1Α.Α.Δ. 18 Απριλίου, 1991. [ΠΙΚΗΣ. ΠΟΓΙΑΤΖΗΣ,ΧΡΥΣΟΓΓΌΜΠΣ, Δ/στές] ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ, Εφεσείων, ν. ΣΑΒΒΑ ΛΟΙΖΙΔΗ, Εφεσίβλητου. (Πολιτική ΈφεσηΑρ. 7546). Έφεση — Αξιολόγηση της μαρτυρίας από το πρωτόδικο Δικαστή ριο— Πότεεπεμβαίνειτο Εφετείο. Δικαστική απόφαση — Ανάγκη επαρκούς αιτιολογίας — Πότε θεω ρείται επαρκής η αιτιολογία. , 10 15 20 Ο Εφεσίβλητος κίνησε αγωγή εναντίον του Εφεσείοντα απαιτόντας £675, που αντιπροσώπευε το ήμισυ ενοικίων που ο Εφε σείων είχε εισπράξει από την ενοικίαση ενός διαμερίσματος, που κατά τον ισχυρισμό του Εφεσίβλητου, ανήκε εξ ημισείας στους διαδίκους,ως επίσης £37 μηνιαίως ως "εισπραχθησόμενα και/ή ευλόγως καταβλητέα ενοίκια ή αποζημιώσεις" για την περίοδο από τηνκαταχώρησητηςαγωγής μέχρι την αποπεράτωση της.Ενώπιον του πρωτόδικουΔικαστηρίου προβλήθηκαν διαφορετικές εκδοχές ως προς τα γεγονότα και, ειδικώτερα, ως προς το κατά πόσο το επίδικοδιαμέρισμαανήκεεξ ημισείας στουςδιάδικους. Το πρωτόδικο Δικαστήριο αποδέχθηκετην εκδοχή του Εφεσί βλητουκαι εξέδωσε υπέρ του απόφασηως ηαπαίτηση, μεκάποιες διαφοροποιήσεις ως προς τα ποσά. Ο Εφεσείων ισχυρίσθηκε ότι τα ευρήματα του πρωτόδικου Δικαστηρίου δεν εδικαιολογοϋντο απότην μαρτυρία,καιότι ηαπόφασητου δενήτανεπαρκώςαιτιολογημένη. Αποφασίσθηκε ότι 25 (α)Το έργο της αξιολόγησης της μαρτυρίαςανήκει κατάκύριο λόγο στο πρωτόδικοΔικαστήριο.Το Εφετείο δεν επεμβαίνει, εκτός ανκαταδειχθείότι ταπροσβαλλόμενα ευρήματαείναι παράλογα,ή ότι δεν υποστηρίζονται απότη μαρτυρία πουτο πρωτόδικοΔικα στήριο έχει αποδεκτεί ως αξιόπιστη. Στην παρούσα υπόθεση δεν είχαν καταδειχθεί λόγοι που να δικαιολογούν την επέμβαση του Εφετείου. 297 Αριστείδου ν.Λοϊζίδη
(1991)(β) Η επαρκής αιτιολογία όλων των δικαστικώναποφάσεων αποτελεί προϋπόθεσητης εγκυρότητας της.Τότε μόνο ηαιτιολο γία μπορεί να θεωρηθεί επαρκής όταν παρέχει την δυνατότητα πλήρους κατ' έφεση ελέγχου. Στην παρούσαυπόθεση επληρούντο τα ελάχισταεπίπεδαεπάρκειας που απαιτούντο απότο Σύνταγμα και τηννομολογία. 5 (γ) Το πρωτόδικο Δικαστήριο λανθασμένα είχε εκδώσει από φασηυπέρτου Εφεσίβλητουως προς το μέρος της απαίτησης του για ποσάενοικίων πουο Εφεσείωνπιθανό ναεισέπραττε μετά την καταχώρηση της αγωγής,διότι αυτότο μέρος της απαίτησης ήταν 10 πρόωρο.Το μέροςαυτότηςαπόφασης παραμερίσθηκε. Ηέφεσηεπιτράτυρίεενμέρει. Καμμιά διαταγή για έξοδα. Υποθέσεις που αναφέρθηκαν: S&G. KolokassidesLtdv. Kimoni
(1989)1Α.ΑΛ.(Ε) 132- 15 Droushiotis v. Icronymides (CivilAppeal7534 dated3011.90). Έφεση. Έφεση από τον εναγόμενο κατά της απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Αεμεσού (Κορφιώτης, Ε.Δ.) που δόθηκε στις 22 Δεκεμβρίου, 1987 (Αρ. Αγωγής 3653/ 20 85) με την οποία διατάχθηκενα πληρώσει στον ενάγοντα των £675.- ως ενοίκια εισπραχθέντα από τον εναγόμενο καιταοποίαδικαιούταιοενάγων. Στ.Στνλιανίδης, γιατον εφεσείοντα. Α. Θεοφίλου, γιατονεφεσίβλητο. 25 ΠΙΚΗΣ,Δ: Την απόφασητου Δικαστηρίου θαδώσει ο Δικαστής Ι. Πογιατζής. ΠΟΓΙΑΤΖΗΣ,Δ: Η έφεση αυτή στρέφεται εναντίοντης απόφασης ημερομηνίας 22 Δεκεμβρίου 1987 πουεξέδωσε Δικαστής του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού στην 30 αγωγή αρ. 3653/85 την οποία καταχώρησε ο εφεσίβλητος (ενάγων στην αγωγή) εναντίον του εφεσείοντα (εναγομέ νου στην αγωγή).Μετηναπόφασητουεκείνητοπρωτόδι208 1 Α.Α.Δ. Αριστείδουν.Λοϊζίδη Πογιατζής,Δ. κο Δικαστήριο δικαίωσετον εφεσίβλητο αναφορικά μετο σύνολοτηςαπαίτησης τουη οποία,σύμφωναμετηνΕκθε σηΑπαιτήσεως,ήταν δια: 5 "Α. Ποσόν ΛΚ.675 οφειλόμενον εις αυτόν δυνάμει ενοικίων εισπραχθέντων υπότου Εναγομένου και ανηκό ντων εις αυτόνκαι/ήδιαζευτικώς το ανωτέρω ποσόνδια χρήσιν και/ή επικάρπιον περιουσίας του Ενάγοντος υπό τουΕναγομένου. Β. ΠοσόνΛΚ.37μηνιαίως από1/6/85μέχριπερατώσε10 ως της εν λόγω υποθέσεως δι' εισπραχθησόμενα και ή ευ λόγωςκαταβλητέαενοίκιαήαποζημιώσεις. Γ. ΕξοδακαιΤόκους." Ο εφεσίβλητος είχε βασίσει την απαίτησητου σεγρα πτή σύμβαση ημερομηνίας 13 Ιανουαρίου 1981 με την 15 οποίαοιδιάδικοιείχαναπόκοινούαναλάβειτηνεκτέλεση οικοδομικών εργασιών για λογαριασμό της εταιρείας CHAN COURTLTDγιατην ανέγερση πολυκατοικίαςστη Λεμεσό. Ως αντάλλαγμα η CHAN COURT LTD ανέλαβε ναπληρώσει σ' αυτούςποσό£8,000 σε μετρητάκαιεπίσης 20 να τους παραδώσει ένα διαμέρισμα δυο υπνοδωματίων στον τρίτο όροφοτηςυπόανέγερσηπολυκατοικίας. Η εκ δοχή του εφεσίβλητου ήταν ότι ο εφεσείων παρέλαβε το διαμέρισμα τον Ιανουάριο 1984 καιότι κατά τηνπερίοδο από 1/1/1984 μέχρι 31/5/1985είσπραξε απότον ενοικιαστή 25 τουενοίκια£1,350 καιαρνήθηκενακαταβάλει στον εφεσί βλητο το μισό τουποσού αυτούπου αντιστοιχεί στο μισό μερίδιο του στην ιδιοκτησία του διαμερίσματος. Η αγωγή αρ.3653/85καταχωρήθηκε στις 14Ιουνίου 1985. Στην Έκ θεσηΑπαιτήσεως δεν αναφέρεταιοτιδήποτε για τα ενοί30 xwx που θα είσπραιτε ο εφεσείων μετά την καταχώρηση της αγωγής αν το διαμέρισμα εξακολουθούσε να είναι ενοικιασμένο, εκτός από την παράγραφο (Β) του αιτητικού μέρους της Εκθέσεως Απαιτήσεως το οποίο έχουμε ήδη παραθέσειαυτούσιο. 35 Η εκδοχή του εφεσείοντα ήταν ότι παρέλαβε κατοχή 299 Πογιατζής,Δ. Αριστείδου ν.Λοϊζίδη
(1991)του επιδίκου διαμερίσματος όχι απότην ΕταιρείαCHAN COURT LTD δυνάμει της συμφωνίας ημερομηνίας 13/1/ 1981, αλλά σαν αποτέλεσμα γραπτής συμφωνίας την οποία έκαμε η σύζυγος του με τη σύζυγο του διευθυντή της εταιρείας, η οποία ήταν η εγγεγραμμένη ιδιοκτήτρια 5 τηςγηςπάνω στην οποίαείχεανεγερθείηπολυκατοικία. Το πρωτόδικο Δικαστήριο άκουσε την προσαχθείσα μαρτυρία, εξέτασε ταδιάφοραέγγραφαπου κατατέθηκαν ωςτεκμήριακαιαποδεχόμενοτηνεκδοχήτου εφεσίβλητου εξέδωσε εναντίον του εφεσείοντα την απόφαση του ως 10 εξής: "Οθεν εκδίδεται απόφαση υπέρ του Ενάγοντα και εναντίοντου Εναγομένουωςη απαίτηση: (α) της εκθέσεως απαιτήσεως ήτοι δια ποσό £575 αναλογία ποσού ενοικίων από 1.1.1984 εως 31.5.1985 15 εφ'όσον οι μαθηματικοίμουυπολογισμοί είναιορθοί. (β)£35 μηνιαίωςαπό 31.5.1985μέχρι σήμερα ωςεν διάμεσα ενοίκια και/ή αποζημιώσεις, πλέον έξοδα άτινα δέον όπως υπολογισθούν υπό του πρωτοκολλη- 2 ο τού." Οεφεσείων προσβάλλει τηναπόφασηαυτή γιαδυο κυ ρίως λόγους. Οπρώτοςλόγος αναφέρεταιστα επιμέρους ευρήματα του Δικαστηρίου και το τελικό αποτέλεσματης δίκης και ο ισχυρισμός του είναι ότι δε δικαιολογούνται απότηνπροσαχθείσα μαρτυρία. Οδεύτερος λόγοςαναφέ- 25 ρεταιστηναιτιολογίατηςαπόφασηςκαιοισχυρισμός του είναι ότι δενείναιεπαρκώςαιτιολογημένη. Σεσειρά αποφάσεωντου το Ανώτατο Δικαστήριο έχει καθορίσει την προσέγγιση του κατά την εξέταση αιτήμα τος για ανατροπή ευρημάτων του πρωτόδικου Δικαστή- ^0 ρίουπάνω σεπρωτογενήγεγονότα.Τονίζει πάντοτεμεέμ φαση ότι το έργο της αξιολόγησης της μαρτυρίαςανήκει κατάκύριολόγοστο πρωτόδικοΔικαστήριο τοοποίοέχει τηνευκαιρίαναδεικαιναακούσει τουςμάρτυρεςκατάτο 300 1 ΑΛΛ. Αριστείδουν.Λοϊζίδη Πογιατζής,Δ. χρόνο που καταθέτουν ενώπιον του. Αναφορικά με το πολύβασικόέργοτουκαθορισμούτων ορθώνκαι αληθών γεγονότων τηςκάθευπόθεσης,αναγνωρίζεταιστοπρωτό δικοΔικαστήριο ηευχέρεια ναπροβεί σταδικάτουευρή5 ματακαινακάμειγιατονσκοπόαυτό τιςδικέςτουεπιλο γές ανάμεσα σε σειρά διαφορετικών ευρημάτων που εύλογα προσφέρονται απότη μαρτυρία ενώπιον του.Το Εφετείο δεν επεμβαίνει στις επιλογές αυτές,εκτός αν κα ταδειχθεί ότι ταπροσβαλλόμενα ευρήματα είναι παράλο10 γαή ότιδενυποστηρίζονταιαπότημαρτυρίαπουτοπρω τόδικο Δικαστήριο έχει αποδεχτεί ως αξιόπιστη. Στην τελευταία περίπτωση το πρωτόδικο Δικαστήριο ενεργεί κάτω από πλάνη ή λανθασμένη καθοδήγηση ως προς τη μαρτυρία, και τα ευρήματα του που αποτελούν προϊόν 15 τηςπλάνηςαυτήςυπόκεινταισε ανατροπήκαι παραμερι σμόαπότοΕφετείο. Ηεπαρκής αιτιολογίαόλων τωνδικαστικώναποφάσε ων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του δικαστικού έργου καιπροϋπόθεσητης εγκυρότηταςτους.Τότε μόνοη αιτιο20 λογία που δίδεται μπορεί να θεωρηθεί ως επαρκήςόταν παρέχει τηδυνατότηταπλήρους κατ' έφεση ελέγχου. Σχε τική με την αιτιολογία είναι η απόφαση στην υπόθεση ΕταιρείαςΣ. & Γ. Κολοκασίδη Ατδ. ν. Αντώνη Κιμωνή
(1989)1Α.Α.Δ.(Ε) 132. Πολύ διαφωτιστικό είναι καιτο 25 ακόλουθο απόσπασμααπότην υπόθεση Γιαννάκης Λρουσιώτης ν. Θεόδωρουϊερωνυμίδη (Πολιτική Εφεση αρ. 7534 στην οποία η απόφαση που εκδόθηκε στις 30/11/ 1990): 30 35 "Τοάρθρο30.2 του Συντάγματοςεπιβάλλει τηναιτιολόγησητωνδικαστικώναποφάσεωνωςσυστατικόστοι χείογιατηνέγκυρηάσκησητηςδικαστικήςλειτουργίας. Psaras and Another v. Republic. Βλέπε επίσης Neophytouv. Police. Η αιτιολόγηση της δικαστικής απόφασης επιβάλλει την ανάλυση(όχι τηνεπανάληψη) της μαρτυρίας με σημείο αναφοράς ταεπίδικα θέματα, την κατάληξησε ευρήματαγια το πραγματικόπλαίσιο επίλυσης της διαφοράςκαθώς και την ετυμηγορία του 301 Πογιατζής,Δ. Αριστείδουν.Λοϊζίδη
(1991)δικαστηρίου. Η διάρθρωση της απόφασης επαφίεται στην κρίση του δικαστηρίου-δεν υπάρχειτύποςγιατη διατύπωσηη διαμόρφωση.Αυτή κρίνεται ωςενιαίοσύ νολοκαιδεδομένου ότι είναιαιτιολογημένηεξετάζεται από το Εφετείο στοπλαίσιο της δευτεροβάθμιαςδικαι- 5 οδοσίαςτουΑνωτάτου Δικαστηρίου. Η απροθυμίατου Εφετείου ναδιασαλεύσει ταευρήματατουπρωτόδικου δικαστηρίου ως προς τα πρωτογενή γεγονότα αντανα κλά το πλαίσιο του δικαστικού μας συστήματος που θέτει ως κριτή των γεγονότων το πρωτόδικο δικαστή- 10 ριο.Το θέμαεξετάστηκε στην Papadopoulos v. Stavrou. Η ανατροπή ευρημάτων αξιοπιστίας δικαιολογείται μόνο όταν αντιστρατεύονται την κοινή λογική (Psaras ανωτέρω,Μιχαηλίδης ν. Δημοκρατίας)." Ακούσαμε με προσοχή την επιχειρηματολογία των ευ- 15 παιδεύτων δικηγόρων των διαδίκων και διεξήλθαμε τα αποσπάσματα της μαρτυρίας και τα κείμενα των εγγρά φων στα οποία μας παρέπεμψαν.Δεν έχουν καταδειχθεί λόγοι που,σύμφωνα μετις αρχές που έχουμε εκθέσει, δι καιολογούν επέμβαση μας στα ευρήματατου πρωτόδικου 20 Δικαστηρίου ή στην ετυμηγορία του αναφορικά με τα ενοίκια που είσπραξε ο εφεσείων πριν την καταχώρηση τηςαγωγής.Αναφορικάόμως μετο μέροςτης πρωτόδικης απόφασης με το οποίο επιδικάστηκε στον εφεσίβλητο ποσό£35μηνιαίωςαπό31/5/1985 μέχρι22/12/1987 "ωςεν- 25 διάμεσα ενοίκια και/ήαποζημιώσεις", το οποίο ο ευπαίδευτος δικηγόρος του εφεσίβλητου ορθά δήλωσε ότι δεν μπορεί να υποστηρίξει, πιστεύουμε ότι δεν είναι νομικά εφικτό. Ηβάσητης αγωγήςτου εφεσίβλητου εναντίοντου εφεσείοντα δεν είναι η διάρρηξη συμφωνίας είναι η εί- 30 σπραξη απότον εφεσείοντα χρημάτων από εκμετάλλευση διαμερίσματος κοινής ιδιοκτησίας, δια λογαριασμό και προς όφελος του εφεσίβλητου,ταοποίαοεφεσείων παρα νόμως κατακράτησε για δικό του αποκλειστικό όφελος. Με την αγωγήτουοεφεσίβλητος δεζητούσεανάκτησηκα- 35 τοχής του διαμερίσματος ώστε να επιτρέπεται και ναδι καιολογείται απαίτησηγια αποζημιώσεις υπό μορφή εν διαμέσων κερδών (mesne profits), όχι ενδιαμέσων ενοικίων, εκκρεμούσης της ανάκτησηςκατοχήςτου ακινή-' 302 1 Α.Α.Δ. Αριστείδουν.Λοϊζίδη Πογιατζής,Δ. του. 'Οταν καταχωρήθηκε η αγωγή ο εφεσείων δεν είχε ακόμα εισπράξει τα μηνιαία ποσά που επιδικάστηκαν να καταβληθούν στον εφεσίβλητο για την περίοδο μετά το τέλος Μαΐου 1985. Δε χωρεί αγωγήγια ποσά πουπιθανό 5 να καταστούν πληρωτέα στον ενάγοντα στο μέλλον. Η απαίτηση του εφεσίβλητου στην αγωγή αρ. 3653/85 που αφορά την περίοδο μετά την καταχώρηση της αγωγής, είναι πρόωρη. Ενδεικτικό του λάθους στο οποίο υπέπεσε το πρωτόδικο Δικαστήριο επί του προκειμένου, είναι και 10 τογεγονός ότι επεδίκασε εναντίον τουεφεσείοντα £35μη νιαίως για περίοδο πέραν των εννέα μηνών μεταξύ 13/3/ 1987 που επεφύλαξε την απόφασητουκαι22/12/1987 που εξέδωσετην απόφασητου,χωρίς ναυπάρχειοποιαδήποτε μαρτυρία ότι ο εφεσείων είσπραξε οποιοδήποτε ποσό ως 15 ενοίκιαή άλλως πωςκατάτηνπερίοδο εκείνη. Αναφορικά με την αιτιολογία της απόφασης ηετυμη γορία μας,υπότο φωςτωνπιοπάνωαυθεντιών,είναι ότι πληρούνται ταελάχιστα επίπεδα επάρκειαςπου απαιτού νταιαπότοΣύνταγμακαιτηνομολογία. 20 Γιατους λόγους πουέχουμε εκθέσει,η έφεσηεπιτυγχά νει μερικώς. Το μέρος της απόφασηςμετο οποίο τοπρω τόδικο Δικαστήριο επεδίκασε υπέρ του εφεσίβλητου και εναντίον του εφεσείοντα ποσό £35 μηνιαίως δια την πε ρίοδο μετά την 31/5/1987,παραμερίζεται. Εφόσο ολόγος 25 του παραμερισμού είναι το πρόωρο της απαίτησηςαυτής, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε ότι δε συνιστά κώλυμα γιατηνκαταχώρησηνέαςαγωγήςαναφορικάμεαυτή. Κατάταάλλαη έφεσηαποτυγχάνεικαι απορρίπτεται. Υπό τας περιστάσεις δεν εκδίδεται οποιαδήποτεδια30 ταγή αναφορικάμεταέξοδατης έφεσης. Η έφεσηεπιτρέπεται μερικώςχωρίςέξοδα. 303