(1990)8 Ιουνίου,1990 [ΝΙΚΗΤΑΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΣ, Αιτητής, ν. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΔΙΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ
- ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΗΣΕΩΣ,
- ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΜΕΡΙΜΝΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΚΤΟΠΙΣΘΕΝΤΩΝ ΚΑΙ ΠΑΘΟΝΤΩΝ,
- ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΕΓΓΡΑΦΗΣ (ΑΡ.2), Καθ' ων η αίτηση. (Υπόθεση Αρ. 679/89). Διοικητική πράξη — Εκτελεστή — Περιστάσεις ελλείψεως εκτελεστότητας τηςπροσβαλλόμενης πράξης στην κριθείσα περίπτωση. Αναθεωρητική Δικαιοδοσία — Δικαστικός Έλεγχος — Επέμβαση Δι καστηρίου — Όρια μεβάση τοΆρθρο 146 τουΣυντάγματος. Ο αιτητής προσέβαλε τηναπαίτηση ναεκκενώσει και παραδώ σει προσφυγική κατοικία που είχε παραχωρηθεί στους γονείςτου, αμφισβητώντας ταυτόχρονα την προπολλού ακύρωση της προ σφυγικής ταυτότητας τουιδίου. 5 10 Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτοντας ως απαράδεκτη την προσφυγή, αποφάσισε ότι: Η ειδοποίηση -αντικείμενο τηςπροσφυγής -δενέχει ταουσία15 στικά γνωρίσματα τηςεκτελεστής διοικητικής πράξης. Ηειδοποί ηση για εκκένωση της κατοικίαςδεν παρήγαγεέννομα αποτελέσμα τα διοικητικής φύσεως. Ήταν απόρροια συμβατικής σχέσης απο κλειστικά με τους γονείς τουαιτητή. Ούτε είναι δυνατό να ταυτι σθεί μετηνάσκηση δημόσιας εξουσίας. 20 1968 3 ΑΛΛ. θαλασσινός ν. Δημοκρατίας (Αρ. 2) Ελλείπει εδώ η βασική προϋπόθεση νομιμοποίησης για την άσκησηαίτησης ακυρώσεως γιατίη ειδοποίηση δεσυνιστάεκτελε στήδιοικητική πράξη. Ούτε το δεύτερο αίτημαθεραπείαςμπορεί ναεπιτύχει. 5 10 ΤοΑρθρο 146τουΣυντάγματοςκαθορίζειτηνέκτασητωνεξου σιώντουδικαστηρίου. Η δικαιοδοσίατουείναιακυρωτική. Το δι καστήριο έχειτην αποκλειστική αρμοδιότηταναακυρώσει μια δι οικητική πράξηήνατηνεπικυρώσει.Δενέχειεξουσίαναυποκαταστήσειτη διοίκησηή νατηςεπιβάλει ναπροβεί σεορισμένεςενέρ γειεςόπωςστην πραγματικότηταζητάεδώο αιτητής. Ηπροσφυγήκαι ηενδιάμεση αίτηση απορρίπτονταιχωρίςέξοδα. 15 Αναφερόμενες υποθέσεις: Χατζηπαναγήν. Δημοκρατίας
(1989)3(Γ)Α.Α.Δ. 1079, 20 Αδάμονν. Δημοκρατίας
(1989)3(Δ)ΑΛΑ. 2723. Προσφυγή-Ενδιάμεση Αίτηση. Προσφυγή εναντίον της απόφασηςτων καθ' ων η αίτηση να 25 απαιτήσουναπότον αιτητήνα παραδώσεικενήκατοχή σπιτιού το ό^όίοΙίχΟά^άχωρηθεί στον πατέρατου από^ηνΎπηρεσίοΓ Μερίμνης και Αποκαταστάσεως Εκτοπισθέντων καιΠαθόντων, καθώςκαιενδιάμεση αίτησηγιαχορήγηση διατάγματος αναστο- λής της εν λόγω απόφασης.. 30 Α. Κληρίδης, για τον Αιτητή. Π. Κληρίδης, Ανώτερος Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για τους Καθ' ων ηαίτηση. 35 Cur. adv. vult. 40 ΝΙΚΗΤΑΣ,Δ.: Το αντικείμενο της υπόθεσης είναι ειδοποίη σηημερ.22/8/89που το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως (καθού 1)απέστειλε στον αιτητή.Συγκεκριμένα του ζήτησε ναπα ραδώσει, σε τακτή προθεσμία, κενή κατοχή σπιτιού στην οδό Δώρου Αλάστου 11, Λευκωσία. Το σπίτι βρίσκεται σε ένααπό τους οικισμούς που ανήγειρε ηκυβέρνηση της Δημοκρατίαςστα πλαίσια προγράμματοςγια προσωρινή ανακούφισηκαι αποκα1969 Νικήτας, Δ. θαλασσινός ν. Δημοκρατίας (Αρ. 2)
(1990)τάσταση των προσφύγων της τουρκικής εισβολής. Το πρώτο αίτηματης προσφυγής είναι ότι ηπαραπάνω πρά ξη ήαπόφαση, όπως αποκαλείται στην αίτηση, δε δημιούργησε έννομες συνέπειες επειδήείναι άκυρη. Επιζητείταιεπίσης δήλωση του δικαστηρίου ότι ο αιτητής,όντας κάτοχος προσφυγικής ταυτότητας,έχειτην ιδιότητατου εκτοπισθέντα καισυνεπώς δι καιούται στην κατοχήκαιχρήση της οικίαςαυτής. 5 Το ιστορικό της υπόθεσης, στο βαθμόπουαποτελεί αμοιβαία 10 αποδεκτή βάση,συνοψίζεται ως εξής. Ο αιτητής γεννήθηκε στα Φτέρυχα της επαρχίας Κερύνειας. Το 1956 προσλήφθηκε στη Δημόσια Υπηρεσία. Φαίνεται πως έκτοτε υπηρέτησε εκτός της επαρχίας από την οποία κατάγεται. Εν πάση περιπτώσει κατά τηνπερίοδοτης εισβολής οαιτητήςδιέμενε στηΛευκωσία. Είναι 15 όμως ο ισχυρισμός του ότι ημόνιμη κατοικίατουήτανστο Καραβά στην επαρχίαΚερύνειας όπουείχεδικό του σπίτι και έμε νε εκεί 3 έως 4 φορές την εβδομάδα.Ας σημειωθεί ότι κατέθεσε ως τεκμήριο τίτλο ακινήτου στο όνομα του που περιγράφεται ως ακολούθως: "χωράφι μεδύο δωμάτια,λάκκο, μια δεξαμενή, 20 ένασταύλο καιδένδρα".Προσκόμισε επίσης βεβαίωσηαπό εται ρεία μεταφορών και τον ιδιοκτήτη του σπιτιού που ζούσε στη Λευκωσία πουτείνουν ναυποστηρίξουν τον ισχυρισμό τουπου αφορά στο συνήθη τόπο διαμονήςτου. 25 Από τηνάλληοι καθώναμφισβήτησαντηθέσητουαιτητή,προ βάλλοντας τον ισχυρισμό ότι το όνομα του δεν περιλαμβάνεται στους εκλογικούς καταλόγους Καραβά και ακόμηότι δεν υπήρξε ποτέ, είτε ως ιδιοκτήτης ήκάτοχος κατοικίας,συνδρομητής της ΑρχήςΗλεκτρισμού. Ταστοιχείααυτά,σύμφωναμετηνεισήγηση, 30 ισχυροποιούν τηδιαπίστωσητωνκαθώνότιπριντηνεισβολήοαιτητής είχε τη μόνιμη κατοικία του στη Λευκωσία. ΗδευπόθεσηΣοψονλης Χ'Ήαναγή ν. Δημοκρατίας
(1989)3(Γ) Α.Α.Δ. 1079, στην οποίαη απόφασηεκδόθηκεστις 13/5/89, πουεπικαλέστηκε ο αιτητής,δενπροωθεί τηνυπόθεσητου. Γιατίκατάτοσκεπτικότης 35 ησυνήθης διαμονή δημοσίου υπαλλήλου ήαστυνομικού συσχετί ζεται περισσότερο μετηνέδρατηςεργασίαςτουπαρά μετοντόπο καταγωγήςτου.Όπωςκαινάχειτοπράγμα,έναείναιγεγονός.Με τάτην εισβολήο αιτητής είχεαποταθείστην Υπηρεσία Εγγραφής του Υπουργείου Εσωτερικών (καθού 3)που τον εφοδίασε με την 40 προσφυγικήταυτότητααρ. 11169 ημερ. 7/8/74. Στο σημείο αυτόχρειάζεται μιασύντομη παρεμβολήγιαναεξη γήσω γιατί τα επιχειρήματατου αιτητή είχαν σαν κύριο άξονατο 1970 3 Α.Α.Δ. θαλασσινός ν. Δημοκρατίας (Αρ. 2) Νικήτας, Λ. θέμα της διαμονής του. Το Σχέδιο Βοήθειας Εκτοπισθέντων και Παθόντων,πουείχεεγκρίνει τοΥπουργικό Συμβούλιο μετηνυπ' αρ. 13.503 απόφασητουτης 19/9/74 γιατηναντιμετώπισητουπρο σφυγικού προβλήματος,δίνει τον ορισμό του "εκτοπισθέντος" για 5 τουςσκοπούςτουΣχεδίου.Σύμφωναμετηνπαράγραφο2,εκτοπι σθέντες θεωρούνταιεκτόςάλλωνκαιταπρόσωπαπουημόνιμηκα τοικίατουςβρίσκεται σεκατειλημμένη απότουςΤούρκουςή απρο• σπέλαστη περιοχή.Η ιδιότητατουεκτοπισθέντααποτελείπροϋπό θεση γιατηνέκδοσηπροσφυγικήςταυτότηταςκαιτηνπαροχήβοή10 θειαςσύμφωναμεταγενικάκριτήριαπουέθεσεηπαράγραφος3
(11)τουΣχεδίου. Αλλάαςσυνεχίσουμεμεταγεγονότα.Στις27/10/83η Υπηρεσία Μερίμνης και Αποκατάστασης Εκτοπισθέντων και Πα θόντων(καθού2)παραχώρησεστονπατέρατουαιτητήτοσπίτιτης οδούΔώρου Αλάστου 11.Σεαυτόέζησεμέχρι το θάνατοτου στις 15 3/8/
- Είναιτουποστατικόπουδιεκδικείτώραοαιτητής.Θαπρέ πει πάντως να τονισθεί ότι ο αιτητής,που παρέμεινε άγαμος, δεν συγκατοικούσε με τον πατέρατου. Ηπαραχώρησηαφορούσε τον τελευταίο μόνο. Θα πρέπει ακόμη να τονισθεί ότι, σύμφωνα με ένορκητουδήλωση,στοσπίτι αυτόέμεινεγιαλίγοχρονικόδιάστη20 μαπριν το θάνατοτου πατέρατου,που ήταν προχωρημένης ηλι κίας,γιανατουπαρέχειόπωςαναφέρει"τηστοργήκαιαρωγή"του. Αυτόπουλείπει στην εικόνακαιπρέπεινασυμπληρωθεί είναι οι ενέργειες της Υπηρεσίας Εγγραφήςπροκειμένου να διακριβώ25 σει εάν οι κάτοχοι προσφυγικής ταυτότηταςήτανπράγματιεκτοπισθέντεςΓΑπότον ΙανουάριοτουΊ987 πληροφόρησε τουςδημό^ σιους υπαλλήλους πουείχαντέτοιαταυτότηταότι όφειλαννασυ μπληρώσουν και υποβάλουν το συνημμένο στην επιστολή που τους απέστειλε έντυπο για έλεγχο και αντικατάστασητηςταυτό30 τητάς τους. Ανάμεσα στους ενημερωθέντες ήταν και ο αιτητής (βλέπε επιστολή μεημερ.26-28/1/87 στοδιοικητικό φάκελο). Στις 4/11/88οαιτητήςζήτησεαντίγραφοτηςαρχικήςδήλωσης πουυπέ βαλε για να πάρει ταυτότητα,αλλά δεν έκαμε οποιαδήποτεάλλη ενέργεια.Έτσιστις22/11/88ειδοποιήθηκεεγγράφωςαπότην Υπη35 ρεσία Μερίμνης ότισύμφωνα μεταυφιστάμενακριτήριαηταυτό τηταυπ' αρ. 11169 δενθεωρείται πιαέγκυρη. Οαιτητήςδενπήρε οποιοδήποτεμέτρογιατηνεξέλιξη αυτή,αλλάμετάτοθάνατοτου πατέρατουκαιτηλήψη της επίδικηςειδοποίησης, προσέφυγε στο " δικαστήριοδιεκδικώνταςτο σπίτι γιαλογαριασμότου. 40 Παραθέτω τώρα,αλλά σε γενικό περίγραμμα,τις εισηγήσεις τουαιτητή:
- Το κεντρικό επιχείρημα που πρόβαλε είναι ότι εφόσον η 1971 Νικήτας, Δ. θαλασσινός ν. Δημοκρατίας (Αρ. 2)
(1990)ακίνητη ιδιοκτησία όπως και η μόνιμη του κατοικία ήταν στον Καραβά πρέπει αναντίρρητανα θεωρείται "εκτοπισθείς". Έχο ντας δε υπόψη τη φύση του επαγγέλματος του η διαμονή του εκτός Κερύνειας είχετο χαρακτήρα της προσωρινότητας. 5
- Ηαμφισβήτηση της παραπάνω ιδιότητας με την ακύρωσηή ανάκληση της προσφυγικής ταυτότητας του αιτητή είναι άκυρη. Κατάκύριο λόγοδιότι δεν προηγήθηκε έρευνα απότο διοικητικό όργανοπρος διακρίβωση τουτόπουδιαμονήςτου με αποτέλεσμα να πλανηθεί αναφορικάμεαποφασιστικήςσημασίας πραγματικό 10 περιστατικό. Διαζευκτικά ηανάκληση δεν είναι επιτρεπτή στην κρινόμενη περίπτωση λόγω του μακρού χρόνου που διέρρευσε από την έκδοση της ταυτότητας και των δικαιωμάτων που απέ κτησε στο αναμεταξύοαίτητής.Αντιπαρατέθηκε στο σημείοαυτό ότι η ακύρωση επιβαλλόταν γιατί ο αιτητής ενήργησε δόλια με 15 αποτέλεσμα ηδιοίκηση ναοδηγηθεί σε πεπλανημένηπράξη, δηλα δήνατουπαραχωρήσειπροσφυγική ταυτότητα. Το πρώτο και κύριο ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί,δε δομένου ότι η απάντηση επηρεάζει αποφασιστικά τις απαντήσειςστα επόμενα ερωτήματα,είναι αυτόπουθέτει ημίααπότις δύο προδικαστικές ενστάσεις των καθών: ότι το πρώτοαίτημα της προσφυγής είναι απαράδεκτο. 20 Η εισήγηση είναι ότι ηπροσφυγή δεν προσβάλλει εκτελεστή 25 διοικητικήπράξη. Ηαπαίτησητουκαθού 1 γιαανάκτηση κατο χής από μη δικαιούχο πρόσωπο αποτελεί ενέργεια που είναι επακόλουθο της συμβατικής σχέσηςπουυπήρχε μεταξύκράτους και των γονέων του αιτητή με τους οποίους είχε καταρτισθεί σύμβαση για αποκλειστική χρήση του σπιτιού από τους ιδίους. 30 Έτσι δεν υπάγεταιστον ακυρωτικό έλεγχο του δικαστηρίου. Η άλληπλευρά αντιτάσσει ότιη διαφορά πουδημιουργήθηκε είναι ακυρωτικού χαρακτήρα διότι η προστασία των εκτοπισθέντων βρίσκεται μέσα στην εμβέλεια του δημόσιου δικαίου. 35 Κατάτηνάποψημουταεπιχειρήματατουδικηγόρουτωνκαθών είναι έγκυρα. Η ειδοποίηση- αντικείμενο τηςπροσφυγής - δενέχει τα ουσιαστικά γνωρίσματα της εκτελεστής διοικητικής πράξης. Η ειδοποίησηγια εκκένωσητηςκατοικίαςδεν παρήγαγεέννομα απο τελέσματα διοικητικής φύσεως.Ήταναπόρροιασυμβατικήςσχέσης αποκλειστικά μετουςγονείς τουαιτητή.Ούτε είναιδυνατόνα ταυ τισθεί μετην άσκηση δημόσιας εξουσίας. Η γνώμη μου ισχυροποι είται,πιστεύω,απότο παρακάτωαπόσπασμαστο Σπηλιωτόπουλο "ΕγχειρίδιοΔιοικητικού Δικαίου" 1981,παραγ.424,σ. 383: 1972 40 3 Α.Α.Δ. 5 10 θαλασσινός ν. Δημοκρατίας (Αρ. 2) Νικήτας, Δ. "Δεν περιλαμβάνονται εις ταςδιοικητικός πράξεις καισυνε πώς δεν υπόκεινται εις αίτησα ακυρώσεως, αι πράξεις των οργάνων του Κράτους και των λοιπών δημοσίων νομικών προσώπων, αι εκδιδόμεναι είτε εις το πλαίσιον συμβατικών σχέσεων ρυθμιζόμενων υπότου διοικητικού ήτου ιδιωτικού δικαίου είτε άλλων σχέσεων, δια των οποίων δεν ασκείται δημοσία εξουσία. Αι πράξεις αυταί δημιουργούν διαφοράς ιδιωτικού δικαίου υπαγομένας εις την αρμοδιότητα τωνπο λιτικών δικαστηρίων εάνεξεδόθησαν βάσει ειδικών κανόνων τουδιοικητικού δικαίου,δημιουργούν διοικητικάς διαφοράς ουσίας υπαγομένας εις τα τακτικά διοικητικά δικαστήρια ή τα πολιτικά δικαστήρια. Εις αμφοτέρας τας περιπτώσεις aL ανωτέρω πράξεις δεν υπόκεινται εις αίτησιν ακυρώσεως, η οποία,τυχόν ασκούμενη κατ' αυτών,είναι απαράδεκτος." 15 20 Βλέπε επίσης Μ. Στασινόπουλου "Δίκαιο Διοικητικών Διαφο ρών" σ. 45 επ.,73 επ.,Γ. ΠαπαΧατζή"Μελέται επί του Δικαίου των Διοικητικών Διαφορών" σ.162 επ.,καιτημελέτητου Ι.Τσεβελεκάκη "Συμβάσεις της Διοικήσεως και Ακυρωτικές Διαφορές" στο Νομικό Βήμα,τόμος 37,σ.
- Ανάλογα στοιχεία εμφανίζουν οι αποφάσεις του ΣΕ808/37, 1071/38και 269/39που αφορούσαν επίσης θέματα προσφύγων. Από το σκεπτικό παραθέτωτο αιτιολογικό έρεισμα τους όπως -25—διατυπώνεται-στο-Συμπλήρωμα-Νομολογίας-του-ΣΕ-1935-1952-— ^ — στη σ.
- 30 "Απαράδεκτος αίτησις περί ακυρώσεως πράξεως εκπτώσεως ως υποκείμενης αστικής διαφοράς της αρμοδιότητος τωντακτικών δικαστηρίων". Πρέπειναλεχθείστο σημείοαυτόότι το Σχέδιο Βοηθείας, ανωτέ ρω,περιέχει επίσης πρόνοιες που διέπουν την έκπτωσηδικαιού χων εκτοπισθέντων καιπαθόντωναπόταδικαιώματατους. 35 40 Κατάτηναπόφασημουελλείπειεδώη βασικήπροϋπόθεσηνο μιμοποίησης γιατηνάσκησηαίτησης ακυρώσεως γιατί ηειδοποί ησηδε συνιστά εκτελεστήδιοικητικήπράξη. Ούτετοδεύτεροαί τημαθεραπείαςμπορείναεπιτύχει. Η υπόθεσηΣοφούληςΧ"Παναγή, ανωτέρω,καιηυπόθεση ΕλένηΑ. Αδάμονν. Δημοκρατίας
(1989)3(Δ)Α.Α.Δ.2723,δενυποστηρίζει τέτοιο αίτημα.Ήτανκαι οι δύοπεριπτώσεις στιςοποίες ηΥπηρεσία Εγγραφήςακύρωσεή αρνήθηκενααντικαταστήσει προσφυγικήταυτότητα.Αλλά οιαιτητές είχαν αμφισβητήσει τηνομιμότητα των σχετικώναποφάσε1973 _ Νικήτας, Δ. θαλασσινός ν. Δημοκρατίας (Αρ. 2)
(1990)ων απευθείας. Το στοιχείο αυτό όπως και άλλα τιςδιαφοροποι ούν απότην κρινόμενη υπόθεση.Το αρθρ. 146 τουΣυντάγματος καθορίζει την έκταση των εξουσιών του δικαστηρίου. Η δικαιο δοσία του είναι ακυρωτική.Το δικαστήριο έχει την αποκλειστική αρμοδιότητα να ακυρώσει μια διοικητική πράξηήνα την επικυρώσει. Δεν έχει εξουσία ναυποκαταστήσει τη διοίκηση ή να της επιβάλει να προβεί σε ορισμένες ενέργειες όπως στηνπραγματι κότητα ζητάεδώοαιτητής. Για τους παραπάνω λόγους η προσφυγή απορρίπτεται ως απαράδεκτη. Αναπόφευκτα την ίδια τύχη έχει και η αίτηση για χορήγηση διατάγματος αναστολής που συνεκδικάστηκε με την κύρια αίτηση. Απορρίπτεται. Δεν επιδικάζονταιέξοδα. 5 10 Η προσφυγή και η ενδιάμεση αί- 15 τηση απορρίπτονται χωρίς έξοδα. 1974