(1991)20Μαΐου 1991 [ΠΙΚΗΣ,ΠΟΠΑΤΖΗΣ, ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ,Λ/στές]. ΠΕΤΡΟΣ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, Εφεσείων, ν. ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΧΑΤΖΗΝΕΟΦΥΤΟΥ, Εφεσίβλητου. (Πολιτική ΈφεσηΑρ. 7799). Αμέλεια — Οδικό ατύχημα — Πεζός προβάλλει πίσω από σταθμευμέ νο λεωφορείο και διασταυρώνει το δρόμο από δεξιά προς τα αρι στερά σε σχέση με την κατεύθυνση τον αυτοκινήτου τον εναγόμε νου — Κτυπιέται από το αυτοκίνητο σε απόσταση 2 ποδών από την αριστερήάκρη του δρόμου — 72πόδια ίχνη τροχοπέδησηςκαι 5 39 πόδια χρόνος αντίδρασης — Χρησιμοποιήσιμο κράσπεδο (παγκέττο) 5ποδών,αλλά μετά ανάχωμα (όχτος) — Κατά πόσο υπήρ χε ευθύνη του οδηγού. Ο εφεσίβλητος πρόβαλε πίσω από σταθμευμένο λεωφορείο και διασταύρωσε τον δρόμο από δεξιά προς τα αριστερά σε σχέση με 10 την κατεύθυνση του αυτοκινήτουτου εφεσείοντα με πολύ γρήγορο βήμα. Ο εφεσείων είδε τον εφεσίβλητο αμέσως μόλις πρόβαλεαπό το λεωφορείο και χρησιμοποίησε ταφρένατου,αλλά δεν μπόρεσε να αποφύγει το δυστύχημα και κτύπησε τον εφεσίβλητο σε σημείο που απείχε2 πόδιααπότοαριστερό άκροτου δρόμου.Ηταχύτητα 15 του αυτοκινήτουήταν39 μίλια τηνώρα,ενώτο επιτρεπόμενο όριο ήταν 40 μαω.Υπήρχαν 72 πόδιαίχνη τροχοπέδησης καιη απόστα ση που διανύθηκε στο χρόνο αντίδρασης (thinking distance) ήταν 39 πόδια,δηλαδήο εφεσείων είχε δει τον εφεσίβλητο από απόσταση Π1 ποδώνκαι αμέσως χρησιμοποίησε ταφρένατου. Στην αρι- 20 στερή πλευρά του δρόμου υπήρχε χρησιμοποιήσιμο κράσπεδο (παγκέττο) 5ποδών,αλλά αμέσως μετάυπήρχεανάχωμα (όχτος). Μεταγεγονότα αυτά το πρωτόδικο Δικαστήριο βρήκε τον εφε σείοντα υπεύθυνο κατά2/3 για το δυστύχημα,διότι α) όφειλε να . είχε δεί τον εφεσίβλητο από μεγαλύτερη απόσταση από τα 111 " πόδια, και β) όφειλε να είχε κάμει χρήση του κρασπέδου, απορρί πτοντας σαναδικαιολόγητοισχυρισμό του εφεσείοντα ότιφοβήθη κε σύγκρουση με το ανάχωμακαι ανατροπήτου αυτοκινήτουτου. Ο εφεσείων υπέβαλεέφεσηγιατο θέματηςευθύνηςκαιο εφεσίβλη- ™ τοςαντέφεση γιατο θέματων αποζημιώσεων. 426 1Α.Α.Δ. Παπαχριστοδούλου ν.Χατζηνεοφύτου Αποφασίσθηκεότι 5 10 15 (α) Το εύρημα του πρωτόδικου Δικαστηρίου ότι ο εφεσείων όφειλε να είχε δει τον εφεσίβλητο απόμεγαλύτερηαπόσταση συγ κρουόταν με το εύρημα ότι ο εφεσείων είχε αντιδράσει αμέσως μόλις ο εφεσίβλητος πρόβαλε πίσω από το σταθμευμένο λεωφο ρείο.Συνεπώςκαμμιάευθύνηδενμπορούσενααποδοθείστονεφε σείοντα γιαπαράλειψηστον εντοπισμό τουκινδύνουήτηναντιμε τώπισητου. (β)Το εύρημαότι ήτανασφαλέςγια τον εφεσείοντα να χρησιμοποιήσει το κράσπεδο έπρεπε να βασισθεί στην ε| αντικειμένου εκτίμηση των πραγματικών γεγονότων κάτω από τις υπαρκτές συνθήκες. Ο φόβος για την δυνατότηταανατροπήςσε περίπτωση προσέγγισης στο ανάχωμαήτανεύλογος και,εν πασει περιπτώσει ηπιθανότητα εκτιμήθηκεκάτω από εξαιρετικάπιεστικές συνθήκες που δεν άφηνε περιθώρια άνετου υπολογισμού του κινδύνου. Κάτωαπό τις αγωνιώδειςσυνθήκες πουείχε ενεργήσει ο εφεσείων δεν μπορούσε νατου αποδοθείευθύνηγια την μηχρήση τουκρα σπέδου. «Λ Ηέφεσηέγινε αποδεκτή με έξοδα. Η Ζ υ αντέφεσηαπορρίφθηκεχωρίςέξοδα. Υποθέσειςπου αναφέρθηκαν: Adamis andAnotherv. Eracleous
(1982)1 C.L.R. 746· Vakanas v.Thomas andAnother
(1982)1C.L.R. 533Vamakides v.Papamkhacl andAnother
(1970)1C.L.R. 367- 25 Panayiotou v.Mavros
(1970)l C.L.R. 215Karikatou v.Sotcriou
(1979)1C.L.R. 150. Έφεση. Έφεση από τον εναγόμενο κατά της απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας (Νικήτας, Π.Ε.Δ. 30 που δόθηκε στις 10 Δεκεμβρίου, 1988 (Αρ. Αγωγής 2641/ 79) με την οποία διατάχθηκενα πληρώσει στον ενάγοντα £8.146 γενικές και ειδικές αποζημιώσεις για τραύματα που υπέστηλόγω δυστυχήματος. Στ. Ερωτοκρίτον (κα),γιατον εφεσείοντα. ας Ε.Οδυσσέως, γιατον εφεσίβλητο. Cur.adv.vult. All Παπαχριστοδούλουν.Χατζηνεοφντου
(1991)ΠΙΚΗΣ,Δ.: ΤηναπόφασητουΔικαστηρίου θαδώσει ο δικαστήςκ. Χρυσοστομής. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, Δ.:Τοαπόγευματης 18.2.79, ο εφε σίβλητος- ενάγων πήρετολεωφορείο TFQ200γιανα πάει στη Λευκωσία. Στη λεωφόρο Ανθούπολης το λεωφορείο 5 έπαθε μηχανικήβλάβηκαι ο οδηγός του το οδήγησε στην αριστερήπλευράτουδρόμουκαιτοστάθμευσεσεαπόστα ση 5 πόδια εκτός της λεωφόρου, όπως φαίνεταιστο σχε διάγραμμα τεκμήριο
- Εκεί κατέβηκε αριθμόςεπιβατών, μεταξύ αυτών και ο εφεσίβλητος, που πρόθεση του ήταν 10 να περάσει απέναντιγια να πάρει άλλο λεωφορείο. Ενώ διασταύρωνε τη λεωφόρο, κτυπήθηκε απότο αυτοκίνητο με αριθμό εγγραφής Κ.Β391, που οδηγούσε ο εφεσείωνεναγόμενος κατάμήκος της λεωφόρου με κατεύθυνσητην Ανθούπολη. Σαν αποτέλεσμα, ο εφεσίβλητος υπέστη σω- 15 ματικέςβλάβεςκαικαταχώρησετηναγωγή αρ. 2641/
- Ηλεωφόρος παρά τη σκηνή του ατυχήματοςείναι ευ θείακαικατάτηδιάρκειατηςημέραςδενυπάρχειπρόβλη μαορατότητας.Έχει πλάτος 18πόδια6 ίντζες και διαθέ τει χρησιμοποιήσιμο κράσπεδο έκτασης 5 πόδια σε κάθε 20 πλευρά.Μετάτοκράσπεδο,στααριστεράπροςτην κατεύ θυνση που ακολουθούσε ο εφεσείων, υπάρχει ανάχωμα (όχτος). Το δυστύχημα συνέβηκε 22 πόδια4 ίντζες απότηδια σταύρωση, στη λεωφόρο, στο σημείο Χ του τεκμηρίου 1, 25 πουαπέχει2πόδια απότηναριστερήάκριατης ασφάλτου προς τηνκατεύθυνσηπουακολουθούσε ο εφεσείων. Τοόριοτηςταχύτηταςήταν40μίλια τηνώρακαιη δο κιμήπου έκαμε ο ανακριτήςμετάτο δυστύχημα,απέδειξε ότι η ταχύτητα του αυτοκινήτου του εφεσείοντα ήταν 39 30 μίλια την ώρα.Το αυτοκίνητο του εφεσείοντα άφησε επί της ασφάλτουίχνη τροχοπέδησης μήκους 72 πόδιακαι τα αριστερά ίχνη απείχαν2 πόδια από την αριστερήάκρια της ασφάλτου. Ένα απότα επίμαχαθέματαήτανκατάπόσον το δυ- 35 428 1ΑΛΛ. 5 Παπαχριστοδούλουν.Χατζηνεοφΰτου Χρυσοστομής,Δ. στύχημα συνέβηκε κατάτηνύκτα.Το θέματούτο συζητή θηκεκαιενώπιον μας,αλλά νομίζουμε ότι είναι ουδέτερο στοιχείο, μια και ο εφεσείων είδε τον εφεσίβλητο μόλις πρόβαλεαπό πίσωαπότολεωφορείο καιακολούθως διασταύρωσετοδρόμοκάθεταμεπολύγρήγοροβήμα. Η έφεση στρέφεται εναντίον της κατανομήςτης ευθύ-. νηςκατά2/3στον εφεσείοντακαι 1/3στον εφεσίβλητο. Το εύρημα του ΕπαρχιακούΔικαστηρίου Λευκωσίας, πουτοοδήγησε στηνκατανομή τηςευθύνης,είναιστη σελ. 10 101τωνπρακτικώνκαιέχειωςακολούθως: 15 20 25 30 35 "Ωστόσοενόψειτουευρήματος μουγιατηνκατάσταση φυσικού φωτισμού την ώρα του δυστυχήματος, είναι φανερόότι ο εναγόμενος δενκοίταζετοδρόμο με προ σοχή,πράγμαπουθατουεπέτρεπεναδειτο λεωφορείο και τον πεζό απόπιο μεγάλη απόστασηώστεναπάρει έγκαιρα τα μέτρα του για ν' αποφύγει το δυστύχημα. Καιενπάσειπεριπτώσει όφειλε νατοναντιληφθεί,στη χειρότερη περίπτωση,απότουλάχιστον 130 πόδια που του επέτρεπαν τα χαμηλά φώτα. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο εναγόμενος είδε, ομολογουμένως, τον πεζόμόλις ξεπρόβαλε από την πίσω μεριά του λεωφορείου και, ακολούθως πέρασε το κράσπεδοκαι σχεδόν ολόκληρο το πλάτος του δρόμου, έστω με γοργό βήμα,πριν τη σύγκρουση. Για το λόγο αυτό πρέπει να κάμουμεδιαφορισμό με τις περιπτώσεις που περνά ο πεζός πίσω από σταθμευμένο όχημα χωρίς ν' αφήνει περιθώρια • αντίδρασης ήελιγμού στον οδηγό οχήματος.Ησοβαρή παράλειψητου εναγόμενου να κοιτάξει προσεκτικά το δρόμο συνιστά αμέλεια απόμέρους του.Υπάρχει όμως καιέναπρόσθετοστοιχείο αμέλειας.Οεναγόμενοςαδι καιολόγητα δεν έκαμε χρήση του κρασπέδου. Οφόβος τουγιαανατροπή είναι εντελώς αδικαιολόγητος. Από την άλληδεν έχωκαμιάεπιφύλαξηνα καταλή ξωότιοενάγωνεπέδειξε αμελήσυμπεριφοράμετηνέννοιατηςσυντρέχουσας αμέλειας.Ασφαλώς ανέλεγχεή έλεγχε με προσοχή την κίνηση θ' αντιλαμβανόταν τον 429 /ρυσοστομής, Δ. Παπαχριστοόούλουν.Χατζηνεοφΰτου
(1991)κίνδυνο και θαπερίμενε πιο κατάλληλη ευκαιρία. Κα τανέμω2/3 της ευθύνηςστον οδηγόκαιτουπόλοιπο1/ 3στονενάγοντα." Η δικηγόρος του εφεσείοντα εισηγήθηκε ενώπιον μας πως το εύρημα του πρωτόδικου Δικαστηρίου, ότι ο εφε- 5 σείων υπείχε ευθύνηδιότι παράλειψε να κοιτάξει προσε κτικάτοδρόμο,συγκρούεται μετοάλλο εύρηματου Δικα στηρίου, ότι ο εφεσείων αντιλήφθηκε τον εφεσίβλητο μόλιςαυτόςξεπρόβαλε απότοπίσωμέροςτουσταθμευμέ νου λεωφορείου. Ακόμα εισηγήθηκε πως ο εφεσείων, που ίο είδε τον πεζό από απόσταση 111 πόδια (72 πόδια ίχνη τροχοπέδησης και 39πόδιααπόστασηχρόνουαντίδρασης (thinking distance)), μόλιςξεπρόβαλε απόπίσωαπότολε ωφορείο και πάτησε τα φρένα,αντέδρασε σωστά καιδεν ήταναμελής. Συνεχίζοντας, ανάφερε επίσης πως το Δικαστήριο δεν έπρεπε να βρει ότι το αυτοκίνητο μπορούσε να πάειαρι στερότερα στο κράσπεδογια νααποφύγειτον πεζό, γιατί ο εφεσίβλητος με τον ανασφαλή τρόπο που διασταύρωσε τη λεωφόρο, δημιούργησε δείλημμα στον εφεσείοντα και 20 επομένως δεναναμενόταννακάνειτοτέλειο. Ο δικηγόρος του εφεσίβλητου συμφώνησε πως αν το Εφετείο δεν εγκρίνει το εύρημα ότι ο εφεσείων έπρεπενα οδηγήσει το αυτοκίνητο του αριστερότερα στοκράσπεδο, είναιενδεχόμενο ναμηναποδοθείαμέλειακαιυποστήριξε 25 τηνάποψη ότιπράγματιοοδηγόςέπρεπεναπάειστοκρά σπεδο. Στην υπόθεση Adamis andAnother v. Eracleous
(1982)1 CLR 746, οαδελφόςΔικαστής κ. Πικής, αναλύονταςτις αρχέςπουαπορρέουναπόυποθέσεις πουαναφέρθηκανσ' 30 αυτή την υπόθεση, αναφέρει τα ακόλουθα στις σελ.. 750751: "The principles arising from the above cases may be summarisedasfollows430 1 Α.Α.Δ. 5 10 Παπαχριστοδούλουν.Χατζηνεοφύτου Χρυσοστομής, Δ. (a) A user of the road is expected to guard against foreseeable risks, and that in so guarding, he can act on the assumption,in the absence of concreteindications to the contrary, that other users of the road will make reasonable use of it and, generally, heed the rules regulating the use of the road by motorists. (The same principle was heeded in the cases, inter alia, of Vamavas G. Vamakides v. Christos Papamichael and Another
(1970)1CLR367; Elpiniki Panayiotou v.Georghis Kyr. Mavrou
(1970)1 CLR 215, and Karikatou v.Soteriou, Soteriouv. Apseros(\919) 1CLR 150). And 15 20 2 5 30 35 (b) The actions of a motorist confronted with a dilemma on the road will be judged subject to the agonising situation into which he finds himself and the fact that a driver under such pressure may choose a course that is not the most expedient in the circumstances. He does not have the coolness or the breathing space necessary toponderonrivalcourses. The principles involved in the above cases are, with respect, inapplicable in the present case because the appellant committedan act of negligence when underno pressure. What is in issue here,is, whether the duty of a driver not to enter a road unless it is safe so to do, is subject to alimitation that he can act on the assumption that other users of the road will keep to their lane.The duty not to emerge on aroad unless it is safe so to do,is not conditionedby any such limitation. Whether it is safe to emerge on a road or not,is dependent on the state of traffic on the road in question at the time of theemergence; andif it is such as to make it unsafe toenter, a driver must refrain from entering until safety so permits. Whether on a particular occasion it is reasonably safe to emerge on aroad,is aquestion of fact to be resolved in thelight of the circumstances of acase. Consequently, the ultimate question of negligence to be decidedineach case,is reduced toaquestion of fact. Was 431 ..ρυσοστομής, Δ. Παπαχριστοόούλουν.Χατζηνεοφύτου
(1991)it then safe for appellant 1 to enter Ayios Antonios Street from the driveway of the hotel when he actually did so? The answer depends on thestate of traffic onthe road and the foreknowledge that appellant 1 ought to have had of it. The answer is, it was dangerous to enter c the road because of the proximity of the car of Xenophontos to the junction, a danger against which plaintiff had ample opportunity to guard against, given his visibility in the directionwherefrom theaforesaid car was coming, but failed to do so. To proceed to Ayios 10 Antonios Street, as appellant 1 did, was tantamount to introducing a- foreseeable risk thereon, for which appellant 1 wasrightlyheldliable in negligence." Επίσης στην υπόθεση Vakanas v. Thomas & Another
(1982)1CLR 530, ο ίδιοςδικαστήςανάφερεταακόλουθα 15 στις σελ. 533και534: "Thecases of Vamakidesv.Papamichael andAnother
(1970)1 C.L.R. 367, Elpiniki Panayiotouv. Georghios KyriacouMavros
(1970)1C.L.R.215, and Karikatou v. Soteriou, Soteriou v. Apseros
(1979)1 C.L.R. 150, 20 establish that a motorist travelling along the main road need not anticipate,unless he has some forewarning, of such an eventuality, that another user of the road will emerge on a main road from a side road without first stopping andmaking certain thatitis safe so todo. 25 The tort of negligence is intended to maintain reasonable standards of behaviour among neighbours. This duty takes theform of exhibition, inthecase of users of theroad,of duecare for theobservance of therightsof other users of the road. The precise duty in given 30 circumstances depends on the facts of the case. Whether thisduty hasbeen discharged, or whetherthereis abreach of it, is decided as a question of fact. The standard to be observed is fixed impersonally anduniversally inrelation to the safety of other users of the road. Its discharge 35 varies with the facts of each case. The duty is to avoid exposing other users of the road to reasonably 432 1Α.Α.Δ. Παπαχριστο6θΰλου ν. Χατζηνεοφΰτον Χρυσοστομής, Δ. ν 5 10 15 foreseeable dangers. A foreseeable danger is one that reason and common sense suggest it is reasonably likely to materialise, as opposed to a risk, the occurrence of which is a mere possibility. If motorists and users of the •road wereto act on theassumption that otherusers of the road were inevitably bound to be negligent,we would be imposing an impossible burden on users of the road, far beyond what reason and experience justify. In determining theriskswhich are reasonably likely to arise, one is guided by reason and the experience of mankind. The robust standards of common sense should guide the Court in its appreciation of a given situation. It is unprofitable to be perplexed by niceties, such as the precise point from which the parties were in sight of one another, that tends to give the impression that we are concerned with amathematical exercise." Εφαρμόζοντας τις αρχές αυτές στα γεγονότα της υπό κρίση υπόθεσης αναπόφευκτακαταλήγουμε στα ακόλου θα: 2 " (α)Το εύρηματου Δικαστηρίου ότι ηπροσοχήτουεφε σείοντα ήταν μειωμένη και ότι ο παράγων αυτός τον εμπόδισε να πάρει έγκαιρααποτρεπτικάμέτρα προς απο φυγή του δυστυχήματος είναι ατεκμηρίωτο και εν πάση περιπτώσει, συγκρούεται με το θετικό εύρημα ότι αντέ25 δράσεστον κίνδυνο χρησιμοποιόντας ταφρένατου, μόλις ο εφεσίβλητος άρχισε να διασταυρώνει το δρόμο. Ο προ σεκτικός οδηγός, όπως ορίζουν και οι πιο πάνω αυθε ντίες, δεν έχει καθήκο να λάβει αποτρεπτικά μέτρα πριν την εκδήλωση του κινδύνου, που στην προκειμένη περί30 πτώση εκδηλώθηκε όταν ο εφεσίβλητος άρχισε να δια σταυρώνει το δρόμο. Το μήκος των αποτυπωμάτων των φρένων, σε συνδυασμό με την απόσταση που διανύεται κατά το χρόνο αντίδρασης (thinking distance), βεβαιώνουν το εύρημαότι ο εφεσείων έλαβε μέτραγια νααποτρέψει τη 35 σύγκρουση μόλις ο εφεσίβλητος εκδήλωσε την πρόθεση του να διασταυρώσει το δρόμο. Συνεπώς, καμμιά ευθύνη δεν μπορεί ν' αποδοθεί στον εφεσίβλητο για παράλειψη στον εντοπισμό τουκινδύνου καιτην αντιμετώπισητου. 433 Χρυσοστομής,Δ. Παπαχριστοδοΰλουν.Χατζήνεοφύτου
(1991)(β)Το εύρημα ότι ήτο ασφαλές για τον εφεσείοντα να κάμει χρήση του κρασπέδου,βασίζεται στην εξ αντικειμέ νου εκτίμηση των πραγματικών γεγονότων κάτωαπό τις υπαρκτές συνθήκες, δηλαδήτην εκδήλωση του κινδύνου, την επιτακτική ανάγκηλήψης μέτρων για την προστασία της ασφάλειαςτου εφεσίβλητου καιτηναγωνίακάτω από την οποία αντιμετωπίζεται η κατάσταση. Η χρήση των φρένων ήταν το πρώτο που επιβαλλόταν. Το κράσπεδο είχε περιορισμένο πλάτος, μόνο 5 πόδια, ενώ η ύπαρξη αναχώματος (όχτου) πέραν του κρασπέδου δεν αμφισβη- 10 τήθηκε. Ο φόβος για την δυνατότηταανατροπήςσε περί πτωση προσέγγισης του, ήταν εύλογος και εν πάσηπερι πτώσει, η πιθανότητα εκτιμήθηκε κάτω από εξαιρετικά πιεστικές συνθήκες,πουδενάφηνεπεριθώριαάνετου υπο λογισμούτουκινδύνου. Κάτωαπότις αγωνιώδεις συνθή- 15 κες που έδρασε ο εφεσείων, δεν μπορεί να του αποδοθεί ευθύνηγιατίδεν έκαμεχρήσητουκρασπέδου. Η αντέφεση περιορίστηκε στο θέμα μηαπόδοσης επι πρόσθετου ποσού £2.000 στον εφεσίβλητο σαν γενικές αποζημιώσεις,πουαφοράτοκόστος μελλοντικής εγχείρη- 20 σηςγιαολικήαποκατάστασητου ισχίου. Όμως, ενόψειτης κατάληξης στην οποίαοδηγούμεθα, το αντικείμενο της αντέφεσης καθίσταται θεωρητικό και δενθατο εξετάσουμε. Ηέφεσηεπιτρέπεται μεέξοδαυπέρτουεφεσείοντα. 25 Η αντέφεση απορρίπτεται χωρίς άλλη διαταγή για έξοδα. Ηέφεσηεπιτρέπεταιμεέξοδα. Ηαντέ φεσηαπορρίπτεταιχωρίςέξοδα. 434