(1991)11 Νοεμβρίου,1991 [ΠΙΚΗΣ, ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ, Δ/στές] ΤΑΣΟΣΑΡΕΣΤΗ, Εφεσείων, ν. ΑΝΤΡΗΣ ΗΛΙΑ, Εφεσίβλητης. (Πολιτική ΈφεσηΑρ. 7806). Συνταγματικό Δίκαιο — θεμελιώδη δικαιώματα — Δικαίωμα διαδί κου να προσάγη ενώπιον του Δικαστηρίου αποδεικτικά στοιχεία για υποστήριξη της υπόθεσης του -Άρθρο 30.3(γ) του Συντάγμα τος — Άρνηση του πρωτόδικου Δικαστηρίου να δώσει αναβολή για να καταστεί δυνατή η παρουσίαση μάρτυρα — Κατά πόσο υπήρχε παράβαση τουπιο πάνω δικαιώματος. Έφεση — Άσκηση διακριτικής ευχέρειας από το πρωτόδικο Δικαστή ριο — Δεν αναθεωρείται με γνώμονα την ορθότητα της απόφασης κατά την υποκειμενική κρίση των μελών τον Εφετείου αλλά με αντικειμενικά κριτήρια, πον περιορίζουν την ευχέρεια της επέμβασης σε δύο μόνο περιπτώσεις: όπου η άσκηση έγινε έξω από το πλαίσιο πον παρέχεται από το νόμο,και όπον η άσκηση οδηγεί σε πασιφανή αδικία. 5 10 Οικογενειακό Δίκαιο — Αναγνώριση εξώγαμον τέκνου -Ανάγκη για ενισχυτική μαρτυρία — Δεν είναι νποχρεωμένο το Δικαστήριο να 15 απαριθμήσει εξαντλητικά τις λεπτομέρειες της ενισχντικής μαρτυ ρίας. Μεαπόφασητου πρωτόδικου Δικαστηρίουδιακηρύχθηκε ότι ο εφεσείων ήτανοπατέραςτου ΓιάννηΑρέστη, τέκνου τηςεφεσίβλη της.Για την ακρόασητηςυπόθεσης αναλώθηκαν πολλές συνεδρίες 2 0 του Δικαστηρίου και δόθηκαν πολλές αναβολές. Στην προτελευ ταία συνεδρία, και αφού διαπιστώθηκε ότι ήταν αδύνατη η,ολο κλήρωση της ακρόασηςστην συνεδρία εκείνη,το Δικαστήριο όρισε την υπόθεση απόγευμα, έξω απότις συνήθεις εργάσιμες ώρες,για να συμπληρώσει τηνυπόθεσητου ο εφεσείων. Στηναπογευματινή 25 εκείνη συνεδρία,και αφούολοκληρώθηκε ηαντεξέταση ενός μάρ τυρα πουπήρελίγο μόνο χρόνο,οδικηγόροςτου εφεσείονταζήτη σε αναβολήγια να παρουσιάσει τον τελευταίο του μάρτυρα, που ήταν ο γυναικολόγος που είχε εξετάσει την εφεσίβλητη κατάτην εγκυμοσύνη της. Όπως αναφέρθηκε στο Δικαστήριο, ο εν λόγω 30 μαρτυρας(που δεν είχε κλητευθεί) βρισκότανστην αυλήτουΔικα- 984 1 ΑΛΛ. Αρέστην. Ηλία στηρίου καιανέμενε νατονφωνάξουν, όταν κλήθηκε για επείγον περιστατικό και απεχώρησε. Το Δικαστήριο απέρριψε το αίτημα γιααναβολή. 5 Στην απόφαση του επί τηςουσίας το πρωτόδικο Δικαστήριο ανέφερε την μαρτυρία που, κατά τηνκρίση του, ήταν ενισχυτική της εκδοχής της εφεσίβλητης, αλλά, κατά τον ισχυρισμό του εφε. σείοντα, δεναπαρίθμησε εξαντλητικά τηνμαρτυρία στις λεπτομέ ρειες της,ωςόφειλε. Αποφασίσθηκεότι: 10 15 20 jc- (α)Το δικαίωμαπροσαγωγής μαρτυρίαςδεν είναι τομόνοπου κατοχυρώνει το άρθρο 30του Συντάγματος. Κατοχυρώνει επίσης σαν θεμελιώδες δικαίωμα την απονομή της δικαιοσύνης μέσα σε εύλογο χρόνο. ΤοΔικαστήριο έχει τονέλεγχο τηςδιεξαγωγήςτης δίκης και έχει διακριτική ευχέρεια να αναβάλλει κατά την κρίση του την εκδίκασημιας υπόθεσης. (β) Ηάσκησητης διακριτικής ευχέρειας του πρωτόδικου Δικα στηρίου δεναναθεωρείται με γνώμονα τηνορθότητα της απόφα σης κατάτηνυποκειμενική κρίση των μελών του Εφετείου, αλλά με αντικειμενικά κριτήρια πουπεριορίζουν την ευχέρεια επέμβασ η σ ε 0Ί 10 ζ · ^ ν ο περιπτώσεις, (i)όπουη διακριτικήευχέρειαασκή θηκε έξωαπότοπλαίσιο πουπαρέχεται από τονόμο, όπως όταν διαπιστώνει ότι υπεισήλθαν στην άσκηση της εξωγενείς παράγο ντες, και (ii) όπου ηάσκηση τηςδιακριτικής ευχέρειας οδηγεί σε πασιφανή αδικία,όπως είναι ηπερίπτωση απόφασης στην οποία δεν θαμπορούσε ναπροέλθει κανέναδικαστήριο. (γ) Στην προκειμένη περίπτωση ηδιακριτική ευχέρεια του Δι καστηρίου είχε ασκηθεί μέσα σε φυσιολογικά όρια γιατην αποτε λεσματική απονομή τηςδικαιοσύνης καιδενυπήρχε κανένα περι θώριο επέμβασης. 30 (δ)Κανένας κανόνας δικαίου επέβαλλε την υποχρέωση εξαντ λητικής απαρίθμησης των λεπτομερειών της ενισχυτικής μαρτυ ρίαςτηςεκδοχής της εφεσίβλητης, που είναι αναγκαίασύμφωναμε την επιφύλαξη του άρθρου 9
(1)του περί Εξωγάμων Τέκνων Νόμου,Κεφ. 278. 35 Η έφεσηαπορρίφθηκεμεέξοδα. Υποθέσειςποναναφέρθηκαν: Nicolaides v. Yerolemi
(1984)1C.L.R. 742· Efstathiou v.ThePolice,
(1990)2Α.Α.Δ. 294Inre Mangakis,Appl.161/90decided on6.12.9040 Viomichania Charilaos Aloneftis Ltd. v. Nyk Line.Nippon Yusen Kaisha
(1991)1 ΑΆ.Δ.470. 985 Αρεστήν.Ηλία
(1991)Έφεση. Έφεσηαπό τονκαθ'ουη αίτησηκατάτου διατάγματος του ΕπαρχιακούΔικαστηρίου Λάρνακας (Αρεστής,Ε.Δ.) πουδόθηκεστις 6Δεκεμβρίου, 1988 (Αρ. Αίτησης7/87)με το οποίο τοανήλικο τέκνο τηςαιτήτριαςαναγνωρίστηκε 5 καικηρύχθηκεσαντονόμιμο τέκνοτουκαθ'ουη αίτηση. Ν.Οικονόμου,γιατον εφεσειοντα. Ν. Παναγίώτου, γιατηνεφεσίβλητη. ΠΙΚΗΣ, Δ.ανάγνωσε τηναπόφασητουΔικαστηρίου. Σε διαδικασία για την αναγνώριση εξώγαμου τέκνου, 10 εδραζόμενηστις πρόνοιεςτουπερίτης Συμβάσεωςεπίτης Νομικής Καταστάσεως Εξωγάμων Τέκνων (Κυρωτικού) Νόμουτου 1979- Ν 50/79και συναφείς διατάξεις τηςκυ πριακήςνομοθεσίας,το ΕπαρχιακόΔικαστήριο Λάρνακος διακήρυξε (ηδιακήρυξηαφοράθέμαπροσωπικού θεσμού 15 και είναι ισχυρή έναντι πάντων - Βλέπε, Nicolaides ν. Yerolemi
(1984)1 C.L.R. 742), ότιοεφεσείων ΤάσοςΑρε στήαπότηΛάρνακαείναιοπατέραςτουανήλικου Γιάννη Αρέστητον οποίο έφερε στηζωήηΆντρη Ηλία. Με την ειδοποίηση έφεσης αμφισβητείται σχεδόν κάθε πτυχήτης 20 διαδικασίας καιτηςαπόφασης. Μεταξύάλλων προβάλλε ται στην ειδοποίησηκαιοισχυρισμός ότι ταΆρθρα 3 και 9 τουΝ50/79προσκρούουν στις διατάξεις των Άρθρων 11 και28 τουΣυντάγματος, αντίστοιχα,και για το λόγο. αυτό είναι αντισυνταγματικά. Κατάτησυζήτηση της έφε- 25 σης εγκαταλείφθηκαν τόσο οι ισχυρισμοί γιατην αντισυ νταγματικότητατωνσχετικών διατάξεωντουΝ 50/79, όσο και άλλοι συναφείς λόγοι, οπότανταθέματααυτάδε θα μαςαπασχολήσουν. Η έφεση περιορίστηκε σεδυολόγους, κάθε ένας από 30 τους οποίουςκαθιστάτην απόφαση τρωτήκαιυποκείμενη σε παραμερισμό.Οέναςλόγος αφοράτηνεγκυρότητατης διαδικασίας λόγω παράβασης τουστοιχειώδους δικαιώ ματος του εφεσειοντα ναπροσάξει ενώπιον τουΔικαστη ρίουτααποδεικτικά στοιχεία προςυποστήριξη τηςυπόθε- 35 986 1ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 30 35 Αρέστη ν.Ηλία Πικής,Δ. σής του,κατά παράβασητων κανόνωντης φυσικήςδικαι οσύνης που διέπουν κάθε δικαστική διαδικασία,και του αλληλένδετου δικαιώματος που εγγυάται το Άρθρο 30.3 (γ) του Συντάγματος σε κάθε διάδικο "να προσάγη ήνα προκαλή την προσαγωγήν των μέσων αποδείξεως καινα εξετάζημάρτυραςσυμφώνωςτωνόμω." Για την ακρόαση της υπόθεσης αναλώθηκαν πολλές συνεδρίες του Δικαστηρίου και η υπόθεση έτυχε πολλών αναβολών. Κατάτηνπροτελευταίασυνεδρία διαπιστώθηκε ότι ήταν αδύνατη η ολοκλήρωση της ακρόασηςκατά την ημέρα εκείνη,γεγονός που οδήγησε τοΔικαστήριονα ορίσειτηνπεραιτέρωακρόασηπροςτο σκοπό ολοκλήρω σης της υπόθεσης του καθ' ου η αίτηση (εφεσειοντα) το απόγευμα της 9/2/88,ελλείψει χρόνου κατά τις πρωϊνές συνεδρίες του Δικαστηρίου. Μετά την ολοκλήρωση της αντεξέτασης ενός μάρτυρα που πήρε μόνο λίγο από το χρόνο της απογευματινής συνεδρίας του Δικαστηρίου, ο δικηγόρος του εφεσειοντα υπέβαλε αίτημα για αναβολή ώστε να καταστεί δυνατή η προσέλευση στο Δικαστήριο για νακαταθέσει,του μόνου εναπομείνανταμάρτυρατου εφεσειοντα, του γυναικολόγου ο οποίος εξέτασε την εφε σίβλητη κατάτην περίοδο της κυοφορίας της. Όπωςμας εξήγησεοκ. Οικονόμου,ημαρτυρίατου ιατρούαπέβλεπε στο να διαφωτίσει ως προς τις λεπτομέρειες της επίσκεψηςχης μητέραςστογυναικολόγο,συγκεκριμένα ανσυνο δευόταν από συγγενικό πρόσωπο του εφεσειοντα. Ο ια τρός είχε προσέλθει στο χώρο του Δικαστηρίου για να καταθέσει,απ'ό,τι οδικηγόρος του εφεσειοντα πληροφό ρησετοΔικαστήριο,αλλάαποχώρησεχωρίςτηνάδειατου Δικαστηρίου γιανααντιμετωπίσει, ότι έκρινε,ως επείγον περιστατικό. Ηαπουσίαμαρτυρικήςκλήσης για τηνπρο σέλευσητουστο Δικαστήριο, ενδεχομένως διευκόλυνε την απόφασητουνααποχωρήσει χωρίς νααναζητηθεί η άδεια ήοι οδηγίες τουΔικαστηρίου.ΤοΔικαστήριο απέρριψετο αίτημα για αναβολή, επισημαίνοντας ότι η υπόθεση είχε οριστεί το απόγευμα εκείνο για ολοκλήρωση τηςακρόα σης ελλείψει πρωϊνού χρόνου. Ο δικηγόρος του εφεσειο ντα εισηγήθηκε ότι ηαπόρριψητου αιτήματοςγια αναβο λή αποστέρησε τον αιτητή του θεμελιώδους δικαιώματος 987 Πικής,Δ. Αρεστή ν. Ηλία
(1991)της παρουσίασης τηςυπόθεσης του ενώπιον τουΔικαστη ρίου. Ταδικαιώματαταοποίακατοχυρώνονταιαπότηνπα ράγραφο 3(γ) του Συντάγματος δεν είναι τα μόνα τα οποία κατοχυρώνει το Άρθρο 30 του Συντάγματος. Η 5 απονομή της δικαιοσύνης μέσα σε εύλογο χρόνο συνιστά άλλο θεμελιώδες δικαίωματουανθρώπου(βλ.ΣτέλιοςΕυ σταθίου ν. Της Αστυνομίας -
(1990)2 Α.Α.Δ. 294), και συγχρόνως εχέγγυο γιατηδιασφάλισητης λειτουργικότη τας της Δικαστικής Εξουσίας. Σεπρόσφατηαπόφασητου 10 Ανωτάτου Δικαστηρίου (Αίτηση Μιχάλη Μαγκάκη,Αρ. 161/90 - ηαπόφασηεκδόθηκεστις 6/12/90 καιθαδημοσιε υθεί στους τόμους των αποφάσεων του Ανωτάτου Δικα στηρίου
(1990)1 Α.Α.Δ.) επισημαίνονταιταακόλουθα: "... Η διασφάλισητηςσυνταγματικήςτάξηςόπως κα τοχυρώνεται απότοάρθρο30.2 αναφορικάμετοχρόνο εκδίκασης των δικαστικών υποθέσεων αποτελεί πρω ταρχική ευθύνη του δικαστηρίου. Η διεξαγωγή της δίκηςυπόκειταιστον έλεγχοτουεκδικάζοντος δικαστη ρίου, αρχήηοποίασυνάδει με την αυτοτέλεια καιανε ξαρτησία της Δικαιοσύνης. Το άρθρο 48 της Ποινικής Δικονομίας -ΚΕΦ.155 - αναγνωρίζει διακριτικήευχέ ρεια στο ποινικό δικαστήριο να αναβάλλει κατά την κρίση του την εκδίκαση ή τη συνέχιση της εκδίκασης ποινικήςυπόθεσης.Η διακριτικήευχέρειατου δικαστη ρίου στον τομέα αυτό ασκείται δικαστικά με γνώμονα τασυμφέροντατηςδικαιοσύνης, " (Βλ. επίσης Βιομηχανία ΧαρίλαοςΑλωνεύτηςΛίμιτεδ v. ΝΥΚ LINENIPPON YUSEN KAISHA,(\99l)1 Α.Α.Δ. 470) Όπου η επίλυση επίδικουθέματοςεπαφίεται στηδια- 30 κριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου, αποκλειστικός κριτής της άσκησης της εξουσίας είναι ο δικαστής στον οποίο εναποτίθεται η δικαιοδοσία. Η άσκησητηςδιακριτικής ευ χέρειας του πρωτόδικου Δικαστηρίου δεν αναθεωρείται μεγνώμονα την ορθότητατηςαπόφασηςκατάτηνυποκει- 35 μενικήκρίση των μελώντου Εφετείου,αλλά μεαντικειμε νικάκριτήριαπουπεριορίζουν τηνευχέρεια επέμβασηςσε 988 1 Α.Α.Δ. Αρέστην. Ηλία Πικής, Δ. δυομόνο περιπτώσεις: 5 (α) Όπου διαπιστώνεται ότι η διακριτική ευχέρεια ασκήθηκεέξω απότοπλαίσιο πουπαρέχεταιαπότονόμο, όπως όταν διαπιστώνεται ότι υπεισήλθαν στην άσκηση τηςεξωγενείςπαράγοντες,και (β)όπου ηάσκησητης διακριτικής ευχέρειας οδηγείσε πασιφανήαδικία,όπως είναιη περίπτωσηαπόφασηςστην οποίαδεθαμπορούσε ναπροέλθει κανέναδικαστήριο. Κανένας από τους λόγους αυτούς δεσυντρέχει στην 10 προκειμένη περίπτωση. Ηδιακριτική ευχέρεια του Δικα στηρίου ασκήθηκεμέσασταφυσιολογικά τηςόριαμεπροεξάρχον κριτήριο την αποτελεσματική απονομήτηςδικαι οσύνης. Κάθε επέμβαση εκ μέρους μας θα συνιστούσε ανεπίτρεπτη υποκατάσταση τουκυριαρχικού ρόλουτου 15 πρωτοβάθμιου δικαστηρίου στην άσκηση των αρμοδιοτή τωντου. 20 25 30 Ο δεύτερος λόγοςγιατον οποίο προσβάλλεται η πρω τόδικη απόφασηανάγεται στην ουσία της απόφασηςκαι έχει ωςάξονα ισχυριζόμενη παράλειψη του Δικαστηρίου νααπαριθμήσει εξαντλητικά τημαρτυρίαη οποίακρίθηκε ότιπαρέσχε ενίσχυση στημαρτυρίατηςμητέραςότι οεφε σείωνήτανοπατέραςτουτέκνουτης. ΤοπρωτόδικοΔικαστήριο, μετάαπό διεξοδικήανάλυ ση τηςμαρτυρίας, εκτίμησητωνεπιπτώσεων της,καθώς KCU την επισήμανση της ανάγκηςγια ενίσχυσητης μαρτυ ρίας της μητέραςπουεπιβάλλεται απότην επιφύλαξητου Άρθρου 9
(1)τουπερί Εξωγάμων Τέκνων Νόμου - Κεφ. ,278, κατάληξε ότιηεκδοχήτης αιτήτριας ενισχυόταν ου σιωδώςαπό (ι)χηνπροτροπήτου εφεσειοντα νααποβάλειτοπαιδί τοοποίοκυοφορούσε,κα ι (ιι) γενικά την όλη συμπεριφορά του εφεσειοντα μετά την εγκυμοσύνητης αιτήτριας,που φανέρωνε ότι αποδε989 Πικής,Δ. Αρεστήν.Ηλία
(1991)χόταν ότι το παιδί που θαέφερνε στον κόσμο ήταν δικό του. Και οι δυοδιαπιστώσεις τουΔικαστηρίουευσταθούν. Παρόλο που προσδιορίζεται επακριβώςστην προκειμένη υπόθεσηημαρτυρίαηοποίαενισχύει εκείνητης μητέρας, 5 επισημαίνουμε ότι δεν επιβάλλεται υποχρέωση από κανέ να κανόνα δικαίου απαρίθμησης των λεπτομερειών της ενισχυτικής μαρτυρίας,όπωςέγινε εισήγηση. Ηέφεσηαπορρίπτεταιμε έξοδαυπέρτηςεφεσίβλητης. 990