(1991)14Οκτωβρίου 1991 [ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Δ/στές] ΑΝΔΡΕΑΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΑΧΝΙΩΤΗΣ, Εφεσείων-Εναγόμενος ν. ΠΑΝΙΚΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ, Εφεσίβλητον-Ενάγοντος. (Πολιτική Έφεση Αρ. 8103). Απόφαση — Αιτιολόγηση, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος τον δικαστι κού έργον και προϋπόθεση για την εγκυρότητα της απόφασης — Δεν είναι αιτιολόγηση ηκαταγραφή ευρημάτων μετά την απλή επα νάληψη αλληλοσυγκρουόμενης μαρτυρίας και την παραπομπή σ'αντή. 5 Μαρτυρία — Αξιολόγηση — Το να θεωρείται σαν δεδομένο κάτι το οποίο ήταν αντικείμενο σοβαρών διαφωνιών στη δίκη, αποκαλύ πτει λανθασμένη καθοδήγηση ως προς τη μαρτυρία. Έφεση — Απόφαση πάσχουσα από έλλειψη αιτιολόγησης και λανθα σμένη καθοδήγηση ως προς την μαρτυρία -Διατάχθηκε επανεκδίκαση. 10 Σευπόθεση αναφορικά μετροχαίο ατύχημαμεταξύ τωνδιαδί κων (σύγκρουση μοτοσυκλέττας που οδηγούσε ο εφεσίβλητος με αυτοκίνητο που οδηγούσε ο εφεσείων), όπου τόσο η ευθύνη όσο και το ύψος των αποζημιώσεων αποτελούσαν επίδικα θέματακαι 15 όπου οι δύο πλευρές είχαν προβάλει έντονα αλληλοσυγκρουόμενες εκδοχές, το πρωτόδικο Δικαστήριο, αφού συνόψισε την μαρτυρία τουκάθεμάρτυρα,ανέφερε ότι "έχονταςυπ'όψητου"τηνμαρτυρία του ενάγοντα,του Μ.Ε.5.,του εναγόμενου και του εμπειρογνώμο να του,αλλά ιδίως την πραγματικήμαρτυρίαΤεκ. 1,τα ευρήματα 20 του ήσαν "τα ακόλουθα". Επιπλέον, κατά την αξιολόγηση της ια τρικής μαρτυρίας, φάνηκε να θεωρεί σαν δεδομένα ζητήματαγια τα οποία υπήρχε έντονη διαφωνία και έκαμε θετικό εύρημα μόνο σχετικά με την ικανότητατου εφεσίβλητου ναεργάζεται. Η πρωτόδικη απόφασηπροσβλήθηκε και από τους δύο διάδι- 25 κους με έφεση και αντέφεση. Και οι δύο συμφωνούσαν ότι η από φαση δεν μπορούσε νασταθεί αλλά διαφωνούσανως προς την εν δεδειγμένη θεραπεία δηλαδή κατά πόσο η επανεκδικαση ήταν αναπόφευκτηήθα μπορούσε το Εφετείο να εκδόσει δικήτου από- 30 φάση. 920 1 Α.Α.Δ. Παχνιώτηςν.Χαραλάμπους Αποφασίσθηκεότι (α) Ηαιτιολόγηση δικαστικής απόφασηςαποτελείαναπόσπα στο μέρος του δικαστικού έργου και προϋπόθεση για τηνεγκυρό τητα της σύμφωνα μετο άρθρο 30.2 του Συντάγματος.Η καταγρα φή ευρημάτων μετά την απλή επανάληψη αλληλοσυγκρουόμενης "μαρτυρίαςκαιτην παραπομπήσ'αυτήν δεν ήταν αιτιολόγηση. 10 (β) Ηθεώρηση σαν δεδομένων,ορισμένων ζητημάτων σχετικά με την ιατρική μαρτυρίαγια ταοποίαυπήρχε στην πραγματικότη τα έντονηδιαφωνίααποκάλυπτελανθασμένη καθοδήγησηως προς τημαρτυρία. (γ)Από ταπιο πάνωήταν φανερόότιηαπόφασηεμφάνιζε θε μελιακά ελαττώματα, αποτέλεσμα των οποίων δεν μπορούσε να είναι παρά ο παραμερισμός της προκειμένου να επανεκδικασθείη αγωγή. 15 Διατάχθηκε επανεκδικαση. Ταέξοδα, τόσοστοΕφετείο όσοκαιστοπρωτό δικο Δικαστήριο ναείναι έξοδαδίκης. Υποθέσεις ποναναφέρθηκαν: Adamisandanotherv. Eracleous
(1982)1C.L.R. 74&.\' 20 *•* ' loannidou v. Dikeos
(1969)1C.L.R. 235- PioneerCandyLtd. v.Tryfon&Sons
(1981)1C.L.R. 540Droushiotis v.leronymides, CivilAppeal7534decidedon 30.11.90Vassiliou andOthersv. Menelaou and another, Civil Appeal 6801, decidedon27.12.90. .; 25 Έφεση. ; Έφεση απότον εναγόμενο κατά της. απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού,(Αναστασίου, Π.Ε.Δ.) πουδόθηκεστις9Μαρτίου, 1990 (Αρ.Αγωγής8253/84) με την οποία το Δικαστήριο καταμέρισε την ευθύνη για το 30 ατύχημαμεταξύτωνδιαδίκωνεξ ίσουκαιδιάταξεόπωςο εναγόμενος πληρώσειστον ενάγοντατοποσότων£20.650 αποζημιώσεις. Χρ. Κληρίδης,γιατον εφεσείοντα. Χρ. Πονργονρίδης, γιατονεφεσίβλητο. *·y.^,, 921 Παχνιώτης ν.Χαραλάμπους
(1991)ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, Δ.: Την απόφαση του Δικαστη ρίουθαδώσει οΔικαστήςκ.Κωνσταντινίδης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ,Δ.: Την 11Αυγούστου 1984, στο Τραχώνι της Λεμεσού, η μοτοσυκλέττα που οδηγούσε ο εφεσίβλητος καιτο αυτοκίνητοπουοδηγούσε ο Εφεσείων 5 συγκρούστηκαν, με αποτέλεσμα τον τραυματισμό του πρώτουκαιτηνπρόκλησηζημιώνσταοχήματα. Το πρωτόδικο Δικαστήριο καταμέρισε την ευθύνηγια το ατύχημαεξ ίσου μεταξύτους.Παραπονούνταιγι'αυτό και ο εφεσείων καιοεφεσίβλητος. Ο πρώτοςμετηνέφεση 10 τουκαι ο δεύτερος μετην ειδοποίησητου επιοιώκουντον παραμερισμότηςαπόφασης,οκαθέναςπροςόφελοςτου. Το πρωτόδικο Δικαστήριο προσδιόρισε το συνολικό ύψοςτης αποζημίωσηςυπέρτουενάγοντα, πάνωστη βάση της πλήρους ευθύνης, για πόνους, ταλαιπωρίακαι απώ- 15 λεία εισοδημάτων,παρελθούσακαι μέλλουσα, σε£41.300. Ο εφεσείων υποστηρίζει πως τα ευρήματα του Δικαστη ρίου κυρίως ως προς την ικανότητατου εφεσίβλητου να εργάζεται, πρέπει να ανατραπούν.Ο εφεσίβλητος, με τη σειράτου,υποστηρίζει πωςη χρηματικήαποτίμησηγιατο 20 πόνο και την ταλαιπωρίαπου έχει υποστεί είναιυπερβο λικά χαμηλή και πως, με το δεδομένο ότι έχασε μόνιμα την ικανότητατουναεργάζεται,οσυντελεστήςπουυιοθε τήθηκεήτανυπερβολικάχαμηλός. Ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου προβλήθηκαν 25 έντονα αντικρουόμενες εκδοχές σε ό,τι αφορά τις περι στάσεις κάτω από τις οποίες έγινε το ατύχημα.Κατάτη μακρά ακροαματικήδιαδικασίακατέθεσαν αναφορικάμε το ζήτημα της ευθύνης, εκτός από τους διαδίκους;,τρεις μάρτυρεςγιατον εφεσίβλητο καιέναςγιατονεφεσειοντα. 30 Το πρωτόδικο Δικαστήριο αφούαφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος της απόφασηςτου στη σύνοψη της μαρτυρίαςτου καθενός απότους μάρτυρεςτων δυοπλευρών,κατέγραψε τα ευρήματατου ως προς το πως έγινε το ατύχημα, στη ριγμένος σταόσα εμφανίζονταινασυνθέτουν τηναξιολό- 35 γηση της μαρτυρίας και την αιτιολόγηση τηςαπόφασης 922 1Α.Α.Δ. Παχνιώτης ν.Χαραλάμπους Κων/δης, Δ. τουόπωςταβρίσκουμε στηνακόλουθημόνηπαράγραφο. 5 10 15 "Εχονταςυπόψημουόσαελέχθησαν από τονΕνάγο ντα χωρίς να αγνοώ τες μειωμένες έστω, ψυχικές και πνευματικές του ικανότητες (όπωςκατάληξε ένεκατων τραυμάτωντου),τημαρτυρίατου Μ.Ε.5,ως επίσηςκαι αυτάπουλέχθηκαν απότον Εναγόμενο,καιτον εμπει ρογνώμονα πουαυτόςκάλεσε, αλλά ιδίως βασιζόμενος στη πραγματική μαρτυρία Τεκμ. 1 την οποία δέχομαι ότι δίδει αληθή και ορθή εικόνα (ίδετε απόφαση Αδαμης και άλλος ν. Ηρακλέους
(1982)1CLR 746), ευρί σκω ότι τα πραγματικά γεγονότα και συνθήκες κάτω απότις οποίεςέγινετοδυστύχημαείναιταακόλουθα:" Ηαναφορά στοζήτηματης ευθύνης,συμπληρώθηκε με τον ισομερήκαταλογισμό της αφού συνυπολογίστηκε σε βάροςτου εφεσίβλητου το ότι δεν φορούσε κράνος, πράγ μα γιατο οποίο, μαζί με ταάλλα,παραπονείταιειδικά ο εφεσίβλητος. Παρόμοιος χειρισμός έγινεκαιως προς τις σωματικές βλάβες του εφεσίβλητου και τις επιπτώσεις από αυτές. 2 0 Ενώπιοντουπρωτόδικου Δικαστηρίου βρισκόταν, μεταξύ άλλων,η εκτεταμένη μαρτυρίατων δυογιατρώνπουκάλε σε ο εφεσίβλητος και εκείνου που κάλεσε ο εφεσείων. Παρά το γεγονός ότι υπήρχαν,όπως δέχονται και οι δυο πλευρές, βασικάσημεία σύγκλισηςστην ιατρική μαρτυρία, 25 ιδιαίτερα ως προς το ότι ο εφεσίβλητος υπέστη βαρειά εγκεφαλική κάκωση, εκδηλώθηκαν μεταξύ των γιατρών και σημαντικές διαφωνίες ως προς τις επιπτώσεις της πάνωστην καθημερινήζωήτουεφεσίβλητου καιτιςψυχο σωματικές και διανοητικές του λειτουργίες, ιδιαίτερα σε 30 συνάρτηση προςτην ικανότητατουνα εργάζεται. Το πρωτόδικο Δικαστήριο συνόψισετην ιατρικήμαρ τυρία σε δυοσύντομες παραγράφους. Η σύνοψη αυτή μα κράναπότουνααπεικονίζει,έστωπεριληπτικά,ταπολλά σημεία σε σχέση με τα οποία εκδηλώθηκε διαφωνία, 35 περιορίζεται στηπαράθεση της εκτίμησης των γιατρών ως προς την ικανότητα του εφεσίβλητου ναεργάζεται,εμφα923 Κων/όης, Δ.. Παχνιώτης ν.Χαραλάμπους
(1991)νίζοντας όλα τα υπόλοιπαπερίπουως παραδεκτά. Ετσι, κατραγράφει ως μοναδικότου εύρηματο ότι οεφεσίβλη τος έχασε ολοκληρωτικάτην ικανότητατουνα εργάζεται. Η σύντομη παράγραφοςμε την οποία ολοκληρώθηκε το κρίσιμο έργοτηςσχετικήςαξιολόγησης τηςμαρτυρίαςκαι 5 τηςαιτιολόγησης τηςείναιηακόλουθη: "Αφού άκουσατους ιατρούς που έδωσανμαρτυρία έχωτηγνώμηότιπαράτογεγονός ότιη κατάσταση του Ενάγοντα απόαπόψεωςμυϊκήςδύναμης έχειαποκατα σταθεί,ευρίσκω ότι δενείναισεθέση ναεργαστεί έστω ίο και σε ελαφράεργασίαλόγω τωνδιαταραχών της προσωπικότητος και των πνευματικών του λειτουργιών. . θα είναι πολύ παρακινδυνευμένο για ένα εργοδότηνα προσλάβειένατέτοιοιδιόρυθμοάνθρωπο,όπωςείναιο Ενάγων, με τα προβλήματατου, όπως αυτάαναφέρο- 15 νταιπιοπάνω." Ακολούθησετο έργο του υπολογισμού τωναποζημιώ σεων. Το πρωτόδικο Δικαστήριο αφού παραπέμπει και στις μαρτυρίες των γιατρών ως επεξηγηματικές των λε πτομερειών των τραυμάτων που υπέστη ο εφεσίβλητος, 20 καταλήγειπως τοποσότων£7.000ωςγενική αποζημίωση γιαπόνοκαιταλαιπωρία είναιλογικό καιδίκαιο. Στη συ νέχεια αφούπροσδιόρισετοποσόπουθαέπρεπενα επιδι κάσει για απώλεια εισοδημάτων μέχρι και την ημέρατης δίκης, έκρινε ότι στην περίπτωση του εφεσίβλητου που 25 ήταν τότε 33 χρονών, θα έπρεπε να υιοθετηθεί συντελε: στης 8καιόχι μεγαλύτεροςγιατίοεφεσίβλητος θα αποζη μιωνόταν και για ταπέντε χρόνια γιαταοποία έχασετα εισοδήματα του'μέχρι και την ημέρατης δίκης,έτσι που, .•-" σύμφωνα μετηνπροσέγγιση του,ο εφεσίβλητος "ναπαίρ- 30 νει συντελεστή 13ετών".Αυτήη πτυχή,όπωςσημειώσαμε καιστηαρχή,αποτέλεσε αφορμή γιαξεχωριστό παράπονο τουεφεσίβλητου. Οδικηγόροςτουεφεσειοντααναφέρθηκεστη μαρτυρία και ειδικά στις αντικρουόμενες εκδοχές,προσδιόρισε ση- 35 μεία εσφαλμένης κατά την εκτίμηση του απόδοσης της μαρτυρίας στην πρωτόδικηαπόφασηκαιεξειδίκευσεόσα, 924 1Α.Α.Λ. Παχνιώτης ν.Χαραλάμπους Κων/δης, Δ. ,κατάτηθέση του,θαέπρεπε ναοδηγήσουν το Δικαστήριο σε διαφορετικήκατάληξηκαι ως προς την ευθύνη και ως προςτούψος των αποζημιώσεων.Τοβάροςόμως τηςεπι χειρηματολογίας του αφορούσε την αιτιολογία .τηςαπό5 φάσηςπου, σύμφωνα με την εισήγησητου, είναι ανύπαρ κτη. Κατέληξε με την άποψηπως κάτωαπότις συνθήκες, παρά τηθέσητου ως προς το ποιο θαέπρεπε να ήταντο αποτέλεσμα της αγωγής μεβάσητη μαρτυρία πουπροσάχθηκε,το ενδεδειγμένο θαήτανναπαραμεριστεί η απόφα10 σηκαιναδιαταχθείεπανεκδικασητηςαγωγής. Η εισήγησητου δικηγόρου του εφεσίβλητου ήτανδια φορετική μόνο σε σχέσημε το κατάπόσο ηεπανεκδικαση είναι η μόνη διέξοδος. Εντόπισε όσα απότην πρωτόδικη απόφαση ήταν, κατά τη δική του εκτίμηση, λανθασμένα ^ και ως προς την ευθύνη και ως προς τις αποζημιώσεις αλλάστοτέλοςυποστήριξε πως,ενδεχομένως, θαήταν δυ νατόναθεωρηθεί ότιηαπόφαση,παράτις αδυναμίεςτης, θα μπορούσε να διατηρηθεί ως βάσηγια την εξαγωγή συ μπερασμάτων,οπωσδήποτε ευνοϊκών γιατον εφεσίβλητο, 20 έτσιπουνααποφευχθείη επανεκδικασητηςυπόθεσης. Αφού μελετήσαμε προσεκτικά όλαταστοιχεία, έχουμε οδηγηθεί στο αναπόφευκτο,νομίζουμε, συμπέρασμα πως η πρωτόδικη απόφασηεμφανίζει θεμελιακά ελαττώματα, αποτέλεσμα των οποίων δεν μπορεί παρά να είναι οπα25 ραμερισμός της προκειμένου να επανεκδικαστει η αγωγή. Οπως τονίστηκε με σειρά αποφάσεων του Ανωτάτου Δι καστηρίου ηαιτιολόγηση της απόφασης, και δεν είναι αι τιολόγηση η καταγραφήευρημάτων μετάτην απλή επανά ληψη αλληλοσυγκρουόμενης μαρτυρίας και την 30 παραπομπή σ' αυτήν, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του δικαστικού έργου και προϋπόθεση για την εγκυρότητα της.Αυτόκατ'επιταγήκαιτου ίδιου του Αρθρου 30.2 του Συντάγματοςπου,όπωςεξηγήθηκε,επιβάλλει τηναιτιολό γησητων δικαστικών αποφάσεων ως συστατικό στοιχείο •*5 γιατηνέγκυρηάσκησητηςδικαστικής λειτουργίας. Βλέπε, μεταξύ άλλων, Theodora Ioannidou v. Chanlaos Dikeos
(1969)1 CLR 235, Pioneer Candy Ltd v. Tryfan& Sons
(1981)1CLR 540, ΓιαννάκηςΔρονσιώχης v. Θ. Ιερωνυμί925 ; Κων/δης,Δ. Παχνιώτης ν. Χαραλάμπους
(1991)δης Πολ. Εφ. 7534 - 30.11.
- ΣωφρονίαΒασιλείου και άλλοι ν. Αννα Μενελάου και άλλος Πολ. Εφ. 6801 27.12.
- Ησυλλήβδην παραπομπήστη μαρτυρίαόλων,καιτων μεν καιτων δε,παράτις διαφορέςτους πάνωσεουσιώδη 5 σημεία της υπόθεσης, δεν αποκαλύπτειτη διεργασία που οδήγησε στη διατύπωση των ευρημάτων του Δικαστηρίου και αποκλείει κάθε δυνατότητα ελέγχου της ορθότητας τους. Επιπρόσθετα, η απλή παράθεση των επιπτώσεων απότον τραυματισμότου εφεσίβλητου πάνωστην πρόσω- ^ πικότητά του,την μνήμηκαιτηνκρίση τουως αννα ήταν δεδομένες, ενώ στην πραγματικότηταήταντο αντικείμενο σημαντικών διαφωνιών, αποκαλύπτει λανθασμένη καθο δήγησηωςπρος τη μαρτυρία. Μετάτις πιο πάνωδιαπιστώσεις, το ορθό είναι να μή " ασχοληθούμε με τις επιμέρους εισηγήσεις των δυο πλευ ρών ως προς τα ίδιαταευρήματα όπως είναιδιατυπωμέ νακαιως προς τασυμπεράσματα πουθαήτανδυνατό να εξαχθούν από αυτά. Γιατους λόγους πουεξηγήσαμε, η απόφαση παραμερί- 2 0 ζεται.Διατάζουμε όπως ηυπόθεση επιστραφεί στο Επαρ χιακό Δικαστήριο Λεμεσού για επανεκδικαση από άλλο δικαστή. Ηεκκρεμότητα της υπόθεσης διαρκεί γιαχρόνια και δεν έχουμε αμφιβολία πως θα καταβληθεί κάθεπρο σπάθειαγιατηνεκδίκασητηςτοσυντομότερο δυνατό. 25 Έχοντας υπόψη όλες τις περιστάσεις, το δίκαιο είναι τα έξοδα τόσο της πρωτόδικης διαδικασίας όσο και της διαδικασίας ενώπιον μας,ναείναι έξοδατηςυπόθεσης. Ηέφεσηεπιτρέπεται.Διατα γήγιαεπανεκδικαση. 926