποφάσεις πάνω στο επίδικο θέμα τις οποίες αναφέρειστην απόφασητου. Ολόγος για τον οποίο το Κακουργιοδικείο προσέφυγε για βοήθεια 5 στηνΑγγλική νομολογία ήτανγιατί(όπωςρητάλέγειστην απόφαση του) "η βοήθεια από την Αγγλική νομολογία είναι καθόλα επιτρεπτή γιατί υπάρχει σύμπτωση προσέγ­ γισης με την Κυπριακήστο θέμα,γεγονός πουδιαπιστώ­ θηκε δικαστικά προ πολλού στην υπόθεση Dervish v. R. 10 XVIII C.L.R. 25". Από το κείμενο όμως της απόφασηςδε φαίνεταιναέστρεψετο Κακουργιοδικείο τηνπροσοχήτου ή να εξέτασε περίπτωση αποκλεισμού στην Κύπρο οποιασδήποτε αρχής του Αγγλικού Κοινοδικαίου ένεκα αντίθεσης προς αυτή οποιασδήποτε ρητής πρόνοιας των 15 δυο αυτώνάρθρων. Είναι ακόμαπαραδεχτόότι καμιάτέ­ τοια αντίθεση και κανέναςτέτοιος αποκλεισμός δενυπο­ βλήθηκε απόοποιαδήποτεπλευρά ότι υπάρχει ήότι έπρε­ πε ναείχεγίνει σε οποιοδήποτε στάδιοτηςακροαματικής διαδικασίας ενώπιον του Κακουργιοδικειου το οποίο, 20 όπως φαίνεται,προσηγγισε τοθέμαμετηνπεποίθηση ότι οι αυθεντίες στις οποίες αναφέρθηκε εφαρμόζονται στην Κύπρο στο σύνολο τους. Ανάμεσα στις Αγγλικές υποθέ­ σεις που χρησιμοποίησε το Κακουργιοδικείο για τηνκα­ θοδήγηση του στο έργο της ερμηνείας και εφαρμογής των 25 προνοιών των άρθρων 20 και 21 που είχε να επιτελέσει και γιατον επακόλουθοπροσδιορισμό της ποινικής ευθύ­ νης των εφεσειόντων, ήτανκαι ηυπόθεση R. v. Anderson andMorris [1966] 2 All E.R. 644, από την απόφαση της οποίαςπαράθεσετοπιοκάτωαπόσπασμαστο οποίοανα30 φέρονταιταεξής: 35 "Where two persons embark on a joint enterprise, each is liablecriminally for acts done in pursuance of the joint enterprise, including unusual consequences arising from the execution of the joint enterprise; but if one of them goesbeyond what has been tacitly agreed as part of the joint enterprise, the other is not liable for the consequences of theunauthorised act." 363 Πογιατζής,Δ. Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)Ο κ. Κακογιάννης αμφισβήτησε ότι εφαρμόζεται στην Κύπρο ηαρχήπου καθορίζεταιστο πιο πάνω απόσπασμα σύμφωνα με την οποία το καθένα από δυο ή περισσότερα πρόσωπα που έχουν κοινό σκοπό ευθύνονται ποινικά για πράξεις που γίνονται στην επιδίωξη του κοινού σκοπού, 5 περιλαμβανομένων "ασυνηθών συνεπειών" (unusual consequences) που προκαλούνται από την εκτέλεση του κοινού σκοπού. Η αρχή αυτή δεν εφαρμόζεται, είπε ο κ. Κακογιάννης, γιατί έρχεται σε αντίθεση με ρητή πρόνοια που υπάρχει στο άρθρο 21 του Ποινικού Κώδικα,σύμφω- *0 να με την οποία το αδίκημαπου διαπράχθηκεεπιβάλλεται να είναι πιθανή συνέπεια της επιδίωξης του κοινού σκο­ πού. Ο θάνατοςτου θύματος στην παρούσαυπόθεση,πρό­ σθεσε ο κ. Κακογιάννης, μπορεί να θεωρηθεί μόνο ως "ασυνήθης συνέπεια" που προκλήθηκε από την εκτέλεση 15 του κοινού σκοπού, και ως τέτοια συνέπεια θα πρέπει να είχε θεωρηθεί από το Κακουργιοδικείο, και όχι ως "πιθα­ νή συνέπεια" της επιδίωξης του κοινού εκείνου σκοπού, όπως ρητά απαιτείται από το άρθρο 21. Εδώ εντοπίζει ο κ. Κακογιάννης την πλάνηαναφορικάμε το εφαρμοστέον 20 πάνω στο προκείμενο θέμα δίκαιο, κάτωαπότην οποίατο Κακουργιοδικείο, κατά την εισήγηση του, ενήργησε και προσδιόρισε την ποινική ευθύνη των εφεσειόντων για το θάνατο του θύματος. Για υποστήριξη της θέσης του ότι υπάρχει αντίθεση μεταξύ της αρχής του Κοινοδικαίου, 25 όπως εκφράζεται στην υπόθεση Anderson (ανωτέρω), και της ρητής πρόνοιας του άρθρου21,την οποίααντίθεση το Κακουργιοδικείο όφειλε να είχε εντοπίσει και ακολούθως να κάμει το δικό του εύρημα πάνω στην προϋπόθεση που καθορίζει το άρθρο 21, ο κ. Κακογιάννης αναφέρθηκε 30 στην απόφασητου Εφετείου της Μποτσουάναστην υπόθε­ ση Lesogoro and Another v. The State

(1986)L.R.C. Law Reports Commonwealth. (Crim) 814, που αποφασίστηκε με βάσητο άρθρο24 του Ποινικού Κώδικα της Μποτσουάνα που είναι σχεδόν ταυτόσημο με το δικό μας άρθρο

1. Με 35 (ίασητο άρθρο24 και το εύρημα του πρωτόδικου Δικαστη­ ρίου της Μποτσουάνα ότι ο θάνατος του θύματος στην υποθιση εκιίνη δεν ήταν αποτέλεσμα που μπορούσε λογι364 2Α.ΑΛ. 5 Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής,Δ. κά να αναμένεται από την κοινή επιδίωξη, το Εφετείο ακύρωσε την καταδίκη του εφεσειοντα.Παραθέτουμε πιο κάτω εκτεταμένοαπόσπασμα απότην απόφαση του Εφε­ τείου στις σελ. 818 και 819 που έδωσε ο Δικαστής Amissah, J.A: "The Judge began by placing reliance on a pronouncement by Lawton, L.J., in the English case of R vReid [1975]62 CrApp R 109atpage 112 which said: 10 15 20 25 30 ' When two or more men go out together in joint possession of offensive weapons such as revolvers and knives and the circumstances are such as to justify an inference that the very least they intend to do with them is to use them to cause fear in another, there is, in our judgment always a likelihood that,in the excitement and tensions of theoccasion,one of themwill use his weapon in some way which will cause death or serious injury. If such injury was not intended by the others they must be acquitted of murder; but having started out on an enterprise which envisaged some degree of violence, albeit nothingmorethancausing fright, they willbe guilty of manslaughter.' This pronouncement immediately gives rise to the question as to how it fits in with our law. What does the use of the expressions' likelihood' and 'envisaged' inthe context mean? Dothey mean that the result producedin the course of the enterprise was in the contemplation of the parties as probable or only possible? This makes a vital difference. Because the Botswana Penal Code in section 24 defines offences committed by joint offenders in prosecution of acommonpurpose as follows: '
2. Where two or more persons form a common intention to prosecute an unlawful purpose in conjunction with one another,and in the prosecution of such purpose an offence is committed of such a nature 365 Πογιατζής,Δ. Πουτζιουρής& άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)that its commission was a probable consequence of the prosecution of such purpose, each of them is deemed to have committedthe offence.' The offence actually committedby oneormoreofthe party in order to be an offence committedby all must be 5 a probable, not merely a possible, consequence of the prosecution of their common purpose. If Reid purports to say otherwise, it is not authority for the law of Botswana. That the learned trial Judge was misled by the 10 proposition in Reid's case is clearly borne out by this passageinhisjudgment: ' Mr. Newman submitted that death was not a result that could reasonably be expected to happen.As will be seen from my findings of fact I have accepted this. 15 However I have found that an intention to cause bodily harm was part of the joint purpose. This, in my view, is sufficient intention to support a conviction of manslaughter.' Of course, the distinction which failed to strike the 20 Judge was the difference in the position of the person who himself actually does the act resulting in the homicide on the one hand and that of the person who though not committing such act himself is deemed by the law tobe responsible for ahomicideresulting from anact 25 done by a companion with whom he has a common intention to prosecute an unlawful act, though not necessarily the exact act committed by the companion. The actual actor may beguilty of manslaughter if theact he does is done with an intent to cause bodily harm. But 30 the person deemed to have committed manslaughter by virtue of section 24 must have joined anenterprise whose purpose included conduct which could probably lead to death. Foreseeability of the consequence as a probability 366 2ΑΛΛ. Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ . iscrucial:see Mathenjwa vR (citedabove). 5 10 15 20 25 The Judge, after reciting the extract from Reid's case set outabove,went ontosupporthisreasoning by along citation from the recent Privy Council case of Chan Wing-Siu νR[1984]3 WLR 677. Itwas acaseemanating from Hong Kong where apparently the common Law of England applies. The discussion of the law in the extract of the case he quoted was based on possible, as distinct from probable, occurrences and incidents resulting from the common unlawful enterprise. I should"heremention the fact that the authorities on common purpose deal with a common purpose or enterprise which is in itself unlawful, and that I am unable to accept that a party ordered by theirlocal chief to go after horses stolen from their people in the conditions and circumstances of the present case on appeal, armed with guns, necessarily embark upon a common purpose which is unlawful. But accepting for thepurposes of argumentthattheirpurpose was unlawful, ChanWingSiu ν R finds it sufficient if an offence occurs which is a possible consequence of that common purpose. But section 24 of our Penal Code,as pointed out, does not. It is significant that a provision like section 24 cannot be found, as the learned Judge himself remarked,inthelawsof HongKong. Chan WingSiu ν R cannot,with all due deference to their eminent Lordships of the Privy Council,therefore, be used as an authority on theinterpretationof section 24 of thePenal Codeof Botswana." Ο Δικαστής Amissah ακολούθως παραθέτει απόσπα30 σμα απότην απόφαση του Ανακτοσυμβουλίου στην υπό­ θεση Wallace-Johnson v.R.[1940]A.C.231, PC, μέροςτου οποίου έχει επίσηςρητάυιοθετηθεί απότοΑνώτατο Δικα­ στήριο της Κύπρου στην υπόθεσηΧαράλαμπος Ηροδότου (ανωτέρω)καικαταλήγει ως εξήςστησελ.821: 35 "After all, the question is whether when one statute 367 Πογιατζής,Δ. Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)speaks of probable consequences, judicial interpretation in reliance to authorities derived from foreign jurisdictions with similar basic laws can reduce that requirement to possible consequences. In my opinion that cannot be done. Counsel for the appellants has taken 5 the trouble of citing to us a number of authorities from various jurisdictions where a provision identical to section 24 of our Penal Code forms part of their legislation, pointing out that in all, the consequences which occur as a result of the common purpose must be 10 probable not only possible. Ido not think we need repeat them here. It is sufficient to say that our law is clear and unambigous and that it depends on probable and not possible consequences, and must be so applied. Having regard to the acceptance by the trial judge of the 15 submission of counsel for the appellants that death was not a result that could reasonably be expected from the enterprise, it cannot be said that death as a probable consequence was established so as to sustain the charge of manslaughter againstthe appellants." 20 Συμφωνούμε με την προσέγγιση του Εφετείου της Μποτσουάνα όπως καθορίζεται στο πιο πάνωαπόσπα­ σμααπό την απόφασητουστην υπόθεση Lesogoro (ανωτέ­ ρω) στο βαθμόπου αναφέρεταιστην ερμηνεία τουάρθρου 24 του Ποινικού Κώδικα της χώρας εκείνης και στον 25 εντοπισμό της υπάρχουσας διαφοράς μεταξύ του Κοινο­ δικαίου όπως εκφράζεται στην Αγγλική υπόθεση R. ν. Reid [1975] Cr. App. R. 109, αφ' ενός, και του άρθρου 24 του Ποινικού Κώδικατης Μποτσουάνα αφ' ετέρου. Σεπάρα πολλές απότις Αγγλικές υποθέσεις πάνωστο ·*0 θέμα της συμμετοχής δυο ή περισσοτέρων προσώπων στη διάπραξη ενός αδικήματος,αναφέρεται ότι η πράξη που συνιστά το αδίκημα με το οποίο κατηγορούνται οι συμμέ­ τοχοι, πρέπει να είναι φυσική (natural) ή προβλεπτή (contemplated) συνέπεια της επιδίωξης του κοινού σκο- 35 πού. Στο βαθμό που μπορεί εύλογα να υποστηριχθεί ότι η 368 2 ΑΛΛ. Πουτζιονρής &άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ. έννοια της φράσης "ασυνήθεις συνέπειες" (unusual conseqeunces) στο απόσπασμα από την υπόθεση Ander­ son (ανωτέρω) δεν ταυτίζεται με την έννοια της φράσης "πιθανήσυνέπεια" στο άρθρο21 του Κεφ. 154, ήότι δυνα5 τό να σημαίνει ότι αρκεί το αποτέλεσμα να είναι δυνατή μόνο συνέπεια της επιδίωξης του παράνομου σκοπού, μπορεί εύλογα ναυποστηριχθεί ότι παρόμοιαμετηδιαφο­ ρά που είχε διαπιστωθεί στην υπόθεση Lesogoro (ανωτέ­ ρω),υπάρχεικαι μεταξύ του δικού μαςάρθρου21 και της 10 Αγγλικής νομολογίας όπως εκφράζεται στην πιο πάνω φράση στο απόσπασμα από την υπόθεση Anderson. Πι­ στεύουμε ότι εύλογο είναι το επιχείρημα ότι το πεδίο ενο­ χής είναι ευρύτερο αν καθορισθεί με βάση τη θέση όπως εκφράζεταιστην Anderson παρά ανκαθορισθεί με βάση το 15 άρθρο 21. Υπάρχει, κατά τη γνώμη μας, διαφορά μεταξύ "ασυνήθους συνέπειας", αφ' ενός, και "πιθανής συνέ­ πειας", αφ'ετέρου, ηοποία είναι ευδιάκριτη και έπρεπε να είχε εντοπιστεί. Στην παράλειψη του Κακουργιοδικειου να εντοπίσει 20 την πιο πάνω διαφορά οφείλεται προφανώς η παράλειψη του να εξάξει, όπως όφειλε, δικό του συμπέρασμα απότα γεγονότα της υπόθεσης κατά πόσο ο θάνατος του θύμα­ τος, χωρίς τον οποίο δεν μπορεί να λεχθεί ότιδιαπράχτηκε το αδίκηματης ανθρωποκτονίας,ήτανπιθανή συνέπεια 25 της επιδίωξης του παράνομου κοινού σκοπού που μοιρά­ ζονταν οι τέσσερις κατηγορούμενοι, κάτι που αποτελεί προϋπόθεση μεβάσητο άρθρο21 για ναλογιστούν οι εφε­ σείοντες ότι διέπραξαν το αδίκημα της ανθρωποκτονίας παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει μαρτυρίαότικατάφεραν 30 οι ίδιοι, ή ένας από αυτούς το θανατηφόρο κτύπημα στο θύμα. Ο κ. Κακογιάννης εισηγήθηκε ότι η παράλειψη αυτή του Κακουργιοδικειου είναι μοιραία για την καταδίκη των εφεσειόντων για το αδίκημα της ανθρωποκτονίας η 35 οποία θαπρέπει, ως εκ τούτου,να ακυρωθεί. Ο κ. Γαβριη­ λίδης,για τηΔημοκρατία, εισηγήθηκε ότι369 Πογιατξής,Δ. Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας

(1990)(α) κάτω από το άρθρο 25

(3)του Περί Δικαστηρίων Νόμουτου 1960 τοΑνώτατο Δικαστήριο,στην άσκηση της κατ' έφεση δικαιοδοσίας του, έχει διευρυμένες εξουσίες που περιλαμβάνουν το δικαίωμα να εξάξει δικά του συ­ μπεράσματααπόγεγονότα που έχουν γίνει αποδεχτάαπό 5 το Κακουργιοδικείο* (β)ενδείκνυται στην παρούσαυπόθεση ηεξαγωγή από το Ανώτατο Δικαστήριο του συμπεράσματος που το Κα­ κουργιοδικείο έχειπαραλείψειναεξάξει* (γ) υπάρχουν γεγονότα που το Κακουργιοδικείο έχει ™ αποδεχτεί από τα οποία το Ανώτατο Δικαστήριο μπορεί με ασφάλεια να εξάξει το παραλειπόμενο συμπέρασμα* και (δ) στην παρούσα υπόθεση ενδείκνυται εφαρμογή της επιφύλαξης της παραγράφου(β) του άρθρου 145

(1)του 15 περίΠοινικήςΔικονομίας Νόμου,Κεφ.

1. Οκ. Κακογιάννηςαντέκρουσετιςπιοπάνωεισηγήσεις και ισχυρίστηκε ότι(α)ένεκατης παράλειψηςτουναεξάξει το απαιτούμε­ νοπιοπάνωσυμπέρασμα,η ετυμηγορίατου Κακουργιοδι- 20 κείου, ως πρωτόδικου Δικαστηρίου, για την ενοχή των εφεσειόντων είναι ελλιπής. .,(β) στην άσκηση της κατ' έφεση δικαιοδοσίας του το Ανώτατο Δικαστήριο δενπρέπειναεξάξει τοπροτεινόμε­ νο απότον κ. Γαβριηλίδησυμπέρασμαωςεάνναασχολεί- 25 το με την υπόθεσηπρωτόδικα,γιατί αυτόθασήμαινεστέ­ ρηση απότους εφεσείοντες τουδικαιώματος πουείχαν να αθωωθούν αν το Κακουργιοδικείο επιλαμβάνετο του θέ­ ματος και έφθανεσε συμπέρασμαδιαφορετικόαπότο δυ­ σμενές για την υπόθεση τους συμπέρασμα που εισηγείται 30 οκ.Γαβριηλίδης. (γ) τα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης, όπως έχουν 370 2 ΑΛΛ. Πουτζιουρής&άλλοςν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ . γίνει αποδεχτά απότο Κακουργιοδικείο, δεδικαιολογούν, εν πάσηπεριπτώσει, την εξαγωγή του επίδικου συμπερά­ σματοςπουαπαιτείτοάρθρο21 και (δ) δε δικαιολογείται η εφαρμογή της επιφύλαξης της παρα.(β) του άρθρου 145 του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου,Κεφ.
2. Για υποστήριξη των πιο πάνωθέσεων του ο κ.Κακο­ γιάννης μαςπαράπεμψεσε Αγγλικές και Κυπριακέςυπο­ θέσεις με τις οποίες θαασχοληθούμε μετά που θα εξετά­ σουμε τις εξουσίες του Ανωτάτου Δικαστηρίου πάνωστο προκείμενοθέμα. Δεν υπάρχειαμφιβολία ότι οι πρόνοιες του άρθρου25

(3)* του περί Δικαστηρίων Νόμουτου 1960 παρέχουν στο Ανώτατο Δικαστήριο την εξουσία να εξάγει δικά του συ­ μπεράσματα από γεγονότα που το Κακουργιοδικείο έχει αποδεχτεί. Ενόψει αυτήςτης εξουσίας το επόμενο ερώτη­ μαπουπρέπει νααπαντηθείείναικατάπόσο το μοναδικό συμπέρασμαπουμπορείλογικά ναεξαχθεί απότο σύνολο της μαρτυρίας πουκρίθηκε αξιόπιστη είναι ότι οθάνατος του θύματος ήτανπιθανήσυνέπεια της επιδίωξης του πα­ ράνομουσκοπούή όχι. Μετηνπρόκλησητουθανάτου του θύματοςδιπράττεταικαιτοαδίκημα τηςανθρωποκτονίας * 25

(3)Παρά πάσαν διάταξιν τον περί Ποινικής Δικονομίας Νόμον ή οιονδήποτε άλλον νόμον ή διαδικαστικού κανονισμού και επιπροσθέτως οιωνδήποτε νπό τούτων χορηγονμένων εξονσιών, το Ανώτατον Δικαστήριον, κατά την ακρόασιν και διάγνωσιν οιασδήπο­ τε εφέσεως, είτε εν πολιτική είτε εν ποινική νποθέσει δεν θα δεσμεύε­ ται νπό οιασδήποτε αποφάσεωςπερί πραγματικών γεγονότων τον εκδικάσαντος δικαστήριον και θα έχη εξουσίαν να αναθεωρή τας προσαχθείσας αποδείξεις, να σννάγη τα ίδια αντού σνπεράσματα, να ακονη και δέχεται περαιτέρω αποδεικτικά μέσα και, όπον at πριστάσεις της υποθέσεως απαιτούσιν ούτω, να επανακροάται οιωνδήποτε μαρτύρων ήδη ακονσθέντων νπό τον εκδικάσαντος δικαστήριον, και δύναται να δωσηοιανδήποτε απόφασιν ή να εκδώσει οιονδήποτεδιά­ ταγμα το οποίον αι περιστάσεις της υποθέσεωςδικαιολογούν, συμπε­ ριλαμβανομένου και διατάγματος περί επανακροάσεως της υποθέσε­ ως νπό τον εκδικάσαντος αυτήν ήάλλον αρμοδίου δικαστηρίου ως θα διέιασσε το Ανώτατον Δικαστήριον." 371 Πογιατξής,Δ. Πουτζιουρής&άλλος ν.Δημοκρατίας

(1990)και,ανηαπάντησηστοπιο πάνωερώτημα είναικαταφα­ τική, οι εφεσείοντες ορθάέχουν καταδικαστείγια τοαδί­ κημααυτό,λαμβανομένηςυπόψητηςμαρτυρίαςστοσύνο­ λο της, εκτός, βέβαια, ανσυντρέχουν άλλοι λόγοι γιατην ακύρωσητηςκαταδίκηςτους. Εξετάσαμε με προσοχή τη μαρτυρία που έχειπροσα­ χθεί στην παρούσα υπόθεση, όπως έχει γίνει αποδεχτή από το Κακουργιοδικείο, και ηετυμηγορία μας είναι ότι το αναπόφευκτο και μοναδικό συμπέρασμα που είναιδυ­ νατό λογικά να εξαχθεί απότημαρτυρίααυτήείναι ότι ο 10 θάνατος του θύματος ήτανπιθανήσυνέπεια της απόκοι­ νού επιδίωξης από τους τέσσερις κατηγορούμενους του παράνομου σκοπού τους να επιτεθούν και προκαλέσουν στο θύμασωματικήβλάβη.Αν το Κακουργιοδικείο έστρε­ φε την προσοχή του στην αναγκαιότητανα ασχοληθεί με 15 τοθέμααυτό,είμαστε βέβαιοιότι σ' αυτόαποκλειστικάτο συμπέρασμα θα είχε καταλήξει. Ανάμεσα στα γεγονότα πουκαθιστούναναπόφευκτητηνεξαγωγήτουπροτεινόμε­ νου επίδικουσυμπεράσματος,πρωτεύουσαθέση κατέχουν ταακόλουθα:(α)Οαριθμόςτωνπροσώπων που μετείχαν 20 στην κοινή επίθεση εναντίον του θύματος (β)η βιαιότητα της επίθεσης για την οποία το Κακουργιοδικείο έκαμε ρητό εύρημα* (γ) η μορφή της επίθεσης στη διάρκειατης οποίας καταφέρθηκαν κατά του θύματος κτυπήματα με γροθιές, και λακτίσματα με τα πόδια και τα γόνατα-και 25 (δ)το γεγονός ότι στη διάρκειατης επίδικης επίθεσης δί­ νονταν κτυπήματααδιακρίτωςσε όλατα μέρητουσώμα­ τοςτουθύματοςπεριλαμβανομένων των περιοχών τηςκε­ φαλήςκαιτηςκοιλιάς. Όπως έχουμε ήδηαναφέρει,οκ. Κακογιάννης εισηγή- 30 θηκε ότι θα πρέπει να αρνηθούμε να εξετάσουμε κατά πόσο η μαρτυρία ενώπιον του Κακουργιοδικειουδικαιο­ λογεί ή όχι την εξαγωγήτου αναγκαίουαπότο άρθρο21 συμπεράσματος ότι ο θάνατος του θύματος ήτανπιθανή συνέπεια της επιδίωξης από τους κατηγορούμενους του 35 παράνομουκοινού σκοπού τους,εφόσον δεν μπορούμενα ξέρουμε ποιο θα ήταν το συμπέρασμα του Κακουργιοδι­ κειου πάνω στο θέμα αυτό και εφόσον δεν είναι νομικά 372 5 2ΑΛΛ. Πουτζιουρής &άλλος ν.Δημοκρατίας Πογιατζής, Δ . επιτρεπτό ναενεργήσουμε επίτουπροκειμένου ωςπρωτό­ δικο Δικαστήριο με δυσμενείς επιπτώσεις για τους εφε­ σείοντες. Οκ. Κακογιάννηςέχει συνδυάσει το προκείμενο θέμα με την ορθή άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του 5 Εφετείου ναεφαρμόσει στην παρούσαυπόθεση την επιφύ­ λαξη της πάρα. (β) του άρθρου 145

(1)του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, και εισηγήθηκε ότι, σε περιπτώσεις όπως η παρού