(1991)20Μαΐου, 1991 [ΠΙΚΗΣ, ΠΟΠΑΤΖΗΣ, ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, Δ/στές] ΣΤΑΥΡΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ, Εφεσείων, ν. Α. Ν.STASISESTATESLTD&ANOTHER, Εφεσίβλητου. (Πολιτική ΈφεσηΑρ. 7504). Δίκαιο των Συμβάσεων — Ποινική ρήτρα — άρθρο 74
(1)του περί ΣυμβάσεωνΝόμου, Κεφ. 149— Απουσία μαρτυρίας πον να συ σχετίζει την έκταση της πραγματικής ζημίας με το προβλεπόμενο από την ποινική ρήτρα ποσό. Ο Εφεσείων κίνησε αγωγήεναντίον των Εφεσίβλητων απαιτώ5 ντας το υπόλοιπο της αξίας ξυλουργικής εργασίας που εκτέλεσε δυνάμει έγγραφηςσυμφωνίας.Οι Εφεσίβλητοι ήγειραν ανταπαίτηση για κακοτεχνίες καιγια καθυστέρηση στην παράδοσητης εργα σίας. Η συμφωνία μεταξύ των διαδίκων προέβλεπε ότι ο χρόνος παράδοσης της εργασίας εθεωρείτο πολύ σημαντικός από τον ερ- 10 γοδότη και "γι αυτό καιγια κάθε μέρακαθυστέρηση θα αφαιρού νται ΛΚ30(τριάνταλίρες)". ΣτηνπρωτόδικηακρόασηδενπροσήχΟηκεοποιαδήποτε μαρτυρίαπουνα επιτρέπει στο Δικαστήριο να καθορίσει εύλογη αποζημίωση χωρίς απόδειξη πραγματικήςζη μίας. Το Δικαστήριο εξέδωσε απόφαση,επί της ανταπαιτήσεως, 15 υπέρ των Εφεσίβλητων για£500για τις κακοτεχνίες,αφού αποδέ χθηκε την μαρτυρίαπουπροσήγαγαν, και για£1.000για τις καθυ στερήσεις, εφαρμόζονταςεν μέρει την πιο πάνωπρόνοια της συμ φωνίας. Ο Εφεσείων υπέβαλε έφεση και οι Εφεσίβλητοι αντέφεση, ισχυριζόμενοι ότι έπρεπε να εφαρμοσθεί πλήρως η επίδικη πρό- 20 νοια. Εγέρθηκε επίσης από τον Εφεσείοντα θέμα εξόδων, διότι το πρωτόδικο Δικαστήριο, που είχε εκδώσει απόφασηυπέρ του Εφε σείοντα επί της απαιτήσεως, είχε διατάξει όπως ο καθέναςαπό τους διαδίκουςπληρώσει ταέξοδατου. 25 Αποφασίσθηκε ότι (α) Στην απουσία συσχετισμού του καθορισθέντος ποσού των £30 ημερησίως με την έκταση της πραγματικής ζημιάς πουπιθανό να προέκυψε απότην καθυστέρηση, το καθορισθέν ποσό εξομοιώ νεται μεποινική ρήτρα.Επομένως,τοΔικαστήριο,ελλείψειμαρτυ ρίας δεν μπορούσε να επιδικάσει οποιοδήποτε ποσό σαν αποζημιώσεις, παρά τηνκαθυστέρηση πουβρήκεότιυπήρξε. 418 30 1Α.Α.Λ.• Χαραλάμπουςv. StasisEstates (β) Το εύρημα του πρωτόδικου Δικαστηρίου πάνω στο οποίο βασίσθηκε για να εκδόσει απόφασηυπέρ των Εφεσίβλητων για τις κακοτεχνίεςαφορούσετηναξιοπιστίατων μαρτύρωνκαιδεν συνέ τρεχε λόγος ανατροπήςτου. 5 (γ) Σχετικά με τα έξοδα,κρίθηκε ότι δεν συνέτρεχαν λόγοι που να δικαιολογούν επέμβασηστην άσκησητης διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου. Ηέφεσηεπιτράπηκε ενμέρει μεέξοδα. Ηαντέφεση απορρίφθηκε χωρίςέξοδα. 10 Υποθέσειςπον αναφέρθηκαν: Papakokkinou v.Kanther
(1982)1C.L.R. 65HolyMonasteryofAyios Neophytos Paphos v.Antoniades
(1968)1 C.L.R. 10Lambnanides v.ElectricityAuthorityof Cyprus
(1968)1C.L.R. 466. 15 Έφεσηκαι αντέφεση. Έφεσηκαι αντέφεσηκατά της απόφασηςτου Επαρχια, κού Δικαστηρίου Πάφου (Αναστασίου, Α.Ε.Δ.) που δόθη κε στις 10 Οκτωβρίου, 1987 (Αρ. Αγωγής 1740/85) με την οποία επεδικάστηκε το ποσό των £4.450 στον ενάγοντα 20 Yict εκτέλεση διαφόρων ξυλουργικών εργασιών και στους εναγομένους το ποσό των £1.500 επί,της ανταπαίτησης για κακοτεχνίες και καθυστέρηση παράδοσης της εργα σίας. Α. Δημητριάδης, γιατον εφεσείοντα. 25 Ε. Κωμοδρόμος με Ν. Καθητζίώτη, για τους εφεσίβλη τους. Cur.adv. vult. ΠΙΚΗΣ, Δ. Την απόφασητου Δικαστηρίου θα δώσει ο δικαστής κ. Χρυσοστομής. 30 ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, Δ. Ο εφεσειων-ενάγων είναι ξυ λουργός και βάσει γραπτής συμφωνίας ημερ. 27.12.84, 419 Χρυσοστομής, Δ. Χαραλάμπουςv. Stasis Estates
(1991)εκτέλεσεδιάφορεςξυλουργικές εργασίες σε οικοδομήδια μερισμάτων της εφεσίβλητης-εναγόμενης 1εταιρείας, που ήτανυπόανέγερση. Επίσης,εκτέλεσεκαιάλλη ξυλουργική εργασία προς όφελος του εφεσίβλητου-εναγόμενου 2,κύ ριου μετόχου και διευθυντή της εφεσίβλητης εταιρείας, 5 προσωπικά. Οεφεσείων μετηναγωγή τουαξίωσε εναντίοντωνεφε σίβλητων το υπόλοιπο της αξίας της ξυλουργικής εργα σίας που εκτέλεσε και οι εφεσίβλητοι ήγειραν ανταξίωση για αποζημιώσεις,γιακαθυστέρηση παράδοσηςτης έργα- 10 σίαςκαιγιακακοτεχνίες. Η υπόθεση προχώρησε με την ακρόαση και στις 10.10.87, το ΠρωτόδικοΔικαστήριοεξέδωσετηναπόφαση του. Ηαξίωσητου εφεσείοντα εναντίον του εφεσίβλητου 2 απορρίφθηκεχωρίς έξοδα,γιατίτοΔικαστήριο βρήκεπως 15 ηαξίωση του εφεσείοντα ξοφλήθηκε. Επίσης τοΔικαστή ριο εξέδωσε απόφαση προς όφελος του εφεσείοντα και εναντίον της εφεσίβλητης εταιρείας για το ποσό των £4.450,που ουσιαστικά δεν αμφισβητήθηκεκαιαφορούσε τουπόλοιποτηςεκτελεσθείσας εργασίας. Το αντικείμενο της έφεσης και της αντέφεσης είναι η ανταπαίτηση με την οποίαοι εφεσίβλητοι αξίωσαν£3.896 αποζημιώσεις για κακοτεχνίες και £2.010 αποζημιώσεις για καθυστέρηση παράδοσης της εργασίας για 67 μέρες προς £30τηνημέρα,σύμφωνα μεσχετικό όροτηςσυμφω- 25 νίας της 27.12.84. Το Δικαστήριο επί τηςανταπαίτησης επιδίκασε προς όφελος των εφεσίβλητων το ποσό των £500για τις κακοτεχνίες και το ποσό των £1.000για την καθυστέρησηπαράδοσηςτης εργασίας. Όσον αφορά ταέξοδα, τοΔικαστήριο διάταξεόπως ο 30 καθέναςαπότουςδιαδίκουςπληρώσει ταέξοδατου. Ο εφεσείων περιόρισε τους λόγους της έφεσης τουστο θέματωνκαθυστερήσεων καιστο θέματων εξόδων.Όσον .420 1 Α.Α.Λ. 5 Χαραλάμπουςv. Stasis Estates Χρυσοστομής, Δ. αφοράτοθέματωνκαθυστερήσεων,οδικηγόρος τουεφε σείοντα προσβάλλει σαν εσφαλμένο το σχετικό εύρημα τουΔικαστηρίου,το οποίοπαρατίθεται σεκατοπινόστά διοτηςαπόφασης.Όσοναφοράταέξοδα, εισηγήθηκεπως τοΔικαστήριο έπρεπεναεπιδικάσει έξοδακαιστηναπαί τησηκαιστην ανταπαίτησηκαιαναφέρθηκεστην υπόθεση Papakokkinou v.Kanther
(1982)1 CLR65,79. Οι εφεσίβλητοι μετηναντέφεσητουςπροσβάλλουν την απόφασητου Δικαστηρίου για τις καθυστερήσεις και τις 10 κακοτεχνίες και ισχυρίζονται ότι το Δικαστήριο έπρεπε να επιδικάσει προς όφελος τους ολόκληρο το ποσό της ανταπαίτησηςτουςκαιστις δυοπερυιτώσεις. Γιατο θέμα των καθυστερήσεων ο δικηγόρος των εφεσίβλητων αμφι σβητεί και αυτός την ορθότητα του σχετικού ευρήματος !5 καιεισηγείται πως,μεβάσητημαρτυρίαπουτοΔικαστή ριο αποδέχτηκεκαι συγκεκριμένα τημαρτυρίατου Μ.Ε.2 Χριστάκη Χριστοδούλου, που ανάφερε πως μέχρι τις 30.6.85,3-4 διαμερίσματαήταντελειωμένα, ενώθαέπρεπε να ήταν και τα 13 διαμερίσματα τελειωμένα μέχρι τις 20 30.4.85,τοΔικαστήριο έπρεπε ναεπιδικάσει στους εφεσί βλητους, αποζημιώσεις ίσες προς £30 ημερησίως γιαπε ρίοδο60ημερών,δεδομένουότι οόροςπαράδοσηςτηςερ γασίας ήτανουσιώδης όρος της σύμβασης ημερ. 27.12.84 και το ποσό των αποζημιώσεων εκ £30 ημερησίως ήταν 25 συμφωνημένο. Το Δικαστήριο αξιολογώντας τη μαρτυρία πάνω στο θέμα,τηχαρακτήρισεότι δενείναικαιτόσο καθαρή, γιατί δεν υπάρχειαπευθείαςμαρτυρίααναφορικάμε το χρόνο τηςκαθυστέρησης,τοαναυτή οφειλότανστηνύπαρξη επι30 πλέον εργασίας και τον αριθμό των διαμερισμάτων που παραδόθηκαν έγκαιρα.Ακολούθως, στησελ. 49,παράγρα φος(δ)τηςαπόφασης,τοΔικαστήριολέγειταακόλουθα: 35 "(δ)Εύκολασυνάγεται τοσυμπέρασμααπότιςμαρ τυρίες καιτησυμπεριφορά των Εναγομένων ότιαυτοί εγκατέλειψανσεκάποιοστάδιοτιςαπαιτήσειςτουςγια καθυστέρηση. Άλλως δεν θα υπέγραφαν το "καλώς έχειν", διαεκείνο το υπόλοιποεάνκατάτους υπολογι421 Χρυσοστομής,Δ. Χαραλάμπουςv. Stasis Estates
(1991)σμούς τους οφειλόταν σεαυτούςποσό μεγαλύτερο από εκείνο που όφειλαν αυτοί στον Ενάγοντα. Παρ'όλον τούτο θεωρώ ότι πρέπει να τους δοθεί ένα κάποιο ποσόν εφ' όσον ταγεγονότα δεν είναι τόσοξεκαθαρι σμένα. (ε) Κάνοντας τους δικούς μου υπολογισμούς κατέ ληξα στο συμπέρασμα εν όψει των ανωτέρω ότι ένα ποσό £1,000είναι λογικό διασκοπούς καθυστερήσεως. Διότι- (ι) απότις £2,010.- πουζητούναφαιρώπερίπουτο ίο ένατρίτοδιάτασυμπληρωμένα καιτοποσότων£400.πουήδη αφαιρέθηκατάτηνσύσκεψη της19.7.85." Το Δικαστήριο με το να κρίνει ότι τα γεγονότα δεν ήτανξεκαθαρισμένα,δεντεκμηρίωσε λόγογιατηνεξαγω γή συμπερασμάτων που να δικαιολογούν την απόδοση 15 αποζημιώσεων. Επίσης το συμπέρασμα του Δικαστηρίου ότι οι εφεσίβλητοι εγκατέλειψαν σε κάποιο στάδιο τις απαιτήσεις τους γιακαθυστέρηση, έρχεται σε αντίθεσημε τοσυμπέρασματουότι: "Παρ' όλον τούτο θεωρώ ότι πρέπει να τους δοθεί 20 ένακάποιοποσόνεφ'όσον ταγεγονότα δενείναι τόσο ξεκαθαρισμένα." Το συμπέρασμα αυτόείναι αυθαίρετοκαισυνεπώς δι καιολογείται οπαραμερισμόςτουσταπλαίσιατηςέφεσης. Ενόψει των πιοπάνω,δενκρίνουμε σκόπιμο ναασχο- 25 ληθούμε με τον άλλο λόγο παραμερισμού του ευρήματος αυτούπουπροβλήθηκεαπότοδικηγόροτων εφεσίβλητων και πουαφορά το εύρημαπερί εγκατάλειψης τηςαξίωσης γιααποζημιώσεις απότους εφεσίβλητους, επειδήδενανα φέρθηκε στη δικογραφία και δεν εγέρθηκε ποτέ από τον 30 εφεσείοντα. Η κατάληξη μας αυτή, προδικάζει και την τύχη της αντέφεσης πάνω στο θέμα των καθυστερήσεων, γιατί το 422 1Α.Α.Δ. 5 Χαραλάμπουςv. Stasis Estates Χρυσοστομής, Δ. Εφετείο δεν μπορεί να εκδόσει απόφασηγια μεγαλύτερο ποσόόπωςεισηγείται οδικηγόροςτων εφεσίβλητων,δεδο μένου ότι ο καθορισμός αυτός ανάγεται στην κρίση του Πρωτόδικου Δικαστηρίου και γιατί δεν υπάρχει τοαναγκαίουπόβαθρογιαναστηρίξει ένατέτοιοεύρημα. Τοθέματων καθυστερήσεων θαμπορούσε νααποτελέ σει θέμα επανεκδίκασης. Όμως οι εφεσίβλητοι δεν μπο ρούσανναεπιτύχουν,ενπάση περιπτώσει,γιατί,όχι μόνο δενπροσκόμισαν μαρτυρίαγιανααποδείξουντην ισχυρι10 ζόμενη ζημιά,αλλά ούτε υπήρξαν ενώπιον του Δικαστη ρίου οποιαδήποτε στοιχεία που να του επιτρέπουν να αποδόσει εύλογη αποζημίωση. Συνεπώς, δεν μπορεί να δοθεί στους εφεσίβλητους η ευκαιρία να καλυτερεύσουν τηθέση τουςμετηνεπανεκδίκαση. 15 20 Στη συμφωνία της 27.12.84 συμφωνήθηκε όπως η Ξυ λουργική εργασία παραδοθείτην 30.4.84.Επίσηςαναφέρ θηκανσεαυτή τα ακόλουθα: "Ο εργοδότης το χρόνο της παραδόσεως της εργα σίας το θεωρεί πολύ σημαντικό γι' αυτό και για κάθε M-έρα καθυστέρηση θα αφαιρούνται ΛΚ.30 (τριάντα λίρες)." Στησυμφωνία εκείνη δεναναφέρεταιότι η ζημιά προϋ πολογίστηκε και κατά την ακρόαση δεν παρουσιάστηκε οποιαδήποτε σχετική μαρτυρία που να επιτρέπει στο Δι25 καστήριο νακαθορίσει εύλογη αποζημύοσηχωρίς απόδει ξηπραγματικήςζημιάς. Τοάρθρο74
(1)του Περί Συμβάσεων Νόμου Κεφ. 149, αναφέρει ταακόλουθα: 30 "74.-
(1)Εάν εν τησυμβάσει διαλαμβάνηταιόρος ως προς το ποσόν το καταβλητέον εν περιπτώσει παραβά σεωςταύτηςηποινικήρήτρα,ενπεριπτώσει παραβάσε ωςτης συμβάσεως υπότουενός των συμβαλλομένων, ο έτερος δικαιούται, και ανέτι δεν αποδειχθήότι υπέστη εκ ταύτης πραγματικήν ζημίαν ή απώληαν, να λάβη 423 Χρυσοστομής, Δ. Χαραλάμπους v. Stasis Estates
(1991)παρά του υπαιτίου εύλογον αποζημίωσιν μηυπερβαίνουσαν το ούτω ορισθέν ποσόν, ή,αναλόγωςτηςπερι πτώσεως,την ποινικήνρήτραν. Ρήτρα περί καταβολής ηυξημένου τόκου από της υπερημερίαςδύναταιναθεωρηθήωςποινικήρήτρα." 5 Οι επιπτώσεις τουάρθρουαυτούαναλύθηκαν σε αριθ μόυποθέσεων. Στην υπόθεση TheHolyMonasteryofAyios Neophytos Paphosv. Yiannakis Neokli Antoniades
(1968)1CL.R. 10, στησελ. 28 αναφέρονταιταακόλουθα: 10 "It is identical to section 74 of the Indian Contract Act, 1872, as amended by the Indian Contract Act Amendment Act, 1889. As stated in Pollock and Mulla on the Indian Contract and Specific Relief Acts, 8th ed. pp. 480-481, these provisions in India were intended to 15 get rid of the distinction in English law between liquidated damages and penalties; and to carry the tendency in the English case law on thesubject to its full consequences." Επίσης στην υπόθεση Demeths Μ. Lambrianides and2 20 v. ElectricityAuthority of Cyprus
(1968)1 CLR 466, στη σελ. 476 είναι χρήσιμο να αναφερθεί το ακόλουθο από σπασμα: "As to the question whether any evidence was led to prove the damage or loss sustained, section 74 provides 25 that the party complaining of the breach is entitled to compensation 'whether or not actual damage or loss is proved to have been caused thereby', and the compensation payable is 'reasonable compensation', not exceeding the amount named in the contract, as may be 30 assessedby theCourt." Στην απουσία συσχετισμού του καθορισθέντοςποσού των £30.- ημερησίως με την έκταση της πραγματικής ζη424 1 Α.Α.Δ. 5 Χαραλάμπουςv. Stasis Estates Χρυσοστομής, Δ. μιάς που πιθανό να προέκυψε από την καθυστέρηση, το καθορισθέν ποσό εξομοιώνεται με ποινική ρήτρα.Το συ μπέρασμααυτόείναιπρόδηλοαπότην έλλειψη οιουδήπο τε συσχετισμού του ποσού τηςζημιάς μετον αριθμότων διαμερισμάτων, τωνοποίωνη παράδοσηκαθυστέρησε. Επομένως, το Δικαστήριο ελλείψει μαρτυρίας δενθα μπορούσε να επιδικάσει οποιοδήποτε ποσό σαν αποζη μιώσεις,παράτηνκαθυστέρησηπουβρήκεότιυπήρξε. Όσον αφοράτοθέμαγιατις κακοτεχνίες, που εγείρε10 ται στην αντέφεση,οδικηγόρος των εφεσίβλητων εισηγεί ται πως το Δικαστήριο έπρεπε νααποδεχθεί τημαρτυρία τουΜ.Υ.1 ΣταύρουΑγαπίουκαιόχι τουΜ.Ε.2 Χριστάκη Χριστοδούλου. Το πρωτόδικο Δικαστήριο, με βάση τη μαρτυρίαπου 15 αποδέχθηκε,προέβη σεθετικόεύρημακαιεπεδικασεστους εφεσίβλητους αποζημιώσεις £500. Δεν έχουμε πεισθεί ότι συντρέχει λόγος ανατροπής του ευρήματος αυτού του πρωτόδικου Δικαστηρίου αναφορικά με την αξιοπιστία τωνμαρτύρωνπουκατάθεσανενώπιοντου. 20 Όσοναφοράταέξοδατηςδίκης,δενκρίνουμε ότισυ ντρέχουν λόγοι που να δικαιολογούν επέμβαση στην άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του πρωτόδικουΔικα στηρίου. Η έφεση επιτρέπεται. Το μέρος της απόφασης που 25 αφοράτηνεπιδίκασηαποζημιώσεωςγιακαθυστέρησηπα ράδοσης εργασίας παραμερίζεταιμε έξοδα υπέρ του εφε σείοντα. Η αντέφεση απορρίπτεται, χωρίς άλλη διαταγή για έξοδα. Ηέφεσηεπιτρέπεταιμεέξοδα. Η αντέφεσηαπορρίπτεταιχωρίςέξοδα. 425