clr/1990/1990_3_1175.pdf

(1990)Η Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου, απορρίπτοντας τις προσφυγές,μεαπόφασητωνΔικαστών Δημητριάδη, Στυλιανίδη, Πογιατζή, Χρυσοστομή, Νικήτα,Αρτεμίδη και με έκδοση ξεχωριστής απόφασηςαπότοΔικαστή Κούρρη,αποφάσισε OTL: 5 1. Ηέκδοση διατάγματοςδιατηρήσεως, βάσει του Αρθρου 38

(1)του Νόμου,είναι εκτελεστήδιοικητικήπράξη,ηδεέκτασητουπεριορι­ σμού που δυνατόνα προκύψει απόαυτήθαφανεί ανάλογα με τη συναίνεση ήαπόρριψητου Υπουργού, αιτήσεως του ιδιοκτήτηνα κατεδαφίσειήτροποποιήσει τοκτίριο,βάσειτουΑρθρου 38

(4)του πιοπάνωνόμου. Είναιενδεχόμενο, καιανάλογαμετο περιεχόμε­ νοτηςέγκρισης ή μητουΥπουργού, ναπροκύψειζήτημα στέρησης της ιδιοκτησίας,οπότανκαιοιδιοκτήτης μπορεί ναδιεκδικήσειτα συνταγματικά του δικαιώματα. Επειδήδε έγινε πολύς λόγος από τους δικηγόρους των αιτητών για το θέμα της πληρωμής αποζημιώσεων, το Δικαστήριο επανέλαβε γιαπολλοστή φοράότι σεπε­ ρίπτωση που αποδεικνύεται απότον ιδιοκτήτη ζημιάπουπροέρ­ χεται από όρους, δεσμεύσεις ή περιορισμούς που επιβάλλονται, σύμφωνα με την Παραγρ. 3του Αρθρου 23 του Συντάγματοςκαι που μειώνουν ουσιωδώς την οικονομική αξία της ιδιοκτησίας τους,καταβάλλεταιαποζημίωσηπουκαθορίζεταιαπόπολιτικόδι­ καστήριο,όπως ρητάπρονοείται στοπιοπάνωάρθρο. Όλα τανομικά ζητήματαπουέχουν εγερθεί στις κρινόμενες υπο­ θέσεις έχουν συζητηθεί σε έκταση και επιλυθεί με την πρόσφατη απόφασητης Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπό­ θεση Λανίτης Ε.Κ. Εστέϊτς Λτδ. και Άλλοι ν.Δημοκρατίας

(1989)3(E)Α.ΑΛ. 3252. 10 15 20 25 Μετάαπόμελέτη όλων των υποθέσεων, διαπιστώνεται πωςσε κα30 μια από αυτές δεν υπάρχει στέρησητης κυριότητας των αιτητών πάνωστην ακίνητη ιδιοκτησία τους πουκηρύχθηκεδιατηρητέα,με κριτήριοτηνερμηνείαπουέχειαποδώσειηνομολογία μαςστονόρο "στέρηση". Εξάλλου, το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα ιδιοκτησίαςδεσημαίνει καιαπεριόριστοδικαίωμαχρήσηςκαιανά35 πτύξηςτης,όπωςέχειλεχθείστην υπόθεσηΣιμόνηςκ,ά. ν.Συμβου­ λίου ΒελτιώσεωςΑατσιών

(1984)3Α.ΑΛ.

1. Η δημοσίευση των επίδικων διαταγμάτωναφ' εαυτών δεν απολήγει στη στέρησητης ιδιοκτησίας απότουςκύριους αυτής.Όπωςαναφέρθηκεόμως πιο πάνω, ανάλογα με το περιεχόμενο της έγκρισης του Υπουργού σε 40 αίτημα ιδιοκτήτη διατηρητέου κτιρίου για την κατεδάφιση,μετα­ τροπήήτροποποίησητου,μπορεί να προκύψει θέμαστέρησης της ακίνητης ιδιοκτησίας σ' αυτό, οπόταν βεβαίως τα συνταγματικά τουδικαιώματαθαεγερθούν προς εξέταση. 1176 3ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 30 ΙεράΑρχ. Κνπρονκ.ά. ν.Δημοκρατίας Αναφορικάμετοείδοςκαιέκτασητουπεριορισμού,έχεικαθιερω­ θείνομολογιακάότι τοΔικαστήριοδενεπεμβαίνει στηναξιολόγη­ ση και εκτίμηση της διοίκησης, εκτός αν πεισθεί ότι ητελευταία ενήργησε κατάπαράβασητουνόμουήμεκατάχρηση ήκαθ'υπέρβάση εξουσίας. ΤοΔικαστήριο επίσηςδενελέγχειθέματατεχνικής φύσεως που λήφθηκαν υπόψη από τηδιοίκηση στην έκδοση της επίδικηςαπόφασης,γιατίαυτήείναιοκαλύτεροςγνώστης καικρι­ τήςτωντεχνικήςφύσεωςζητημάτωνπουεμπεριέχονται σ' αυτή. Τα διατάγματαδιατηρήσεως εμπίπτουν στους επιτρεπόμενους περιορισμούς στην κυριότητα ιδιοκτησίας που προβλέπονται στην παραγρ. 3του Αρθρου 23 του Συντάγματος.
2. Τέθηκεεπίσηςοισχυρισμός ότιοΝόμος(Ν. 90/72)παραχώρησεκατάαντισυνταγματικότρόπο την εξουσία στον Υπουργό Εσωτερι­ κών να εκδίδει τα διατάγματαδιατηρήσεως γιατί η εξουσία αυτή ανήκειστο Υπουργικό Συμβούλιο.ΤοΑρθρο58 του Συντάγματος, όπως εισηγήθηκε οκ.Παντελίδης, καθορίζειεξαντλητικάτις αρμο­ διότητεςτωνυπουργώνκαιμέσασεαυτέςδενπεριέχεταιεξουσίαεκδόσεωςδιαταγμάτων. Ονόμοςεπομένωςδενμπορείναδώσειστον Υπουργό τέτοια εξουσία. Η έκδοση διαταγμάτωνανήκει αποκλει­ στικά στο Υπουργικό Συμβούλιο σύμφωνα με τις διατάξεις του Αρθρου 54 του Συντάγματος.Το γεγονός ότι το Υπουργικό Συμ­ βούλιο εγκρίνει ταδιατάγματατουΥπουργού δεθεραπεύειτηνκατάσταση,γιατί ησυνταγματικήεπιταγήείναι ναταεκδίδει καιόχι απλώςναταεγκρίνει. Την ίδιαθέση προέβαλε οκ.Παντελίδης σε προηγούμενηυπόθε­ ση ενώπιον της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου Χάρης Θεοδωρίδης ν. Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου

(1989)3(Γ) Α.Α.Δ.

1. Στην υπόθεση αυτήεμφανίστηκε πάλι για να απα­ ντήσει στο νομικό αυτόζήτημαο Γενικός Εισαγγελέας.ΤοΔικα­ στήριο δεθαεπαναλάβεισε έκτασηταόσααποφασίστηκανστην υπόθεση. Ηεισήγησητουκ. Παντελίδη απορρίφθηκε. 35 40
2. ΤοΔικαστήριοδενθαυπεισέλθει στοπαρόνστάδιοσελεπτομερεια­ κήεξέταση των ενόρκων καταθέσεων των εμπειρογνωμόνων γιατί ταζητήματαπουεγείρονται σεαυτέςείναι πρόωρακαι υποθετικά. Ηέκφρασηαπόψεωςπάνωστιςδιαφορετικέςεκτιμήσεις τωνεμπειρογνωμόνωνδενθαείχεκαμιάεπίδρασηστηνκρίσητουΔικαστηρί­ ου αναφορικά με τησυνταγματικότητατων κρινόμενων διαταγμά­ των.Ανάλογα μετηναπάντησητου Υπουργού σεαίτημαιδιοκτήτη διατηρητέουγιατηνκατεδάφιση,μετατροπή,ήεπιδιόρθωσητουδυ­ νατόναπροκύψει θέμαστέρησης τηςκυριότητος του. Σ' αυτή την 1177 Ιερά Αρχ. Κύπρουκ.α.ν. Δημοκρατίας

(1990)περίπτωσητασυνταγματικάτουδικαιώματαμένουνανεπηρέαστα. Ο Δικαστής Κούρρης εξέδωσε δικήτουαπόφασηδιαφωνόνταςμε την πλειοψηφία μόνον ως προς την ερμηνεία του όρου"πολεοδο­ μία",κρίνονταςότι τοΔικαστήριο δενήτανσεθέσηναολοκληρώ­ σει τηναπόφασητουχωρίςναλάβειγνώση μεμαρτυρίαγιατοπε­ ριεχόμενο τηςεννοίαςτουόρουπολεοδομία Εκρινεεπίσηςότιδί­ καια άλλων χωρών όπως της Αγγλίας και της Ελλάδας δενμπο­ ρούσανναβοηθήσουντοΔικαστήριο στο έργοτου 10 Οιπροσφυγές απορρίπτονταιχωρίςέξοδα Αναφερόμενες υποθέσειςRichmond upon Thames London Borough Council ν Richmond Gateways Ltd, δες Times LawReportsdated 12589, 15 Lamtis E.C Estates Ltdκαι Άλλοι ν Δημοκρατίας και Άλλου

(1989)3(E)Α Α Δ, 3252, 20 Simonis and Another ν Improvement Board of Latsia

(1984)3(A) C L.R. 109, Stavnnouv Republic

(1986)3(B) C LR 1195, 25 Θεοδωρίδηςν Κεντρικής ΤράπεζαςτηςΚνπρον

(1989)3(Γ)Α ΑΛ 1457, Wongν Northcote Borough [1952]ΝSLR 417 Προσφυγές. 30 Προσφυγές εναντίον της απόφασης του Υπουργού Εσωτερι­ κών να εκδώσει σύμφωνα με το Αρθρο 38

(1)του περί Πολεοδο­ μίας και Χωροταξίας Νόμου του 1972 (Ν. 90/72), διατάγματα διατηρήσεως κτιρίων τα οποία ανήκουν στους αιτητές 35 Α. Τριανταφυλλίδης & Υιοί, για τους Αιτητές στις Υποθέ­ σεις Αρ. 63/82, 64/82, 879/85, 674/88, 675/88, 676/88, 677/88,687/

1. 40 Σπ. Ι.Σπνριδάκης, για τους Αιτητές στις Υποθέσεις Αρ 171/82, 172/82, 173/82, 174/82,176/82,223/82,295/82,593/88,594/
2. Λ. Γ. Σαρρής, για τον Αιτητή στην Υπόθεση Αρ. 180/
3. 1178 3 \.ΑΛ. ΙεράΑρχ. Κύπρου κ.ά.ν. Δημοκρατίας Α. Ι.Προεστός, γιατονΑιτητήστηΥπόθεσηΑρ. 181/
4. Χρ. Τριανταφυλλίδης και Χ. Κυριακίδης, για τον Αιτητή στην ΥπόθεσηΑρ. 395/
5. . 5 Λ. Παπαφιλύϋΐου, γιατονΑιτητήστηνΥπόθεσηΑρ. 898/
6. Δρ. Α. Π. Ποιητής, γιατονΑιτητήστηνΥπόθεσηΑρ.915/
7. 10 Α. Ανδρέου, γιατονΑιτητήστηνΥπόθεσηΑρ.955/
8. Λ. Π. Αναστασιάδης, για τους Αιτητές στις Υποθέσεις Αρ. 488/84,489/84,490/84,491/84,492/84,493/84,494/84,495/84, 496/84, 165/86,166/86,167/86,168/
9. 15 Μ. Γ. Μαλαχτού,γιατονΑιτητήστηνΥπόθεσηΑρ.58/
10. Π.Λ. Κακογιάννης, για τονΑιτητήστηνΥπόθεσηΑρ.221/
11. 20 Χρ. Π, Μιτσίδης, γιατονΑιτητήστην ΥπόθεσηΑρ.274/
12. Κ. Χ. Βελάρης, γιατονΑιτητήστηνΥπόθεση Αρ.595/
13. 25 Α. ΠαπακοκκίνονγιαΙ. Κληρίδης & Υιοί στιςΥποθέσεις Αρ. 582/88,597/88,598/
14. Α. Μαυρίκιος,γιατονΑιτητήστηνΥπόθεσηΑρ.602/
15. Ρ.Σταυράκης, γιατονΑιτητήστηνΥπόθεση Αρ.659/
16. 30 Δρ. Α. Παντελίδης, γιατονΑιτητήστηνΥπόθεσηΑρ.684/
17. Κ. Α. Αιμιλιανίδης, για τον Αιτητή, στην Υπόθεση Αρ. 695/
18. 35 40 Μ.Τριανταφυλλίδης, ΓενικόςΕισαγγελέαςτης Δημοκρατίας, με Ν.Χαραλάμπους,Α. Παπαοάββα καιΚλ. Θεοδούλου, Ανώ­ τερουςΔικηγόρουςτης Δημοκρατίας, για τουςΚαθ' ωνη αί­ τηση. Cur.adv. vult. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ,Α.:Την απόφασητουΔικαστηρίου θα δια­ βάσειοκ.Αρτεμίδης,Α..Οκ.Κούρρης,Α.,θαεκδώσειδική του απόφαση. 1179 Ιερά Αρχ. Κύπρου κ.ά. ν.Δημοκρατίας

(1990)ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,Δ.: Στιςκρινόμενες προσφυγές εγείρονται ταυ­ τόσημα νομικά ζητήματα. Επειδή δε έχουν και κοινό υπόβαθρο γεγονότων συνεκδικάστηκαν. Οι αιτητές ζητούν δήλωσητου Δι­ καστηρίουότιη απόφασητουΥπουργού Εσωτερικών να εκδώσει διατάγματα διατηρήσεως κτιρίων που ανήκουν σ' αυτούς,σύμ5 φωνα με το άρθρο 38

(1)τουπερί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμου (90/72),είναι άκυρη και εστερημένη οποιουδήποτε έννο­ μου αποτελέσματος. Ζητείται επιπρόσθετα διακήρυξητου Δικα­ στηρίου ότι καιηαπόφασητου Υπουργικού Συμβουλίου ναεπι­ κυρώσει τα επίδικα διατάγματατου Υπουργού, απορρίπτοντας 10 τις ενστάσεις των αιτητών, είναι επίσης άκυρη.Τα διατάγματα τουΥπουργού, καιοι αποφάσειςτουΥπουργικού Συμβουλίου με τιςοποίες επικυρώθηκαν,δημοσιεύτηκαν στην Επίσημη Εφημερί­ δα της Δημοκρατίας σε διαφορετικές ημερομηνίες και αφορούν οικοδομές των αιτητώνστηΛευκωσία,Λεμεσό,ΛάρνακακαιΠά- 15 φο. Επισυνάπτεταιστοτέλοςτηςαπόφασηςμαςκατάλογος,στον οποίοκατατάσσονταιοι προσφυγές σε 6ομάδες,ανάλογαμετην ημερομηνία των διοικητικών πράξεων πουτις αφορούν. Τα γεγονότα είναι απλά. Ο Υπουργός Εσωτερικών ενεργώ­ ντας,σύμφωναμετοάρθρο38

(1)τουπερί Πολεοδομίας και Χω­ ροταξίαςΝόμουεξέδωσεαριθμόδιαταγμάτωνμεταοποίακηρύσ­ σονται ως διατηρητέακτίρια,στα οποία έχουν την κυριότητα οι .αιτητές.Υποβλήθηκεαπόαυτούς,σύμφωνα με τοάρθρο 38

(3)(β), γραπτή ένσταση εναντίον των πιο πάνωδιαταγμάτωντις οποίες το Υπουργικό Συμβούλιο απέρριψε,βάσει των προνοιών του άρ­ θρου 38

(3)(γ), επικυρώνοντας έτσι τα διατάγματα που εξέδωσε ο Υπουργός. Οι αιτητές πληροφορήθηκαν γραπτώς την απόρριψη της ένστασης τους και ταυτόχρονα επισημαίνεται στην ίδια επι­ στολήπως,σύμφωνα με τις διατάξειςτου άρθρου 38, εδάφιον4, του Νόμου δεν επιτρέπεται να εκτελέσουν οποιοδήποτε έργο στο κτίριο, αντικείμενο του διατάγματος, χωρίς την προηγούμενη έγκρισητου Υπουργού Εσωτερικών καιυπό την αίρεση συμμόρ­ φωσηςτους σεοποιουσδήποτε όρους ο ίδιοςήθελεκαθορίσει. 20 25 30 35 Στα κρινόμενα διατάγματα αναφέρεται πως οι λόγοι που επέβαλαν την έκδοση τους είναι OLεξής: (α)Οκίνδυνος αφανισμού εκλεκτών δειγμάτων αρχιτεκτονικής τηςπόλεως ταοποίαπαρουσιάζουνεξαιρετικον ενδιαφέρον. (β)Η διατήρησις του αρχιτεκτονικο-ιστορικού κληροδοτήμα­ τος, η οποία αποτελεί βασικήν προϋπόθεσιν δια την προστασίαν της πόλεως. 1180 40 3AAA Ιερά Αρχ. Κύπρου κ.ά.ν.Δημοκρατίας Αρτεμίδης, Δ. (γ)Ηταχεία αλλοίωσις του φυσικοτεχνητού χαρακτήρος του ιστορικούκέντρουτηςπόλεως ηοποίαπροέρχεται απότας γενικοτέρας πιέσεις δι'ανάπτυξιν. 5 10 15 20 25 * 30 35 40 Το Δικαστήριο άκουσε σε έκταση τους δικηγόρους των αιτη­ τών,οιοποίοι ανέπτυξαντουςνομικούς λόγους σύμφωναμετους οποίους, κατάτην εισήγησητους, τα επίδικα διατάγματα πρέπει να κηρυχθούν άκυρα.Θα επιληφθούμε ταυτόχρονατων νομικών ζητημάτωνπουάπτονταιόλων των υποθέσεων,καθώςεπίσηςκαι τωνεπιμέρους πούηγέρθησανσε ορισμένεςπροσφυγές. Ηπρώτηκαιβασικήεισήγησηείναιπωςτοαποτέλεσματωνδια­ ταγμάτωνδιατηρήσεωςισοδυναμεί μεστέρησηαπότουςαι,τητέςτης ακίνητης ιδιοκτησίας τους καιγι/ αυτότο λόγο είναι αντισυνταγματικά.Γιατηνυποστήριξητουισχυρισμού αυτούγίνεταιαναφορά στις πρόνοιες τηςπαραγράφου4 τουάρθρου23του Συντάγματος, σύμφωνα με τις οποίες στέρησητου δικαιώματος σεοποιαδήποτε κινητή ήακίνητη ιδιοκτησία μπορεί ναγίνει μόνο μεαναγκαστική απαλλοτρίωση και για τους σκοπούς που αναφέρονται σε αυτό. Εφόσο,συνεχίζει ηεισήγηση τωνδικηγόρων των αιτητών,το απο­ τέλεσματωνδιαταγμάτωνδιατηρήσεως ισοδυναμεί μεστέρηση της ακίνητης ιδιοκτησίας,δεν ήτανδυνατόνα εκδοθούν βάσει της πα­ ραγράφου3τουάρθρου23τουΣυντάγματος. Αναφέρθηκε στη συνέχεια πως η ίδιαη φύση τωνδιαταγμά­ τωνδιατηρήσεως απολήγει σεστέρησηαπότουςαιτητέςτηςακί­ νητης ιδιοκτησίας τους. Δεν επιβάλλονται δηλαδήσ' αυτήόροι, δεσμεύσεις ή περιορισμοί, που επιτρέπονται σύμφωνα με τις πρόνοιες του άρθρου23,παραγρ. 3. Και τούτο,γιατί ο ιδιοκτήτης διατηρητέου κτιρίου δεν μπορεί να το κατεδαφίσει μεσυνε­ πακόλουθο την απαγόρευση και της ανοικοδόμησης άλλου σε αντικατάστασητου. Συνεπώς,οι ιδιοκτήτες στερούνται πλήρως τουδικαιώματοςτους πάνωστην ακίνητη ιδιοκτησία τους. Οκ. Βελάρης,πρόσθεταστους πι*}πάνωισχυρισμούς, υπέβαλε πωςταεπίδικαδιατάγματααποτελούνστέρησητηςπεριουσίαςτων αιτητώνκαταστροφικήςμορφής,τηςοποίαςόμωςοβαθμόςυπολο­ γίζεταιμετηνπροσκόμιση μαρτυρίαςστηνκάθεπερίπτωσηξεχωρι­ στά.Προχώρησεδενααναπτύξεικαιέναάλλολόγοπροσβολήςτων επίδικωνδιαταγμάτων,ότι δηλαδήδενείναι δεόντως αιτιολογημέ­ να,γιατίδεναναφέρονταισ' αυτάμελεπτομέρεια οιλόγοιγιατους οποίουςκρίθηκεπωςοιπεριορισμοί πουεπιβλήθηκανείναιαπολύ­ τωςαπαραίτητοιγιατουςσκοπούςπουαπαριθμείη παράγραφος3 τουάρθρου23τουΣυντάγματος.Οκ. Γ.Τριανταφυλλίδης,επεκτεί1181 Αρτεμίδης, Δ. Ιερά Αρχ. Κνπρου κ.ά. ν.Δημοκρατίας

(1990)νοντας παραπέρα το ζήτηματης έλλειψηςεπαρκούς αιτιολόγησης, παρατήρησεπωςθαμπορούσετουλάχιστοναεξειδικεύεταισταεπί­ δικαδιατάγματα το μέρος τουκτιρίου που,κατάτηγνώμητηςδι­ οίκησης,πρέπειναδιατηρηθείκαθώςκαιοιλόγοι,γιαναμπορείτο Δικαστήριο ναασκήσει τηνελεγκτική τουδικαιοδοσία. 5 Ο κ.Αναστασιάδης υποστήριξε επίσης τηνάποψη τουκ.Βελάρη,ότι δηλαδήηκάθευπόθεσηπρέπειναεξετάζεταιξεχωριστάγια να αποφασιστεί κατάπόσο τοσυγκεκριμένο διάταγμαδιατηρήσε­ ωςγιαένακτίριο έχειως αποτέλεσματονπεριορισμό της ιδιοκτη- 10 σίαςτουαιτητήήτηστέρησητης.Στιςυποθέσειςγιατιςοποίεςεμ­ φανίζεται ο ίδιος έχεικαταχωριστεί έκθεσηεμπειρογνώμονα εκτι­ μητή,βάσει της οποίας ηαξίατων κτιρίων, στις οποίες αφορούν έχει μειωθεί κατά80%, γεγονός πουκαταδείχνει,όπως εισηγείται, τηστέρησητης ιδιοκτησίας σ' αυτέςαπότουςπελάτεςτου. 15 Ο Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας κ. Μ.Τριανταφυλλί­ δης,αντικρούονταςτιςπιοπάνωθέσεις,εισηγήθηκε πωςταδιατάγ­ ματα διατηρήσεως δε συνεπάγονται στέρησητου δικαιώματοςτης ιδιοκτησίας των αιτητών.Είναιόμως δυνατόσεσυγκεκριμένες πε- 20 ριπτώσεις ναθεωρηθεί πως μεαυτάεπιβάλλονταιδεσμεύσειςή πε­ ριορισμοί, μέσαστην έννοιατηςπαραγρ. 3τουάρθρου23 τουΣυ­ ντάγματος. Τα διατάγματα δεν επηρεάζουν το δικαίωμα χρήσεως της περιουσίας στην οποία αφορούν,και αυτόαποτελεί την ειδο­ ποιό διαφοράμεταξύ της επιβολής όρων, δεσμεύσεων ή περιορι- 25 σμών και της στέρησης του δικαιώματος στην ακίνητη ιδιοκτησία, γιατί στην τελευταία περίπτωση αφαιρείταικαι αυτότούτο τοδι­ καίωμαχρήσεως. Παραπέρα,οκ.Τριανταφυλλίδηςδέχθηκεπωςηέκδοσηδιατάγ- 30 ματοςδιατηρήσεως,βάσειτουάρθρου38

(1)τουΝόμου, είναιεκτε­ λεστήδιοικητική πράξη,ηδε έκτασητουπεριορισμού πουδυνατό να προκύψει απόαυτή,θαφανεί,ανάλογαμετησυναίνεση ή απόριψητουΥπουργού, αιτήσεωςτου ιδιοκτήτηνακατεδαφίσειήτρο­ ποποιήσει τοκτίριο,βάσει τουάρθρου38

(4)τουπιοπάνωνόμου. 35 Συμφωνούμε μετηθέση αυτήκαιπροσθέτουμε πωςείναι ενδεχόμε­ νο,καιανάλογα μετο περιεχόμενο τηςέγκρισης ήμητου Υπουρ­ γού,ναπροκύψει ζήτημαστέρησης της ιδιοκτησίας,οπότανκαι ο ιδιοκτήτης μπορεί να διεκδικήσει τα συνταγματικάτουδικαιώμα­ τα. Επειδήδεέγινεπολύςλόγοςαπότουςδικηγόρουςτωναιτητών 40 για το θέμα της πληρωμής αποζημιώσεων, επαναλαμβάνουμεγια πολλοστήφοράότι σεπερίπτωσηπουαποδεικνύεταιαπότονιδιο­ κτήτηζημιάπουπροέρχεταιαπόόρους,δεσμεύσειςήπεριορισμούς που επιβάλλονται,σύμφωνα μετην παραγρ. 3του άρθρου23 του 1182 3AAA. 5 ΙεράΑρχ. Κύπρουκ.ά.ν.Δημοκρατίας Αρτεμίδης,Δ. Συντάγματοςκαιπουμειώνουνουσιωδώςτηνοικονομικήαξίατης ιδιοκτησίας τους,καταβάλλεταιαποζημίωσηπουκαθορίζεται από πολιτικό δικαστήριο,όπως ρητάπρονοείται στο πιο πάνω άρθρο. Και ενώβρισκόμαστε σ' αυτότο σημείο,καιενπαρενθέσει,παραπέμπουμε σε πρόσφατη απόφαση του Εφετείου της Αγγλίας η οποία αφορά στη μέθοδο εκτίμησης ζημιάς πουπροκαλείται σε ιδιοκτήτηκτιρίουγιατοοποίο ίσχυε περιοριστικό διάταγμαδιατη­ ρήσεως. (Richmond uponThamesLondonBoroughCouncil v. RichmondGatewaysLtd,δεςTimesLaw Reports,ημερ.12.5.89). 10 15 20 Toπιοδυνατόεπιχείρηματωναιτητών,γιαναυποστηρίξουντον ισχυρισμό τουςότι τοδιάταγμαδιατηρήσεως ισοδυναμεί μεστέρη­ σητηςακίνητηςιδιοκτησίαςτους,είναιπωςμετάτηνέκδοσητου,δε δικαιούνται νακατεδαφίσουν ήναεπανοικοδομήσουν τοκτίριο, παρόλοπουτοάρθρο38

(4)τουνόμου προβλέπει ταεξής: "....ότανδιάταγμαδιατηρήσεως επικυρωθεί υπότου Υπουρ­ γικούΣυμβουλίου,ουδείςεπιτρέπεταιόπωςεκτελέσειοιονδήπο­ τε έργον εφ'οιασδήποτε ακινήτου ιδιοκτησίας στην οποίατο διάταγματούτοαναφέρεταιάνευπροηγουμένης αιτήσεως, υπο­ βαλλομένης καθ'οντρόπονήθελεκαθοριστεί,διάτηνπροςτού­ το συναίνεση τουΥπουργού ηοποία αναφέρεταιεντηπαρα­ γράφω γ τουεδαφίου2 λήψεως τηςενλόγω συναινέσεως και συμμορφώσεως προςοιονδήποτεεναυτήοριζόμενους όρους." 25 .30 35 40 Όλα τανομικά ζητήματα πουέχουν εγερθεί στις κρινόμενες υποθέσεις έχουν συζητηθεί σεέκτασηκαιεπιλυθεί μετηνπρόσφα­ τη απόφαση της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Λανίτης Ε.Κ. Εστέϊτς Λτδ. και Άλλοι ν. Δημοκρατία

(1989)3(E) Α.Α.Δ.3252. Στην υπόθεση αυτή, στην οποία θα κά­ μουμε εκτενή αναφορά, παρότι για συντομία θα ενδεικνυόταν απλή παραπομπή; το Ανώτατο Δικαστήριο1 εξέτασε ζήτημασυ­ νταγματικότητας των πολεοδομικών ζωνών που επιβλήθηκαν στηνπεριοχήπουελέγχειοΔήμοςΛεμεσού. Σχετικόμεταυπόεξέ­ τασηνομικάζητήματαείναιτοπιοκάτωαπόσπασμααπότηναπό­ φαση: "Αν, επιβληθέντες σε ιδιοκτησία περιορισμοί, έχουν ως συνέ­ πεια τη στέρηση της απότονιδιοκτήτη,μέσα στην έννοιατης πιο πάνωσυνταγματικήςπρόνοιας,εξαρτάταιαπόταιδιαίτε­ ραγεγονότα τηςκάθευπόθεσης.Αυτόέχειπροπολλούαποφα­ σιστείστην υπόθεση HolySee ofKitium ν.ΤηςΔημοκρατίας, 1Α.Α.Σ.Δ. 28,επαναλήφθηκεσεπολλές μεταγενέστερες υποθέ­ σειςκαιπρόσφαταστηναπόφασητηςΟλομέλειας ΙουλίαΜαγ1183 Αρτεμίδης, Δ. Ιερά Αρχ. Κύπρου κ.ά. ν.Δημοκρατίας

(1990)γλή κ.ά^στην οποίααναφερόμαστε αμέσως πιο πάνω, (σελίδα 361 παράγραφος D(ii)). Τα κριτήρια κατάπόσο περιορισμοί στο δικαίωμα κυριότητας αποτελούν στέρησητουσυζητούνται στο Σύγγραματου Κυρίακόπουλου "Διοικητικό Ελληνικό Δίκαιο" Τόμος Γ,σελίδες 366 και 368) όπου γίνεται και αναφοράστην Ελλαδική νομολογία. Παραθέτουμετοσχετικό απόσπασμαστις σελίδες366-368: "Ως 'στέρησιν* του δικαιώματος της κυριότητος εννοούμεν, κατ' αρχήν, την αφαίρεσιν και μεταβίβασιν αυτού εις έτερον πρόσωπον,τοκράτος,τονδήμονκ.λπ..Είναιησυνήθηςκαιτυ­ πική περίπτωσις της απαλλοτριώσεως, ήτις χωρεί επίακινή­ τωνκαικινητών πραγμάτων.Εκτουσυνόλουόμωςτηςημετέ­ ραςνομοθεσίας συνάγεται,ότι οθεσμός τηςαπαλλοτριώσεως αφοράκατάκύριον λογον εις ταακίνητα.Διότι τακινητά, ου­ χί όμως και μόνα, υπήγαγεν ο νομοθέτης εις τον θεσμόν της επιτάξεως. 3.-Αλλά'στέρησις' τουδικαιώματοςτηςκυριότητοςπρόκειται και όταν έτι τούτο δενπεριέρχηται μεν εις έτερον πρόσωπον, εντούτοις όμως Όιδιοκτήτης εμποδίζηται εις τηναπόλαυσιν ουσιωδών στοιχείων τηςιδιοκτησίαςαυτού'. Οπωςδεπρόχει­ ροςπαρατήρησιςδύναταινακατάδειξηειςπλείσταςπεριπτώ­ σεις ο υπό ουσιώδεις απόψεις περιορισμός του δικαιώματος τηςκυριότητος απολήγει εις Όυσιαστικήν αφαίρεσιν' τούτου, ως καθιστών την ιδιοκτησίαν 'αδρανήκαι αχρησιμοποίητον αναλόγως τουπροορισμού της'. 5 10 15 20 25 Ούτως,η απόλυτος απαγόρευσιςτηςεπίοικοπέδουοικοδομή- 30 σεως ορθώς εθεωρήθη ως καθ* εαυτήν στέρησις της ιδιοκτη­ σίας του επειδή 'κύριος αν μημοναδικός προορισμός τουοι­ κοπέδουείναιη οικοδόμησις'. Επίσηςη δι' οιονδήποτε λογον απαγόρευσις εκμεταλλεύσεως λατομείου συνιστά κατ' ουσίαν στέρησιν της κυριότητος, διότι ηκυριωτέρα, αν μη αποκλει- 35 στική,χρήσις αυτούείναιη εξαγωγή λίθων." Έχουμετηγνώμη,αφού μελετήσαμε μεπροσοχήόλεςτιςυποθέ­ σεις,πωςσε καμιάαπόαυτέςδεν υπάρχειστέρηση τηςκυριότητας των αιτητών πάνω στην ακίνητη ιδιοκτησία τους που κηρύχθηκε διατηρητέα,μεκριτήριο τηνερμηνεία πουέχειαποδώσειηνομολο­ γία μαςστον όρο "στέρηση". Εξάλλου,τοσυνταγματικάκατοχυρω­ μένοδικαίωμα ιδιοκτησίας δεσημαίνει καιαπεριόριστο δικαίωμα χρήσης καιανάπτυξηςτης,όπωςέχειλεχθείστηνυπόθεσηΣιμόνης 1184 40 3A.A.A. 5 10 15 20 25 Ιερά Αρχ. Κύπρουκ.ά. ν.Δημοκρατίας Αρτεμίδης, Δ. κ.ά.ν.ΣυμβουλίουΒελτιώσεωςΑατσιών(\9Μ)7>ΑΛΛ. 109. Ηδη­ μοσίευση τωνεπίδικωνδιαταγμάτωναφ' εαυτώνδεναπολήγειστη στέρησητης ιδιοκτησίας απότους κύριους αυτής. Όπωςείπαμε όμως πιο πάνω, ανάλογα με το περιεχόμενο της έγκρισης του Υπουργού σε αίτημαιδιοκτήτηδιατηρητέουκτιρίουγια την κατε­ δάφιση, μετατροπήήτροποποίησητου,μπορεί ναπροκύψειθέμα στέρησης τηςακίνητηςιδιοκτησίαςσ' αυτό, οπότανβεβαίωςτασυ­ νταγματικάτουδικαιώματαθαεγερθούνπροςεξέταση. Αναφορικά με το είδος και έκτασητου περιορισμού, έχει κα­ θιερωθεί νομολογιακά ότι το Δικαστήριο δεν επεμβαίνει στην αξιολόγησηκαιεκτίμησητηςδιοίκησης,εκτόςανπεισθεί ότιητε­ λευταία ενήργησε κατάπαράβασητου νόμου ή με κατάχρησηή καθ'υπέρβαση εξουσίας. ΤοΔικαστήριο επίσηςδενελέγχειθέματατεχνικής φύσεως που λήφθηκανυπόψηαπότηδιοίκηση στην έκδοσητηςεπίδικηςαπόφασης,γιατίαυτήείναιοκαλύτεροςγνώ­ στης καικριτής των τεχνικής φύσεως ζητημάτωνπουεμπεριέχο­ νται σ' αυτή. (Σταυρινον ν.Δημοκρατίας

(1986)3Α.Α.Δ. 1195). ΑπότηνυπόθεσηΛανίτηςΕ.Κ.ΕστέϊτςΑτδ κ.ά.,πουαναφέρεται πιοπάνω,παραθέτουμε τοπιοκάτω απόσπασμα: "Είναι νομολογιακάθεμελιωμένο πως ηκρίση της Αρχήςανα­ φορικά μετηναναγκαιότητα ενός έργου γιατοδημόσιοσυμφέροήωφέλεια,δενελέγχεται απόταΔιοικητικάΔικαστήρια. Το ίδιοισχύειόπουαπαιτούνταιειδικέςτεχνικέςγνώσειςγιατη δη­ μιουργία του. (Δες: Κυριακόπουλου: Ελληνικό Διοικητικό Δί­ καιο,4ηέκδοση, τόμος Γ,σελ. 376).Από το Σύγραμμα 'Δίκαιο τωνΔιοικητικώνΠράξεων'τουΣτασινόπουλουδιαβάζουμεεπί­ σηςταεξήςσχετικά: 30 35 40 'Από πρακτικήςόμωςαπόψεως,οέλεγχοςτηςορθής χρη­ σιμοποιήσεως των δεδομένων της τεχνικής πείραςείναι δυ­ σχερέστεροςήοέλεγχοςτηςορθήςχρησιμοποιήσεως τωνδε­ δομένωντηςκοινήςπείρας. Διότι τοελέγχονόργανονδύναται ευχερώς να αντικαταστήσητην κρίσιν του ελεγχομένου οργάνουδιατηςιδίαςαυτούκρίσεως,αντλούνεκτηςεξ ίσου καιειςαυτόπροσιτήςπείρας,καιν' αποφανθήπ.χ.ότικακώς η έννοια 'τυχηρόν παίγνιον' εξελήφθη ωςπεριλαμβάνουσα καιπαίγνια,εφ'ωνουδεμίανασκείεπιρροήντυχηρόντιστοιχείον, δεν δύναταιόμως ευχερώς ν' αποφανθή, εάν ορθώς εχαρακτηρίσθησανταα-γκλινικάφαινόμεναωςαποδεικνύονταφυματίωσιντουαξιωματικού.Θαήτοδεενμεγάλωμέρει άσκοποςηπροσφυγήειςδεύτεροντεχνικόνπρόσωπον,χωρίς σαφείςενδείξειςπερίτηςυπεροχήςτηςκρίσεωςτουδευτέρου 1185 Αρτεμίδης, Δ. ΙεράΑρχ. Κύπρουκ.ά.ν.Δημοκρατίας

(1990)έναντιτηςτουπρώτου. Εκπρακτικώνόθενλόγωναποκλεί­ εταικατάκανόνα ο έλεγχοςτηςτεχνικήςεκτιμήσεως,ωςθέλομεναναπτύξεικατωτέρω.'" Ο κ. Βελάρης, δικηγόρος της Αρχιεπισκοπής Κύπρου,η προ5 σφυγήτηςοποίαςκάλυψε μετοντίτλοτηςόλεςτιςυπόκρίση προ­ σφυγές,ασχολήθηκε ειδικότεραμετοζήτημακατάπόσοταδιατάγ­ ματα διατηρήσεως μπορεί ναθεωρηθεί ότι εμπίπτουν μέσα στους επιτρεπόμενους περιορισμούς για τους σκοπούς που απαριθμού­ νταιστην παραγρ. 3τουάρθρου 23,καιειδικότεραγιατηνπολεο- 10 δομία. Τοθέμααυτόαφοράόλεςτιςπροσφυγέςαλλάκαιειδικότε­ ρατην Αρχιεπισκοπή ως Εκκλησιαστική Αρχή,γιατί βάσειτηςπα­ ραγρ. 9 του άρθρου23 του Συντάγματος δεν μπορεί να επιβληθεί οποιαδήποτεαποστέρηση,όροςήπεριορισμόςήδέσμευσησεακίνη­ τηιδιοκτησίαΕκκλησιαστικούοργανισμούδίχωςτηγραπτήτουσυ- 15 γκατάθεση,εκτόςαναυτήείναιπροςτοσυμφέρονπολεοδομίας. Ο κ.Βελάρης εισηγήθηκε ότι διάταγμαδιατηρήσεωςενός κτιρίουδεν έχεικαμιάσχέσημετηνπολεοδομία,ηοποίααφοράμόνο στη ρύθ­ μισητων δρόμων και γενικά στο αρχιτεκτονικό σχέδιο ενός οικι­ στικού συνόλου. Ο Γενικός Εισαγγελέας,διαφωνώνταςμετηθέση 20 αυτή,υποστήριξεπωςησύγχρονηαντίληψηγιατηνπολεοδομίακα­ λύπτεικαιτοόφελοςπουπροκύπτειαπότηδιατήρησηκτιρίωνπου έχουν αρχιτεκτονική,πολιτιστική, ή ιστορική αξίακαι πουδημι­ ουργούντοχαρακτήραμιαςπόληςήχωριού.Αναφέρθηκεδεειδικά στηΣύμβασηγιατην ΠροστασίατηςΑρχιτεκτονικής Κληρονομιάς 25 τηςΕυρώπηςτου 1985,πουέγινεστη Γρανάδαστις 3.10.85,καιπου έχει κυρωθεί από τη Βουλήτων Αντιπροσώπων με τον περί της ΣύμβασηςγιατηνΠροστασίατηςΑρχιτεκτονικής Κληρονομιάςτης Ευρώπης(Κυρωτικός)Νόμοςτου 1988(165/88). 30 Τοάρθρο 109 προβλέπει ταεξής: "ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΦΥΛΑΞΗ Αοθοο 10 35 Κάθε Μέρος αναλαμβάνει την υποχρέωση να υιοθετήσει ολοκληρωμένηπολιτική διατήρησης,η οποία: 1.Ναπεριλαμβάνει την προστασίατης αρχιτεκτονικήςκληρο­ νομιάςωςβασικούπολεοδομικούκαιχωροταξικούστόχουκαι να εξασφαλίζει ότι ηαπαίτησηαυτή λαμβάνεταιυπόψησ' όλα ταστάδια,τόσο στην εκπόνησηαναπτυξιακώνσχεδίων όσοκαι στις διαδικασίεςγιατηνανάθεσητωνεργασιών." 1186 40 3 AAA. 5 Ιερά Αρχ. Κύπρου κ.ά. ν.Δημοκρατίας Αρτεμίδης, Δ. Συμφωνούμε με τη θέση του Γενικού Εισαγγελέα, η οποία υποστηρίζεται εξάλλου καιαπότονομικό καθεστώς άλλωνχω­ ρών,όπωςτης Αγγλίας και Ελλάδας, στο οποίο θα αναφερθού­ μεστη συνέχεια. ΣτηνΑγγλία ηδιατήρησηκτιρίωναρχιτεκτονικού ή ιστορικού ενδιαφέροντος ρυθμίζεται από το Town and Country Planning Act

1. Στους Halsbury' s Laws of England 4ηέκδοση,τόμος46,παραγρ. 380,αναφέρονταιταεξήςσχετικά: "PRESERVATION OF BUILDINGS 10 15 20 25 Buildingsof special architectural orhistoric interest. TheTown andCountry Planning Act 1971 makes extensiveprovisions for the listing and subsequent protection of buildings of special architectural or historic interest. Grants are payable by local authorities towards the expenses of repairing or maintaining a listedbuilding." Πιο βοηθητική βεβαίως παρουσιάζεται η νομική κατάσταση στην Ελλάδα,όπου εφαρμόζεταιτο Διοικητικό Δίκαιο,πηγή αυθεντίας για την Κύπρο, και μάλιστα το ζήτημα που συζητούμε εντάσσεταισεειδικόκεφάλαιο,δηλαδήτο "ΠολεοδομικόΔίκαιο". Στο σύγγραμμα των Βασιλείου Σκουρή και Αναστάσιου Τάχου "ΕιδικόΔιοικητικόΔίκαιο"στο4οντεύχος οΒ.Σκουρήςπραγμα­ τεύεται το Χωροταξικό και Πολεοδομικό Δίκαιο.Διαβάζουμε τα εξής στις σελ. 77και78: "Παοαδοσιακοίοικισαοί καιδιατηοητέακτίρια 30 35 40 223.Τοπρόβληματωνπαραδοσιακών οικισμών καιτωνδιατηρητέωνκτιρίωνείναιάρρηκτασυνδεδεμένομετηνέκτασητηςσυ­ νταγματικής προστασίαςτου πολιτιστικού περιβάλλοντος,των μνημείων, παραδοσιακών περιοχών και στοιχείων (άρθρο 24 παρ. 1 και6τουΣυντάγματος),μετηναμφισβητήσιμη επάρκεια της σχετικής νομοθεσίας, με την ευαισθησία που έχει επιδείξει ιδίως ηνομολογία του ΣτΕ,με την ύπαρξη καιτηνπαράλληλη λειτουργία περισσότερων 'αρμόδιων' φορέων. Το ζήτημαείναι, συνεπώς, σύνθετο και δεν έχει μόνο πολεοδομικές επιπτώσεις. Μεεπίγνωσητουπολυδιάστατουχαρακτήρατουείμαστε,ωστό­ σο,υποχρεωμένοιναμελετήσουμε,στοπλαίσιοαυτούτουβιβλίου,τοποόβληαατωνπαοαδοσιακωνοικισιιών καιτωνδιατηρη­ τέων κτιρίων κυρίως απότην πολεοδοαική του πλευρά. (Υπο­ γράμμισηδική μας).
2. Το σημείο εκκινήσεως αποτελεί το άρθρρ 79 παρ. 6-8 του 1187 Αρτεμίδης, Δ. Ιερά Αρχ. Κύπρου κ.ά.ν. Δημοκρατίας

(1990)ΓΟΚ, όπως έχει τροποποιηθεί με τους Νόμου 622/1977 και 1337/

1. Κατάτην παρ.6,μεπ.σ.πουεκδίδονται μεπρόταση τουΥπουργού ΧΟΠ καιμετάαπόαιτιολογημένη έκθεσητηςαρ­ μόδιαςυπηρεσίαςμπορεί,γιατηδιατήρησητου ιδιαίτερουιστο­ ρικού, λαογραφικού,πολεοδομικού, αισθητικού ή αρχιτεκτονι5 κού χαρακτήρα, να ναοακτηρί£ονταικτίρια ως διατηρητέακαι οικισιιοί ήτιιήιιατά τους ως παοαδοσιακοίκαι να θεσπίζονται όροι και πεοιοοισμοί δομήσεως που διαφέρουν απότους γενι­ κούςκανόνεςτουΓΟΚ.Ηπαρ.7επιτρέπειν'αναστέλλεται,μετα ίδιαπ.δ.,στους οικισμούς ήσεπεριοχέςτουςκάθεεργασίαανε- 10 γέρσεωςνέωνκτιρίων,κατεδαφίσεως,επισκευής,προσθήκηςκαι αλλαγής της εξωτερικής εμφανίσεως τωνυφιστάμενων κτιρίων, καθώςκαικάθεεργασίαυποδομήςτουοικισμού,ότανπρόκειται νασυνταχθείοριστικήπολεοδομικήμελέτηήειδικός κανονισμός δομήσεως. Ηέκδοση των ανωτέρω π.δ. πραγματοποιείταικατά 15 τηδιαδικασία τουάρθρου8τουν.δ.της 17-7-1923, ενώη παρ.8 του άρθρου 79 ορίζει ότι οι υποδείξεις και γνωμοδοτήσεις των Επιτροπών Ενασκήσεως Αρχιτεκτονικού Ελέγχου στα θέματα πουαναφέρονταιστους παραδοσιακούςοικισμούς καισταδια­ τηρητέακτίρια,είναιυποχρεωτικές γιαόλους τους φορείς." 20 Στο ίδιο βιβλίο αναφέρονται τα χαρακτηριστικά στοιχεία που συνθέτουν ένακτίριο γιανα μπορεί νακηρυχθεί ως διατη­ ρητέο καθώς επίσης και άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία που αφο­ ρούν τις υπό κρίση υποθέσεις (Βλ. σελ.79-80). 25 2.Το ειδικό καθεστώς των διατηρητέων κτιρίων.
2. Ως διατηρητέομπορεί ναχαρακτηρισθεί ένακτίριο,όταν παρουσιάζει ιδιαίτερη ιστορική, λαογραφική, πολεοδομική, 30 αρχιτεκτονική ήαισθητική αξία.Τοκτίριο αποκτάτη σχετική ιδιότηταόχι μόνο βάσει τουάρθρου79 παρ. 6 ΓΟΚ, αλλάκαι βάσει των Νόμων 5351/1932 'περί αρχαιοτήτων' και 1469/1950'περί προστασίας ειδικής κατηγορίαςοικοδομημά­ των και έργων τέχνης μεταγενεστέρων του 1830'.Οχαράκτη- 35 ρισμός του κτιρίου σημαίνει ότι ο ιδιοκτήτης του αντιμετω­ πίζει σοβαρούς περιορισμούς και δεν είναι σε θέση ν' αξιο­ ποιήσει πλήρως την ακίνητη περιουσία του.Το γεγονός ότι, παρά την ύπαρξη αυστηρών δεσμεύσεων,παρατηρήθηκε στο παρελθόν η καταστρατήγηση των σχετικών διατάξεων, οδή- 40 νησετον νοιιοθέτη να λάβει ιιιασειοά πολεοδομικών ιιέτοων, προκειμένου να διασώσει ό,τι δεν είνε εν τω μεταξύ κατα­ στραφεί. Καταρχήνπρέπει να τονισθεί ότι με το άρθρο2 του Ν.880/1979επιτρέπεται να μεταφέρεται ο συντελεστήςδομή1188 3 ΑΛΛ. •5 10 15 20 ΙεράΑρχ. Κύπρουκ.ά.ν.Δημοκρατίας Αρτεμίδης, Δ. σεωςαπότο ακίνητο,όπουυπάρχειτοδιατηρητέοκτίριο, σε άλλο ακίνητο.Την κατάσταση επιχειρεί ναβελτιώσει κυρίως ο Ν.1337/1983στο άρθρο
3. Η παρ. 1 προβλέπει ότι όσακτί­ ρια χαρακτηρίζονταιδιατηρητέαβάσει τουΑρθρου79 παρ. 6 ΓΟΚ, μπορούν ν' απαλλοτριωθούν κατά τις κείμενες διατά­ ξεις χάριν δημόσιας ωφέλειας. Σύμφωνα με την παρ.4, οι ιδιοκτήτες και νομείς των διατηρητέων κτιρίων έχουν την υποχρέωση ναδιατηρούντααρχιτεκτονικά καλλιτεχνικά και στατικά στοιχεία τους και, σε περίπτωση καταστροφής τους για οποιουσδήποτε λόγους, να τα ανακατασκευάζουν,ακο­ λουθώντας τις υποδείξεις της αρμόδιας Επιτροπής Ενασκήσεως Αρχιτεκτονικού Ελέγχου* αν οι υπόχρεοι δεν συμμορ­ φώνονται, μπορεί να επεμβαίνει το δημόσιο ήο οικείος ΟΤΑ και να εκτελεί τις απαραίτητεςεργασίες, καταλογίζοντας τις δαπάνεςεις βάροςτων ιδιοκτητών ήνομέων των κτιρίων." Στην Ελλάδαεπομένως αναγνωρίζεταιπως τοδιάταγμα δια­ τηρήσεως ενός κτιρίου είναι σοβαρός περιορισμός στο δικαίω­ μα ιδιοκτησίας και γι' αυτό ο νόμος παρέχει διάφορα ανακουφιστικά μέτρα στους ιδιοκτήτες διατηρητέων οικοδομών γιανα αντισταθμιστεί ο περιορισμός αυτός. Παρόμοιων μέτρων μελε­ τάται η εισαγωγή των και στον τόπο μας,όπως μας ανέφερε ο Γενικός Εισαγγελέας. 25 Καταλήγουμε ως εκ τούτου στο συμπέρασμα πως τα διατάγ­ ματα διατηρήσεως εμπίπτουν στους επιτρεπόμενους περιορι­ σμούς στην κυριότητα ιδιοκτησίας που προβλέπονται στηνπα­ ραγρ. 3του άρθρου23 τουΣυντάγματος. 30 Προχωρούμε να εξετάσουμε παρακάτωτην εισήγηση του κ. Παντελίδη, ότι ο Νόμος (90/72)παραχώρησε κατά αντισυνταγ­ ματικό τρόπο την εξουσία στον Υπουργό Εσωτερικών να εκδί­ δει ταδιατάγματα διατηρήσεως γιατί ηεξουσία αυτήανήκει στο Υπουργικό Συμβούλιο.Τοάρθρο58 του Συντάγματος,όπως εισηγήθηκε ο κ. Παντελίόης, καθορίζει εξαντλητικά τις αρμοδιό­ τητες των Υπουργών και μέσα σε αυτές δεν περιέχεται εξουσία εκδόσεως διαταγμάτων.Ονόμος επομένως δεν μπορεί να δώσει στον Υπουργό τέτοια εξουσία. Η έκδοση διαταγμάτων ανήκει αποκλειστικά στο Υπουργικό Συμβούλιο σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 54 του Συντάγματος. Το γεγονός ότι το Υπουργικό Συμβούλιο εγκρίνει τα διατάγματατου Υπουργού δεθεραπεύειτηνκατάσταση,γιατί η συνταγματική επιταγήείναι να τα εκδίδει καιόχι απλώς να τα εγκρίνει. 35 40 1189 Αρτεμίδης, Δ. Ιερά Αρχ. Κύπρουκ.ά. ν.Δημοκρατίας

(1990)Την ίδιαθέση πρόβαλεοκ.Παντελίδηςσε προηγούμενηυπό­ θεσηενώπιον της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου,στην Χάρης Θεοδωρίδης ν. Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου

(1989)3(Γ) Α.Α.Δ. 1457. Στην υπόθεση αυτή εμφανίστηκε πάλι για να απαντήσει στο νομικό αυτό ζήτημα ο Γενικός Εισαγγελέας. Δε 5 θα επαναλάβουμε σε έκταση τα όσα έχουμε αποφασίσει στην υπόθεση. Ηεισήγηση τουκ. Παντελίδη απορρίφθηκε.Είναιαρ­ κετό ναπαραθέσουμεένασύντομο απόσπασμααπότο σκεπτικό της απόφασης,το οποίο συνοψίζει τηνομικήθέση. 10 "Η Βουλήεπομένως μπορεί ναεξουσιοδοτεί την έκδοση κα­ νονιστικών και εκτελεστικών διαταγμάτων για την εφαρμογή ΝόμουπουηίδιαψηφίζεισεοποιοδήποτεόργανοτηςΔημοκρα­ τίαςτοοποίοασκείεκτελεστικήεξουσία. Η εντύπωση μαςείναι πως η παράγραφος (ζ)του άρθρου54, εφαρμόζεταιστις περί- 15 πτώσεις όπου έναςνόμος εξουσιοδοτεί μεν την έκδοσηκανονι­ στικών και εκτελεστικών διαταγμάτωναλλά δεν αναφέρεταισ' αυτόντοόργανοπουθαεκδώσει. ΤοΥπουργικό Συμβούλιοέχει τότετηνεξουσίαεκδόσεωςτους,βάσειτουπροαναφερθέντοςάρ­ θρου. Ότανόμωςη Βουλήορίσει στονόμοτοόργανοπουθαεκ- 20 δώσει τακανονιστικά και εκτελεστικά διατάγματα,τότε τοόρ­ γανο αυτό κατ' εξουσιοδότηση του Νομοθετικού Σώματοςδι­ καιούταικαιοφείλει νατα εκδώσει." Αναφορικά μετις εισηγήσεις τωνδικηγόρων τωναιτητώνότι 25 ηδιοίκηση δεν προέβη στηδέουσα έρευνα πριν απότηλήψητης απόφασης, την οποία χαρακτήρισαν επίσης ως αναιτιολόγητη, αναφέρουμεπως αυτές είναι ανεδαφικές.Τουλικό που περιέχε­ ται στους φακέλους, που έχουν κατατεθεί ενώπιον μας και τα γεγονότα όπως έχουν εκτεθεί στη διάρκεια της εξέτασης της 30 υπόθεσης αποδεικνύουνπωςηδιοίκησηπροέβησε ενδελεχή επι­ στημονική μελέτηπροτούκαταλήξει στην έκδοση των επίδικων διαταγμάτων,ταοποία,εκτός τουότι είναι εφ' εαυτών αιτιολο­ γημένα, συμπληρώνεται επαρκέστατα η αιτιολόγηση τους από το σύνολο της διοικητικής διαδικασίας πριν την έκδοση τους. 35 Ο κ. Αναστασιάδης -δικηγόρος ομάδας αιτητών -έχει κατα­ χωρίσει ένορκη μαρτυρία ειδήμονος εκτιμητή αξιών ακινήτων, τουκ. Ν.Παντελίδη,γιαναδείξει το βαθμόστον οποίο ταεπίδι­ κα διατάγματα έχουν μειώσει την αξία στην ελεύθερη αγοράτης 40 ακίνητης ιδιοκτησίαςτων πελατώντου." Μεβάσητο περιεχόμενο τηςέκθεσης αυτήςηαξίατους μειώνεται κατά80%, καιέτσιητι­ μήπου μπορεί ναπροσφερθεί απόαγοραστήστην ελεύθερη αγο­ ράγιαταεπηρεαζόμενακτίριαείναι μόνο20%της προηγούμενης 1190 3 Α.Α.Δ. 5 10 15 Ιερά Αρχ. Κύπρου κ.ά.ν. Δημοκρατίας των διαταγμάτων αξίας τους. Επομένως τα διατάγματα έχουν ουσιαστικά ως αποτέλεσμα την εκμηδένιση της αξίας τους. Με αυτότοντρόπο,συνεχίζει η εισήγησητουκ.Αναστασιάδη,η διοί­ κηση αποφεύγονταςτην μέθοδο της απαλλοτρίωσης έχει ουσιαστικά αφαιρέσει απότους ιδιοκτήτες την περιουσία τους. Ειςαπάντησητουπεριεχομένου τηςένορκηςγραπτήςμαρτυρίας τουκ.ΠαντελίδηηΔημοκρατίαέχεικαταχωρίσειγραπτή μαρτυρία τηςΑθηνάςΑριστοτέλους-ΛειτουργούΠολεοδομίας-καιτου Χρίστου Μουζούρη -Ανώτερου Λειτουργού στο Τμήμα Εκτιμήσεων, Κτηματολογίου καιΧωρομετρίας. Είναιηθέσητουτελευταίουότι ταδιατάγματαδιατηρήσεως δεναποτελούν εμπράγματαβάρη στην ακίνητη ιδιοκτησία.Ο ιδιοκτήτης της μπορεί να απολαμβάνειτην* περιουσίατουχρησιμοποιώντας τηνγιαιδιοκατοίκησηήνατηνεκμεταλλεύεται μεενοικίασηή καιναμεταβιβάσει τηνκυριότητατης. Ομόνοςπεριορισμόςείναιηαναγκαιότηταεκτήσεως άδειαςγιατην κατεδάφισητουακινήτου,ήσεπερίπτωσηπουηακίνητηιδιοκτησία μπορεί να αξιοποιηθεί με την ανέγερση π.χ. πολυόροφου κτιρίου, οπότανκαιθαχρειαστεί πάλιη έγκρισητου Υπουργού. 20 25 30 Δε θαυπεισέλθουμε στο παρόνστάδιο σε λεπτομερειακή εξέταση'των ενόρκων καταθέσεωντων εμπειρογνωμόνων γιατίτα ζητή­ ματαπου εγείρονται σε αυτέςείναι πρόωρακαιυποθετικά. Ηέκ­ φραση απόψεως πάνωστις διαφορετικές εκτιμήσεις των εμπειρογνωμόνων δενθαείχεκαμιάεπίδρασηστην κρίση μας αναφορικά με τη συνταγματικότητα των κρινόμενων διαταγμάτων.Όπως εί­ παμεπιοπριν,ανάλογαμετηναπάντησητουΥπουργού σεαίτημα ιδιοκτήτη διατηρητέου για την κατεδάφιση,μετατροπή,ήεπιδιόρ­ θωση του δυνατόναπροκύψει θέμαστέρησης της κυριότητος του. Σ' αυτήτην περίπτωση τα συνταγματικά του δικαιώματα μένουν ανεπηρέαστα. Για τους λόγους που έχουμε αναλύσει πιο πάνω οι προσφυ­ γές απορρίπτονταιδίχως έξοδα. 35 40 ΚΟΥΡΡΗΣ, Δ.: Οι αιτητές,μετις προσφυγές αυτές,ζητούν δή­ λωσητουΔικαστηρίου,ότι ηαπόφασητου Υπουργού Εσωτερικών να εκδώσει διατάγματα διατηρήσεως κτιρίων πουανήκουν σε αυ­ τούς,σύμφωνα μετοάρθρο38

(1)του Περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμου, 1972 (Ν.90/72), είναι άκυρηκαι στερημένηοποι­ ουδήποτεέννομουαποτελέσματος. Περαιτέρω, οι αιτητές ζητούν διακήρυξη του Δικαστηρίου, ότι και ηαπόφασητου Υπουργικού Συμβουλίου να επικυρώσει 1191 Κούρρης,Δ. Ιερά Αρχ. Κύπρου κ.ά. ν.Δημοκρατίας

(1990)τα επίδικαδιατάγματα τουΥπουργού Εσωτερικών,απορρίπτο­ ντας ένσταση των αιτητών,είναι επίσηςάκυρη. Ταδιατάγματατου Υπουργού Εσωτερικών καιοιαποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου με τις οποίες επικυρώθηκαν τα επίδικαδιατάγματατου Υπουργού Εσωτερικών, δημοσιεύτηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας, σε διαφορετικές ημερομηνίες και αφορούν κτίρια των αιτητών, στη Λευκωσία, Λεμεσό,Λάρνακα και Πάφο. 5 10 Τα γεγονότα, είναι σύντομα και είναι τα εξής: Ο Υπουργός Εσωτερικών, με βάσητο άρθρο 38

(1),του Περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμου, 1972 (Ν. 90/72), εξέδωσε αριθμό διαταγμά­ των, με τα οποία κηρύσσονται ως διατηρητέακτίρια, σταοποία έχουν τηνκυριότηταοι αιτητές.Οι αιτητές,σύμφωνα μετοάρθρο 15 38

(3)(β), του Νόμου,υπέβαλανγραπτήένσταση εναντίον των πιο πάνω διαταγμάτων, τις οποίες το Υπουργικό Συμβούλιοαπέρρι­ ψε,βάσειτων προνοιών τουάρθρου 38

(3)(γ), επικυρώνονταςέτσι τα διατάγματα πουεξέδωσεοΥπουργός Εσωτερικών. 20 ΗαπόφασητουΥπουργικού Συμβουλίου γιατηναπόρριψητης ένστασης τους κοινοποιήθηκε στους αιτητές γραπτώς. Στην ίδια επιστολή,ειδοποιήθηκανπωςσύμφωναμετιςδιατάξειςτουάρθρου 38

(4)του Νόμου,δεν επιτρέπεταιναεκτελέσουνοποιοδήποτε έργο στο κτίριο, αντικείμενο του διατάγματος,χωρίς την προηγούμενη έγκριση του Υπουργού Εσωτερικών και υπό την αίρεση συμμόρ­ φωσηςτους σεοποιουσδήποτεόρουςπουο ίδιοςήθελεκαθορίσει. Στα υπό κρίση διατάγματα,αναφέρεται πως οι λόγοι που επέβαλαν την έκδοση τους είναι οι εξής: 25 30 (α)Ο κίνδυνος αφανισμού εκλεκτών δειγμάτων αρχιτεκτονικής της πόλεως, τα οποίαπαρουσιάζουνεξαιρετικό ενδιαφέρον. (β)Η διατήρηση αρχιτεκτονικό-ιστορικού κληροδοτήματος, η οποία αποτελεί βασική προϋπόθεση διά την προστασίαν της πόλεως. (γ)Ηταχείααλλοίωσητουφυσικοτεχνητού χαρακτήρατου ιστο­ ρικού κέντρου της πόλεως, ηοποίαπροέρχεται απότις γένι- 40 κότερες πιέσεις για ανάπτυξη. Οι δικηγόροι των αιτητών, ανέπτυξαν τις νομικές θέσεις, σύμφωνα μετις οποίες,κατάτηνεισήγησητους,ταεπίδικαδια1192 35 3ΑΛΛ. Ιερά Αρχ. Κύπρου κ.ά.ν.Δημοκρατίας Κούρρης, Δ. τάγματα πρέπει νακηρυχθούνάκυρα. 5 10 15 20 25 30 35 40 Θαεξετάσω πρώτα,τοσημείοπουέχειεγείρειοκ. Βελάρης,δι­ κηγόρος της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου και της Ιεράς Μονής Κύκκου,διότιτοθέμααυτόαφοράόλεςτιςπροσφυγές.Τοθέμα,είVOLκατά πόσον τα διατάγματαδιατηρήσεως μπορούν ναθεωρη­ θούν ότι εμπίπτουν μέσα στους επιτρεπόμενους περιορισμούς,για τους σκοπούς πουαπαρριθμούνταιστην παράγραφο 3τουάρθρου 23τουΣυντάγματος,καιειδικότεραγιατηνπολεοδομία. Όπωςανέφερα,τοθέμααυτόαφοράόλεςτιςπροσφυγές,αλλάκαιειδικότερα την ιεράΑρχιεπισκοπή Κύπρουκαιτην ΙεράΜονήΚύκκου,ωςεκ­ κλησιαστικών αρχών,γιατίβάσειτηςπαραγράφου9τουάρθρου23 του Συντάγματοςδεν μπορεί ναεπιβληθεί οποιαδήποτε αποστέρη­ ση,όρρςήπεριορισμός ήδέσμευσησεακίνητηιδιοκτησίαεκκλησιαστικούοργανισμού,χωρίςτηγραπτήτουσυγκατάθεση,εκτόςαναυ­ τήείναιπροςτοσυμφέρον τηςπολεοδομίας. Το άρθρο23.3 του Συντάγματοςπρονοεί: "Η άσκησις τοιού­ τουδικαιώματοςδύναταιναυποβληθήδιάνόμου εις όρους,δεσμεύσεις ήπεριορισμούς απολύτως απαραιτήτους προς τοσυμ­ φέρον της πολεοδομίας ήτης αναπτύξεωςκαι χρησιμοποιήσεως οιασδήποτε ιδιοκτησίας προς προαγωγής της δημοσίας ωφελεί­ αςή προςπροστασίαντων δικαιωμάτωντρίτων.Διάπάντα τοι­ ούτον όρον, δέσμευσιν ήπεριορισμόν, όστις μειώνει ουσιωδώς την οικονομικήν αξίαν τους τοιαύτης ιδιοκτησίας, δέον νακαταβάλληταιτοταχύτερον δικαίααποζημίωσις,καθοριζομένη,εν περιπτώσει διαφωνίας,υπόπολιτικού δικαστηρίου." Καιτο άρθρο23.9 τουΣυντάγματοςπρσνρεί: "Ουδεμίαεντούτοις επιβάλλεταιαποστέρησις ή όρος,περιορισμός ήδέσμευσιςτου ειςτηνπρώτηνπαράγραφοντρυπαρόντοςάρθρουπροβλεπομένου δικαιώματος επί οιασδήποτε κινητής ήακινήτου ιδιοκτησίας ανη­ κούσης ειςοιανδήποτεεπισκοπήν,μοναστήριον,ναόν, ή οιονδήπο­ τε άλλον εκκλησιαστικόν οργανισμό, ήοιουδήποτε δικαιώματοςή συμφέροντος επί αυτής,ειμήτηεγγράφωσυναινέσει της αρμοδίας εκκλησιαστικής αρχήςτηςεχούσηςτονέλεγχοντηςιδιοκτησίαςταύ­ της,ηδεπαρούσαδιάταξιςισχύεικαιεπίτωνπεριπτώσεων,περίως aLδιατάξειςτηςτρίτηςπαραγράφου,πληντωνόρων, περιορισμών ή δεσμεύσεων προς το συμφέρον πολεοδομίας, και της τετάρτης, εβδόμηςκαιογδόης παραγράφουτουπαρόντοςάρθρου.". Οκ.Βελάρης εισηγήθηκε ότι διάταγμαδιατηρήσεως ενόςκτιρί­ ουδεν έχεικαμιάσχέσημε τηνπολεοδομία,ηοποίααφοράμόνο στη ρύθμιση των δρόμων και γενικά στο αρχιτεκτονικό σχέδιο 1193 Κούρρης,Δ. ΙεράΑρχ.Κύπρουκ.ά.ν.Δημοκρατίας

(1990)ενός οικιστικού συνόλου. Περαιτέρω, εισηγήθηκε ότι επειδή δεν υπάρχει ερμηνεία της λέξεως "πολεοδομία" στο δικό μας Σύνταγ­ μα,ούτε σε νομοθεσία πουθεσπίστηκε μέχρι τηνημερομηνία των υπόκρίσηδιαταγμάτωνκαιεπειδήτοδικόμαςΣύνταγμαδενανα­ φέρει κανένακανόναήκριτήριο βάσει των οποίων θαμπορούσα5 με να στηριχτούμε για να ερμηνεύσουμε τη λέξηαυτή, πρέπει να αποφασίσουμε μόνο αφούακούσουμε μαρτυρίααπόεμπειρογνώ­ μονες, κατάπόσον ησύγχρονη αντίληψη για την πολεοδομίακα­ λύπτει και τα διατηρητέακτίρια.Προς υποστήριξη του επιχειρή­ ματοςτου,μαςπαρέθεσεαπόφασητουΔικαστηρίου τηςΝέαςΖη- 10 λανδίας,τη Wong v. NorthcoteBorough[1952]N.Z.L.R. 417και ειδικότερασεαπόσπασμαπουείναιστησελίδα 422. Ο Γενικός Εισαγγελέας, διαφωνώντας με τη θέσηαυτή,υπο­ στήριξε πως ησύγχρονη αντίληψηγιατην πολεοδομία καλύπτει και το όφελος που προκύπτει από τη διατήρηση κτιρίων που έχουν αρχιτεκτονική,πολιτιστική ή ιστορική αξίακαιπουδημι­ ουργούν τοχαρακτήρα μιαςπόληςήχωριού. Αναφέρθηκε δε,ει­ δικά στη Σύμβασηγια την Προστασίατης Αρχιτεκτονικής Κλη­ ρονομιάς της Ευρώπης του 1985, που έγινε στη Γρανάδα της Ισπανίαςστις 3/10/1985καιπουέχεικυρωθεί απότηΒουλήτων Αντιπροσώπων, με τον Περί της Σύμβασης για την Προστασία της Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς της Ευρώπης (Κυρωτικός) Νόμο του 1988 (Ν. 165/88). Τοάρθρο 109, προβλέπει τα εξής: 15 20 25 "ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΦΥΛΑΞΗ ΑΡΘΡΟ 10 Κάθε μέρος αναλαμβάνει την υποχρέωση να υιοθετήσει ολοκληρωμένηπολιτική διατήρησης,ηοποία: 1.Ναπεριλαμβάνει τηνπροστασίατηςαρχιτεκτονικήςκλη­ ρονομιάς ως βασικούπολεοδομικού καιχωροταξικού στόχου και να εξασφαλίζει ότι ηαπαίτηση αυτή,λαμβάνεταιυπόψησε όλα τα στάδια,τόσο στην εκπόνηση αναπτυξιακώνσχεδίων, όσο καιστις διαδικασίεςγιατηνανάθεσητων εργασιών." 30 35 Στο σημείο αυτόπρέπει νασημειωθεί ότι όλα τα διατάγματα διατηρήσεως κτιρίων που εκδόθηκαναπότον Υπουργό Εσωτε­ ρικών, έχουν εκδοθεί πριν απότηθέσπιση του πιο πάνωκυρω- 40 τικούΝόμου. Θα παραθέσω τώρα το απόσπασμα στη σελίδα 422 τηςυπό­ θεσης Wong v.Northcote Borough (ανωτέρω): 1194 3ΑΛΛ. 5 10 15 20 Ιερά Αρχ. Κύπρουκ.ά.ν.Δημοκρατίας Κούρρης, Δ. "Now,itappears tomethattheCourtcannotdiscoverforitself whatare 'town-planning principles'. Initsoriginal form,thesection spoke of 'recognized and approved principles of town-planning'. Something might perhaps beallowedby way of judicial notice,but what is 'recognized andapproved' couldbe,andwouldhavetobe, ascertainedbyevidence. Initspresent form,thesectioncontainsno words so clearly contemplating reliance on such evidence. But,• without it,theCourtishelpless, and I amprepared toassumethat, if the Court is called upon to ascertain or apply 'town-planning principles', it must be guided by expert testimony on the subject. Evidence ofthischaracterwas adduced,andwas uncontradicted. In so far as it may be amatter for the Court to decide, Iholdthatit was open to thedefendant Council to say that,inthis case, townplanningprinciples requiredthatthebuilding shouldbesetbackand the triangular area kept clear as provided on the Council's resolution. Whether the Court woulditself regard these things as necessary intheparticularcircumstances isnotthequestion,andno opinion is expressed; but it seems to me that town-planning principles, taken at their minimum, must include the fixing of building lines in important thoroughfares, and the clearance of corners in such thoroughfares, particularly where narrow streets debouch intothem. Theevidence fully supports thisview." KaLσεπρόχειρημετάφραση στα Ελληνικά: 25 30 35 40 "Έχω τηγνώμηότι τοΔικαστήριο δεν μπορεί.ναδιερευνή­ σει το ίδιο τι είναι Όι αρχές πολεοδομίας'. Στην πρωτογενή του μορφήτο άρθροπρονοούσε για 'αρχές πολεοδομίας που έχουν αναγνωριστεί καιεπικυρωθεί'. Κάτι θαμπορούσε ίσως ναγινόταν δεκτόυπό μορφήδικαστικήςγνώσεως, αλλά τι εί­ ναι 'αναγνωρισμένη και επικυρωμένη αρχή', μπορεί καιπρέ­ πει να έχει αποδειχθεί με μαρτυρία.Στηνπαρούσαμορφήτο άρθρο δεν περιέχει φράσεις που σαφώς να επιτρέπουν την αποδοχήτέτοιας μαρτυρίας,αλλά,χωρίς αυτή,τοδικαστήριο θαπαρέμενεαβοήθητο,καιείμαιέτοιμοςναυποθέσωότιαντο Δικαστήριο εκαλείτο να προσδιορίσει ήνα εφαρμόσει 'αρχές πολεοδομίας', θα έπρεπε να καθοδηγηθεί από επιστημονική μαρτυρία, επί του θέματος. Μαρτυρίααυτού του είδους έχει προσαχθεί καιπαραμένειαναντίλεκτη.Στηνέκτασηπουμπορεί ν' αποτελέσει επίδικο θέμα για το δικαστήριο, κρίνω ότι ήταν εφικτό για το εναγόμενο Συμβούλιο να δεχτεί ότι στην περίπτωσηαυτήοιαρχέςπολεοδομίαςεπέβαλλαντοκτίριονα τοποθετηθεί στο πίσω μέρος και η τριγωνική περιοχή να πα­ ραμείνει κενή όπως προνοούσε η απόφασητου Συμβουλίου. 1195 Κούρρης,Δ. Ιερά Αρχ. Κύπρου κ.ά. ν.Δημοκρατίας

(1990)Κατά πόσο τοΔικαστήριο θα μπορούσε τοίδιο να θεωρήσει αυτά τα πράγματααναγκαία υπότιςσυγκεκριμένες περιστά­ σεις, δεναποτέλεσε θέμα καιδενακούστηκε καμιάάποψη. Μου φαίνεται όμως ότιοι αρχές πολεοδομίας στο ελάχιστο περιεχόμενο τους, πρέπει να διαλαμβάνουν τον καθορισμό των οικοδομικών γραμμών στις σημαντικές οδικές αρτηρίες καιτηναπομάκρυνσητωνακαθαρσιώναπότιςγωνίες τωναρ­ τηριώναυτών,ιδίωςόπουστενοίδρόμοικαταλήγουνσεαυτές. Ημαρτυρία,υποστηρίζει πλήρως αυτήτηθέση." 5 10 Οι δικαστικές αποφάσεις τηςΑγγλία, δενμπορούν να μας καθοδηγήσουν, γιατί το νομικό καθεστώς, επί του θέματος τού­ του,ρυθμίζεται απόνομοθεσία και ειδικότερα απότοTown and Country Planning Act

1. Ούτε,νομίζω, μπορεί τονομικόκα­ θεστώς της Ελλάδας ναμας βοηθήσει, γιατί ηνομοθεσία τους 15 βασίζεταιπάνωσε άρθροτου Συντάγματοςπουπρονοεί γιατην προστασία τουφυσικού καιπολιτιστικού περιβάλλοντος και για μνημεία και παραδοσιακές περιοχές. Τοάρθρο 24του Συ­ ντάγματοςτης Ελλάδας, παράγραφοι 1 και6,προνοούν ωςακο­ λούθως: "ΑΡΘΡΟΝ24
2. Ηπροστασία τουφυσικού και πολιτιστικού περιβάλλο­ ντος αποτελεί υποχρέωσιν του Κράτους.Το Κράτος υπόχρεου- 25 ται να λαμβάνη ιδιαίτερα προληπτικά ή κατασταλτικά μέτρα προς διαφύλαξιναυτού. Νόμοςκαθορίζει τααφορώνταεις την προστασίαν των δασών καιτων δασικών εν γένει εκτάσεων. Απαγορεύεται η μεταβολή τουπροορισμού τωνδημοσίων δα­ σών και των δημοσίων δασικών εκτάσεων, πλην αν προέχη διά 30 την Εθνικήν Οικονομίαν η αγροτική εκμετάλλευσις τούτων ή άλληχρήσις εκδημοσίου συμφέροντος επιβαλλομένη. 6.Ταμνημεία καιαι παραδοσιακοίπεριοχαί καιστοιχεία τε­ λούν υπό την προστασίαν του Κράτους. Νόμος θέλει ορίσει τα 35 αναγκαία προς πραγματοποίησιντηςπροστασίαςταύτηςπεριο­ ριστικά της ιδιοκτησίας μέτρα,ωςκαι τον τρόπον καιτοείδος της αποζημιώσεως των ιδιοκτητών." Η μόνη καθοδηγητική απόφαση Δικαστηρίου, είναι εκείνη στην οποίαβασίστηκε οδικηγόρος της ΙεράςΑρχιεπισκοπής Κύ­ πρου και Ιεράς Μονής Κύκκου,που είναι η Wong ν, Northcote Borough(ανωτέρω). Όπωςπροκύπτειαπότοσκεπτικότηςαπό­ φασης, τοΔικαστήριο της Νέας Ζηλανδίας,έπρεπε να αποφασί1196 40 20 3Α Λ Λ . 5 10 15 ΙεράΑρχ.Κύπρουκ.ά.ν.Δημοκρατίας Κούρρης,Δ. σει για την ερμηνεία της φράσης"Town-planning principles" (Πο­ λεοδομικές αρχές), που εισάχθηκε στην Νεοζηλανδική νομοθεσία σχετικά μεπολεοδομικήνομοθεσία. ΑυτότοΔικαστήριο,αποφά­ σισεότιδενμπορούσεναεφαρμόσει (Πολεοδομικές Αρχές), εκτός εάνάκουε μαρτυρίααπόεμπειρογνώμονες επί τουθέματος. Έχω εξετάσει προσεκτικά τοπιο πάνωζήτημακαικατέληξα να συμφωνήσω με τη θέση του κ. Βελάρη, γιατί το Σύνταγμα μας,δε δίδει τον ορισμό της λέξης "πολεοδομία", ούτε και αναφέρει κανένακανόναήκριτήριο, βάσει των οποίων θαμπορού­ σαμε να στηριχτούμε για να ερμηνεύσουμε τηλέξηαυτή. Οπως ανέφερακαιπιο πάνω,τονομικό καθεστώςτηςΑγγλίας καιτης Ελλάδας, δε μας βοηθάκαι εκείνο που εναπομένει γιακαθοδή­ γηση του Δικαστηρίου, είναι ηπιο πάνωΝεοζηλανδική απόφαση,την οποία με σέβας υιοθετώκαικαταλήγωστο συμπέρασμα ότι η ερμηνεία της λέξης "πολεοδομία", είναι θέμαπραγματικό επί του οποίου δεν μπορούμε να αποφασίσουμε, παρά μόνο αφού ακούσουμε μαρτυρίααπό εμπειρογνώμονα. 20 Ηδιαφωνία μου με την απόφασητης πλειοψηφίας, περιορί­ ζεται μόνο στην ερμηνεία της λέξης "πολεοδομία" και κατά πό­ σο το Σύνταγμαδιαλαμβάνει ορισμό ήκριτήριο ερμηνείας της, όπως αναλυτικότερα αναφέρεταιπιο πάνω. 25 Σε ό,τι αφορά όμως τα ουσιαστικά θέματα που εγείρονται στις προσφυγές,συμφωνώ μετηναπόφασητηςπλειοψηφίας,ότι ηδημοσίευση των διαταγμάτωναφεαυτής, δεν οδηγεί σε στέρη­ σητηςπεριουσίαςη οποία μπορεί μόνοναπροκύψει στο στάδιο έγκρισης απότον Υπουργό, αιτήματοςτου ιδιοκτήτηδιατηρητέου κτιρίου για την κατεδάφιση, μετατροπή ήτροποποίηση του. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να ευσταθήσει ο ισχυρισμός τωνaLτητών ότι τοδιάταγμα διατηρήσεως, ισοδυναμεί μεστέρηση της ακίνητης ιδιοκτησίας τους κατάπαράβαση των συνταγματικών διατάξεων. 30 35 40 Συμφωνώεξάλλου με ταευρήματακαι το σκεπτικό της από­ φασης της πλειοψηφίας για τα όρια και το περιεχόμενο των εξουσιών του δικαστηρίου στον έλεγχο της έκτασης και του εί­ δους των περιορισμών και επομένως δεν προτίθεμαι ναπροχωρήσω σε περαιτέρω εξέταση τουθέματος. Οιπροσφυγές απορρίπτονται χω­ ρίς έξοδα. 1197 Ιερά Αρχ. Κύπρου κ.ά. ν.Δημοκρατίας

(1990)ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΚΑΤΑ ΟΜΑΔΕΣ (Α) ΟΜΑΔΑ: 5 Αοιθιιός ποοσαυνών: 63/82, 64/82, 171/82, 172/82, 173/82, 174/82, 176/82, 180/82, 181/82,223/82,295/

1. Το διάταγμα του Υπουργείου Εσωτερικώνδημοσιεύτηκε στις 30.11.79 με αρ.Κ.Δ.Π.282/
2. 10 Η απόφασητου Υπουργικού Συμβουλίου με την οποία επι­ κυρώθηκε το διάταγμα του Υπουργού Εσωτερικών εκδόθηκε στις 10.9.81 με αρ. 20.
3. 15 Η επίδικηπράξηαφορά οικίες στη Λευκωσία. (Β) ΟΜΑΔΑ Αριθμός προσφυγών:488/84 μέχρι και 496/
4. 20 Το διάταγματου Υπουργού Εσωτερικών δημοσιεύτηκε στις 12.3.82 με αρ. Κ.Δ.Π.79/
5. Η απόφασητου Υπουργικού Συμβουλίου με την οποία επικυρώθηκε το διάταγμα του Υπουργού Εσωτερικών εκδόθηκε στις 15.5.84 με αρ. 24.
6. 25 Η επίδικηπράξη αφορά οικίες στη Λεμεσό. 30 (Γ) ΟΜΑΔΑ: Αοιθιιός προσφύγων: 395/84, 879/85, 898/85, 915/85 και 955/
7. 35 Το διάταγματου Υπουργού Εσωτερικών δημοσιεύτηκε στις 18.5.84 με αρ.Κ.Δ.Π. 169/
8. Η απόφασητου Υπουργικού Συμβουλίου με την οποία επι­ κυρώθηκε το διάταγμα του Υπουργού Εσωτερικών εκδόθηκε στις 14.6.85 με αρ.25.
9. Η επίδικη πράξηαφορά οικίες στηΛάρνακα. 1198 40 3 ΑΛΛ. ΙεράΑρχ. Κύπρουκ.ά.ν. Δημοκρατίας (Δ) ΟΜΑΔΑ: Αοιθιιός προσφυγών: 58/86, 165/86, 166/86, 167/86, 168/86 και 221/
10. 5 Το διάταγματου Υπουργού Εσωτερικών δημοσιεύτηκε στις 18.5.84 με αρ.Κ.Δ.Π. 168/
11. 10 Η απόφασητου Υπουργικού Συμβουλίου με την οποία επικυρώθηκε το διάταγμα του Υπουργού Εσωτερικών εκδόθηκε στις 19.12.85 με αρ. 26.
12. Η επίδικηπράξηαφορά οικίες στη Λεμεσό. 15 (Ε) ΟΜΑΔΑ: Αοιθιιός προσφυγών: 474/86, 593/88, 594/88, 595/88, 659/88, 674/88, 675/88, 676/88, 677/88, 684/88, 687/88, και 695/
13. 20 25 Το διάταγματου Υπουργού Εσωτερικών δημοσιεύτηκε στις 20.6.86 με αρ.Κ.Δ.Π. 172/
14. Η απόφασητου Υπουργικού Συμβουλίου με την οποία επι­ κυρώθηκε το διάταγμα του Υπουργού Εσωτερικών εκδόθηκε στις 12.5.88 με αρ. 30.
15. Η επίδικηπράξηαφορά οικίες στη Λευκωσία. (Ζ) ΟΜΑΔΑ: 30 Αοιθαός προσφυγών:582/88, 597/88, 598/88και 602/
16. Το διάταγμα του Υπουργού Εσωτερικών δημοσιεύτηκε στις 29.11.85 με αρ.Κ.Δ.Π. 269/
17. 35' Η απόφασητου Υπουργικού Συμβουλίου με την οποία επι­ κυρώθηκε το διάταγμα του Υπουργού Εσωτερικών εκδόθηκε στις 7.4.1988 με αριθμό 29.
18. Η επίδικηπράξηαφορά οικίες στην Πάφο. 1199