(1990)18 Μαΐου, 1990 [Α. Ν.ΛΟΤΖΟΥ,Πρόεδρος] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟ ΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΚΩΣΤΑΚΗΣ Χ'ΠΕΤΡΟΥ, Αιτητής, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΕΩΣ ΠΑΘΟΝΤΩΝ, Καθ' ης η αίτηση. (Υπόθεση Αρ. 76/89). Ανάπηροι — Επιτροπή ΑνακονφίσεωςΠαθόντων— Χορήγηση σύντα ξης αναπηρίας—Απαιτούμενο ποσοστό αναπηρίας—Ειδικά τοζή τημα τραυματισμού κατά τηδιάρκεια "ενεργού υπηρεσίαςστηνΕθνι κή Φρουρά". 5 Διοικητική πράξη— Αιτιολογία — Ηδυνατότητα θεμελίωσηςτηςπράξε ωςσενομικήδιάταξηάλλη από τηνεπικαλούμενη στηναιτιολογίατης — Τοκύρος τηςπράξηςμπορεί ναδιασωθείμετον τρόπο αυτό—Νο μολογία καιεφαρμογή τηςαρχής στην κριθείσαπερίπτωση. 10 Ο αιτητής προσέβαλε την απόρριψητου αιτήματος του για ανα πηρικήσύνταξη. Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτονταςτην προσφυγή,αποφά σισεότι: Το Δικαστήριο δεν υπεισέρχεται στην κρίση του αρμοδίουοργά νουωςπροςταγεγονότα,γιατίτέτοιαενέργειαδεδικαιολογείταικά τωαπότις αρχές τουΔιοικητικού Δικαίου πουδιέπουντοθέμα. Εν πάσηπεριπτώσει όμως καιανακόμηεκρίνετο ότι οαιτητήςβρίσκετο σε ενεργό υπηρεσία κατάτον ουσιώδη χρόνο του τραυματισμού του καιπάλιν δεδικαιούται σεαποζημίωση. Ηπροσβαλλόμενη απόφασηβρίσκει νομικό στήριγμα στο Αρθρο 20 των περί Εθνικής ΦρουράςΝόμωντου 1964 έως 1989. 1758 15 20 3'ΑΛΛ. Χ'ΤΙετρουν.Δημοκρατίας Ενόψει τουγεγονότος ότιηανικανότητα τουαιτητή είναι μόνο 10%, σύμφωνα μεΓνωμοδότηση του Ιατροσυμβουλίου, ορθά το αί τημα τουαιτητή απορρίφθηκε, μιακαιτο άρθρο αυτό του νόμου απαιτείανικανότηταπέραντου 15%. 5 Επιπλέον,ηπερίπτωσητουαιτητήδενκαλύπτεταιούτεκαιαπότον περί Ανακουφίσεως ΠαθόντωνΝόμοτου 1988 (Ν.114/1988). 10 Το ίδιο θασυνέβαινε καιμετονκαταργηθέντα Περί Χορηγημάτων εις Εξαρτώμενους Πεσόντων καιειςΑναπήρους Νόμοτου1978 (Ν.69/1978). 15 Εγείρεται βέβαια καιτοθέμα κατάπόσο θα μπορούσε να στηρι χθεί ηεπίδικηαπόφασησελόγουςάλλους απόεκείνους πουδίδονται προς υποστήριξη της. Ηαπάντηση είναι θετική σύμφωνα με την απόφαση της Ολομέλειας στην υπόθεση Christodoulides and Others v.Republic
(1984)3C.L.R. 1297. Ηπροσφυγήαπορρίπτεταιχωρίςέξοδα. ' 20 Αναφερόμενη υπόθεση: Christodoulides andOthers v.Republic
(1984)3(B)C.L.R. 1297. 25 Προσφυγή. Προσφυγή εναντίον τηςαπόφασης τηςΕπιτροπής Ανακουφίσεως Παθόντων με τηνοποία απορρίφθηκε αίτημα του αιτητήγια παροχή μηνιαίας σύνταξης αναπηρίας. 30 Κ. Θεοφανίδης, γιατον Αιτητή. 35 40 Α. Βασιλειάδης, Δικηγόρος της Δημοκρατίας Α ' , γιατην Καθ' ηςηαίτηση. Cur.adv.vult. Α. Ν.ΛΟΪΖΟΥ, Π.: Μετηνπροσφυγή τουαυτή ο αιτητής ζη τά την ακύρωση της απόφασης της Επιτροπής Ανακουφίσεως Παθόντα™, -πουθααναφέρεται στησυνέχεια ως η Επιτροπή,σύμφωνα μετην οποία το αίτημα τουγιαπαροχή μηνιαίας συ ντάξεως αναπηρίας,απορρίφθηκε: Στις 27 Οκτωβρίου 1987, ο αιτητής υπέβαλε αίτηση στην Επι τροπή μετηνοποία ζητούσε τηνπαροχή σ' αυτόν ειδικής συντά1759 Λοΐζου, Π. Χ"Πέτρου ν.Δημοκρατίας
(1990)ξεωςαναπηρίας. Στηναίτησητουοαιτητήςισχυρίζετο ότι τραυ ματίστηκε κατά τηδιάρκειατηςθητείαςτουστην Εθνική Φρουρά και ότι ηαναπηρία του οφείλεται στην "ενεργόν υπηρεσία τουεν τη Δυνάμει". 5 ΗΕπιτροπήύστερα απόέρευνα καιαφούέλαβε υπόψη (α)ΤοΦύλλο Μητρώουτουαιτητή. (β)Βεβαίωση του Πρώτου Ιατρικού Λειτουργού Λεμεσού κ. Λακαταμίτη. 10 (γ)Την κατάθεση του ιδίου του αιτητή στον υπεύθυνο του Αστυνομικού ΣταθμούΑγίου ΙωάννηΛεμεσού αναφορικά μετις συνθήκες τραυματισμούτου. 15 (δ)Την έκθεσητης Κεντρικής Υπηρεσίας πληροφοριών ανα φορικά μεταγεγονότα της υποθέσεως. (ε)Γνωμάτευση του Γενικού Εισαγγελέα αναφορικάμε το θέμα της "ενεργού υπηρεσίας εν τη Δυνάμει" μετά τηνεκδή λωσητου Πραξικοπήματος,καιτέλος (στ)Την έκθεση του Ιατροσυμβουλίου σύμφορα μετην οποίατο ποσοστό της ανικανότηταςτου ανέρχεται μόνο σε 10%, ποσοστότοοποίοτοναποκλείειαπότονχαρακτηρισμότουως "μερικώς ανάπηρο" μεβάσητον περί Ανακουφίσεως Παθό ντωνΝόμο, 20 25 αποφάσισενααπορρίψει την αίτησητουγιατίη αναπηρίατου 30 δεν οφείλεται στην "ενεργόν υπηρεσίαν αυτούεντη Δυνάμει", αλλά στη συμμετοχή του σε πραξικοπηματικές επιχειρήσεις για ανατροπήτης συνταγματικής τάξεως της ΚυπριακήςΔη μοκρατίας. Φωτοαντίγραφα,της αποφάσεως,όπωςκαι όλων των άλλων εγγράφων που αναφέρθηκανπιο πάνω επισυνά- 35 πτονται στην ΈνστασητηςΕπιτροπής. Στη Γνωμάτευση του Γενικού Εισαγγελέα γίνεται αναφορά στον ορισμό του όρου "Ενεργός Υπηρεσίας" στο άρθρο 2 των Περί Εθνικής Φρουράς Νόμων 1964-1968 και στη συνέχεια ασχολείται μετηνερμηνείατουάρθρου 19τωνπιοπάνωΝόμων καιλέγει:"Εκ του άρθρου 3 των προρρηθέντων Νόμων προκύπτει 1760 40 3 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 Χ'ΤΙέτρον ν.Δημοκρατίας Λοΐζον,Π. σαφώς ότι η ίδρυσις και συγκρότησις της Δυνάμεως εγένετο διασκοπούςαμύνηςτηςΔημοκρατίαςκαιουχίανατροπήςτων νόμων υφισταμένων αρχώναυτής. Συνεπώςδύναταιβασίμως να υποστηριχθή ότι εάν πρόσωπον τι εφονεύθη διαρκουσών των πραξικοπηματικών ενεργειών το τοιούτον δεν συνέβη'εν ενεργώ υπηρεσία'ούτε είναι νομικώς ορθήηδιαπίστωσις του ΓΕΕΦότι τα μέληταύταετραυματίσθηκανήεφονεύθησαν 'εν υπηρεσίαενδιατεταγμένητοιαύτηκαιένεκεναυτής'. Καίτοι το άρθρον 19 δεν είναι σαφώς συντεταγμένον, εν τούτοις οσκοπός τουνομοθέτου καθίσταται εμφανής. Δεν δύναται ναυποστηριχθήότι μέλοςτηςΔυνάμεως όπερ εφονεύθη κατά την διάρκειαν πραξικοπηματικών επιχειρήσεων εφονεύθη εν ενεργώ υπηρεσία εν τη Δυνάμει, καθ'όσον η κατάτηνστιγμήν τουθανάτουυπηρεσία τουφονευθέντος δεν απέβλεπεν ούτε εις την άμυναντης Δημοκρατίας ούτε εις την διασφάλισιντηςανεξαρτησίαςκαιεδαφικήςαυτήςακέραιότητοςήτηςζωήςήπεριουσίαςεντηΔημοκρατία,ενώτουναντίον καταφανώςετεινεν εις την ανατροπήν της εν τηΔημοκρατία συνταγματικής τάξεως και καθίστα την Δημοκρατίαν πλέον ευάλωτον ενπεριπτώσει εχθρικής εισβολής. Εις την ερμηνείαν του όρου 'ενεργός υπηρεσία'εφαρμόζο: νταιaLπαρατηρήσειςεπίτουόρου'υπηρεσία'ειςτοάρθρον 70 τουΕλληνικού ΣτρατιωτικούΠοινικούΚωδικός (αντιστοίχου προς τοάρθρο49 των ημετέρων περί ΣτρατιωτικούΠοινικού Κωδικός καιΔικονομίας Νόμων 1964 έως 1967). Όπως τονίζει ο Μπουρόπουλος (Ερμηνεία του Ποινικού Κωδικός κατ'άρθρονΤόμος Ι,Αθήναι 1959, σελ. 62-63) '.... η διάταξις του άρθρου 70 Στρατ.Π.Κ. τιμωρούσα την ανυπακοήν εις διαταγήν αφορώσαν εκτέλεσίν υπηρεσίας, - προϋποθέτει επίσης ότι η διαταγήείναινόμιμος τύποιςκαι ότι OL'αυτήςδιατάσσεται ενέργεια, αναγόμενηεις τηνυπη•ρεσίαντουτεπροστάσσοντος καιτουδιατασσομένου. Πα ρέχεται δ' ούτω εις τον διατασσόμενον το δικαίωμα να ελέγξητηντοιαύτηννομιμότητα τηςδιαταγής. 40 Όθεν,ανοστρατιωτικός εκτέλεσηπράξιναξιόποινονκατά διαταγήν του αρχηγού του άσνετον όλως ποος την υπηοεσίαν, πράττει αδίκως,μηδυνάμενος να επικαλεσθή τοαρ θρ. 21 Π.Κ. (όπερ έχει εφαρμόγήν και επί των στρατιωτι1761 Λοΐζου, Π. Χ'Ώέτρου ν.Δημοκρατίας
(1990)κών εγκλημάτων, καθ' αορίζει ο Στρ.Π.Κ.ενάρθρω2αλ λά καιο Π.Κ. εν άρθρω 12).' Σημειωτέον ότι ο ημέτερος Ποινικός Κώδιξ δεν περιέχει διάταξιν παρομοίανπρος την του άρθρου21 του Ελληνικού Ποινικού Κωδικός. Τουναντίον δύναταινα υποστηριχθή ότι εν προκειμένω εφαρμόζονται αι αρχαί του common law (ίδε άρθρον 3του Ποινικού Κωδικός (Κεφ. 154), συμφώνως προς τας οποίαςδιαταγαίανωτέρων (superior orders)) καταφώρως παρανόμωςδοθείσαι δενδύνανταινααποτελέσουν υπεράσπισιν ήνομικήν δικαιολογίαν εν περιπτώσει εκτελέσεωςαυτών. (Ίδε λεπτομέρειας εις Russell: On Crime 12th Edition Vol. 1 London 1964 pp.87-90). Εξ άλλου ο Μαγκάκης(Η Σύγκρουσις Καθηκόντων εν τω Ποινικώ Δικαίω,Αθήναι 1955 σελ. 110)παρατηρείότι- 5 10 15 "...υπότην έκφρασιν 'οιαδήποτευπηρεσία'τηνοποίανχρη σιμοποιεί ο Στρατ.Π.Κ. εν αρθρ.70δεν δύναταινα περιληφθήκαιητέλεσιςμιαςποοδήλωςεγκληματικήςπράξεως. 20 Καθ' ημάς,αναφερώνονόμος 'οιανδήποτευπηρεσίαν',δεν είναιδυνατόννανοήκαιτηντέλεσινενόςπροδήλουεγκλή ματος. Διότι ηδέσμευσις τουέλληνοςστρατιωτικούειςτας προδήλως εγκληματικός διαταγάςτων ανωτέρων του,την οποίαν ούτε και αυτόςο εθνικοσοσιαλιστής νομοθέτης, ως 25 ανωτέρω ελέχθη,δεν ετόλμησεναεπιβάληκαιτηναυθαιρεσίανσοβαρώςυποθάλπει,υποσκάπτουσαούτωτα θεμέλεια του ισχύοντος καθεστώτος κράτουςΔικαίου,καιανάρμο στος τυγχάνειέναντιτωνπαραδόσεωνκαιτηςτιμήςτουελ ληνικού στρατεύματοςκαιδενσυνάδει τέλος προςτοπολι- 30 τιστικόν επίπεδον τουελληνικού λαού.' Εκτων προρρηθέντωνπροκύπτειότι εκάστη συγκεκριμένη υπόθεσις δέον να εξετάζηται επί των ιδίων αυτής γεγονότων και περιστάσεων και εάν εθνοφρουρός εφονεύθη κατά την 35 διάρκειαν πραξικοπηματικών επιχειρήσεων τότε ούτε το προρρηθέν άρθρον 19 των Νόμων ούτε οι σχετικοί Κανονι σμοίεφαρμόζονται." Είναι ηθέση του αιτητήότι ουδέποτε έλαβε μέρος σε πραξικο- 40 πηματικές ενέργειες και ότι πάντοτε ενεργούσε σύμφωνα με τις διαταγέςτωνανωτέρωντουοιοποίοι μέχρισήμερα είναιαξιωμα τικοί της Εθνικής Φρουράςκαι μάλιστα,κατάτον αιτητή,προή χθησαν. Επομένως,όπως ισχυρίζεται,ηεπίδικηαπόφαση λήφθη1762 3ΑΛΛ. 5 10 15 Χ'ΤΙέτρονν.Δημοκοατίας Λοΐζον, Π. κε κάτωαπόπλάνηπερί ταπράγματα, αφούκαι ηεπιστολή του Διευθυντή της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, επιβεβαίωνε τησυμπτωματικήύπαρξητου αιτητήκαι των άλλων πέντε στρα τιωτώνπουυπήρξανθύματαγιατίποτέδενέστρεψανταόπλατων κατάτης αστυνομίας. Επιπλέον ο αιτητής,όπως ισχυρίζεται,ου δέποτε πίστεψε ότι το αυτοκίνητο που επέβαινε είχεσχέσημετα προπορευόμενα δύοαυτοκίνηταπουήσανγεμάταστρατιώτες. Δεν θαυπεισέλθω στηνκρίσητουαρμοδίουοργάνουωςπρος ταγεγονότα,γιατί τέτοια ενέργεια δενδικαιολογείται κάτω από τις αρχέςτουΔιοικητικού Δικαίουπουδιέπουν τοθέμα.Ενπά ση περιπτώσει όμως και αν ακόμη εκρίνετο ότι ο αιτητής βρίσκετο σε ενεργόυπηρεσία κατάτον ουσιώδη χρόνο τουτραυμα τισμού του και πάλιν δεν δικαιούται σε αποζημίωση για τους πιοκάτω λόγους. Ηπροσβαλλόμενη απόφασηβρίσκει νομικό στήριγμα στοάρ θρο20τωνπερί ΕθνικήςΦρουράςΝόμωντου 1964 έως 1989. Συ γκεκριμένα τοάρθρο20αναφέρει: 20 30 "20. Παν μέλος της Δυνάμεως όπερ κατέστη καθ'ολοκλη ρίαν ανίκανον, ήμερικώς ανίκανον εις βαθμόνπέραντωνδε καπέντε τοις εκατόν, προς άσκησιν οιασδήποτε εργασίας συ νεπείατραυμάτωνήασθενείαςαμέσωςοφειλομένων ήοφειλομένης εις την ενεργόν υπηρεσίαν εν τηΔυνάμει, λαμβάνεικα τάτηνδιάρκειαντηςζωήςτουκαι,ενπεριπτώσει θανάτουαυ τούοφειλομένου εις τατοιαύτατραύματαήασθένειαν του,οι εξαυτούκατάτηνημέραντουθανάτουτου εξαρτώμενοι λαμβάνουσιν,σΰνταξιν ή χορήγημασυμφώνως προς κανονισμούς εκδιδόμενους υπότουΥπουργικού Συμβουλίου." 35 Ενόψει τουγεγονότος ότι ηανικανότητατου αιτητήείναι μό νο 10%, σύμφωνα με Γνωμοδότηση του Ιατροσυμβουλίου, ορθά τοαίτηματουαιτητήαπορρίφθηκε, μιακαιτοάρθροαυτότουνόμουαπαιτείανικανότηταπέραντρυ 15%. 25 40 Επιπλέον, η περίπτωση του αιτητή δεν καλύπτεται ούτε και από τον περί Ανακουφίσεως ΠαθόντωνΝόμοτου 1988 (αρ. 114 του 1988). ΟΝόμοςαυτόςεφαρμόζεται σε ανάπηρουςμεβαθμό αναπηρίαςκυμαινόμενο μεταξύ 16% και 99% (μερικώς ανάπη ρος)καιγιαπλήρως ανάπηρουςμε βαθμόαναπηρίας 100%.Ση μασία έχει ο ορισμός του όρου "μερικώς ανάπηρος"τουάρθρου 2 τουΝόμουπουπροβλέπει ότι:1763 Αοΐζου, Π. Χ'ΊΙέτρουν.Δημοκρατίας
(1990)"(α)πανμέλοςτηςΔυνάμεως το οποίον κατέστη,προσωρινώς ή μονίμως ανίκανονπροςεργασιαν εις βαθμόνκυμαινόμενον μεταξύ των δεκαέξ και ενενήκοντα εννέα τοις εκατόν,αμ φοτέρων περιλαμβανομένων, τοις τοιαύτης ανικανότητος και του βαθμού αυτής προερχομένων αποκλειστικώς εκ τραυμάτων ή ασθενείας αμέσως οφειλομένων εις την ενερ γόν υπηρεσίαν του εν τηΔυνάμει. 5 (β) πάνταΈλληνα Κύπριον όστις κατέστη, προσωρινώς ήμο νίμως, ανίκανος προς εργασίαν εις βαθμόν κυμαινόμενον μεταξύτων δεκαέξ.καιενενήκοντα εννέατοις εκατόν αμφο τέρων περιλαμβανομένων, τοις τοιαύτης ανικανότητοςκαι τουβαθμούαυτήςπροερχομένων αποκλειστικώς(ι) εκτραυμάτωνήασθενείαςαμέσωςοφειλομένων ειςπάρασχεθείσανκατάήμετάτην 15ηνΙουλίου 1974υπηρεσίαν,ή (ιι) εκ τραυμάτωναμέσως οφειλομένων ειςταςκατάήμετά το πραξικόπηματης 15ης Ιουλίου 1974, ή τας υπό της Τουρκικής Εισβολής της20ηςΙουλίου, 1974,δημιουργηθείσαςσυνθήκας." 10 15 20 Γιαναθεωρηθείκάποιοςανάπηροςμετονπιοπάνωορισμόθα πρέπει ο βαθμόςτης αναπηρίαςναξεπερνά το 16%. 25 Το ίδιο συνέβαινε και με τον καταργηθέντα Περί Χορηγημάτων εις Εξαρτώμενους Πεσόντων και εις Αναπήρους Νόμο του 1978 (Νόμοςαρ. 69 του 1978). Στο άρθρο 2 του Νόμου αυτού στον ορισμό του όρου "μερί- 30 κώς ανάπηρος" απαιτείτοκαι πάλιν βαθμός αναπηρίαςτουλά χιστον 16%. Εγείρεται βέβαιακαιτο θέμακατάπόσο θαμπορούσε ναστη ριχθείηεπίδικηαπόφασησελόγους άλλους από εκείνους πουδί δονταιπρος υποστήριξη της. Ηαπάντησηείναι θετικήκαιπρος υποστήριξη της θέσεως αυτής παραπέμπω στην απόφαση της Ολομέλειας στην απόφαση P. Christodoulides and Others v. Republic
(1984)3C.L.R. 1297, όπουστησελ. 1303αναφέρεται: "It follows, therefore, that provisions; because it is, a firmlyestablishedprinciple of AdministrativeLaw thatevenifan administrativedecision could nothavebeen validlybasedonthe legal reason which was actually stated in support of it such 1764 . 35 40 3 ΑΛΛ. 5 10 15 20 Χ'ΤΙέτρου ν. Δημοκρατίας Λοΐζου, Π. decision shouldstill be upheld judicially if it could, nevertheless, be reached validly on the basis of some other legal reason (see, inter alia, in this respectPikis v. The Republic
(1967)3 C.L.R. 562,575, Spyrou(No. 1)v. The Republic
(1973)3C.L.R. 478, 484, AkinitaAntboupolisLtd v.The Republic
(1980)3 C.L.R. 296, 303 and Paraskevopoulou v. The Republic
(1980)3 CL.R. 647,661,662)." Έστωκαιανακόμαη αναπηρίατουαιτητήθεωρηθεί ότι οφειλόταν σε "ενεργό υπηρεσία εν τη Δυνάμει" τότε ορθά το αίτημα του απορρίφθηκε σύμφωνα με το άρθρο 20 των περί Εθνικής ΦρουράςΝόμων του 1964 έως 1989. Είναιφανερόαπό ταπιοπάνω,ότι η απόφασητης Επιτροπής νααπορρίψει τοαίτηματουαιτητήείναι ορθήκαινόμιμηκαισαν αποτέλεσμα η προσφυγήαπορρίπτεταιχωρίς οποιαδήποτεδιατα γήγια έξοδα. Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίς ' έξοδα. 1765