(1991)21Νοεμβρίου 1991 [ΠΙΚΗΣ, ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΉΝΙΔΗΣΔ/στές] FYSCOCONSTRUCTINGCO LTD, Εφεσείοντες, v. ΧΡΙΣΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΟΥ, Εφεσίβλητου. (Πολιτική ΈφεσηΑρ.7626). Αμέλεια — Εργατικό ατύχημα — Εργάτης οικοδομών (καλουψής) έπεσε στο έδαφος από τον τέταρτο όροφο ανεγειρόμενης οικοδο μής, όταν, στην προσπάθεια του να στερεώσει το πάνω μέρος του καλουπιού, πάτησε σε σιδερένια ράβδο αντιστήριξής του —Ευθύ νη του εργοδότη — Κατά πόσο υπήρχεσυντρέχουσα αμέλεια — Η 5 εκτέλεση επικίνδυνης εργασίας από εργοδοτούμενο όταν η μόνη επιλογή που έχει είναι ή να την εκτελέσειή να χάσει την εργασία του δενμπορεί να τον επιβαρύνει μεσυντρέχουσα αμέλεια. Αποζημιώσεις — Ύψος αποζημιώσεων για σωματικέςβλάβες— Συνθλιπιιχά κατάγματα της αριστερής κνήμης, της κερκίδας και της \§ ωλένης και της ένωσης τους με τον καρπό και στα δύο χέρια, σχι σμή στο μέτωπο, συμπιεστικό κάταγμα τον ζυγωματικού οστού, χειρουργική επέμβαση στον τένοντα της αριστερής επιγονατίδας — Διάσειση, που επέφερεμόνιμη διαταραχή της προσωπικότητας — Κόνχημα του αριστερού ποδιού κατά 1εκ.— Μόνιμη απώλεια 15 της οσμής σε απροσδιόριστο βαθμό — Άλλα μόνιμα κατάλοιπα — Αδυναμία εκτέλεσης τηςεργασίας του σαν καλουψής — Οι γενικές αποζημιώσεις αυξήθηκαν από ΛΚ4.000 σε ΑΚ8.000. Αποζημιώσεις — Για απώλεια εισοδήματος για την περίοδο από την έκθεση απαιτήσεως μέχρι την ημερομηνία της δίκης — Κανονικά 20 πρέπει να γίνεται τροποποίηση της έκθεσης απαιτήσεως — Δεν είναι όμως ασυνήθιστο να μη γίνεται τέτοια τροποποίηση και να προσάγεται μαρτυρία χωρίς ένσταση για τηνακάλυπτη από την έκ θεση απαιτήσεως χρονική περίοδο — Σε τέτοια περίπτωση είναι „ δυνατή ηεπιδίκαση ειδικών αποζημιώσεων νοουμένου ότι θα τρο- ^ ποποιηθεί η έκθεσηαπαιτήσεως ανάλογα — Διαζευκτικά, μπορεί να επιδικασθούν σαν γενικές αποζημιώσεις,αλλά ημέθοδος αυτή προσφέρεται στις περιπτώσεις όπου τα δεδομένα δεν επιτρέπουν ακριβή αριθμητικό υπολογισμό. 30 Δικόγραφα — Απαίτηση για απώλεια εισοδήματος για την περίοδο μεταξύ της ημερομηνίας της έκθεσηςαπαιτήσεως και της δίκης — 1014 1 ΑΛΛ. Fysco ν. Γεωργίου Στις περιπτώσεις όπου το ποσό μπορεί να προσδιορίσει με σχετι κή ακρίβεια αναμένεται να γίνεται τροποποίηση της έκθεσης απαι τήσεωςγια να απαιτείται σαν μέρος τωνεδικώνζημιών. Αποζημιώσεις — Πολλαπλασιαστής — Επιλογή του είναι κατ'εξοχήν έργο τον πρωτόδικου Δικαστηρίου — ΤοΕφετείο δεν επενέβη στην επιλογή πολλαπλασιαστή 10στην περίπτωση 40χρονον εργάτη οι κοδομών. 5 ™ 15 ^ Λ 25 Ί ™ 35 40 45 Αποζημιώσεις — Απώλεια μελλοντικών απολαβών — Η βάση για τον υπολογισμό τους είναι το εισόδημα που θα κέρδιζε ο αποζημιοΰμενος κατά τον χρόνο της δίκης με βάση τα στοιχεία που υπάρχουν τότε, ξεκινώντας από το εισόδημα του κατά τον χρόνο τον ατυχήματος — Αν και δεν είναι ανεπίτρεπτη η εξέταση μελλο ντικών προοπτικών δεν μπορεί σεκαμμιά περίπτωση το εγχείρημα να eivat θεωρητικό — Απορρίφθηκε εισήγηση ότι έπρεπε να ληφθεί υπόψη η πιθανότητα του αποζημιούμενον να εργασθεί στις αραβικέςχώρες με διπλάσιο μισθό,αν και είχεεργασθεί εκεί προηγονμένως. Αποζημιώσεις — Τόκος σύμφωνα με το άρθρο58Α τον περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148— Πρέπει να επιόικαζεταιχαι πάνω στις αποζημιώσεις για απώλειαεισοδημάτωνμέχρι την απόφαση. Ο εφεσίβλητος εργοδοτείτο σαν εργάτης οικοδομών (καλου ψής) σε εργοτάξιο της εφεσείουσας στη Λεμεσό. Στη προσπάθεια του ναστερεώσει το πάνωμέρος ενόςκαλουπιού πάτησεπάνωσε μια σιδερένια ράβδο αντιατήριξης, έχασε την ισορροπία του και έπεσε απότον τέταρτοόροφο στο έδαφος,μέσα απόένακενό που υπήρχε. Το πρωτόδικοΔικαστήριο βρήκε,αξιολογόντας τηναξιο πιστία της μαρτυρίας,ότι ηεφεσείουσα δεν είχε προμηθεύσει τους εργάτες της με "τριστέλι" ή σκάλα για να μπορούν κανονικάνα στερεώνουν ταψηλά σημεία των καλουπιών,ούτε είχε φροντίσει να καλυφθεί το κενό που υπήρχε με ειδικό δίκτυ, ώστε η τυχόν πτώσηκάποιουναμηνέχει σοβαρέςσυνέπειες. Από την πτώσητουο εφεσίβλητοςυπέστηδιάσειση,συνθλιπτικό ενδοτροχαντερικό κάταγμα του οστού της αριστερής κνήμης, σοβαρά συνθλιπτικάκατάγματα της κερκίδαςκαι της ωλένης και ττ ΐς ένωσης τους μετονκαρπόκαισταδύο χέρια,σχισμήστο μέτω πο και συμπιεστικό κάταγματου ζυγωματικού οστού. Του έγινε χειρουργική επέμβαση στον τένοντα της αριστερήςεπιγονατίδας. Τοαριστερό του πόδικόντηνε κατά 1 εκ.Είχε μόνιμη απώλειατης οσμής σε απροσδιόριστο όμως βαθμό.Έμεινανμόνιμες ουλές,συμπίεση του αριστερού μάγουλου,ελαφράδυσκαμψίατων καρπών, εμφανής παραμόρφωση του αριστερού καρπού, περιφερειακή μυϊκή απώλεια στον αριστερό μηρό 3 εκ. και μείωση της ευκαμ ψίαςτουαριστερούγόνατοςμεοστεοαρθριτικέςαλλαγές. Κατέστη ανίκανοςναεργάζεταισανκαλουψήςήσεπαρόμοιαεργασία. Τ° πρωτόδικοΔικαστήριοβρήκετηνεφεσείουσααποκλειστικά 1015 Fyscov. Γεωργίου
(1991)υπεύθυνη για το ατύχημα. Επιδίκασε στον εφεσίβλητο ΛΚ 4.000 γενικές αποζημιώσεις. Έκρινε ότι η ικανότητα του για εργασία είχε μειωθεί κατά40%. Επέλεξε σανπολλαπλασιαστήτο 10(οεφε σίβλητος ήταν 40 χρονών κατά τον χρόνο της δίκης). 'Εδωσε ΛΚ8.268 ειδικές αποζημιώσεις για απώλεια εισοδήματος απότον 5 χρόνο του ατυχήματος μέχρι την ημερομηνία της έκθεσης απαιτή σεως. Ηεφεσείουσα πρόσβαλε ταευρήματατουπρωτόδικουΔικατηρίου από την αξιολόγηση της μαρτυρίας,ως επίσης και το ότι δεν είχε βρει οποιαδήποτε συντρέχουσα αμέλεια. Ο εφεσίβλητος πρόσβαλε με αντέφεση το ύψος των γενικών αποζημιώσεων, τον 10 πολλαπλασιαστή,το ότι δεν του δόθηκε αποζημίωση για απώλεια εισοδημάτων γιχι την περίοδο από την ημερομηνία της έκθεσης απαιτήσεως μέχρι την ακρόασηκαι το ότι δεν του επιδίκασε τόκο σύμφωνα με το άρθρο58Α του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, .c Κεφ. 148 πάνω στο ποσό που αντιπροσώπευε απώλεια εισοδημά των μέχρι την απόφαση. Επίσης, εισηγήθηκε ότι,γιατον υπολογι σμό της απώλειας μελλοντικών εισοδημάτων έπρεπε να είχε λη φθεί υπόψη το γεγονός ότι θα μπορούσε να πάρει διπλάσιο μισθό αν πήγαινε για εργασία στις αραβικές χώρες, όπως είχε κάμει προηγουμένως. 20 Αποφασίσθηκε ότι (αφού απορρίφθηκε η επιχειρηματολογία της εφεσείουσας σχετικά μετην αξιολόγηση της μαρτυρίαςαπότο πρωτόδικο Δικαστήριο), (α) Μεταγεγονότα όπωςταβρήκε το πρωτόδικοΔικαστήριο η ευθύνητηςεφεσείουσας γιατο ατύχημαήτανδεδομένη, (β) Γνώση αναφορικάμε το δυνητικά επικίνδυνο του τρόπου εκτέλεσης της εργασίαςδενήτανστοιχείο που,απόμόνο του, μπο ρούσε να στοιχειοθετήσει συντρέχουσα αμέλεια όταν η ζημιά είχε επέλθει επειδή ο εφεσίβλητος απλώς είχε εκτελέσει την εργασία του,όπωςόφειλε νακάμει,ανήθελε νατηνδιατηρήσει. «^ Ζ:? 30 (γ) Το ποσό των γενικών αποζημιώσεων ήταν έκδηλα χαμηλό και έπρεπενααυξηθεί σε ΛΚ 8.
- (δ) Ήταν φανερό ότι, από λάθος, το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν είχε περιλάβει στην απόφασητου την απώλεια εισοδημάτων για την περίοδο από την ημερομηνία της έκθεσης απαιτήσεως μέχρι την ακρόασηκαι, γι αυτό, επιδικάσθηκε υπέρ του εφεσίβλη του επιπλέον ποσό ΛΚ 5.788 σαν ειδικές αποζημιώσεις, υπό τον όρο ότι θακατεχωρείτο τροποποιημένη έκθεση απαιτήσεωςγιανα τοκαλύπτει. 35 (ε) Η εκλογή του πολλαπλασιαστή είναι κατ'εξοχήν έργο του ^0 πρωτόδικου Δικαστηρίου. Στην προκειμένη περίπτωση ο πολλα πλασιαστής 10πουείχε επιλεγεί ήτανμέσα στασωστά πλαίσιακαι δεν εδικαίολογείτο επέμβασητου Εφετείου. (στ) Ηβάσηγιατον υπολογισμό της απώλειας μελλοντικού ει- 1016 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 Fysco v. Γεωργίου σοδήματος είναι το εισόδημα που θα κέρδιζε ο αποζημιούμενος κατάτον χρόνο τηςδίκης,μεβάση ταστοιχεία πουυπάρχουντότε. Ενώ δεν είναι κατ'αρχήνανεπίτρεπτη ηεξέταση των μελλοντικών προοπτικών, το εγχείρημα δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να είναι θεωρητικό. Γι αυτό,δεν ευσταθούσε ηειστίγηση ότι έπρεπενα είχε ληφθεί υπόψη η πιθανότητανα είχε εργοδοτηθεί ο εφεσίβλη τοςστις αραβικέςχώρες μεδιπλάσιο μισθό. (ζ)Τόκος σύμφωνα με το άρθρο 58Α του Κεφ. 148 έπρεπε να είχε επιδικασθεί και πάνω στο ποσό των ειδικών αποζημιώσεων για το μισό της περιόδου από την ημερομηνία του ατυχήματος μέχρι την έκδοσητης πρωτόδικης απόφασης. Η έφεσηαπορρίφθηκε με έξοδα. Η αντέφε ση έγινε εν μέρει αποδεκτή. Το ποσό των γενικών αποζημιώσεων αυξήθηκε από ΑΚ4.000 σε ΑΚ8.
- Επιδικάσθηκαν ΑΚ5.788 σαν επιπλέον ειδικές αποζημίω σες, υπό τον όρο ότι θα κατεχωρείτο τρο ποποιημένη έκθεση απαιτήσεως για να τις καλύψει. Επιδικάσθηκε τόκος 6% πάνω στο σύνολο των ειδικών αποζημιώσεων (ΑΚ14.056) για το μισό της περιόδου από 30.10.82μέχρι 31.3.
- Per Curiam: Στις περιπτώσεις όπου από την ημερομηνία της καταχώρησηςτης έκθεσης απαιτήσεως μέχρι την δίκη έχειαποκρυ σταλλωθεί ζημία επιδεκτική αριθμητικού υπολογισμού, αναμένε ται πως θαγίνεται ηκατάλληλη τροποποίηση της έκθεσης απαιτή σεως. Αν δεν γίνει, και μαρτυρίαέχει προσαχθεί χωρίς ένσταση,η αποζημίωση μπορεί να δοθεί σαν ειδική αποζημίωση υπό τον όρο ότι θα γίνει η αναγκαία τροποποίηση στην έκθεση απαιτήσεως. Διαζευκτικά, μπορεί να επιδικασθεί σαν γενικές αποζημιώσεις, αλλάημέθοδοςαυτήπροσφέρεται στις περιπτώσεις όπουταδεδο μέναδεν επιτρέπουν ακριβήαριθμητικό υπολογισμό. Υποθέσεις πον αναφέρθηκαν: Papadopoulos v.Stavrou
(1982)1C.L.R. 321Kkafa v.Kalorkotis
(1982)1C.L.R. 372Polycaipou v.Polycarpou
(1982)1C.L.R. 182Karamouh v.Agapiou andAnother
(1989)1C.L.R. (G) 377· Pitsillos v.Evgcniou
(1989)1C.L.R. (G) 69V Makridesv. Dharaghji andAnother (Civil Appeal 7617,decided on 30.11.90)- 1017 Fyscov.Γεωργίου
(1991)Djemal v.Ζλτη IsraelNavigation Co.Ltd.
(1967)1C.L.R. 227VassilikoCement Works v.Stavrou
(1978)1C.LR. 389· Covotsos Textilesv.Serghiou
(1981)1C.L.R. 475ViceroyShipping v. Mahattou
(1982)1C.L.R. 170· Paraskevaides(Overseas) Ltd. v.Christofi
(1982)1C.L.R. 799Tziellas v.TheShip"Nadalena H"
(1982)1C.L.R. 807Zachariou v.Lioness Inc.
(1983)1C.LR. 415Polycarpou v.Adamou
(1988)1C.L.R. 727. Έφεση. Έφεση απότους εναγομένους κατά τηςαπόφασηςτου 10 Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού (Χρυσοστομής, Π.Ε.Δ.) πουδόθηκε στις 31 Μαρτίου,.1988 (Αρ.Αγωγής 601/84)μετηνοποίααποφάσισεότιτηνπλήρηευθύνη για τοεργατικόατύχημαπουπροκάλεσε τοντραυματισμό του ενάγοντος καιεπιδίκασε υπέρ τουτο ποσό των£36.793 15 γενικές καιειδικέςαποζημιώσεις. Ρ.Μιχαηλίδης, γιατους εφεσείοντες. Λ. Δράκος, γιατον εφεσίβλητο. Cur. adv. vult ΠΙΚΗΣ, Δ:Τηναπόφαση του Δικαστηρίου θαδώσει ο 20' Δικαστήςκ.Κωνσταντινίδης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ, Δ: Το πρωτόδικο Δικαστήριο αποφάσισεπως την πλήρηευθύνηγιατοεργατικόατύχη μαπουπροκάλεσε τοντραυματισμότου εφεσίβλητουτην είχαν οιεφεσείοντες ωςοιεργοδότες του. Επιδίκασευπέρ 25 του εφεσίβλητου £36.793 γενικές και ειδικές αποζημιώ σεις.. Οι εφεσείοντες επιδιώκουντονπαραμερισμότης από1018 5 1 Α.Α.Δ. Fyscov.Γεωργίου Κων/δης,Δ. φάσηςως προς το θέματης ευθύνης.Υποστηρίζουν ότι ο εφεσίβλητος ήταναποκλειστικάυπεύθυνοςήτουλάχιστον συνυπεύθυνος για το ατύχημα. Ο εφεσίβλητος επιδιώκει τον παραμερισμό της απόφασης ως προς το θέμα των 5 αποζημιώσεων.Υποστηρίζει πωςοιγενικέςαποζημιώσεις για πόνο, ταλαιπωρίακαι απώλεια των απολαύσεων της ζωής όπως και το ποσό που επιδικάστηκε για απώλεια απολαβών θαέπρεπεναήτανσημαντικάπιο"ψηλό. Αμφι σβητεί επίσης την ορθότητα του μέρους της πρωτόδικης 10 απόφασηςπουαναφέρεταιστοντόκοπουεπιδικάστηκε. ΤΟΑΤΥΧΗΜΑ Οι εφεσείοντες είναι εργολάβοι οικοδομών. Ανάλαβαν την ανέγερση του ξενοδοχείου με την επωνυμία Lotus Ashot Hotel στη Λεμεσό. Εργοδότησαν για τον σκοπό 15 αυτό τον εφεσίβλητο που ήτανκαλουψής. Την 30 Οκτω βρίου 1982 οεφεσίβλητος έπεσεστοέδαφοςενώκαταγινό ταν με την τοποθέτηση καλουπιού στον τέταρτο όροφο τηςοικοδομής. 20 25 30 35 Ηφύσητηςδιαφοράςπουέχειεκδηλωθεί είναιτέτοια που καθιστά περιττή την περιγραφήτου είδους του κα λουπιού και την αναφορά στις διάφορες λεπτομέρειες αναφορικά με τηχρήση του και ειδικάτον τρόπο τηςτο ποθέτησης του. Αρκούν τα ακόλουθα αναμφισβήτητα: Το πάνω μέρος του καλουπιού ήταν-ψηλότόσο που δενεπέτρέπε στον εφεσίβλητο να το φτάσει από την βάση στην οποία στεκόταν. Ο Εφεσίβλητος για να μπορέσει ναεκτε λέσει την απαραίτητηδουλειά της στερέωσης του πάνω μέρους τουκαλουπιού,προσπάθησενακερδίσει ύψος πα τώνταςσεμιααπότιςσιδερένιες ράβδους πουβρίσκονταν στο πλευρό τουκαλουπιού.Δεν αμφισβητήθηκεότιαυτός ο τρόπος εκτέλεσηςτηςδουλειάς ήτανεπικίνδυνος.Οι σι δερένιες ράβδοι βρίσκονταν εκεί ως αντιστήριξη τουκα λουπιού και δεν προσφέρονταν για να δεχθούν τοβάρος ανθρώπου. Εν πάση περιπτώσει, οάνθρωποςπουθα στηριζόταν σ' αυτόγια νακαρφώσει το πάνω μέρος τουκα λουπιού, θαυποχρεωνόταν να εργαστεί απόμιαεντελώς άβολη,.και έχοντας υπόψη το ύψοςτηςοικοδομής,επικίν1019 Κων/δης,Δ. Fyscoν. Γεωργίου
(1991)δύνηθέση. Ηδιαφορά των διαδίκωνεντοπίζεται στις πε ριστάσεις κάτωαπότις οποίες βρέθηκε ο εφεσίβλητος να εκτελείτην εργασίατουμετοντρόποπου περιγράψαμε. Είτε επειδή γλύστρησε είτε επειδή μετακινήθηκεβίδα στη βάσητης ένωσης της σιδερένιας ράβδουμε το καλού- 5 πι, ο εφεσίβλητος έπεσε. Ηπτώσητουθαήτανχωρίς επι πτώσεις ή τουλάχιστον χωρίς σοβαρές επιπτώσεις αν κάτω από το σημείο στο οποίο εργαζόταν δεν υπήρχε κενό.Ήταν τέτοιαη θέση καιη κατασκευή τουκαλουπιού σε σχέση με το κτίριο που ακριβώς κάτω απότο σημείο 10 στο οποίο εργαζόταν ο εφεσίβλητος ή πάντως σε σημείο στο οποίουπήρχεκίνδυνοςνακαταλήξειμετάαπό πιθανή πτώση,υπήρχεκενόδιαστάσεων 120X180cmπου προορι ζόταν για την κατασκευήμπαλκονιών. Οεφεσίβλητοςκα τάληξεδιαμέσουαυτούτουκενούαπότοντέταρτοόροφο 15 στο έδαφος.Δεν αμφισβητήθηκεπωςτοκενόθα μπορούσε να καλυφθεί. Το γιατί βρέθηκε ακάλυπτο αποτέλεσε το δεύτεροσημείο τηςδιαφοράςμεταξύτωνδιαδίκων. Ο εφεσίβλητος και δυο συνάδελφοι του, εργάτες στην οικοδομήκαιαυτόπτεςμάρτυρεςτηςπτώσηςτου,καταλό- 20 γισαν στους εφεσείοντες αδιαφορία και εμμονή στη διεκ περαίωσητηςδουλειάςχωρίς τααναγκαίαμέσακαιχωρίς μέριμνα για την ασφάλειατους. Ηστερέωσητου ψηλότε ρου μέρους του καλουπιού θα μπορούσε να γινόταν με ασφάλεια αν οι εργοδότες τους προμήθευαν με "τριστελι" 25 ή σκάλα.Το άνοιγμακάτωαπότο καλούπι θα μπορούσε να κλείσει αν εφαρμοζόταν στο κατάλληλο σημείο ειδικό δίχτυ - εξάρτηματου ίδιουτουκαλουπιού.Είχανδειτους κινδύνους που υπήρχανκαι περισσότερες απόμια φορές απαίτησαν, στο τέλος δυναμικά,ναανταποκριθούνοι ερ- ·*0 γοδότες στις υποχρεώσεις τους. Έφθασαν μέχρι του ση μείου,γι' αυτότο λόγο,νακατέλθουν σε απεργία.Οι εφε σείοντες κώφευσαν και η επιλογή τους ήταν πια ή να εκτελέσουν την εργασία τους με το σύστημα και τα μέσα πουυπήρχαν ή νατηχάσουν. 35 Ο διευθυντής των εφεσειόντων και ο υπεύθυνος τους για την επίβλεψη των εργασιών, πρόβαλαν εκδοχήδιαμε1020 1 Α.Α.Δ. Fysco v. Γεωργίου Κων/δης,Δ. τρικά αντίθετη.Ισχυρίστηκαν πως οι εφεσείοντες εφοδία σαν το συνεργείο που ασχολείτο με την τοποθέτηση του καλουπιού και με τριστελι ή σκάλα και με ξύλα πουθα μπορούσαν να χρησιμοποιούνταν για την κάλυψη του 5 κενού. Είχανεκπαιδεύσει τουςάντρεςτου συνεργείου και μαζί με αυτούςκαιτον εφεσίβλητο πουπροσλήφθηκε αρ γότερα ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα έπρεπε να εκτελούν τηνεργασίατους.Η στερέωση τουπάνωμέρους του καλουπιού χωρίς τη βοήθεια σκάλας ή τριστελιού ή 10 ακόμα και ενός βαρελιού, πάνω στο οποίο θα μπορούσε να σταθεί με ασφάλεια ο καλουψής, ήταν αντίθετη προς τις ρητές οδηγίες τους.Το ίδιο καιηπαράλειψηκάλυψης του κενού μεξύλα πουήτανδιαθέσιμαστους χώρους της οικοδομής.Δέχτηκαν ότι μαζίμετοκαλούπιεισάχθηκεως 15 εξάρτηματουκαιπροστατευτικόδίχτυπουόμωςήτανκα τασκευασμένο όχιγιανακαλύψει τοκενόπουπεριγράψα με αλλά τον περίγυρο της πλατφόρμαςπάνωστηνοποία εργαζόταν ο εφεσίβλητος. Κρίνοντας από όσα έβλεπαν κατάτιςπεριοδικές επισκέψεις τους στο εργοτάξιοήτανη 20 εντύπωση πως η εργασία διεκπεραιωνόταν σύμφωνα με τιςοδηγίεςτων εφεσίβλητων. ΤοπρωτόδικοΔικαστήριο αφούαξιολόγησε τη μαρτυ ρία, δέχτηκε ως αληθινή εκείνητου εφεσίβλητου και των μαρτύρων που κάλεσε. Αντίθετα, για τους λόγους που 25 εξήγησε, απόρριψε τη μαρτυρία των δυο μαρτύρων των εφεσειόντων. Το πρώτο από τα επιχειρήματα του δικηγόρου των εφεσειόντων στην προσπάθεια του να μας πείσει για το λανθασμένο αυτής της κατάληξης, αφορούσε όσα,κατά 30 την εισήγησητου,αποτελούν λανθασμένη καθοδήγησηως προς τη μαρτυρία.Σημειώθηκε στην πρωτόδικη απόφαση πως ο επιθεωρητής ασφάλειας Δ. Μιχαηλίδης κατά την επίσκεψητουστηνοικοδομήμετάτοατύχημαδενείδεστη σκηνή οποιαδήποτεαντικείμενα που θαβοηθούσαν ή που 35 θα καθιστούσαν δυνατή τη διεξαγωγή της εργασίας σε ψηλά σημεία. Υποστηρίχθηκε πως δεν προέκυπτεκάτιτέ τοιο από τη μαρτυρία του επιθεωρητή. Η μαρτυρία του επιθεωρητή ήταν σαφής. Ο ισχυρισμός των εφεσειόντων 1021 Κων/δης, Δ. Fysco ν.Γεωργίου
(1991)δεν ευσταθεί. Η μαρτυρία του επιθεωρητή αποδόθηκε ορθάστην απόφαση. Υποστηρίχθηκε πως το εύρημα του Δικαστηρίου ότι ο εφεσίβλητος, εκτός των άλλων, δεν πήρε οδηγίες ως προς τον τρόπο διεξαγωγής της εργασίας,δεν είναι δυνατόνα 5 εναρμονιστεί με το γεγονός ότι ο εφεσίβλητος δεν ήταν από την αρχήστο συνεργείο που ασχολείτο με τακαλού πια. Θαπρέπει,σύμφωνα μετοεπιχείρημα,ναείχανδοθεί οδηγίες διαφορετικά θα του ήταν αδύνατο να εκτελέσει τηνεργασία του.Τοκάθεμέλοςτουσυνεργείου ασχολείτο 10 με εξειδικευμένη καιανεξάρτητη δουλειά και,έτσι,δεν θα ήταν δυνατόγια τον εφεσίβλητο απλώςναείχε ακολουθή σει το σύστημα της εργασίας των υπολοίπων αφούηδική τουδουλειά ήτανδιαφορετική.Τοεπιχείρημαπαραγνωρί ζει τις πραγματικότητες της εργασίας που γινόταν. Εν 15 πάσηπεριπτώσει είναιπροφανέςπως,σεό,τι αφοράτοει δικόαυτόσημείο, τοπρωτόδικο Δικαστήριο σημείωσε την ένταξη του εφεσίβλητου στο συνεργείο και στο σύστημα πουακολουθείτο γιατην τοποθέτηση τουκαλουπιού. Από εκεί και πέρα, το ανκαλυπτόταν το κενό ήαν εφοδιαζό- ^0 ταν ο εφεσίβλητος με σκάλα ήτριστελι ήτανζήτημα δια φορετικό. Κατάτηνακρόασητηςυπόθεσης ενώπιον τουπρωτόδι κουΔικαστηρίου, οι εφεσείοντες επιχείρησαν να εισάξουν ως μαρτυρία γραπτή κατάθεση του εφεσίβλητου γιατί, 25 όπωςήτανη θέσητους,περιείχε παραδοχή του.Τοπρωτό δικοΔικαστήριο δέχθηκεπως εφόσονπεριεχότανπαραδο χή στην κατάθεση, θα ήταν αποδεκτή μαρτυρία. Αφού όμως^την εξέτασε, δεν επέτρεψε την εισαγωγή της γιατί έκρινε πως δεν προέκυπτε απότοπεριεχόμενο της οποία- 30 δήποτε παραδοχή. Το παράπονοτων εφεσειόντων περιο ρίζεται στο ότι δεν κρατήθηκε στο φάκελλο η κατάθεση για να είναι δυνατός ο έλεγχος της ορθότητας της κρίσης τουπρωτόδικου Δικαστηρίου. Έχει φανείόμως πωςη κα τάθεσηήτανσταχέριατων εφεσειόντων καιπως στησυνέ χειαέγινε αναφορά στο περιεχόμενο τηςκατάτην αντεξέταση του εφεσίβλητου. Υπάρχουν, επομένως, τα απαραίτητα στοιχεία ενώπιον μας.Είναισωστόπως η κα1022 1A.A.A. 5 Fyscov. Γεωργίου Κων/δης,Δ. τάθεσηδενπεριείχεπαραδοχήωςπροςο,τιδήποτεθα μπο ρούσε ναθεωρηθεί ωςεπίδικο,καιθα λέγαμε, ορθάστο τέλος ουσιαστικά εγκαταλείφθηκε αυτός ο λόγος έφεσης με την εξήγησηπως απλώς συζητήθηκε γιατί κρίθηκεότι είχεακαδημαϊκήσημασία. Υποστηρίχθηκε, τελικά, ωςπρος αυτήτηνπτυχή της υπόθεσης,ότι τοπρωτόδικοΔικαστήριοθαέπρεπενα είχε αποδεχθεί την εκδοχήτων εφεσειόντων γιατί αυτήήταν η, φυσικότερηαπότιςδυο.Θαήτανπαράλογο,λέχθηκε, να^ !0 επέμεναν οι εφεσείοντες ναμήν εκπληρώνουνκαθήκοντα όπως αυτά που επισημάνθηκαν, παρά τις διαμαρτυρίες καιακόματηναπεργίατωνεργατών. 15 20 25 30 Σίγουρα το αναμενόμενο θα ήταν ναεκπλήρωναν οι εφεσείοντες τακαθήκοντατους μετάτις πιέσεις αλλάκαι χωρίς αυτές.Δενμπορούμε όμως να συμφωνήσουμε πως αυτήη αντίκρυσητουζητήματοςμπορείνα εξουδετερώσει την αξιολόγηση τηςμαρτυρίας απότο πρωτόδικο Δικα στήριο καιναδιαγράψει εκείνα σταοποία κατάληξεμε βάσητηκρίση τουωςπροςτηναξιοπιστίατωνμαρτύρων πουκατάθεσαν ενώπιον του.Όπως παρατηρήθηκε από τον δικαστή Πικήστην υπόθεση Papadopoulos v. Stavrou
(1982)1CLR321 κατάτηναναθεώρησητωνευρημάτων και τηςτελικής απόφασηςτου πρωτόδικου Δικαστηρίου, το Εφετείοδενπρέπει ναπαραγνωρίζειότι τοπρωτόδικο Δικαστήριο ζώντας τοδράματηςυπόθεσης και παρακο λουθώντας την ανάπτυξη αντικρουόμενων μαρτυριών, βρίσκεται σε μοναδικήθέσηνααξιολογήσει τη μαρτυρία στο σωστότηςπλαίσιο.Τονίστηκε στην ίδιαυπόθεσηπως το Εφετείο δεν δικαιολογείταιναπαρέμβει μετηναπόφασηωςπροςταθεμελιακάγεγονότατηςυπόθεσηςεκτόςαν αυτή είναι αυθαίρετη ή λήφθηκε κατά παραγνώρισητης μαρτυρίας*. * Βλέπε επίσης Kkafa v.Kalorkotis 1982 1CLR372,Poiycarpou v. Polycarpou
(1982)1CLR 182, RamerKaranouh v. ΜάρωΑγαπίον και άλλος
(1989)1Α.Α.Δ. (Ε)377, Μόδεστος Πίτσιλος ν.Δημητράκη Ευγενίον
(1989)1 ΑΛΛ. (Ε) 691, Φοίβος Μαχρίδης v. RIMA J. Dharaghji και άλλος Πολ. Εφεση 7617- 30.11.90. 1023 Κων/δης, Δ. Fysco ν.Γεωργίου
(1991)Σε κάθε περίπτωση εναπόκειται στον εφεσείοντα να πείσει το Εφετείο για την ανάγκηνα παρέμβει. Δεν έχει συμβεί κάτιτέτοιο στηνπαρούσαυπόθεση.Οι εφεσείοντες έχουν αποτύχει ναδείξουν λόγο γιατονοποίοθαείμαστε δικαιολογημένοι ναπαρέμβουμε γιαναανατρέψουμε την απόφαση του πρωτόδικου Δικαστηρίου ως προς ταγεγο νότα. 5 ΣΥΝΤΡΕΧΟΥΣΑΑΜΕΛΕΙΑ Δεν αμφισβητήθηκεότι μεβάση ταευρήματα του Δικα στηρίου ήταν ορθό το συμπέρασμα πως οι εφεσείοντες 10 ήταν ένοχοι παράλειψηςναπάρουνεύλογα μέτραγιατην ασφάλεια του εφεσίβλητου και ότι επίσης παρέβησαν νο μικά καθήκοντα τους. Όπως όμως σημειώσαμε, είναι η διαζευκτικήεισήγηση των εφεσειόντων πωςκαιπάνωστη βάση των ευρημάτων του πρωτόδικου Δικαστηρίου θα 15 έπρεπε να είχε καταλογιστεί στον εφεσίβλητο συντρέχου σα αμέλεια. Ήταν έμπειρος καλουψής,θαέπρεπεναγνώ ριζε πως ηεκτέλεσητης εργασίας με τον τρόποπουγινό τανήτανεπικίνδυνηκαιόφειλε ναέπαιρνε μέτραγιατην προσωπικήτουασφάλεια. 20 Το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν δέκτηκε την εισήγηση. Σύμφωνα με την απόφασητου, ο εφεσίβλητος ήταν υπο χρεωμένος ναεκτελέσειτηνεργασίατουμετοντρόπο που περιγράψαμεκαι μεταδιαθέσιμααπότους εργοδότες του μέσα. Δε βρίσκουμε ότι συντρέχει οποιοσδήποτε λόγος για συναγωγή από εμάς διαφορετικού συμπεράσματος. Ούτε καιεμείς μπορούμεναδούμεποιαήτανη προφύλαξη που εύλογα θαμπορούσε ναπάρεικαιδενπήρεο εφεσίβλητος για τη δική του ασφάλεια. Ηεισήγηση πως θαέπρεπε να 30 είχεμεριμνήσει ο ίδιοςγια ναδημιουργήσει προϋποθέσεις ασφάλειας με τη μεταφορά έστω δικού του τριστελιού ή σκάλαςστον τόπο εργασίαςκαι τηνκάλυψητου κενού με κατάλληλο τρόποπουεκείνος θαεπινοούσε, δεν μας βρί σκεισύμφωνους. Αυτόθαισοδυναμούσε με μεταφοράτης 35 ευθύνηςγιατηνύπαρξηασφαλώνσυνθηκών εργασίαςαπό 1024 25 1 Α.Α.Δ. Fyscov. Γεωργίου Κων/δης,Δ. τους ώμους των εργοδοτών όπου κατά νόμο βρίσκεται στους ώμους του εργοδοτουμένου. 5 10 15 20 25 30 Ηπτώση του εφεσίβλητου οφειλόταν στον τρόπο εκτέ λεσης της εργασίας κατά το σύστημα εργασίας των εφεσειόντων και μέσα στις συνθήκες εργασίας πουυπήρχαν και ήταν άσχετη με ο,τιδήποτε θα μπορούσε εύλογα να κάμει ο εφεσίβλητος, όσο έμπειρος κι αν ήτανκαι όσο κι αν οκίνδυνος ήτανορατός.Γνώσηαναφορικά μετο δυνη τικά επικίνδυνο του τρόπου εκτέλεσης της εργασίας δεν είναι στοιχείο που, απόμόνο του,μπορεί να στοιχειοθετή σει συντρέχουσα αμέλεια όταν το ζημιογόνο αποτέλεσμα επέρχεται επειδή ο εργοδοτούμενος απλώς εκτέλεσε την εργασία του,όπως όφειλε να κάμει,αν ήθελε να τη διατη ρήσει. Δεν επεκτεινόμαστε στα όσα εξηγήθηκαναπό τηνομολογία ως προ το ανεφάρμοστο κάτω από παρόμοιες συνθήκες της αρχήςvolenti non fit injuria,γιατί ηεισήγηση των εφεσειόντων περιοριζόταν στην άποψη πως αποδεί χτηκε συντρέχουσα αμέλεια και δεν επεκτεινόταν μέχρι του σημείου αυτού*. Σημειώνουμε μόνο πως γιανα απαλλαγεί απότην ευθύνη ο εργοδότης για τέτοιο λόγο, χρειά ζεται να αποδειχθεί πως ο εργοδοτούμενος, όχι απλώς γνώριζε τηνύπαρξητουκινδύνου αλλάκαιτον αποδέχτη κε ρητά ήέστω με τη συμπεριφορά του με την έννοια ότι συμφώνησε να τον υποστεί παραιτούμενοςτουδικαιώματος του να αξιώσει αποζημιώσεις. Σε κάθε περίπτωσηη, αποδοχήτου κινδύνου πρέπει να αποδεικνύεταιπωςήταν' το προϊόν της ελεύθερης θέλησης του εργοδοτουμένου. Αυτό, εξυπακούει δυνατότητα εκλογής. Τέτοιαδυνατότη τα δεν θεωρείται ότι υπάρχειστις περιπτώσεις εργοδοτουμένων πουαπλώς ανταποκρίνονταιστην υποχρέωση τους για εκτέλεση της εργασίας τους, χωρίς ο,τιδήποτε άλλο. Για τους πιο πάνω λόγους η έφεση πρέπει νααπορρι φθεί. Θαεπιληφθούμε των θεμάτων ως προς τηναποζημί*Βλέπε Djemal v. Zim Israel NavigationCo Ltd
(1967)1 CLR 227, Vassilico Cement Works v. Christos Stavrou
(1978)1 CLR 389, Govotsos Textiles v. Serghiou
(1981)1 CLR 475, Viceroy Shippingv. Mahattou
(1982)1CLR170 1025 Κων/δης, Δ. Fysco ν.Γεωργίου
(1991)ωση που επιδικάστηκε, με τη σειρά που εγέρθηκαν στη σχετική ειδοποίηση του εφεσίβλητου. ΟΙ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ Δεν υπάρχει διαφωνίααναφορικάμε το είδος των σω ματικών βλαβών που υπέστη ο εφεσίβλητος ήτις επιπτώ- 5 σεις τους. Οι διάδικοι είχαν συμφωνήσει στην παρουσία ση ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου των πιστοποιητικών των γιατρών που εξέτασαν τον εφεσίβλη το και που αναμείχθηκαν στη θεραπεία του. Έτσι, εκτός από τα ιατρικά πιστοποιητικά των γιατρών που εξέτασαν 10 τον εφεσίβλητο κατά την εισαγωγή του στο νοσοκομείο Λεμεσού και κατά την παραμονή του εκεί, παρουσιάστη καν χωριστά πιστοποιητικά του γιατρού Κ. Ανδρέου στην κλινική του οποίου μεταφέρθηκε στη συνέχεια ο εφεσίβλη τος και Γ. Τορναρίτηπουτον εξέτασε εκείγιαλογαριασμό 15 των εφεσειόντων. Παρουσιάστηκε, επίσης, κοινό πιστο ποιητικό των δυο τελευταίων γιατρών που περιείχε τις κοινές τους διαπιστώσεις, πέντε χρόνια αργότερα. Οι διά δικοι συμφώνησαν πωςταπιο πάνωπιστοποιητικάαπέδι δαν την πραγματικότητα. Προφορική μαρτυρία προ- 20 σάχθηκε απότον εφεσίβλητο μόνο. Κλήθηκε ο ωτορυνολαρυγγολόγος Σ. Γεωργιάδης και ο νευρολόγος -ψυχίατρος Η. Νικολαΐδης που τον εξέτασαν δυο χρόνια περίπου μετά το ατύχημα. Η μαρτυρίατους δεν αμφισβητήθηκεου σιαστικά, έγινε αποδεκτή από το πρωτόδικο Δικαστήριο 25 καιδεν εγείρεται ζήτημααπότους εφεσείοντες σε σχέσημε το θέμααυτό. Η εικόνα όπως τησυνθέτουν τα στοιχεία και ημαρτυ ρία που τέθηκαν ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου, είναι ηακόλουθη: Ο εφεσίβλητος μεταφέρθηκε αναίσθητος 30 στο Νοσοκομείο Λεμεσού. Είχε υποστεί διάσειση, συνθλιπτικό ενδοτροχαντερικό κάταγμα του οστού της αριστε ρής κνήμης, σοβαρά συνθλιπτικά κατάγματατης κερκίδας και της ωλένης και της ένωσης τους με τον καρπόκαι στα 1026 1 Α.Α.Δ. 5 Fysco v. Γεωργίου Κων/δης,Δ. δυο χέρια,σχισμήστο μέτωπο, και συμπιεστικό κάταγμα του ζυγωματικού οστού. Την 9.11.82 κάτω από γενική αναισθησία έγινε χειρουργική επέμβαση στον τένοντα της αριστερής επιγονατίδαςενώοι δυοτουκαρποίκαιτοαριστερό τουπόδι ακινητοποιήθηκαν μεγύψο. Μετηναφαί ρεσητου γύψου ο εφεσίβλητος μπορούσε να περπατάμε τηβοήθειαδεκανικιώνκαιαπολύθηκεαπότηνκλινικήτην 18 Δεκεμβρίου 1982 για να ακολουθήσει θεραπευτική αγωγή. ,Q Η φύσηκαιέκτασητωνσωματικών βλαβώνπου υπέστη ο εφεσίβλητος, όπως έδειξεκαιο χρόνος, άφησανμόνιμα κατάλοιπα. Το αριστερό του πόδι κόντηνε κατά έναεκα τοστό και ο εφεσίβλητος χωλαίνει όταν περπατά.Μετά την αρχικήβελτίωσηηκατάστασητης αριστερής επιγονα15 τίδαςτουχειροτέρεψε. Δεν μπορεί ναστηριχθεί στα πόδια τουοκλαδόν και είναι αισθητοί τριγμοί ότανκινείται ενώ διαπιστώθηκεπεραιτέρωμείωσητης ευκαμψίας τουγόνα τος και εντοπίστηκαν κλινικά οστεοαρθριτικές αλλαγές. Στους καρπούςόπου διαπιστώθηκε ελαφράδυσκαμψία, η 20 κατάστασησταθεροποιήθηκε ενώ στον αριστερό μηρό πα ρέμεινε περιφερειακή μυϊκή απώλεια 3εκ. Μαζί με αυτά, υπάρχουν μόνιμες ουλές 4 εκ. πάνω από το αριστερό φρύδι, ενός εκατοστού στο αριστερό μέρος του μετώπου, 17 εκ. στο αριστερό γόνατο,συμπίεση του αριστερού μά-'1 25 γουλου, εμφανήςπαραμόρφωσητουαριστερού καρπούμε απόκλιση του οστού απότην ένωσημε τον καρπόκαι κά ποιαπαραμόρφωσηστην ένωση τουαριστερούκαρπού. Εξαιτίαςτων πιο πάνω,θαήταναδύνατο πιαγιατον εφεσίβλητο να εκτελέσει την εργασία του καλουψή ή 3Q οποιαδήποτεπαρόμοιαεργασία.Γιανασυμπληρωθεί η ει κόνα,πρέπει να σημειωθεί ότι διαγνώστηκε ότι είχευπο στεί μόνιμη απώλεια της οσμής σε έκταση όμως που δεν ήτανδυνατόναπροσδιοριστεί. Εξάλλου ταπαράπονατου εφεσίβλητου για πονοκεφάλους, ζαλάδες, διαταραχήτης 35 μνήμης και ευερεθιστότητα, συνδέθηκαν με τη διάσειση που υπέστη και οδήγησαν σε εύρημα για μόνιμη, οργανι κήςφύσης,διαταραχήτηςπροσωπικότητας πουεπηρεάζει 1027 Κων/δης,Δ. Fyscoν.Γεωργίου
(1991)σεκάποιο βαθμό τονεφεσίβλητο κυρίως στην κοινωνική καιοικογενειακή τουζωή. Το πρωτόδικο Δικαστήριο επιδίκασε ωςγενικές απο ζημιώσεις γιαπόνοταλαιπωρίακαιαπώλειατων απολαύ σεωντηςζωής τοποσό των£4.000.Σύμφωναμετονεφε- 5 σίβλητο το ποσό αυτό είναι έκδηλα χαμηλό. Ηθέση των εφεσειόντων είναι αντίθετη.Γι'αυτούςτοποσόαυτόείναι δίκαιοκαι εύλογο. Βρίσκουμε τις αρχές πουδιέπουν τον προσδιορισμό του ύψους των γενικών αποζημιώσεων συμπυκνωμένες 10 στησελίδα 793της απόφασηςτουδικαστήΠικήστηνυπό θεση Paraskevaides (Overseas) Ltd. v. Christofi
(1982)1 C.L.R. 789* "Στόχος των αποζημιώσεων πουεπιδικάζονταιείναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια καιστηζημιά 15 του διαδίκου πουτραυματίστηκε χωρίς ναεναποτίθε ται υπέρμετρο βάρος πάνω στον αδικοπραγήσαντα. (Βλ. Fletcher v.Autocar Transporters Ltd[1968] 1 All E.R. 726,Constantinou v.Salahouris
(1969)1 CLR 416). Με άλλες λέξεις, τοποσό πουεπιδικάζεται πρέπει να 20 είναι κοινωνικά αποδεκτό.Συνεπώς,ηκοινωνική δεο ντολογία κατάτονουσιώδη χρόνο είναι σεκάθε περί πτωση παράγοντας σχετικός προς το έργο μας ειδικά σεσχέσημεμήχρηματικήαπώλεια.Η χρηματική ζημιά, ως περισσότερο επιδεκτική μαθηματικού υπολογισμού 25 εξαρτάται λιγότερο απόκοινωνικά κριτήρια. Στόχος του εγχειρήματος είναι ηκατάληξη,στοτέλος της πο ρείας,σεαριθμόπουείναι δίκαιοςκαιεύλογος κάτωντολογία κατάτονουσιώδη χρόνο είναι σεκάθε περί πτωσηπαράγονταςσχετικός προςτο έργο μας ειδικά 30 σεσχέσημεμήχρηματικήαπώλεια.Η χρηματικήζημιά, ωςπερισσότερο επιδεκτική μαθηματικού υπολογισμού * Βλέπε επίσης TziclJas v.TheShip "Nadalena Η"
(1982)1CLR 807, Zachariouv. Lioness Inc
(1983)1 CLR415,Poiycarpouv. Adamou
(1988)1CLR 727. 1028 Α.Α.Δ. Fyscov. Γεωργίου Κων/δης,Δ. εξαρτάται λιγότερο απόκοινωνικά κριτήρια. Στόχος του εγχειρήματος είναι η.κατάληξη,στοτέλος της πο ρείας, σε αριθμό που είναι δίκαιος καιεύλογοςκάτω απότιςπεριστάσεις τηςυπόθεσης."* Ηαναφοράμαςστην υπόθεσηParaskevaides(overseas) Ltdv. Christofiδενθαήτανολοκληρωμένη ανπαραλείπα με να σημειώσουμε τη διαπίστωση ως προς τησταθερή τάση για ελευθεροποίηση τωνποσών πουεπιδικάζονται ως γενικές αποζημιώσεις η οποία καταλήγει σε αύξηση τους σεσύγκριση μεεκείνο που εθεωρείτο το- μέτροστο παρελθόν, έτσι που,όπως επιγραμματικά παρατηρήθηκε, αν η απόδοσημαςστα ελληνικά είναι ορθή,νατοποθετεί ται μεγαλύτερη αξία στον ανθρώπινο πόνο καιτις αγω νίεςτηςανικανότητας.Τελικά,θαπρέπειναπροσθέσουμε πως σεκάθεπερίπτωση, πρέπειναλαμβάνονταιυπόψη οι πραγματικότητεςόπωςμπορούνναεξακριβωθούν με γνώ μονα και την αγοραστική αξία του χρήματος κατά το χρόνο της επιδίκασης των αποζημιώσεων, ως αυτοτελή παράγοντα αλλά καιωςσυγκριτικό ότανανατρέχουμεσε υποθέσεις τουπαρελθόντοςστοβαθμόπουαυτές,σεπερι πτώσεις αυτήςτης φύσης, θαμπορούσε να είναι βοηθητι κές.(Polycarpou v.Adamou(ανωτέρω)). Μεγνώμονα ταπιοπάνω,κρίνουμε πωςτο ποσότων £4.000ωςγενικές αποζημιώσεις είναι έκδηλα χαμηλό για να αντικατοπτρίσει εύλογα και δίκαιαόσα επώδυνα και σοβαράέχειυποστεί οεφεσίβλητος και όσαθατονταλαι* "Theobjectof anaward ofdamages isto dojusticeto thelossand damageof the injuredparty withoutimposing an inordinate burden uponthetortfeasor. (SeeFletcher v.AutocarTransporters Ltd. [1968] 1 All E.R. 726; Constantinou v.Salahouris
(1969)1CLR416). Inother words theawardmustbesociallyacceptable. Consequently, social ethos at the material time is invariably a consideration relevant to ourtask particularlywith regard to non-pecuniary loss. Pecuniary loss being more amenable to mathematical calculation isless dependenton social .norms. The object of the exerciseis to arriveat afigure, at theend of theprocess, thatisfairandreasonableinthecircumstances of the case." 1029 Κων/δης, Δ. Fyscoν.Γεωργίου
(1991)πωρούν και θα τον δυσκολεύουν μόνιμα. Εύλογο και δί καιο θα ήταν το διπλάσιο και, επομένως, το ποσό των £4.000πρέπει νααντικατασταθείμεποσό £8.000. ΗΑΠΩΛΕΙΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΩΝ Η αποζημίωση των£8.268πουεπιδικάστηκε ως αποζη- 5 μιώσεις για απώλεια εισοδήματος σε σχέσημετην περίοδο από την ημέρα του ατυχήματοςμέχρι καιτην28Φεβρουα ρίου 1985 που κάλυπτε η έκθεση απαιτήσεως, δεν είναι αντικείμενο της έφεσης. Προσβάλλεται μόνο η απόφαση του Δικαστηρίου σε σχέση με την απώλεια εισοδήματος 10 από την ημέρα εκείνη μέχρι και τη δίκη και από εκεί και πέρα ηαπόφασηαναφορικάμε την απώλεια μελλοντικών απολαβών. Στις περιπτώσεις που από την ημερομηνία καταχώρι σης της έκθεσης απαιτήσεως μέχρι την ημέρα της δίκης αποκρυσταλλώνεται ζημιά ή απώλεια επιδεκτική αριθμη τικού υπολογισμού, αναμένεται πως θαγίνεται κατάλληλη τροποποίηση της έκθεσης απαιτήσεως ώστε, κατά την ακρόαση, οι γραπτές προτάσεις να αντικατοπτρίζουν τα επίδικα θέματα στο σύνολο τους και η απαίτηση να είναι ολοκληρωμένη. Δεν είναι καθόλου ασυνήθιστο, όμως, να οδηγείται ηυπόθεση σε ακρόασηχωρίς τη μεσολάβηση τέ τοιας τροποποίησης. Το ίδιο συνηθισμένο είναι νααφήνε ται να εισαχθεί, χωρίς ένσταση, μαρτυρία σε σχέση με τέ τοια ζημιά που αναφέρεται σε χρόνο που δεν καλύπτεται από την έκθεση απαιτήσεως. Κάτω από τέτοιες συνθήκες, προκειμένου να απονέμε ται ουσιαστική δικαιοσύνη,ηνομολογία έχει αναγνωρίσει την ύπαρξη ευχέρειας για επιδίκαση ειδικών αποζημιώσε ων και σε σχέση με την ακάλυπτηαπό την έκθεση απαιτή- 30 σεως περίοδο, νοουμένου βέβαια ότι η μαρτυρία είναι αξιόπιστη και υπό τον όρο ότι η έκθεση απαιτήσεως θα τροποποιηθεί ανάλογα ώστε να μή υπάρχει χάσμα μεταξύ της και της απόφασης. (Βλέπε HalilKemal v. Georghiou Μ. Kasti, 1962 CLR 317, Pourikkou v. Ferzi
(1963)2 CLR 35 24, Patsalides v. Yiapani
(1969)1 CLR 84, Stylianou v. 1030 15 20 25 1 Α.Α.Λ. Fysco ν. Γεωργίου Κων/δης,Δ. Manolis
(1982)1CLR 287, Georghiou v.Kyriacou
(1986)1 CLR 644. Toπρωτόδικο Δικαστήριο, με βάσημαρτυρίαπουπροσάχθηκε χωρίς ένσταση και αποδέχθηκε,βρήκε πως ταει5 σοδηματαπου έχασε οεφεσίβλητος το 1985 ανέρχοντανσε £90.- τηνεβδομάδα,το 1986σε£100 την εβδομάδακαιτο 1987 -88σε£110 την εβδομάδα.Σύμφωνα μετην πρωτό δικη απόφαση, ο εφεσίβλητος θαέπρεπε νααποζημιωθεί και γι' αυτή την απώλεια. Ημέθοδος που σημειώθηκε ως 10 προσφερόμενη για την περίπτωση, μιακαι δεν διεκδικείτο αυτό τοποσό μετην έκθεση απαιτήσεως ωςειδική ζημιά, ήταν η επιδίκαση τουποσού πουθαπροέκυπτε απότις αριθμητικές πράξεις πουθαγίνονταν, ως γενική αποζη μίωση. 15 Η επιδίκαση γενικών αποζημιώσεων σεσχέσημεαπώ λεια απολαβών είναι μέθοδος κατ' αρχήν επιτρεπτή.Θα λέγαμε, όμως, ότι είναι λύση ανάγκης στις περιπτώσεις πουταδεδομένα,ενώ αποκαλύπτουναπώλειαή ότανανα φερόμαστε στο μέλλον, ουσιαστικό κίνδυνο απώλειας,δεν 20 δείχνουν ως εκ της φύσεως τωνπραγμάτων, άμεση επί δρασηπάνωστα εισοδήματα του τραυματισμένου καιεπο μένως δεν επιτρέπουν αριθμητικό υπολογισμό. (Βλ. CostasCh. Constantininides v. YiangosHjiloannou
(1966)1 CLR191,Thia Industriesv. HjiKyriakou
(1982)1 CLR* 25 871,Telemachou v.Papakyriakou
(1986)1CLR705, Μι χαήλ Φοινικαρίδης v. Γεωργίου Λάμπρου Γεωργίου και άλλων(199ΐ) 1 Α.Α.Δ.
- Μετά τη διευκρίνιση αυτή θα ασχοληθούμε μετοθέμα που έχει εγερθεί. Ο εφεσίβλητος παραπονείται πως παρά 30 την απόφασητου πρωτόδικου Δικαστηρίου ναεπιδικάσει προς όφελος τουκαιόσαεισοδήματα έχασε από την28 Φεβρουαρίου 1985 μέχρι τηδίκη, έστω μετημορφή γενι κών αποζημιώσεων, στοτέλος παράλειψε νατοκάμει.Η ακρόασησυμπληρώθηκε την 19 Δεκεμβρίου
- Τοεισό35 δημα του εφεσίβλητου ωςκαλουψή για την περίοδο μέχρι τη συμπλήρωση τηςδίκης, σύμφωνα μεταευρήματατου Δικαστηρίου, θα ανέρχονταν σε £14.
- Μετο δεδομένο 1031 Κων/δης, Δ. Fyscoν.Γεωργίου
(1991)ότι, όπως θα δούμε και στη συνέχεια, υπολογίστηκε ότι ο εφεσίβλητος έχασε το 40% της ικανότηταςτου για επικερ δήεργασία,ηαπώλειαγιατηνπερίοδο εκείνηήταν£5.788. Ακολουθεί πως,συνεχίζει ηεισήγηση του εφεσίβλητου,δεν είναι νοητό να μιλούμε για συμπερίληψη αυτής της απώλείας μέσα στο ποσό των£4.000που επιδικάστηκανως γε νικές αποζημιώσεις. 5 EivaL φανερό ότι έχει γίνει λάθος. Το γεγονός της απώλειας των πιοπάνωαπολαβώνστο τέλος δεν λήφθηκε υπόψη. Ηέφεσηπρέπει ναπετύχει σε σχέσημε αυτότοση- JQ μείο. θα επιδικαστεί υπέρ του εφεσίβλητου ποσό £5.788 ως ειδική αποζημίωσηγια απώλεια απολαβώνγια τηνπε ρίοδο από28 Φεβρουαρίου 1985 μέχρι τησυμπλήρωση της ακρόασης. Αυτό, κάτω από όρο όπως θα τον προσδιορί σουμε στο τέλος. ^ Ο προσδιορισμός της μείωσης της ικανότηταςτουεφε σίβλητου για επικερδή εργασία σε 40% δεν είναι αντικεί μενο της έφεσης. Οι λόγοι για τους οποίους, σύμφωνα με τον εφεσίβλητο πρέπει να παρέμβουμε σε ό,τι αφορά αυτό το θέμα, αναφέρονται στον πολλαπλασιαστή 10 που έχει 20 υιοθετηθεί και πουθαέπρεπε κατά την άποψητου ναήταν 12 και στη βάση πάνω στην οποία υπολογίστηκε το ύψος του εισοδήματος που θα έχανε. θα εξετάσουμε πρώτατο ζήτηματουπολλαπλασιαστή. Ο δικηγόρος του εφεσίβλητου μαςπαρέπεμψε στηνομολο- 25 γία* του Ανωτάτου Δικαστηρίου για να εισηγηθεί πως η σύγκριση θα έπρεπε να είχε οδηγήσει στην υιοθέτηση του αριθμού 12 ως πολλαπλασιαστή. Αυτά, έχοντας υπόψη πως ο εφεσίβλητος κατάτην ημερομηνία της δίκης ήταν40 χρονών. 30 Το πρωτόδικο Δικαστήριο, κατάληξε στον πολλαπλα σιαστή 10 αφού έλαβε υπόψη την ηλικία του εφεσίβλητου * Βλέπε Curium Palace v. Eracleous
(1979)1 CIJi 26, Tziellasv. 'the Ship "Nadalcna Η" (ανωτέρω), Paraskevaidcs (Overseas)Ltd v. Chrislofi(ανωτέρω), Zachariou v. Lioness (ανωτέρω), Polycarpouv. Adamou(ανωτέρω). 1032 1 Α.Α.Δ. Fysco ν. Γεωργίου Κων/δης,Δ. και το είδος της εργασίας του που αποτελούν βασικούς παράγοντες για υπολογισμό αυτήςτης φύσης. Όπωςέχει τονιστεί, δεν υπάρχουν αυστηροί κανόνες που να μπο ρούνναοδηγήσουν σεομοιόμορφηαπάντησηωςπροςτην 5 επιλογήτουπολλαπλασιαστήσεκάθευπόθεση. Αναγνωρί ζεται ελαστικότητα σεσχέσημετο θέμακαιτονίζεταιπως ηεκλογήτου πολλαπλασιαστή είναι κατ' εξοχήν έργο του πρωτόδικουΔικαστηρίου. Κρίνουμε πως οπολλαπλασια στήςστον οποίοκατάληξετοπρωτόδικοΔικαστήριοήταν 10 μέσα στα σωστά πλαίσια και πως δεν δικαιολογείται να παρέμβουμε. Ηδεύτερη εισήγησηως προς τοζήτηματηςαπώλειας μελλοντικών απολαβών,στηρίχτηκε πάνωστηθεωρίαπως τοεισόδηματου εφεσίβλητου ήτανδιπλάσιοαν εργαζόταν 15 στις αραβικές χώρες στο μέλλον. Υποστηρίχτηκε πωςθα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί αυτήηπροοπτικήως βάση και όχι το εισόδημα που πραγματικάκέρδιζε ο εφεσίβλητος ότανέγινετοδυστύχημα.Αφορμή γιατηνεισήγηση αποτέ λεσετογεγονός ότι οεφεσίβλητος εργάστηκε γιαλογαρια20 <>μόκυπριακής εταιρείας σε αραβικές χώρες για κάποιο διάστημα μέχρι το 1979 σε συνδυασμό με μαρτυρία ανα φορικά με αυξημένες αμοιβές πουκατέβαλλε ησυγκεκρι μένη εταιρείαγιαεργασίαστιςχώρεςαυτές. Ηεισήγηση είναιλανθασμένη.Η βάση γιατον υπολογι25 σμό είναιτοεισόδηματουαποζημιούμενουκατάτοχρόνο του ατυχήματος ή, όπως διευκρινίστηκε, εκείνο που θα κέρδιζε, όπως μπορεί να προσδιοριστεί με βάσητα στοι χεία που υπάρχουν, κατά το χρόνο της δίκης. (Βλ. Cookson v.Knowles [1978]2 All E.R. 604). Ενώδεν είναι 30 κατ'αρχήνανεπίτρεπτηη εξέτασητων μελλοντικών προο πτικών όπως αυτές θα μπορούσαν να θεωρηθούν ότι θα επιδράσουν πάνωστο ύψος του εισοδήματος, το εγχείρη μαδεν μπορεί σεκαμιά περίπτωσηναείναι θεωρητικό. OL μελλοντικές εξελίξεις, όσο και αν δεν μπορούν ποτέ να 3 5 προδιαγραφούν με ακρίβεια,πρέπει να δικαιολογούνται απόδεδομέναυπαρκτά. Στην παρούσα υπόθεση δεν υπήρχαντέτοια δεδομένα. Ηαναφοράσε συγκεκριμένο εργοδότη και στους μισθούς 1033 Κων/δης,Δ. Fysco ν. Γεωργίου
(1991)που αυτός πλήρωνε και μάλιστα για εργασία στο εξωτερι κό. δεν μπορεί να υποδηλώνει από μόνη της την ύπαρξη ρεαλιστικής προοπτικής για κάρπωσητέτοιου μισθού από τον εφεσίβλητο στο μέλλον.Το γεγονός ότι στο παρελθόν ο εφεσίβλητος εργάστηκε για λογαριασμό εκείνου του ερ- 5 γοδότη, δεν μπορεί να σημαίνει ο,τιδήποτε για τους σκο πούς του θέματος που εξετάζουμε. Αν όχι τίποτε άλλο και πέρα από όσα σημειώσαμε, αν γινόταν δεκτή η εισήγηση θα βρισκόμαστε μπροστά στο παράδοξονααναγνωρίζου με στον εφεσίβλητο την προοπτικήγια πιο επικερδήέργα- ίο σία την οποία ο ίδιος για χρόνια πριν απότον τραυματι σμό του δεν έκαμνε αρκούμενος στη συνηθισμένη, όπως αντιλαμβανόμαστε, αμοιβή επαγγελματιών της ειδικότη τας του στην Κύπρο. 15 Ο ΤΟΚΟΣ Το πρωτόδικο Δικαστήριο επιδίκασε τόκο προς 6% ετησίως απότην ημέρατου δυστυχήματος πάνωστο ποσό των γενικών αποζημιώσεων. Προσβάλλεται η απόφαση του πρωτόδικου Δικαστηρίου να μήεπιδικάσει τόκοπάνω στο ποσό της αποζημίωσης σε σχέση με τα εισοδήματα 20 που χάθηκαν μέχρι την έκδοση της απόφασης του Δικα στηρίου. Ετσι, η πρωτόδικη απόφαση σε σχέση με τον τόκο ως προς ταυπόλοιπαποσάπου επιδικάστηκανδεθα μας απασχολήσει. Το Ανώτατο Δικαστήριο εξέτασε τις αρχές που διέ- 25 πουν την ενάσκηση τηςδιακριτικής εξουσίας του Δικαστη ρίου για την επιδίκαση τόκου σε υποθέσεις αυτής της φύσης με βάση τις πρόνοιες του Αρθρου 58Α του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου Κεφ. 148 όπως τροποποιή θηκε με τον περί Αστικών Αδικημάτων (Τροποποιητικό 30 Νόμο) του 1985 (Ν. 156/85),στην υπόθεση Μιχαήλ Φοινικαρίδης ν. Γεώργιου Λάμπρου Γεωργίου (ανωτέρω). Το Πρωτόδικο Δικαστήριο όφειλε ναείχε επιδικάσει τόκοκαι σε σχέσημε τα εισοδήματα που έχασε ο εφεσίβλητος μέχρι τηδίκη. Με δοσμένο το επιτόκιο απότο νόμο και έχοντας 35 υπόψη ότι τα γεγονότα της υπόθεσης την εντάσσουν στις συνηθισμένες του είδους, θα έπρεπε να είχε επιδικάσει τόκο προς 6% ετησίως για το μισό της περιόδου από την ημέρα του ατυχήματος μέχρι την έκδοση της απόφασης. 1034 1Α.Α.Δ. 5 Fyscov. Γεωργίου Κων/δης, Δ. Αυτό, γιανααποφεύγεται, όπωςέχειεξηγηθεί, η πολυδιά σπασητων ποσών μεβάσητοπότε προέκυψε η κάθεαπώ λεια ξεχωριστά και η ενασχόληση με πολλές αριθμητικές πράξεις με αντικείμενο συνήθως μικρά ποσά κάθε φορά αφού κατάκανόνα ηζημιά, όπως συμβαίνει κυρίως στις αξιώσεις για απώλεια απολαβών, είναι σταδιακή και εκτείνεται, όπωςέγινεκαιστην παρούσαυπόθεση,στημε γάληκαμιάφοράπερίοδοαπότηνημέρατηςγέννησης του αγώγιμουδικαιώματοςμέχρι τη δίκη. !0 Για όλους του πιο πάνω λόγους η έφεση ως προς το ζήτηματης ευθύνης απορρίπτεται. Η πρωτόδικη απόφαση ως προς το ζήτηματων αποζημιώσεων παραμερίζεταιμε ρικώς. Μεβάση ταποσάπουπροκύπτουνόπωςταέχουμε προσδιορίσει καιεφόσοηαριθμητικήμαςείναι σωστή,εκ15 δίδεται απόφασηυπέρ του εφεσίβλητου και εναντίον των εφεσειόντων για συνολικό ποσό £46.581. Το ποσό των £8.000 που επιδικάζεται ως γενικές αποζημιώσεις θα φέρει τόκοπρος6%απότην 30Οκτωβρίου 1982 που ήταν η ημέρα του ατυχήματος μέχρι την πρωτόδικη απόφαση 20 που όπως σημειώσαμε δεν προσβλήθηκε ως προς το ση μείο αυτό.Το ποσό των £14.056που αποτελεί τοσύνολο της απώλειας απολαβών μέχρι τη δίκη, θα φέρει τόκο προς 6% ετησίως από την 30 Οκτωβρίου 1982 μέχρι την 31 Μαρτίου 1988 που εκδόθηκε η πρωτόδικη απόφαση 25 διαιρεμένο κατά το μισό. Εννοείται πως ολόκληρο το ποσό που επιδικάζεται θα φέρει νόμιμο τόκο από την ημέρατης έκδοσης τηςπρωτόδικης απόφασης. Το μέρος της απόφασης που αναφέρεται στην αποζη μίωσηύψους £5.788 σε σχέση με την απώλεια απολαβών 30 από28 Φεβρουαρίου 1985 μέχρι την 19 Δεκεμβρίου 1987 που συμπληρώθηκε η ακρόαση ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου, θαμπορεί νασυνταχθεί αφούκαταχωριστεί τροποποιημένη έκθεσηαπαιτήσεως ώστε να το καλύπτει. Έξοδα υπέρ του εφεσίβλητου και εναντίον των εφεσειόνιων 35 · Ηέφεσηαπορρίπτεται. Ηαντέφεση γίνεται αποδεκτή εν μέρει. Απόφα ση υπέρ του εφεσίβλητου για £46.581 μετόκοκαιέξοδα. 1035