3 ΑΛΛ 30 Ιουλίου, 1990 [ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟ ΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΛΟΥΚΙΑ ΠΑΥΛΙΔΟΥ, ΥΠΟΤΗΝ ΙΔΙΟΤΗΤΑΤΗΣ ΩΣΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΡΙΑΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥ ΑΠΟΒΙΩΣΑΝΤΟΣ ΝΙΚΟΛΑ ΠΑΥΛΙΔΗ, Αιτήτρια, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ,ΜΕΣΩΔΗΜΑΡΧΟΥ ΛΕΜΕΣΟΥ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΕΩΝ ΛΕΜΕΣΟΥ-ΑΜΑΘΟΥΝΤΑΣ, Καθ' ων η αίτηση. (Συνεκδικαζόμενες Υποθέσεις Αρ. 208/89, 209/89). 5 10 15 20 Αναγκαστική Απαλλοτρίωση — Επιλογή τηςλιγότερο επαχθούς λύσης — Η διοίκησηπρέπει να χρησιμοποιεί το μέτρο της απαλλοτρίω σης, εφόσον δεν προσφέρεται άλλη λύση για τηνπραγμάτωση του έργον δημόσιας ωφελείαςπου σκοπείται να εκτελεστείκαι πρέπει ναεξετάσειόλα ταδεδομένα καιπτυχές τουζητήματος προτού κα ταλήξει στην έκδοση του σχετικού διατάγματος. Συνταγματικό Δίκαιο — Σύνταγμα — Άρθρο 23— Δικαίωμα τηςιδιο κτησίας — Ηαποστέρηση ήο περιορισμός τουδικαιώματος αυτού από τηδιοίκηση,στις περιπτώσεις όπου επιτρέπεται από τις πρό νοιες τον Άρθρου αυτού, μεταξύ των οποίων είναι και η αναγκα στική απαλλοτρίωση, πρέπει να γίνεται μετάαπό πολλή μελέτηκαι επιμέλεια. Διοικητικό Δίκαιο — Εκτίμηση γεγονότων — Διακριτική εξουσία της Διοίκησης— ΤοΔικαστήριο δεν μπορεί να την νποκαταστήσει. Ταδιατάγματααπαλλοτρίωσηςημερ. 11.11.88και3.2.89αποτελούν αντικείμενο των προσφυγών208/89και 209/89αντίστοιχακαι αφορουν ακίνητη ιδιοκτησία του αποβιώσαντοςστο χωριό Πύργοςτης επαρχίαςΛεμεσού. Σκοπόςτωνδιαταγμάτωναπαλλοτριώσεωςήτανη ανέγερσηκαιεγκατάστασηεργοστασίουεπεξεργασίαςλυμάτωνγιατη 2667 Παυλίδου ν. Δημοκρατίας
(1990)λειτουργίατουαποχετευτικούσυστήματοςΛεμεσού-Αμαθούντος. Ηαιτήτριαζήτησε ακύρωση των επιδίκων αποφάσεων,ισχυρι ζόμενη ότισημειώθηκε παράβασητης σχετικής νομοθεσίας, υπέρ βαση ήκατάχρηση εξουσίας, παραβίασητων αρχών του διοικητικού δικαίου και του Αρθρου 23του Συντάγματοςκαι έλλειψηαι τιολογίας και επαρκούςτεχνοοικονομικής μελέτης. Οι δικηγόροι των καθ' ωνη αίτησηήγειρανπροδικαστικήένστα σηεναντίον της συνένωσης στις προσφυγές του Δημάρχου Λεμεσού ωςκαθ' ουηαίτησηυπ' αρ. 1 και ισχυρίστηκαν ότιοδήμαρχος Λε μεσού δεν ενομιμοποιείτο στηδιαδικασίαυπό την ιδιότητατουΔη μάρχου. Το Δικαστήριο αποδέκτηκε την προδικαστικήένσταση και απέρριψετις προσφυγές εναντίον τουκαθ'ουηαίτηση1. 5 10 15 Το Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψε τιςπροσφυγές και αποφάν θηκε ότι: ΗΔιοίκησηπρέπειναεξετάσει όλαταδεδομένακαιπτυχέςτουζη τήματοςπροτούπροβείσεαπαλλοτρίωση,πουείναιέναεπαχθέςμέτρο 20 γιατονπολίτητουοποίουηπεριουσίακαθίσταταιαντικείμενοτης. Το Συμβούλιο, στις κρινόμενες υποθέσεις, μετεκάλεσε ειδήμονες επί του θέματος απότοεξωτερικό, οιοποίοι έκαμανενδελεχήμελέτηεπίτό που,πουαφορούσετόσο τιςπροσφορότερες περιοχές γιατη δημιουρ γίατουέργουκαθώςεπίσηςκαιτοπροϋπολογιζόμενοκόστοςτου. Πέ- 25 ρααπόαυτό,ηδανειοδότησητουέργουαπόΔιεθνήΤράπεζα,προϋπο θέτει ειςβάθοςμελέτηπριναπότηναποδοχήτηςχρηματοδότησης.Ως εκτούτουοιεισηγήσειςγιαέλλειψη αιτιολογίαςήεπαρκούςμελέτηςή ότιηαπόφασητουΣυμβουλίουείναιπαράνομηδενευσταθούν. 30 Ηάποψη ότι υπήρχεπροσφορότερητοποθεσίαγιατηνεκτέλεση του έργου μεβάσητις δύο μελέτες των ειδικών δεν μπορεί ναεξε ταστεί, αφούτοΔικαστήριο δεν υποκαθιστάτην έρευνα καιαξιο λόγησηπουέκαμε το Συμβούλιο γιατο σκοπό αυτό. Η άσκησητης διακριτικής ευχέρειας τουΔικαστηρίου ήταν, ενόψει όλων των ανωτέρω,ορθήκαιεφικτή. 35 Οι προσφυγές απορρίπτονται χωρίς έξοδα. 40 Αναφερόμενες υποθέσεις: Agrotis v.ElectricityAuthorityofCyprus
(1981)3C.L.R. 503, Chrysochou Brosv.CY.T.A. andAnother
(1966)3C.L.R. 482, 2668 3Α.ΛΛ. Παυλίδουν. Δημοκρατίας GlykisandAnotherv. MunicipalCorporation ofFamagusta
(1967)3 C.L.R. 677, 5 Meridian Trading Co. Ltdv. Υπουργείου Εμπορίου και Βιομηχανιας
(1990)3Α.Α.Λ.
- Προσφυγές. 10 Προσφυγές εναντίοντων διαταγμάτων τουΣυμβουλίουΑποχετεύσεωνΛεμεσού- Αμαθουντας αναφορικά μεαπαλλοτρίωσηακί νητηςιδιοκτησίαςτουαποβιώσαντοςΝικόλα Παυλίδη. Γ.Κακογιάννης, γιατην Αιτήτρια. 15 Α. Τιμόθη γιαΧρ.Δημητριάδη,γιατους Καθ'ωνηαίτηση. Cur. adv. vult. 20 25 30 35 40 ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,Δ.: Γεγονότα: Η αιτήτρια είναι διαχειρίστρια της περιουσίας του αποβιώσαντος Νικόλα Παυλίδη. Μεαυτή την ιδιότητα έχει καταχωρίσει τις δύοσυνεκδικαζόμενες προ σφυγές εναντίον των διαταγμάτωναπαλλοτρίωσης πουεπηρεά ζουν ακίνητη ιδιοκτησία του μακαρίτη. Αναφ. προσφυγή208/89: Ηγνωστοποίηση τηςαπαλλοτρίω σης εδημοσιεύθη στις 15.7.
- Στις28.7.88υποβλήθηκεένσταση για τησκοπούμενη απαλλοτρίωση απότους δικηγόρους της αιτήτριας. Στις Π.11.88 εδημοσιεύθη στην επίσημη εφημερίδατο διάταγμα απαλλοτρίωσης ενώ ηαπάντησηστην ένστασητης αιτήτριας απότηναπαλλοτριούσα αρχή- καθ' ουηαίτηση2- φέ ρει ημερομηνία 11.1.
- Στοσημείο αυτό αναφέρωo n στην έν στασητωνδικηγόρων των καθ*ωνη αίτησηγίνεται εισήγηση ότι ηπιοπάνω απάντησητουΣυμβουλίου είναι επιβεβαιωτικήτης απόφασης πουεδημοσιεύθη στην επίσημη εφημερίδα τηςΔημοκρατίαςστις 11.11.
- Εγείρεται δηλαδήκατάέμμεσοτρόπο ζή τημα εκπρόθεσμου τηςπροσφυγής. Οι δικηγόροι τηςαιτήτριας αναπτύσσουν το θέμα στη γραπτή τους αγόρευση με αναφορά στη νομολογία, που είναι ευθυγραμμισμένη πάνωσ' αυτό, OL δε δικηγόροι των καθ' ωνηαίτησηδεσχολιάζουν παραπέρατο ζήτημα. Ηεντύπωση μουείναι πως,πολύ ορθά,το έχουν εγκατα λείψει γιατί,βάσει τηςνομολογίας ηεπίδικηαπόφασηέχει κοι νοποιηθεί στην αιτήτριαστις 11.1.89,αυτήδε αποτελεί τηναπά ντηση στην ένσταση πουυπέβαλε νομότυπα στη γνωστοποίηση απαλλοτρίωσης που εδημοσιεύθη στις 15.7.88.Οχρόνος επομέ2669 Αρτεμιόης, Λ. Παυλίδου ν.Δημοκρατίας
(1990)νως των 75 ημερών άρχισε ναμετράαπότις 11.1.89καιόχιαπό τις 11.11.88,πουεδημοσιεύθη το διάταγμα απαλλοτρίωσης,που κάμνει απλώς αναφοράστην προηγούμενη γνωστοποίηση. Αναφ. προσφυγή 209/89: Η δημοσίευση της γνωστοποίησης για την απαλλοτρίωση έγινεστις 7.10.88.Στις 17.10.88 υποβλή θηκε ένσταση για τη σκοπούμενη απαλλοτρίωση. Στις 12.1.89η ένσταση απορρίφθηκεκαιτοδιάταγμααπαλλοτρίωσης εδημοσι εύθηστην επίσημη εφημερίδατης Δημοκρατίαςστις 3.2.
- 5 10 Οι απαλλοτριώσεις αφορούν ακίνητη ιδιοκτησία του απο βιώσαντος στο χωριό Πύργος,επαρχίαΛεμεσού. Όπως αναφέ ρεται στα σχετικά διατάγματα, αυτές έγιναν για σκοπούςδημό σιας ωφελείας, δηλαδήτην ανέγερση και εγκατάστασηεργοστα σίου επεξεργασίας λυμάτων για την λειτουργία του αποχετευτικού συστήματος Λεμεσού-Αμαθούντος. 15 Νομικά Ζητήματα: Οι νομικοί λόγοι, όπως αυτοί εκτίθενται στις δύο προσφυγές, για να υποστηριχθεί ηακύρωση των επιδί κων αποφάσεων περιλαμβάνουν ισχυρισμό για παράβαση της 20 σχετικής νομοθεσίας, υπέρβασηήκατάχρησηεξουσίας, παραβία σητωναρχώνδιοικητικούδικαίουκαιτωνπρονοιώντουάρθρου 23 τουΣυντάγματοςκαιέλλειψηεπαρκούςαιτιολογίας. Κατάτη συζήτησητων λόγων αυτώνστις γραπτέςαγορεύσεις τουδικηγό ρουτηςαιτήτριας,προβάλλεταιο ισχυρισμός ότι,οικαθ' ωνη αί- 25 τηση παρέλειψαν να ετοιμάσουν τεχνοοικονομική μελέτησε ό,τι αφοράτηνπιοπρόσφορηπεριοχήγιατηνεγκατάστασητουεργο στασίου λυμάτων και αυτότους οδήγησε στην επιλογή περιοχής, οι κάτοικοιτηςοποίαςενίστανταιστηδημιουργίατουέργου,ενώ προσφορότερη περιοχή είναι ηανατολική πλευρά της Λεμεσού. 30 Για τηναπόδειξηαυτήςτης θέσης έχουν καταχωριστεί εκ μέρους της αιτήτριας μελέτες από τους Ανδρέα Παπαδόπουλοκαι Χρ. Κοντεάτη,πολιτικούς μηχανικούς,που υποστηρίζουν ότι το ερ γοστάσιο επεξεργασίας λυμάτων μπορεί να ανεγερθεί στην ανα τολική πλευρά της Λεμεσού με χαμηλότερο μάλιστα κόστος και 35 λιγότερο επαχθείς επιπτώσεις στους κατοίκουςτηςπεριοχής. Οι δικηγόροι των καθ' ωνη αίτησηεγείρουν προδικαστικήέν σταση εναντίοντης συνένωσης στην προσφυγήτουΔημάρχου Λε μεσού ωςκαθ' ου ηαίτηση
- Καιτούτο,γιατίο ΔήμαρχοςΛέμε- 40 σού, με αυτήτου την ιδιότητα, δε νομιμοποιείται στη διαδικασία επειδή,δυνάμει του άρθρου5 του περί Αποχετευτικών Συστημά τωνΝόμουτου 1971 (1/71),είναιΠρόεδροςτουΣυμβουλίουΑπο χετεύσεων Λεμεοού-Αμαθούντος, Οργανισμού Δημοσίου Δικαίου 2670 3ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Πανλίδου ν. Δημοκρατίας Αρτεμίδης, Δ. με ανεξάρτητη νομική υπόσταση. Οι δικηγόροι της αιτήτριαςδε διαφωνούν μετηνεισήγησητωνδικηγόρων των καθ' ων ηαίτηση αναφορικάμετιςπρόνοιεςτουνόμου,αλλάεισηγούνται ότιοΔή μαρχοςΛεμεσούαναφέρεταιωςοκαθ' ουηαίτηση 1 υπότηνιδιότητατουπροέδρουτουΣυμβουλίουΑποχετεύσεωνΛεμεσού-Αμαθούντος.Κατάτηνάποψημου,οιδικηγόροι τωνκαθ' ωνηαίτηση έχουν δίκαιο.ΟΔήμαρχος Λεμεσούδεν έχειθέσημε τηνιδιότητα τουδημάρχουστηδιαδικασία.Τοαρμόδιοόργανογιατηλήψητων επιδίκωναποφάσεωνείναιτοΣυμβούλιοΑποχετεύσεωνΛεμεσούΑμαθούντος -καθ'ου ηαίτηση
- Οι προσφυγές επομένως ενα ντίον τουκαθ*ουηαίτηση 1 απορρίπτονται. Η νομική πτυχή της κρινόμενης υπόθεσης αποτελεί κοινό έδαφος των ενδιαφερομένων, οι αγορεύσεις δε των δικηγόρων αναφέρονται σε μεγάλο βαθμό στις ίδιες αποφάσεις της νομο λογίας μας και γενικά της επιστήμης του δικαίου σε αυτό τον τομέα,όπως έχει εξελιχθεί καιστην Ελλάδα. Τοδικαίωματηςιδιοκτησίαςκατοχυρώνεταιστοάρθρο23του Συντάγματος.Επειδήδετούτο αναφέρεταισε θεμελιώδες δικαίω ματουπολίτη,αποστέρηση ήπεριορισμός του απότην διοίκηση, σης περιπτώσεις όπου επιτρέπεται απότις πρόνοιες τουάρθρου αυτού, πρέπει να γίνεται μετά από πολλή μελέτη και επιμέλεια· Αγρότηςν.AJf.IT
(1981)3Α.Α.Δ. 503.Τομέτροτηςαπαλλοτρίωσηςθεωρείται επαχθέςγιατονπολίτητουοποίουη περιουσίακα θίσταταιαντικείμενοτηςκαιγι' αυτόηχρήσητουαπότηνδιοίκη σηπρέπει ναγίνεται τότε μόνο και εφόσο δεν προσφέρεται άλλη λύσηγιατηνπραγμάτωσητουέργουδημόσιαςωφελείας πουσκοπείται να εκτελεστεί Αδελφοί Χρνσοχον ν. Α.ΎΗ.Κ. και Άλλοι
(1966)3Α.Α.Δ. 482. Έτσι,γιαναπροβείη διοίκησηστηναπαλλο τρίωση,πρέπει ναεξετάσειόλαταδεδομένακαιπτυχές τουζητή ματοςπροτούκαταλήξειστοεπαχθέςτούτομέτρο-ΝιόβηΓλνκήν. ΛήμονΑμμοχώστου
(1967)3Α.Α.Δ.677. Στιςκρινόμενες προσφυγέςτομέγεθοςκαισπουδαιότητατουέρ γου,καθώςκαιωφέλεια τουκοινού απόαυτόείναιαυταπόδεικτα. ΠρόκειταιγιατηδημιουργίατουαποχετευτικούσυστήματοςΛεμεσού-Αμαθουντος, Ο ισχυρισμός των δικηγόρων της αιτήτριας ότι δεν υπάρχει τεχνοοικονομική μελέτη για το έργο είναι παντελώς αβάσιμη.ΤοΣυμβούλιο μετεκάλεσεειδήμονες πάνωσεθέματααπο χετεύσεων απότο εξωτερικό οι οποίοι καιέκαμαν.ενδελεχή μελέτη επίτόπου,πουαφορούσε τόσο τις προσφορότερες περιοχέςγιατη δημιουργία του έργου καθώςεπίσης καιτοπροϋπολογιζόμενο κό στοςτου. Η μελέτηαυτή, πουείναιογκώδης,παραδόθηκεστοΣυμ2671 Αρτεμίδης, Δ. Παυλίδουν.Δημοκρατίας
(1990)βούλιο, έχειδεκατατεθείκαιστο Δικαστήριο ως τεκμήριο Ψ. Πέ ραν απ' αυτό,το Συμβούλιο έχειεξασφαλίσει καιτηδανειοδότηση τουέργουαπότηΔιεθνήΤράπεζα,ηοποίαγιανααποδεχθείτηχρη ματοδότηση του το μελέτησεκαι ηίδια εις βάθος.Αφούδεικανο ποιήθηκε για τη βιωσιμότητα και ωφέλεια του έργου ενέκρινε τη 5 χρηματοδότηση του. Πρέπειεδώναεπισημάνω ειδικάτοπεριεχό μενο επιστολής της Διεθνούς Τράπεζας (τεκμ. Ω), που απέστειλε στονκ.Ιωάννου,ωςεκπρόσωποέξικοινοτήτωντηςπεριοχήςΑμαθουντος, στο οποίο εκφράζονταιοι απόψεις τηςαναφορικά μετις ανησυχίεςτωνκατοίκωνγιατηντοποθεσίαηοποίαεπελέγηγιατην 10 εγκατάστασητουεργοστασίουλυμάτων.ΣτηνεπιστολήαυτήηΤρά πεζα διαβεβαιώνει ότι απέδιδε ιδιαίτερη σημασία στην τοποθεσία όπου θαεγκατασταθεί το εργοστάσιο λυμάτων απόπεριβαλλοντο λογικής καιοικολογικήςάποψης. 15 Από τους φακέλους τηςδιοίκησης είναι πρόδηλοότι,ηεπιλο γήτου κατάλληλου χώρου γιατην εγκατάστασητου εργοστασίου λυμάτων αποτέλεσε θέμαέντονης συζήτησηςκαιδιαμάχηςμεταξύ των κοινοτήτων που επηρεάζονται από το έργο. Είναι αυταπό δεικτο όμως από τα ίδια στοιχεία OTLτο Συμβούλιο μελέτησε σε 20 βάθοςόλεςτις πτυχές τουζητήματοςγιανακαταλήξει στην από φασητου μετάαπόαγωνιώδη,θαέλεγα, διαδικασία. Η εισήγηση επομένως του δικηγόρου της αιτήτριας ότι ηαπόφασητουκαθ' ουηαίτησηΣυμβουλίουδεν είναι αιτιολογημένη ήαντίθετημετο νόμο ή είναι προϊόν έλλειψης επαρκούς μελέτης είναι αβάσιμη. 25 Αναφορικά μετις δυομελέτεςτων ειδικών,που καταχωρίστηκαν στο Δικαστήριο για να υποστηρικτεί η άποψη ότι υπήρχε προ σφορότερη τοποθεσία γιατηνεγκατάστασητου εργοστασίου λυ μάτων, αντί αυτής όπου τα κτήματατης αιτήτριας πουαπαλλο τριώθηκαν, αναφέρωπως το Δικαστήριο δεν μπορεί να υποκα- 30 ταστήσει την έρευνα και αξιολόγηση που έκαμετο Συμβούλιο ως προς το ποίααπότις εκθέσειςτων ειδημόνων είναιηορθή,γιατί τα ζητήματααυτάανάγονταισεπολύ εξειδικευμένες γνώσεις. Το Συμβούλιο, όπως επεξηγώ πιο πάνω, αποδεικνύεται ότι έκαμε όλεςτις ενδεδειγμένες έρευνεςκαιμελέτεςκαιηάσκησηεπομένως 35 της διακριτικής του ευχέρειας στη λήψητης επίδικηςαπόφασης, ήταν ορθή και εφικτή- Εμπορική εταιρεία Μερίτιαν Ατδ ν. ΥπουργείουΕμπορίουκαι Βιομηχανίας
(1990)3Α.Λ.Δ. 2484. Γιατους πιο πάνωλόγους οι προσφυγές απορρίπτονταιχωρίς έξοδα. Οι προσφυγές απορρίπτονται χω ρίς έξοδα. 2672 40