(1990)17Οκτωβρίου, 1990 [ΠΙΚΗΣ,Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ 1.ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΤΣΑΓΓΑΡΙΔΗΣ,
- ΧΡΙΣΤΟΦΗΣ ΧΡΙΣΤΟΦΗ, 3.ΝΥΜΦΟΔΩΡΑΑΝΔΡΕΟΥ,
- ΘΕΟΔΩΡΑ ΓΕΩΡΓΙΟΥ, Αιτητές, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ, Καθ' ων ηαίτηση. (Υπόθεση Αρ. 513/88). Αναγκαστική απαλλοτρίοχτη — Απαλλοτρύοσηακίνητηςιδιοκτησίας— Σκοπός τηςαπαλλοτρίωσης ηδιενέργεια αρχαιολογικών ανασκαφών καιησυντήρησηαρχαιοτήτων—Αξίωσητωναιτητών,πρώηνιδιοκτη τώντουαπαλλοτριωθέντοςκτήματος, για επανάκτηση τον, δεκαεπτά χρόνια μετά τηναπαλλοτρίωση,βάσει τονΆρθρου235 τονΣύνταγμα5 τος και τον Άρθρον 15
(1)τον ΠερίΑναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου του 1962 (Ν.15/62) για τον λόγο ότι ατόνησαν οι σκοποίτης απαλλοτρίωσης— Οιισχυριζόμενεςπαραλείψειςτηςαπαλλοτριούσας αοχήξ<7£ οχέσημε το καθήκον για επιστροφή μη αναγκαίαςγης, πον επιβάλλεται από τιςπιο πάνωδιατάξεις, κρίνονταιμεβάσηταδεδομέ- 10 να που ίσχυαν κατά το χρόνο ολοκλήρωσηςτηςαπαλλοτρίωσης — Εφαρμοστέες αρχές για απαλλοτρίωσηγης για αρχαιολογικούς σκο πούς — ΟπερίΑρχαιοτήτωνΝόμοςΚεφ.31 όπως τροποποιήθηκε. Λέξεις και Φράσεις— "Εφικτός", στο Άρθρο 23.5τονΣυντάγματος — Δεν ενέχει την έννοια του πραγματοποιηθείς αλλά δυνάμενος να πραγματοποιηθεί ή επιτευχθεί. Αντικείμενο της παρούσας προσφυγής είναιηάρνηση των αρ χών να επιστρέψουντακτήματα των αιτητών στην Πόλη(Χρυσόχους)ταοποία ανακηρύχθηκανως αρχαίαμνημεία. Οι αιτητέςισχυρίστηκανότι ηπροσβαλλόμενη απόφαση,είναι 3392 15 20 3 ΑΛΛ. 5 Τσαγγαρίδηςκ.ά.ν.Δημοκρατίας αντίθετη με τις διατάξεις του Αρθρου 23.5 του Συντάγματοςκαι των συναφώνπρονοιών του Αρθρου 15
(1)του Περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου του 1962 Ν. 15/62,που επιβάλλουν την επιστροφήαπαλλοτριωθέντος κτήματοςεντός χρονικούδιαστήματος τριών χρόνων οποτεδήποτε δεν καθίσταται εφικτή η πραγμα τοποίηση του στόχου της απαλλοτρίωσης. Το Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή και αποφάν θηκε ότι: 10
- Η παρέλευσητης τριετούς περιόδου,δενσυνεπάγεταιτηνέκπτω σητωνσκοπώντηςαπαλλοτρίωσηςοποτεδήποτεαυτοίδενπραγ ματοποιούνται μέσα στην περίοδοτων τριών χρόνων. 15 20
- Δεν έχεικαταδειχθείοτιδήποτετοοποίο ναθέσεισεαμφιβολία την κρίσητουΤμήματος Αρχαιοτήτων ότι ηγηήτανκατάτο χρόνοτης απαλλοτρίωσηςκαιπαραμένειαναγκαίαγιατηνπροστασίατωναρ χαιοτήτων που βρίσκονται κάτω από την απαλλοτριωθείσα γη ή στονπερίγυροτηςκαιεπίσηςότιοχώροςαυτόςπρέπειναδιατηρη θεί ανέπαφοςγια μελλοντικές ανασκαφές. Ως εκ τούτου ο ισχυρι σμόςτωναιτητώνότι οσκοπόςτης απαλλοτρίωσης δενπραγματο'ποιήθηκεδενευσταθεί. Ηπροσφυγήαπορρίπτεταιχωρίςέξοδα. 25 Αναφερόμενες υποθέσεις: Cyprus Tannery v.Republic
(1980)3 C.L.R. 405, 30 Kaniklides v.Republic
(1961)2R.S.C.C. 49, Cyprus Tannery v.Republic
(1977)3 C.L.R. 75, Nicolaidou v.Republic
(1985)3C.L.R. 88, 35 Lordos &SonsLtdandOthers v.Republic
(1986)3 C.L.R. 21. Προσφυγή. 40 Προσφυγή εναντίον της απόφασης του Υπουργείου Συγκοι νωνιών και Έργων με την οποίααπαλλοτριώθηκαντεμάχια των αιτητών που στη συνέχεια ανακηρύχθηκανσαν αρχαία μνημεία για τη διενέργεια αρχαιολογικών ανασκαφών και τη συντήρηση αρχαιοτήτων στο χωριό Πόλις (Αρχαίον Μάριον). 3393 Τσαγγαρίδηςκ.ά. ν.Δημοκρατίας
(1990)Μ.Σάββα με Α. Μαππονρίδη, για τους Αιτητές. Γλ. Χ" Πέτρου, Δικηγόρος της Δημοκρατίας Α', για τους Καθ' ων ηαίτηση. Cur. adv. vult. 5 ΠΙΚΗΣ, Δ.: Με διάταγμα της αρμόδιας αρχής που εκδόθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα στις 12/4/68 (αρ.248) απαλλοτριώθηκε η γη των αιτητών στην Πόλη (Χρυσοχούς)για τους σκοπούς πουεί χαν ενωρίτερα προσδιοριστεί στη γνωστοποίηση της απαλλοτρίω- 10 σης που δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της 12/2/68 (αρ. 134),δηλαδή"...διατηνδιενέργειαν αρχαιολογικώνανασκαφώνκαι την συντήρησιν αρχαιοτήτων εις το χωρίον Πόλις (Αρχαίον Μάριον)." Πρινη απαλλοτρίωση ολοκληρωθεί μετηνκαταβολήτηςνενομισμενης αποζημίωσης και τη μεταβίβαση της περιουσίας στην 15 απαλλοτριούσααρχήτααπαλλοτριωθέντατεμάχιαανακηρύχθηκαν ως αρχαίαμνημείακαιπεριλήφθηκανστοδεύτερο πίνακατουΠερί Αρχαιοτήτων Νόμου, Κεφ. 31 (τροποποιήθηκε από τους Νόμους 48/64και32/73-αρ. 146,12/3/71). Ηαπαλλοτρίωσησυντελέστηκεμε την καταβολήτης επιδικασθείσας αποζημίωσης και τη μεταβίβαση 20 του κτήματος στις 23/12/71.Έκτοτε παρήλθε πολύς χρόνος χωρίς να διενεργηθούν αρχαιολογικές ανασκαφές ή άλλη εργασία στο απαλλοτριωθέν κτήμα. Το 1988 οι πρώην ιδιοκτήτες τουκτήματος, οι αιτητές, αξίωσαντηνεπιστροφήτουγιατολόγοότιατόνησανοι σκοποί της απαλλοτρίωσης οπόταν εδικαιούντο στην επανάκτηση 25 του βάσει του άρθρου23.5 τουΣυντάγματοςκαιτουάρθρου 15
(1)τουΠερίΑναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου,Ν. 15/62. Οι καθ' ων η αίτηση απέρριψαν την αξίωση με το δικαιολο γητικό ότι:- 30 (α) Οι σκοποί για τους οποίους απαλλοτριώθηκε ηγη δεν είχαν εγκαταλειφθεί, και (β) Στα κτήματα διασώζονται, όπως έχει διαπιστωθεί από το 35 Τμήμα Αρχαιοτήτων, κατάλοιπασημαντικών κτιρίων του αρ χαίου Μαρίου/Αρσινόης, η φύλαξητων οποίων μπορούσε να επιτευχθεί μόνο μετηναπαλλοτρίωση των κτημάτων καιδιά τρηση του χώρου ανέπαφουγια μελλοντικές ανασκαφές. 40 Η άρνηση των αρχών να επιστρέψουν τα κτήματα, η οποία γνωστοποιήθηκε στις 4/4/88, αποτελεί το αντικείμενο της προ σφυγής. Προσβάλλεται (ηάρνηση)ως αντιβαίνουσατις διατάξεις του άρθρου 23.5 του Συντάγματος και των συναφών προνοιών 3394 3 ΑΛΛ. 5 10 Τσαγγαρίδηςκ.ά. ν.Δημοκρατίας Πικής,Δ. του άρθρου 15
(1)του Περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νό μου του 1962 (Ν. 15/62) που επιβάλλουν την επιστροφήαπαλλοτριωθέντος κτήματοςοποτεδήποτεδενκαθίσταταιεφικτήηπραγ ματοποίησητουστόχουτηςαπαλλοτρίωσης μέσασεχρονικό διάστημα 3 χρόνων και ως αυθαίρετηδιοτα εν πάση περιπτώσει οι αρχές δεν έχουν καταδείξει ότι έχουν ανάγκητου κτήματος για τους καθορισθέντες ήγιαοποιοδήποτεαρχαιολογικό σκοπό. Οι καθ' ων ηαίτησηυποστηρίζουν τηνεπίδικηαπόφαση καθώς και τη διατήρηση της ιδιοκτησίας του απαλλοτριωθέντος χώρου ενόψει της αρχαιολογικής του σημασίας καθώς και της προστασίας των γύρω αρχαιολογικών χώρων ησυντήρηση των οποίων επιβάλλει τον αποκλεισμό οποιασδήποτεεπέμβασης στο έδαφοςήυπέδαφοςτης απαλλοτριωθείσας γης. 15 20 25 30 35 40 Η συμπερίληψη του απαλλοτριωθέντος κτήματος στον κατά λογο των αρχαίων μνημείων βάσει των διατάξεων του Κεφ. 31 τεκμηριώνει την αρχαιολογικήτουσημασία καιπροσδιορίζει την ταυτότητα του ως αρχαιολογικού χώρου.Τογεγονός ότι ανακηρύχθηκε ως αρχαίο μνημείο πριν την ολοκλήρωση της απαλλο τρίωσης αποτελεί παράγοντα πουάπτεταιτου επίδικουθέματος. Στην υπόθεση Cyprus Tannery v.Republic
(1980)3C.L.R., 405 αποφασίστηκε απότην ολομέλεια on ισχυριζόμενες παραλείψεις της απαλλοτριούσας αρχής σε σχέση με το καθήκονγια επιστροφήμη αναγκαίαςγηςπουεπιβάλλεται απότοάρθρο23.5 του Συντάγματοςκαι το άρθρο 15
(1)του Ν. 15/62 κρίνονται με βάσηταδεδομένα που ίσχυαν κατά το χρόνο ολοκλήρωσης της απαλλοτρίωσης, δηλαδή κατά το χρόνο που η γη περιέρχεται στην κυριότητα της απαλλοτριούσαςαρχής. Η ανακήρυξητεμαχίου γης ως αρχαίου μνημείου συνεπάγεται σημαντικούς περιορισμούς στη χρήσηκαι ανάπτυξη της που προ σεγγίζουν ταόριατηςστέρησης. Είναιγι' αυτότολόγοπουονόμος (Κεφ. 31) προβλέπει την καταβολή αποζημίωσης στους ιδιο κτήτεςβάσει τωνκριτηρίων πουρυθμίζουντηναποζημίωση απαλλοτριούμενης γης.(Βλ.Αρθρο9,Κεφ.31).Πρόσθεταεπισημαίνεται ότιηγημπορεί νααπαλλοτριωθείγιααρχαιολογικούςσκοπούςόχι μόνονότανστον ίδιοτοχώροπουαπαλλοτριώνεταιπερικλείονται αρχαιότητες,αλλάκαιότανηαπαλλοτρίωσητηςκρίνεταιαναγκαία γιατηνπερίφραξηκαιπροστασίατουχώρουστονοποίουπάρχουν αρχαίαμνημεία.Αυτόπροβλέπεταιρητά απότοάρθρο 12τουΚεφ. 31. Συνεπώς μπορεί ναεπιδιωχθεί ηαπαλλοτρίωση όχι μόνον της γηςηοποίαπερικλείειαρχαίαμνημείααλλάκαιτηςγηςηοποίατην 3395 Πικής,Α. Τσαγγαρίδης*•«• ν · Δημοκρατίας
(1990)περιφράσσει οποτεδήποτε επιβάλλεται για τηδιαφύλαξηκαιπρο στασίατωναρχαιοτήτων. Οπροσδιορισμός τηςύπαρξηςαρχαιοτή των καΥ'οι μέθοδοι προστασίαςτους ανάγονταιστην επιστήμη της αρχαιολογίας.Ο εντοπισμός και προστασία τους αποτελεί ευθύνη του αρχαιολογικού τμήματος. Δεν έχει καταδειχθεί οτιδήποτε το οποίοναθέτεισεαμφιβολίατηνκρίσητουΤμήματος Αρχαιοτήτων ότι ηγη ήταν κατά το χρόνο της απαλλοτρίωσης και παραμένει αναγκαίαγιατηνπροστασίατωναρχαιοτήτωνπουβρίσκονταικά τω απότην απαλλοτριωθείσα γηή στον περίγυρο της. 5 10 Η παρέλευση της τριετούς περιόδου πουπροβλέπεται απότο άρθρο 23.5 του Συντάγματος και ρυθμίζεται από το άρθρο 15 του Ν. 15/62 δεσυνεπάγεταιτηνέκπτωση των σκοπών τηςαπαλ λοτρίωσης οποτεδήποτε αυτοί δεν πραγματοποιούνται μέσα στην περίοδο των 3χρόνων. 15 ΣτηνJasonKaniklides v.Republic
(1961)2R.S.C.C.49αποφα σίστηκεότιοόρος "εφικτός"πουαπαντάταιστηνπαράγραφο5 του άρθρου23 δενενέχειτην έννοια τουπραγματοποιηθείςαλλά δυνά μενος ναπραγματοποιηθείή επιτευχθεί. Επομένως η μη υλοποίηση 20 των σκοπών της απαλλοτρίωσης μέσα στην τριετή περίοδο που προβλέπεταιδενκαταδεικνύειαφεαυτήςότιοσκοπόςγιατονοποίο έγινεήαπαλλοτρίωση είναι ανέφικτος. Ηίδιαπροσέγγιση υιοθετή θηκεκαισεαριθμόμεταγενέστερων αποφάσεων.(Βλ. μεταξύάλλων Cyprus Tannery Ltd v.Republic
(1977)3 C.L.R. 75 (Πρωτόδικη 25 απόφασηηοποίαεφεσιβλήθηκε στην CyprusTanneryv. Republic
(1980)3C.L.R. 405), Nicolaidou v.Republic
(1985)3C.L.R. 88και Lordos and Sons Ltd and Othersv.Republic
(1986)3C.L.R. 21). To'ερώτημα το οποίο πρέπει να απαντήσουμε για επίλυση του 30 επίδικου θέματος είναι ανοσκοπός γιατον οποίο έγινεη απαλλο τρίωσηέχεικαταστείανέφικτος. OLμόνεςσχετικές διαπιστώσεις στο θέμα προέρχονται από το Αρχαιολογικό Τμήμα και προσδιορίζο νταισυνοπτικά στην απόφαση πουγνωστοποιήθηκε στους αιτητές. Σταεπίδικακτήματαδιασώζονταισημαντικές αρχαιότητες,γεγονός 35 πουκαθιστάαναγκαίατηδιατήρησητουχώρουανέπαφουγιαμελ λοντικές ανασκαφές.Συνεπώς δεν έχει καταδειχθεί οτιδήποτε που νακαθιστάτοσκοπό τηςαπαλλοτρίωσης μηπραγματοποιήσιμο. Ηπροσφυγή απορρίπτεται. Ηεπίδικηαπόφασηβεβαιώνεται στην ολότητα της βάσει των διατάξεων του άρθρου 146.4(a)του Συντάγματος.Δεν εκδίδεται διαταγήγια τα έξοδα. Ηπροσφυγή απορρίπτεταιχωρίςέξοδα. 3396 40