3 ΑΛΛ. 12 Απριλίου, 1990 [Α. Ν.ΛΟΪΖΟΥ, Πρόεδρος] ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΡΤΕΜΙΟΥ, Αιτητής, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ/' ΗΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ, Καθ' ων η αίτηση. (Υπόθεση Αρ. Π9/89). 5 10 Εκπαιδευτικοί Λειτουργοί — Μισθός — Έννοια —Δικαίωμα του ερ γοδότη να μη καταβάλει μισθό για περίοδο κατά την οποία δεν προ σφέρεται εργασία ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για απεργία ή πειθαρχικό παράπτωμα τον εργαζομένου — Περιστάσεις σύννομης αποκοπής μισθού στην κριθείσα περίπτωση, όπου ο καθηγητικός σύλλογος και ο Διευθυντής του Λυκείου (Λιτητής) αποφάσισαν τα κλείσιμο του σχολείου για τρεις μέρες. . Ο αιτητής,Διευθυντής Λυκείου, προσέφυγε κατά τηςαποκοπής του μισθού χου τριών ημερών. Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτονταςτην προσφυγή, απο φάσισε ότι: 15 20 25 Το Δικαστήριο δεν υπεισέρχεται στην έκταση τουδικαιώματος της απεργίαςπου κατοχυρώνεταιαπό το Αρθρο 27 τουΣυντάγμα τος ούτε και στον ορισμό της απεργίαςγια τους σκοπούς της υπό θεσης αυτής. Είναι αρκετό να λεχθεί ότι ο μισθός αποτελεί αντάλ λαγμα για προσφερόμενη υπηρεσία και ότι η μη προσφορά εργασίας δίδει το δικαίωμα στον εργοδότη να μην καταβάλει το μισθό για την περίοδο για την οποίαδεν προσφέρθηκευπηρεσία. Δεν τίθεται θέμα πειθαρχικής διώξεως ή πειθαρχικού παραπτώ ματοςήπειθαρχικής έρευνας, ούτεκαιημηκαταβολήμισθών θαπρέπει να θεωρηθεί ως πειθαρχική ποινή. Δυνατό να συνιστούσε πει θαρχικό παράπτωμα η αδικαιολόγητηαποχήαπό εργασία αλλά δεν φαίνεται από την όλη επίδικηαπόφαση και τα γεγονότα όπωςτέθη1327 Αρτεμίου ν. Δημοκρατίας
(1990)καναπότηδιοίκησηστοΒοηθόΓενικό Εισαγγελέαγιατηγνωμάτευ σητουηοποίαυιοθετήθηκεωςμέροςτηςγραπτήςαγόρευσηςτηςευπαιδεύτουσυνηγόρουτωνκαθ'ωνη αίτηση,ωςθέμαπειθαρχικό. Τοερώτημαπουτέθηκεήτανεάνυπότιςπεριστάσεις εδικαιούτο ηδιοίκηση να μηκαταβάλειτο μισθό λόγω της μη προσφοράς υπηρεσίαςκαιη απάντηση είναικαθαρή ότιεδικαιούτο. 5 Ηπροσφυγήαπορρίπτεταιχωρίςέξοδα. Προσφυγή. 10 Προσφυγή εναντίον της απόφασηςτων καθ'ων ηαίτησηνα αποκόψουν μέρος του μισθού του αιτητήμετάτην απόφασητου να κλείσει το σχολείο, καιη ενέργεια του αυτήκρίθηκε ότι ισο δυναμούσε με απεργία. 15 Α. Σ. Αγγελίδης, γιατον Αιτητή. Ε.Λοϊξίδον, Δικηγόρος της Δημοκρατίας,για τους Καθ'ων ηαίτηση. Cur.adv. vult. 20 Α. Ν.ΛΟΪΖΟΥ,Π.: Μετηνπροσφυγήτου αυτήοαιτητήςζη τά απότο Δικαστήριο την πιο κάτω θεραπεία: 25 "
- Δήλωση του Δικαστηρίου ότι η διαρκής παράλειψη του καθ' ου ηαίτηση νακαταβάλειολόκληρο το μισθό τουαι τητή είναι παράνομη και άκυρη.
- Δήλωση του Δικαστηρίου με την οποία να κηρύσσεται η απόφασητου καθ'ουη αίτησηπουκοινοποιήθηκε μεεπι στολή 31.1.89 και με την οποία γνωστοποιήθηκε στον αι τητή ότι αποφασίστηκεη για τρεις μέρες αποκοπήτου μι σθού του αιτητήγιατί απεφάσισε'απεργία',σανάκυρηκαι χωρίς νομικό αποτέλεσμα. 30
- ΔήλωσητουΔικαστηρίου μετην οποίαναμην επικυρώνε ται ηαπόφασητου καθ*ου η αίτηση." Στις 17 Σεπτεμβρίου 1988 ο αιτητής που ήταν ο Διευθυντής 40 του Λυκείου Παλουριώτισσας με επιστολή του κοινοποίησε στο Διευθυντή Μέσης Εκπαίδευσηςότι άγνωστοι έγραψανστους τοί χους του Λυκείου συνθήματα αισχρού περιεχομένου εναντίον των καθηγητώντου σχολείου (Παράρτημα Α). ΟΔιευθυντής Μέ1328 35 3ΑΛΛ 5 10 15 20 25 30 35 40 Αρτεμίου ν. Δημοκρατίας ΛοΤζου, Π. σης Εκπαίδευσης ανέθεσε στον Επαρχιακό Επιθεωρητή να επι κοινωνήσει μετοΔιευθυντήτουΛυκείου, τηΣχολικήΕφορείακαι την Αστυνομία, πράγμα που έγινε. Η Σχολική Εφορεία έδωσε αμέσως οδηγίες σε υπαλλήλους της να βαφτούν οι χώροι στους οποίους είχανγραφεί συνθήματα, ήλθε σε επαφή με την Αστυνο μία της περιοχής ηοποίαυποσχέθηκε να αυξήσει τις περιπολίες τηςστηνπεριοχήγιαπρόληψητέτοιων δυσάρεστωνκαταστάσεων καιπροχώρησε στην κατασκευήτηςκαγκελλόπορτας έτσιπουνα συμπληρωθεί ηπερίφραξητουσχολείου (Παράρτημα Β).Ο Ανώτερος ΑστυνόμοςΣτ. Καραγιάςμεεπιστολή του,ημερομηνίας 22 Σεπτεμβρίου 1988,στοΔιευθυντή τουΛυκείου, τονπληροφορού σε ότι ηυπόθεση εξετάζεται απότην Αστυνομία καιότιδόθηκαν οδηγίεςστονΑστυνομικό ΔιευθυντήΛευκωσίας για αστυνόμευση τουσχολείου καιλήψη όλων των αναγκαίων από τις περιστάσεις μέτρων. (Παράρτημα Γ). Στις 23 Νοεμβρίου 1988, άγνωστοι έγραψαν και πάλι στους τοίχους του σχολείου αισχρά συνθήματα εναντίον ταινκαθηγη τών.ΟΔιευθυντής τουΛυκείουπήρετηναπόφασημόνος τουνα κλείσειτοσχολείοαπότην Πέμπτη,24 Νοεμβρίου
- Μετην απόφασητου αυτήσυμφώνησαν και οι καθηγητές του σχολείου. Μόλις έγινετούτογνωστό οΕπαρχιακόςΕπιθεωρητήςεπικοινώ νησε με τον κ. Αρτεμίου στον οποίο εξέφρασε την αντίθεση του Υπουργείου Παιδείας για το κλείσιμο του σχολείου. Πήρε την απάντηση:"Αντιλαμβάνομαι ότιη ενέργεια μουαποτελείυπέρβα σηεξουσίας. Φέρωεγώακέραιατηνευθύνη. Αν ηΑρμόδια Αρχή θελήσει να με τιμωρήσει είμαι έτοιμος να υποστώ τις συνέπειες των πράξεων μου".Ταπιο πάνωεπανέλαβε στις εφημερίδες,την τηλεόραση και στον Επαρχιακό Επιθεωρητή πάλι όταν επισκέφθηκετοσχολείοτουγύρω στις 11π.μ.,της ίδιαςημέρας,ύστερα από οδηγίες του Γενικού Διευθυντή. Σ' αυτή την επίσκεψη τον οδήγησε στην αίθουσα καθηγητών όπου συνεδρίαζε ο Καθηγητι κός Σύλλογος και όπουπαρευρίσκονταν ο Πρόεδρος της Σχολι κής Εφορείαςκαιο Σύνδεσμος Γονέων. Οαιτητήςτου κοινοποίησε τις αποφάσειςτουΣυλλόγου πουήσανότι: "1.Η διακοπήτωνμαθημάτωνθασυνεχισθεί επ' αόριστο μέχρις ότουσυγκληθεί απότο Υπουργείο Παιδείας ευρείασύσκεψη στην οποία να πάρουν μέρος εκπρόσωποι του Υπουργείου Παιδείας,Εσωτερικών, Αμυνας, Σχολικής Εφορείας, Συνδέ σμου Γονέων,Καθηγητώνκαιμαθητώνγιαεξέτασητηςκατά στασηςπουεπικρατείστοΛύκειοΠαλουριώτισσαςκαι
- Οι αποφάσεις που θα ληφθούν θα τεθούν ενώπιον του 1329 Λοΐζου, Π. Αρτεμίουν.Δημοκρατίας
(1990)Καθηγητικού Συλλόγου. Αν ικανοποιούν τα μαθήματα αρχίζουν,ανόχι συνεχίζεται ηαποχή." Ο ΕπαρχιακόςΕπιθεωρητής τους τόνισε ότι: 5 "α) το Υπουργείο Παιδείας δε συμφωνεί με τη διακοπήτων μαθημάτωνκαι β) θα διαβιβάσει στην αρμόδια αρχή την απόφασητους για σύγκληση ευρείας σύσκεψης." 10 Ο Επαρχιακός Επιθεωρητής επικοινώνησε τότε με το γραμ ματέα της Σχολικής Εφορείας και τον παρακάλεσε να στείλει συνεργείο για εξάλειψη των συνθημάτων. Μετά από ορισμένο χρονικό διάστημαοκ. ΜατθαίουτηςΣχολικής Εφορείαςτουτη- 15 λεφώνησε ότι έστειλε ανθρώπους αλλά ο αιτητής δεν τους επέ τρεψε να σβήσουν τασυνθήματα. Την Παρασκευή 25 Νοεμβρίου 1988, μαθητές του Λυκείου Παλουριώτισσας έκαμανδιαδήλωση στους δρόμους τηςΛευκώοίας και κατέληξαν στο Υπουργείο Παιδείας,όπου επέδωσαν ψήφισμα συμπαράστασης προς το Διευθυντή και καταδίκηςτης πράξης αυτών που ανέγραψαντααισχρά συνθήματαστους τοί χουςτου σχολείου. Οι μαθητέςπαρακλήθηκαναπότο Γενικό Δι ευθυντή και το Διευθυντή Μέσης Εκπαίδευσης να επιστρέψουν στο σχολείο τους και να συνεχίσουν τα μαθήματατους. 20 25 Το Σάββατο 26 Νοεμβρίου 1988, ο Διευθυντής ΜέσηςΕκπαί δευσης και ο Επαρχιακός Επιθεωρητής ύστερα απόοδηγίες του Υπουργού και του Γενικού Διευθυντή επισκέφθηκαν το Λύκειο 30 Παλουριώτισσας και σε κοινή σύσκεψημετον ΚαθηγητικόΣύλ λογο διαβεβαίωσαν τόσο το Διευθυντή όσο και τους καθηγητές ότι το Υπουργείο Παιδείας σε συνεργασία με τα Υπουργεία Εσωτερικών και Αμυνας θακαταβάλουνκάθε δυνατήπροσπά θεια για να αντιμετωπισθούν τα προβλήματα του Λυκείου Πα- 35 λουριώτισσας. Ο Καθηγητικός Σύλλογος αποφάσισετην επανα λειτουργία του σχολείου στις 28 Νοεμβρίου 1988. Έρευνα δεν διεξήχθηκε ούτε εναντίον του αιτητή ούτε ενα ντίον των καθηγητών γιατί κανένας δεν αμφισβητεί ότι το σχολείο δε λειτούργησε στις 24, 25, 26 Νοεμβρίου 1988 λόγω της απόφασηςτουΔιευθυντήκαιτωνκαθηγητώννατοκλείσουν και παράτηναντίθεσητου Υπουργείου Παιδείας. Γι' αυτέςτις τρεις μέρες το Υπουργείο Παιδείαςαποφάσισε να τους αποκόψει το 1330 40 3ΑΛΛ. Αρτεμίουν.Δημοκρατίας Λοΐζου, Π. μισθό γιατί ηενέργεια τους ισοδυναμεί μεαπεργία. 5 10· Η απόφαση αποκοπής του μισθού του αιτητή φαίνεται στο Παράρτημα "Δ" σημείωμα αριθμός 3 στο οποίο πληροφορείτο απότοΤμήμαΠροσωπικούτου Υπουργείουπρος το ΓενικόΔι ευθυντή,ημερομηνίας 13Δεκεμβρίου 1988, ότι: 'Το Λύκειο Παλουριώτισσας με απόφασητουκαθηγητικού προσωπικού κλείστηκε από24.11.1988 (εξαιρουμένης της 1ης περιόδου που έγινε μάθημα)μέχρι 26.11.1988 σε ένδειξη δια μαρτυρίαςγια.την αναγραφήαισχρών συνθημάτων στους τοί χους του σχολείου. Κατάλογος του προσωπικού εσωκλείεται. Επειδήτο μέτροαυτόμπορείναθεωρηθεί απεργιακό, παρ.για οδηγίες ανθααποκοπείτοανάλογο μέροςτου μισθού τους." 15 Και εγκρίθηκε από το Γενικό Διευθυντή και ως αποτέλεσμα απεκόπηο μισθός. 20 25 30 35 40 Είναι ο ισχυρισμός τουαιτητήότι δεν εξετάστηκε κατά πόσο ημηπροσφορά υπηρεσίας στο σημείωμα αποτελούσε απεργίαή όχι, ηοποία απεργίαεν πάσηπεριπτώσει τυγχάνει συνταγματι κήςπροστασίαςσύμφωνα μετοάρθρο27 του Συντάγματος. Εί ναι ηθέση του OTLαπεργίααποτελεί ομαδική αποχή μισθωτών απότην εργασίατουςπροςυποστήριξη συμφερόντων τωνεργαζομένων, συμμετοχή τουυπαλλήλου ήομαδικήδιακοπήή εγκα τάλειψη εκ της ασκήσεως της ανατεθείσης σε αυτόν υπηρεσίας γιατί ηαπεργίακατά την ορθή έννοια του όρου καλείται ηδια συλλογικής αποφάσεως και αγωνιστικής διαθέσεως των υπαλ λήλων διακοπήτης εργασίας αυτών επί σκοπώ εξυψώσεως του ιβιωτικού ήκοινωνικού επιπέδου. . Δεν προτίθεμαι να υπεισέλθω στην έκταση του δικαιώματος της απεργίαςπου κατοχυρώνεται απότο άρθρο27 τουΣυντάγΐματοςούτε και στον ορισμό της απεργίαςγια τους σκοπούς της υπόθεσης αυτής. Είναι αρκετό να λεχθεί ότι ο μισθός αποτελεί αντάλλαγμαγιαπροσφερόμενη υπηρεσίακαιότι ημη προσφορά ^γαοίας δίδει το δικαίωμα στον εργοδότη να μηκαταβάλει,το ιμισθόγιατηνπερίοδογιατηνοποίαδενπροσφέρθηκευπηρεσία. Επικαλείται ο ευπαίδευτος δικηγόρος του αιτητή από τους περί Λειτουργίας των Δημοσίων Σχολείων Μέσης Εκπαιδεύσειως 'Κανονισμούς του 1985, Κ.Δ.Π. 180/85,τους Κανονισμούς .20, 2*1, παράγραφοι 26 και 27, όπως επίσης και τον Κανονισμό ί15πουπροβλέπει γιατην ύπαρξημαθητικούσυμβουλίου καιτο 1331 Λοΐζου, Π. Αρτεμίουν.Δημοκρατίας
(1990)οποίο συσχετίζει μετουςσυνδέσμους γονέων όπωςπροβλέπει ο Κανονισμός 20
(13)ζκαι ισχυρίζεται ότι ηαπόφασηγιακλείσι μο του σχολείου ήτανάσκηση εξουσίας και αρμοδιότητας προ βλεπομένης από την Κ.Δ.Π. 180/85, Ήταν επιπλέον απόφαση που ηηθικήτάξηκαι ευπρέπειαεπέβαλλε να ληφθεί προς απο5 φυγήάλλης βλάβης.Αν ήταν λανθασμένη ήαντίθετηπροςοδη γίες, δημιουργούσε πιθανώς λόγο για πειθαρχικό παράπτωμα πουενδεχομένως επέβαλλεδιερεύνησηκαιπειθαρχικήδίκηπριν της επιβολής τιμωρίας,πράγμα πουδεν έγινε. 10 Οι νομικοί ισχυρισμοί τουαιτητήείναι ότι: "Η απόφασηπαραρτ.Δ' είναιπαράνομηγιατίεπέβαλετι μωρία χωρίς τηδιαδικασία πουο Νόμος 10/69απαιτεί. 15 Αναρμόδιατοόργανοπουμονόγραψεκαιέγραψετο 'Ναι' στις 19.12.88 στέρησεστον αιτητήαπόέναεκτουΝόμουπρο στατευόμενο δικαίωμα(μισθό). Συνέτεινε δεστο ναμειωθεί ηθικάτοκύροςκαιηυπόστασητου αιτητή. 20 Ηαπόφασηγιατηνοποίαοαιτητήςτιμωρήθηκε (κλείσιμο σχολείου) δεν ήταν,ούτε παρουσιάστηκεποτέσαν απεργία. 25 Η πράξη αυτή δεν συγκεντρώνει τα στοιχεία που προσ διορίζουν την έννοια της απεργίας. Δεν προηγήθηκε απόφασηήνομική και πραγματικήέρευ να ότι υπήρξε πραγματικάαπεργία. Η απόφασηγια κλείσιμο του σχολείου ήτανάσκηση δια κριτικής εξουσίας του Διευθυντή και καθηγητικού συλλόγου κανονιστικά προβλεπόμενη, και ασκήθηκε προς όφελος των μαθητών που έχοντας μαθητικό συμβούλιο αναγνωρισμένο επίσης από την Κ.Δ.Π. 180/85πήρανθέσηυπέρτης ενέργειας τουΔιευθυντήκαικατάτωνσυνθημάτων. 30 35 Ηαπόφασηπαραρτ.Δπάρθηκεμετάαπόυποθετικήεκτίμη σηότι 'μπορείναθεωρηθείαπεργιακόμέτρο' καιαπόαναρμό- 40 διο ήάγνωστοήμεταβαλλόμενο όργανο(Γ.Δή Υπουργός)." Από τα γεγονότα της υπόθεσης αξίζει να τονισθεί ότι το κλείσιμο του σχολείου έγινεγιατί όπως αναφέρεταιστο γράμ1332 3ΑΛΛ 5 10 15 20 25 30 35 40 Αρτεμίουν.Δημοκρατίας Λοΐζου, Π. μα του αιτητή προς το Υπουργείο Παιδείας της 17ης Σεπτεμ βρίου 1988, παράγραφος (α),έθιγαν "την αξιοπρέπεια τη τιμή και το κύρος του συνόλου των καθηγητών του σχολείου. Είναι χαρακτηριστικό τουήθους μαθητώνή αναρχικών στοιχείων της περιοχής" καιπροχωρεί καιτονίζει ότι "μαςείναι αδιανόητο να δουλεύομε κάτω από τέτοιες συνθήκες που μειώνουν την αν θρώπινη αξιοπρέπεια". Είναι γεγονός ότι στις 24 Νοεμβρίου όταν η Σχολική Εφορεία έστειλε συνεργείο μετά από παράκληση του Επαρχιακού Επιθεωρητή του Υπουργείου Παιδείας,ο αιτητής δεν τους επέ τρεψενα σβήσουν τασυνθήματα. Επικαλείται ηευπαίδευτος συνήγορος των καθ* ων η αίτηση τηνομική θέσηότι εις απεργούς δεν καταβάλλεται μισθός κατά το διάστημα της απεργίας γιατί η απεργία θεωρείται πως απο τελεί δοκιμή των δυνάμεων των δύο πλευρών να αντέξουν μια οικονομική δυσκολία γιανα μηκάνουν υποχωρήσεις. Ηθέση δετουαιτητήότιομισθός μπορεί ναμηκαταβληθείμό νοόπωςονόμος προβλέπει μπορεί ναέχειβάση αλλάόχι στηνπε ρίπτωση πουο υπάλληλος θεληματικά απόσχει της εργασίας του και δεν προσφέρει τις υπηρεσίες εις αντάλλαγμα των οποίων δεν προσφέρθηκεμισθός.Δεντίθεταικατάτηγνώμημουθέμαπειθαρχικήςδιώξεως ή πειθαρχικούπαραπτώματος,ή πειθαρχικήςέρευ νας,ούτεκαιη μηκαταβολή μισθών θαπρέπειναθεωρηθεί ωςπει θαρχική ποινή. Δυνατό να συνιστούσε πειθαρχικό παράπτωμαη αδικαιολόγητηαποχήαπόεργασίααλλάδενφαίνεταιαπότην όλη επίδικηαπόφαση καιταγεγονότα όπως τέθηκαναπότη διοίκηση στο Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα για τηγνωμάτευση του ηοποίαυι οθετήθηκε ως μέρος της γραπτήςαγόρευσης της ευπαιδεύτουσυ νηγόρου τωνκαθ' ωνη αίτηση,ως θέμαπειθαρχικό. Τοερώτημα πουτέθηκε ήτανεάνυπό τις περιστάσεις εδικαιούτοη διοίκηση ναμηκαταβάλει το μισθό λόγωτης μηπροσφο ράς υπηρεσίας και ηαπάντησηείναι καθαρήότι εδικαιούτο. Γιατους πιοπάνωλόγους απορρίπτεταιη προσφυγή ωςαβά σιμη. Υπό τας περιστάσεις όμως δεν γίνεται οποιαδήποτεδιαταγήγια έξοδα. Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα. 1333