clr/1991/1991_2_556.pdf

(1991)26Νοεμβρίου, 1991 [ΠΙΚΗΣ,ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ. ΑΡΤΕΜΗΣ,Δ/στές] ΣΩΤΗΡΗΣΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΟΝΗΣΙΛΛΟΥ, Εφεσείων, ν. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Εφεσίβλητης. (Ποινική ΈφεσηΑρ.5239). Φόνοςεκ προμελέτης κατά παράβαση τον άρθρον 203

(1)τον Ποινι­ κού Κώδικα Κεφ. 154, όπως τροποποιήθηκε από τους Ν 3/62 και 86/83— Τιείναι προμελέτη— Εφαρμοστέακριτήρια για συμπέρα­ σμα ύπαρξης προμελέτης — Διάκριση μεταξύ φόνου εκπρομελέ­ της και φόνον με δόλια πρόθεση (murder with malice aforethought)—Εκτενήςαναφοράστην Κυπριακή Νομολογία Ανθρωποκτονία κατά παράβαση τον άρθρον 205τον Ποινικού Κώδι­ κα Κεφ. 154— Σφάλμα τον Κακουργιοδικείου να εξομοιώσει την εγκληματική σκέψημε προμελέτη— Υποκατάσταση τηςκαταδίκης για φόνο εκπρομελέτης με καταδίκηγια ανθρωποκτονία. 5 10 Απόδειξη — Ομολογία του εφεσείοντα—Παραδεκτότητα τηςομολο­ γίας — Κριτήριο αποτελεί το εκούσιον της ομολογίας — Αρχές πον διέπουν αποδοχή αμφισβητούμενης ομολογίας—Νοητική κα­ τάσταση νπόπτον κατά τον χρόνο της ομολογίας — Δεν ανάγεται στο παραδεκτό αλλά στηβαρύτητα της— Ηαρχήπον υιοθετείται 15 στην Αυστραλιανή υπόθεση R ν Burnett δεν είναι παραδεκτή στην Αγγλία ως αυτοτελής και ανεξάρτητη αρχή αποκλεισμού ομολο­ γίας νπόπτον για ανικανότητα λόγω υγείας και τα γεγονότα της δεν συσχετίζονται με τηνπαρούσα υπόθεση. Απόδειξη — Οι κανόνες των Δικαστών (Judges Rules)— Παρέκκλιση 20 από αυτούς δεν συνεπάγεται και την (ϋκίρριν^ της κατάθεσηςως μαρτυρίας — θέμα διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίον πον εφόσον ασκείται μέσα στο σωστό νομικό και πραγματικό πλαίσιο δεν δικαιολογεί επέμβασητον Εφετείου. Ο περί Ποινικής Δικονομίας Νόμος Κεφ. 155άρθρο 145

(1)(β)— Κριτήρια για εφαρμογή τηςεπιφύλαξης τουάρθρου. Ποινή — Μετά τημετατροπή της ετυμηγορίας (verdict) σε καταδίκη για το έγκλημα της ανθρωποκτονίας επεβλήθηκεηποινή φυλάκι­ σης 15 ετών — Παράγοντες που συνεκτιμήθηκαν για καθορισμό 556 25 2 ΑΛΛ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας της ποινής. 5 ΙΟ 15 20 25 30 35 40 0 κατηγορούμενος ηλικίας 29 χρόνων και το θύμαΑρτεμη 20, είχαν δεσμό από τον Αύγουστο του

1. Διασκέδαζαν μέχρι τις πρωινές ώρες της 20ηςΑπριλίου 1989 σε δισκοθήκητηςΛεμεσού. Έφυγαν μ£ το αυτοκίνητο της Αρτεμης και πήγαν σε απόμερο μέρος της παραλίαςΛεμεσού όπου έκαμαν έρωτα. Μετά μπήκαν ξανάστο αυτοκίνητοόπουακολούθησε συζήτηση στην οποίαη Αρ­ τεμη του γνωστοποίησε πρόθεση διακοπής του δεσμού τους αντι­ δρώντας αρνητικάστις παρακλήσεις του κατηγορουμένου να του δώσει "πίστωση χρόνου". Τότε ο κατηγορούμενος αποπειράθηκε να τηστραγγαλίσει. Η Αρτεμη κατάφερεναβγει απ' το αυτοκίνη­ το απότο οποίο βγήκε και ο κατηγορούμενος ο οποίος την έπιασε απότα μαλιάκαι κτυπούσε το κεφάλι της στηνή. ΗΑρτεμηέχασε τις αισθήσεις της. Ο κατηγορούμενος την έβαλε πίσω στο αυτοκίνητο το οποίοωδήγησε στον γύρο της θάλασσας. Εκατέβασε την Αρτεμη από το αυτοκίνητο,την έπιασε στα χέρια του και προχω­ ρούσε μέσα στη θάλασσα. Η Αρτεμη επανηύρε τις αισθήσεις της και καλούσε για βοήθεια γρατσουνίζοντας τον κατηγορούμενο σε μιαπροσπάθειαναξεφύγει. Ο κατηγορούμενος έβαλε τηνΑρτεμη μπρούμυτα μέσα στη θάλασσα και κρατούσε το κεφάλι της κάτω από το νερό μέχρι που σταμάτησε νακινείται. Μετά απομακρύν­ θηκεαπότησκηνήκαικρύφθηκεσε συγγενικό σπίτι στο Μονιάτη. Ο κατηγορούμενος έδωσε θεληματική κατάθεση στις 21 Απρι­ λίου 1988 (τεκμήριο 63) στην οποίαομολογούσετην ενοχή τουκαι TL £ συνθήκες διάπραξηςτου φόνου, αναφερόμενος σε σκέψη που έκαμε το πρωί της 19ης Απριλίου να σκοτώσει την Άρτεμη λόγω υπονοιών του για ματαίωση του προγραμματιζόμενου αρραβώνα τους εκ μέρους του πατέρατης. Ησυζήτηση που προηγήθηκε του φόνου αποκαλύφθηκεσε μεταγενέστερη κατάθεσητου κατηγορουμένου (τεκμήριο 98) η οποία δεν έγινε αποδεκτήαπό το Κακουργιοδικείο ως αναξιόπιστη και χαρακτηρίσθηκε σαν εκδήλωση δεύ­ τερης σκέψης μετριασμού των επιπτώσεων της προηγούμενης κατάθεσης. Ο κατηγορούμενος βρέθηκε ένοχος και καταδικάσθηκεγια τον εκ προμελέτης φόνο της Αρτεμης αφού κρίθηκε από το Κακουργιοδικείο ότι ηκατάθεσηστο τεκμήριο 63ηοποίαεβεβαιώνετοαπό εξωτερική μαρτυρία, αποκάλυπτε τόσο τις συνθήκες διάπραξης όσο και τηδιάθεσητου πριν καικατάτηφονικήπράξη. Σύμφωνα με την απόφασητο εύρημα της προμελέτης εδραζετο στην ομολογίατουκατηγορουμένου στο τεκμήριο
2. Του επεβλήθηκε ηποινή των ισοβίων δεσμών. Λόνοι Έφεσης
3. Απουσία προμελέτης. 557 Ονησίλλουν.Δημοκρατίας

(1944)V.L.R. 115; Kokkinos ν ThePolice

(1967)2 C.L.R. 217; Petri ν thePolice

(1968)2 C.I.R. 40; Hadjisawas ν TheRepublic

(1988)2 C.L.R. 37; 559 4

(1991)Ονησίλλουν.Δημοκρατίας Έλληνας νΔημοκρατίας

(1989)2ΑΛ.Δ. 149; Sawa νRex, XVII C.L.R. 70; PilavakisandAnother ν TheQueen, XIX CL.R. 163; Antoniadesν TheQueen, XXIV C.L.R. 141; Dcmetriou νTheRepublic, 1961 C.L.R. 309; 5 PetinosνPolice, 1961C.L.R. 330, Mavrali ν TheRepublic

(1963)1C.L.R. 4; Polycarpou andAnother ν TheRepublic

(1967)2 C.L.R. 198; Anastasiades ν TheRepublic

(1977)2 C.LJi. 97; l 0 Halil ν TheRepubtic, 1961C.LJi. 432; Halilv TheRepublic, 1962C.L.R. 18; Hourris νTheRepublic

(1968)2 C.L.R. 206; Philippou νRepublic

(1983)2 CL.R.245. Έφεση εναντίον Καταδίκης. Έφεση εναντίον τηςκαταδίκηςαπότον Σωτήρη Χρι- ^ στοδούλου Ονησίλλου ο οποίος βρέθηκε ένοχος στις 12 Ιανουαρίου, 1990 από το Κακουργιοδικείο Λεμεσού (Αριθμός Ποινικής Υπόθεσης 12148/89)στην κατηγορία φόνου εκπρομελέτης κατά παράβασητουάρθρου203

(2)και204του Ποινικού Κώδικα,Κεφ. 154, καικαταδι- 20 κάστηκε απότονΚωνσταντινίδη,Π.Ε.Δ., τον Κορφιώτη, Προσ.Α.Ε.Δ. καιτονΚληρίδη,Ε.Δ.σεισόβιαδεσμά. Κ.Σαβερι,άδης,γιατονεφεσείοντα. AM, Αγγελίδης,Ανώτερος, Δικηγόρος της Δημοκρα­ τίας,γιατουςεφεσίβλητους. 25 Cur. adv. wit. ΠΙΚΗΣ,Δ.: Μετηναπόφασηπουθαεκδοθείσυμφω­ νεί καιοΔικαστής Αρτεμης.ΟΔικαστήςΑρτεμίδηςθαεκ­ δώσειξεχωριστή απόφαση. 5δ0 2ΑΛ.Δ. 5 10 Ονησίλλουν.Δημοκρατίας Πικής,Δ. ΟΣωτήρηςΟνησίλλου, οεφεσείων,καταδικάστηκεαπό το Κακουργΐοδικείο της Λεμεσο'3 για τον εκ προμελέτης φόνο της Άρτεμης Λεμονιάτη, της αγαπητικι,άς τουπου περιπαθώς ήθελε νααρραβωνιαστεί. Εφεσιβάλλει την καταδίκητουμετονισχυρισμόότι (α) ελλείπει το στοιχείοτηςπρομελέτηςποΊαποτελεί ξεχωριστό συστατικό στοιχείοτον εγκλ^αατος για το οποίοκαταδικάστηκε [άρθρο 203(1> του Ποινι­ κού Κώδικα, Κεφ. 154, όπωςτροποποιήθηκε από ,τουςΝ3/62και86/83], (β) δεν τεκμηριώθηκε οριστικάότι ο θάνατος της Άρ­ τεμηςήταντο αποτέλεσμα ανθρωποκτονίας και, εν πάσηπεριπτώσει, (γ) δεναποδείχθηκε ηταυτότητα τουδράστη. 15 Μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες της 20/4/89 οι δυο νέοι, ο Σωτήρης,τότε 29, και η Άρτεμη20, διασκέδαζαν μεφίλους τους σε δισκοθήκητης Λεμεσού. Στις 1.30 π.μ. έφυγαν απότηδισκοθήκημετο αυτοκίνητοτης Άρτεμης γιαναμεταβούν, όπωςσυνήθιζαν, στοερωτικότους κατα20 φύγκ}σεαπόμεροσημείο κοντάστηνπαραλία, ανατολικά της Λεμεσού, κοντά στον παλιό δρόμο ΛεμεσούΛευκωσίας. Μετάταδιαδραματισθέντα,ο Σωτήρης εγκα­ τέλειψε πεζός τησκηνήκαι έφθασεστον κύριο δρόμο σε αναζήτησημέσουγιατημεταφορά τουστηΛεμεσό.Γύρω 25 στιςβ3τοπρωίεξασφάλισετιςυπηρεσίεςδιερχόμενουταξί τοοποίοτον μετέφερε στηΛεμεσό.Λίγεςώρες αργότερα, στις 6 περίπου το πρωί, η Άρτεμη θεάθηκε να επιπλέει νεκρήσεκάποιααπόστασηαπότοκαταφύγιοτωνερωτευ­ μένων πουήτανσηματοδοτημένοαπότο εγκαταλελειμένο 30 αυτοκίνητοτης Άρτεμης. 'Οπως κατέδειξε η ιατρική μαρτυρία,ηΆρτεμη ήταν νεκρή όταν ο Σωτήρης απομακρύνθηκεαπότη σκηνή.Ο Σωτήρηςπέρασεβιαστικάαπότο πατρικότουσπίτι (στη Λεμεσό) και αφού μάζεψε ορισμένα χρειώδη χωρίς να 40 γίνει αντιληπτός από τους οικείους του, κατέφυγε στο 561 Πιχής,Δ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας

(1991)Μονιάτη όπου αναζήτησε κρυψώνα σε συγγενικό σπίτι που γνώριζε ότι δεν εκατοικείτο την εποχή εκείνηαπό τους ιδιοκτήτες.. Οι συνθήκες απομάκρυνσηςτου από τη σκηνήτου εγ­ κλήματος,ηδιαφυγήτου από τηΛεμεσόκαι ηεξαφάνιση 5 του, καταμαρτυρούσανγνώσηδυσάρεστων γεγονότων με τις συνέπειες των οποίωνδενήθελεναέλθειαντιμέτωπος ή ήθελενααποφύγει. Ο εφεσείων ήταντο τελευταίο πρόσωπο με το οποίοη Άρτεμη θεάθηκε ζωντανή. Η διάθεση των δυο νέων τη 10 νύκτα εκείνη, τόσο στο εστιατόριο όπου δείπνησαν, όσο και αργότεραστη δισκοθήκη,ήτανκαλή,όπως κατάθεσαν οι φίλοι τους με τους οποίους διασκέδαζαν. Καλήεπίσης ήτανκαιη διάθεσητους ότανεγκατέλειψαν τηνπαρέαγια να απομονωθούν κοντά στο ερημικό σημείο που βρέθηκε 15 το αυτοκίνητο της Άρτεμης. Η απομόνωση τους εύλογα συναρτάται μεπρόθεση ικανοποίησης των ερωτικώντους διαθέσεων. Μετά την ανεύρεση του πτώματος της Άρτεμης, οι υποψίες της αστυνομίας στράφηκανπρος τον εφεσείοντα 20 που/μαζί με τους οικείους τουπουανησυχούσαν γιατην τύχη του, άρχισαν να τον αναζητούν. Η προσοχή τους στράφηκε στο συγγενικό σπίτι στο Μονιάτηόπου οεφε­ σείων εντοπίστηκε από μέλος της αστυνομικής δύναμης συνοδευόμενο από συγγενικό πρόσωπο του εφεσείοντα. 25 Όταν τον συνάντησαν, έφερε τραύματα σε διάφοραμέρη του σώματος, κυρίως στα χέρια στο μέρος τωνκαρπών, και αιμορραγούσε φαινόταναπελπισμένος για το θάνατο της Άρτεμης πουτον πληροφορήθηκε,όπως είπε,απότο ραδιόφωνο. Ο εφεσείων απέδωσε τα τραύματα του σε 30 απόπειρααυτοκτονίας.Οισυνοδοίτουτονμετέφερανστο νοσοκομείο, προσδένοντας καθοδόντο χέρι του καιστα­ ματώντας έτσιτηναιμορραγία.Στονοσοκομείο τηςΛεμε­ σού διαπιστώθηκε ότι τα τραύματατου ήτανεπιπόλαια καιηγενικήκατάστασητηςυγείαςτουκαλή. Αφούσυρρά- 35 φηκαν τα τραύματα με μικρή χειρουργική επέμβαση, ο εφεσείων κρατήθηκε στο νοσοκομείο με ιατρική εντολή 562 2ΑΛΛ. 5 Ονησίλλουν.Δημοκρατίας Πικής, Δ. για παρακολούθησητης κατάστασηςτου. Σχεδόν αμέσως μετά τη μεταφοράτου στο θαλα.χοόπου θαδιέμενε, εξέ­ φρασε έντονη επιθυμία στους αστυνομικούς που τον φρουρούσαν να προβεί σε ομολογία της ενοχής του και εξιστόρηση των γεγονότων που οδήγησαν στο φόνο της Άρτεμης.Η επιθυμίατουκαταγράφηκεσεσημειωματάριο (Τεκμήριο 64)καιη κατάθεσητουλήφθηκε μετάαπό προ­ ειδοποίησηότιδενήτανυπόχρεοςναπειο,τιδήι:οτε, αλλά ο,τιδήποτεθαέλεγε θαμπορούσεναδοθείως\,αριυρία. 10 Μετάτηδιεξαγωγήδίκηςεντός δίκης,ηκατάθεση του εφεσείοντα έγινεδεκτήως ηθελημένη έκφρασητηςβούλη­ σης του ναομολογήσειταδιαδραματισθέντα και τις συν­ θήκεςθανάτωσηςτης Άρτεμης. Στηνκατάθεσητουοεφε­ σείων κάμνει εκτενή αναφορά στις σκέψεις, τις κινήσεις 15 και τη δράσητου στις 19/4/89, και τις πρωινές ώρες της επομένης, καθώςκαι στις συνθήκες κάτωαπότις οποίες είχεεπιτεθείκοντάστην ακτήκαιόχι μακριάαπότοχώρο όπουνωρίτερα είχανκαταφύγειγιανακάμουνέρωτα, και που,αργότερα,έπνιξε την Άρτεμη. Ό,τιδεν αποκαλύπτει 20 ο εφεσείων είναι το περιεχόμενο της συζήτησης που επα­ κολούθησε της ερωτικής πράξηςκαι που προηγήθηκετης επίθεσηςπουτελικάαπέληξεστονπνιγμότηςΆρτεμης. Εκτός απότην κατάθεσητης 21/4/89(Τεκμήριο 63) ο εφεσείων προέβη και σε άλλες καταθέσεις κατά τη διάρ25 κειατηςκράτησηςτου,μιααπότιςοποίεςκρίθηκεαπαρά­ δεκτη ως μαρτυρία,άλλη έγινε δεκτή μετά τη διεξαγωγή παρεμπίπτουσας δίκης (Τεκμήριο 97), ενώ τρίτη,η οποία κατατέθηκε χωρίς να αμφισβητηθεί από τον εφεσείοντα (Τεκμήριο 98), απορρίφθηκε στην τελική απόφαση του 30 Κακουργιοδικείου ως αναξιόπιστηλόγω του ότι κρίθηκε ότι ήταναπόρροιαδιεργασιών δεύτερηςσκέψης τουκατη­ γορουμένουγιατομετριασμότηςθέσηςτου. Στην τελικήαπόφασητου Κακουργιοδικείου κρίθηκε ότι η κατάθεση του εφεσείοντα, η οποία περιέχεται στο 35 Τεκμήριο 63, αποκαλύπτει τόσο τις συνθήκες διάπραξης του εγκλήματος, όσο καιτη διάθεσητου εφεσείοντα πριν καικατάτηφονικήπράξη.ΤοΚακουργιοδικείοδιαπίστω563 Πικής, Δ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας

(1991)σεότιτοπεριεχόμενο τουΤεκμηρίου63επαληθεύεται από εξωτερική μαρτυρία αναφορικάμε τις συνθήκεςθανάτω­ σης της 'Αρτεμης, τόσο ισχυρής ώστε να τεκμηριώνει το έγκλημα της ανθρωποκτονίας σε βάρος του εφεσείοντα καιανεξάρτητααπότιςομολογίες του. 5 Οι λόγοι της έφεσης υποδιαιρέθηκανκαισυμπτύχθη­ καν κατά την ακρόασησε τρεις ουσιαστικά ενότητες που ευχερώς συνοψίζονται ωςεξής: Α) Τοπαραδεκτό τωνκαταθέσεωντον εφεσείοντα: Προσβλήθηκαν όλες οι ενδιάμεσες αποφάσειςτου Κα- ίο κουργιοδικείου μετις οποίες έγιναν δεκτές οι ενοχοποιη­ τικέςκαταθέσειςτουεφεσείοντα. Ηίδια(ουσιαστικά)επι­ χειρηματολογία αναπτύχθηκεγια την αμφισβήτηση όλων των καταθέσεων. Ιδιαίτερηέμφασηδόθηκεστηναμφισβή­ τησητηςπρώτηςκατάθεσης(Τεκμήριο 63),ηαποδοχήτης 15 οποίας οριοθέτησε, σύμφωνα με τα ευρήματα του Κα­ κουργιοδικείου, την ενοχή του εφεσείοντα, αφενός, και προοιώνισε τηχαλάρωση της εγρήγορσης του κατηγορου­ μένουγιατημη αυτοενοχοποίησήτου, αφετέρου. Β) Οι επιπτώσεις και προεκτάσεις της μαρτυρίας, 20 άλλης από τις καταθέσεις του εφεσείοντα,ως προς τα αίτια και τις συνθήκες τον θάνατον της Αρτεμης, καθώς και την ταντότητα τον θύτη, εφόσον κριθείότι οθάνατος τηςεπήλθεαπόπαράνομηπράξη: 'Οπως έχουμε επισημάνει, το Κακουργιοδικείο έκρινε 25 ότι η μαρτυρίααυτήαπέδειξε ότι ο θάνατοςτης Άρτεμης προέκυψε απόπαράνομηπράξητου εφεσείοντα συνεπώς κρίθηκε ότι και ανεξάρτητααπότις καταθέσεις τουεφε­ σείοντα, στοιχειοθετήθηκε το έγκλημα της ανθρωποκτο­ νίας. 30 'Οπωςυποδείξαμε στο συνήγορο του εφεσείοντα κατά τησυζήτηση,ηδεύτερηενότητα είναιδύσκολονα διαχωρι­ στεί από την πρώτη, έχοντας υπόψη ότι μαρτυρία άλλη από τιςκαταθέσειςείχε διπλόσκοπό- (α)να επαληθεύσει 564 2ΑΛΛ. 5 Ονησίλλουν.Δημοκρατίας Πικής, Δ. τις καταθέσεις στο βαθμόπου το περιεχόμενο τουςήταν δεκτικόβεβαίωσηςαπόεξωτερική μαρτυρίακαι,(β) να θε­ μελιώσει ανεξάρτητηβάσηγια την ενοχή του εφεσείοντα. Ηαποτίμησητηςμαρτυρίας άλλης απότιςκαταθέσεις, θα καταστείαναγκαίαμόνο εφόσονκριθεί ότιδικαιολογείται ηανατροπήήοπαραμερισμός των ενδιάμεσωναποφάσε­ ωντου Κακουργιοδικείουγιατηναποδοχή τωνκαταθέσε­ ων. Ηαξίατης μαρτυρίαςπουπεριλαμβάνεταισ'αυτή την 10 ενότηταωςβεβαιωτική τουπεριεχομένου τωνκαταθέσεων τουεφεσείοντα,εκτόςαπότιςεσώτερεςσκέψειςτου μετις οποίεςθαασχοληθούμε αργότερα,είναιδύσκολο νααμφι­ σβητηθεί. Μπορεί αβίαστα να ειπωθεί ότι η εξωτερική (άλλη από τις καταθέσεις) μαρτυρία έτεινε να βεβαιώσει 15 την ορθότητακαιτην ακρίβειατουπεριεχομένου των κα­ ταθέσεων σε όποιο βαθμό ήταν δυνατόναεπαληθευθούν (από πηγή άλλη από τον εφεσείοντα). Η μαρτυρίααυτή κατέδειξε ότι ο εφεσείων και ηΆρτεμηήτανμαζίτημοι­ ραία εκείνη νύκτα και μαζί έφυγαν από τη δισκοθήκη 20 όπουδιασκέδαζαν.Οεφεσείων ήταντοτελευταίοπρόσω­ πο που θεάθηκε μαζί με το θύμαπριν το θάνατοτης. Ο τόπος ανεύρεσης του αυτοκινήτου του θύματος,σε συν­ δυασμό με τις κινήσεις του εφεσείοντα τις πρωινές ώρες της20/4/89 στις οποίες έχουμε αναφερθεί,καταμαρτυρούν 25 ότι οεφεσείων καιτοθύμαείχαναπομονωθεί στην έρημη κατά τη νύκτα περιοχή όπου βρέθηκε το αυτοκίνητο της Άρτεμης. Ημαρτυρία αυτή βεβαιώνειτοπεριεχόμενο των καταθέσεων,ιδιαίτεραεκείνου του μέρους τουΤεκμηρίου 63,ότι οι δυονέοιήτανμαζίπρινναδιαφύγειο εφεσείων 30 απότησκηνή.Εξάλλου,οι συνθήκες διαφυγήςκαι εξαφά­ νισης του εφεσείοντα,προδίδουνγνώση θλιβερών γεγονό­ των και καταμαρτυρούντην απόγνωση του για τη δεινή θέσηστηνοποίαείχεπεριέλθει. Γ) Η αποδοχή τηςπρομελέτηςπον αποτελεί ανεξάρτη35 τοσυστατικό στοιχείοτον εγκλήματοςτον φόνου εκπρο­ μελέτης. Ο δικηγόρος του εφεσείοντα προσδιόρισε καιτέταρτη 565 Πικής, Δ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας

(1991)ενότητα η οποία όμως στην πραγματικότητααποτελεί συγκεφαλαίωση των άλλων τριών προς το σκοπόεκτίμη­ σης της συνολικής εικόνας που διαγράφεται απότημαρ­ τυρία. Μετάτο πέραςτηςαγόρευσης τουδικηγόρουτουεφε- 5 σείοντα, γνωστοποιήσαμε ότι δε διαπιστώνουμε βάσιμο λόγο ο οποίος να δικαιολογεί επέμβαση μεοποιαδήποτε από τις αποφάσειςτου πρωτόδικουΔικαστηρίου γιατην αποδοχή των ενοχοποιητικών καταθέσεων του εφεσείο­ ντα, καθώς και των ευρημάτων και συμπερασμάτων του 10 Δικαστηρίου ως προς τααίτια του θανάτουτηςΆρτεμης και τις συνθήκες πρόκλησης του. Επομένως, δεν κρίθηκε αναγκαίο ναακούσουμε την απάντησητουδικηγόρουτης Δημοκρατίαςσεσχέσημετηνπρώτηκαιτηδεύτερηενότη­ τα.Τονκαλέσαμε ναδώσει τηναπάντησητουστην επιχει- 15 ρηματολογίαπουπροβλήθηκεπροςυποστήριξητηςτρίτης ενότητας που σχετίζεται με την προμελέτη του εγκλήμα­ τος. Οι λόγοι για τους οποίους κρίναμε ότι δενπαρέχεται πεδίογιαεπέμβασημετιςενδιάμεσες αποφάσειςτουπρω- 20 τόδικουΔικαστηρίου αναφορικάμετηναποδοχήτωνενο­ χοποιητικώνκαταθέσεωντου εφεσείοντα,είναι,σεσυντο­ μία,οι εξής: Ηεπιχειρηματολογία γιατηνανατροπή των αποφάσε­ ωντου Κακουργιοδικείουγιατηναποδοχή τωνκατάθεσε- 25 ων του εφεσείοντα ως μαρτυρίας, επικεντρώθηκε κατά κύριολόγοστην αποδοχή τουΤεκμηρίου 63,καικατ'επέ­ κτασητουΤεκμηρίου 97. Δυοήτανοιβασικοίλόγοιγιατους οποίουςκληθήκαμε να κρίνουμε ακροσφαλέςτο εύρημαγιατην αποδοχή του 30 Τεκμηρίου63: (α) Οσωματικός καιψυχικόςκλονισμός τουεφεσείο­ ντα όταν έδινε την κατάθεση του, τόσο μεγάλος ώστενατον καθιστάανίκανο ναεπιμαρτυρήσειγε­ γονόταπουπεριήλθανσεγνώσητου, και 566 2 ΑΛΛ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας Πικής, Δ. (β)οι ύποπτεςσυνθήκες κράτησηςτουστονοσοκομείο.Η κατάσταση της υγείας του δε δικαιολογούσε εξ αντικειμένου τηνκράτησητουστο νοσοκομείο.Συ­ νεπώς, εγείρονται υπόνοιες για τους λόγους της ^ κράτησηςτου,οι οποίες όμως δεσυσχετίστηκαν με οποιαδήποτε πρόθεση των αστυνομικών αρχώννα πιέσουν, ναπαγιδεύσουνήναπαραπλανήσουν τον εφεσείοντα ωςπροςτηθέση του.Σεκάποιο βαθμό, η εισήγηση αυτήέρχεταισεσύγκρουση μετηνπροη*0 γούμενηπουέχειωςλόγοτηναπώλειατης ισορρο­ πίας του εφεσείοντα εξαιτίαςτης σοβαρήςσωματι­ κήςκαιψυχικής τουκατάστασης. Εάνη κατάσταση τουήταντόσοσοβαρή,όπωςεισηγήθηκε,η κράτηση του στο νοσοκομείο έπρεπεναθεωρείταιεπιβεβλη15 μένη. Στην απουσία οποιασδήποτε ένδειξης ότι η κράτησητουστονοσοκομείο απέβλεπεστηνεξυπη­ ρέτηση οποιουδήποτεαλλότριου σκοπούτωναστυ­ νομικών αρχών,δεν εγείρονται οποιεσδήποτε υπό­ νοιες γιατηνκράτησητουστο νοσοκομείο. 20 25 Ο τρίτος λόγος ο οποίος έχει προβληθεί για την ανατροπήσε σχέσημε την αποδοχή τωνκαταθέσε­ ων ως μαρτυρίας,σχετίζεται μετηνάσκηση διακρι­ τικής ευχέρειας του Δικαστηρίου να αποδεχθεί τις καταθέσεις οι οποίες περιέχονται σταΤεκμήρια 63 και 97, παρά τη διαπίστωση παρεκκλίσεων από τους Δικαστικούς Κανόνες (Judges*Rules)οριακής σημασίας, όπωςέκρινετοπρωτόδικοΔικαστήριο. Παρέκκλιση απότους Δικαστικούς Κανόνες κατά τη λήψηκατάθεσης υπόπτου απότις αστυνομικές αρχές,δε 30 συνεπάγεται και την απόρριψητης κατάθεσης ωςμαρτυ­ ρίας.Ηαρχήδικαίουηοποίαισχύειείναιτούτη: Παρέκκλιση από τους Δικαστικούς Κανόνες παρέχει διακριτικήευχέρεια στο εκδικάζοντην υπόθεσηδικαστή­ ριονατιςαπορρίψειμεέρεισματιςεπιπτώσειςπουενέχει 35 ηπαρέκκλισηάμεσαήέμμεσα στο εκούσιο της κατάθεσης που συνιστά και το κύριο εχέγγυο για την ορθότητακαι τηνακρίβειατουπεριεχομένου της.Εφόσο διαπιστώνεται 567 Πικής,Δ. Ονησίλλονν.Δημοκρατίας

(1991)ότι η διακριτικήευχέρειατουΔικαστηρίου ασκήθηκεμέσα στο σωστό πλαίσιο, νομικό και πραγματικό,δενπαρέχε­ ται πεδίο για την επέμβαση του Εφετείου. Η αποτίμηση των επιπτώσεων από παράβασητων Δικαστικών Κανό­ νων στη θεληματικότητα της κατάθεσης επαφίεται στο 5 πρωτόδικο δικαστήριο. Στην προκειμένη περίπτωση το Κακουργιοδικείο κατάληξε στα ευρήματακαι στα συμπε­ ράσματα του μετά απόεξαντλητική καθοδήγηση ως προς τις αρχές δικαίουπουδιέπουν τηναποδοχήαμφισβητημέ­ νης ομολογίας του υποδίκου, και εξονυχιστική ανάλυση 10 των γεγονότων. Η εισήγηση του εφεσείοντα ότι ισχύει κανόνας απο­ κλεισμούκατάθεσης λόγω ανικανότηταςτου καταθέτη να προβεί σεέκθεση τωνγεγονότων ταοποίαεξιστορεί, βασί­ ζεται στην αυστραλιακή απόφαση R. v. Burnett

(1944)^ V.L.R.115 στην οποίααποφασίστηκε,όπως ερμηνεύεται ο λόγος (ratio) της, ότι, οποτεδήποτε η κατάσταση της υγείας του προσώπου πουπροβαίνει σε κατάθεση υποδη­ λώνειανικανότητασυγκροτημένης σκέψης και εθελούσιας έκφρασης, ηκατάθεσηαπορρίπτεταιως αβάσιμηέκφραση 20 τουκαταθέτη. Δε θα διερευνήσουμε το βάσιμο του κανόνα δικαίου πουπερικλείει η υπόθεσηBurnett, επειδήστην προκειμένη υπόθεση ελλείπειολοσχερώς τουπόβαθροτων γεγονότων που ναδικαιολογεί συσχετισμότης σχετικής αρχής μετην 25 παρούσα υπόθεση. Ηκατάστασητης υγείας του εφεσείο­ ντα ήταν,όπως έχουμε διαπιστώσει, καλή,καιτα τραύμα­ τα που έφερε επιπόλαια.Όπως ορθά έκρινε το Κακουρ­ γιοδικείο, τα τραύματα του δεν καταμαρτυρούσαν απόπειρα αυτοκτονίας αλλά τη δημιουργία εντυπώσεων 30 για τέτοια απόπειρα. Ηαναστάτωσητου εφεσείοντα ήταν το αποτέλεσμα βαρείαςσυνείδησης, βάροςπουο εφεσείων επιδίωξε να απαλύνει με την ομολογία της ενοχής του. Παρενθετικά επισημαίνουμε ότι ηαρχήηοποία υιοθετεί­ ται στην Burnettδεν είναιπαραδεκτήστην Αγγλίαως αυ- 35 τοτελής και ανεξάρτητη αρχή αποκλεισμού ομολογίας υπόπτου.Γίνεται όμως παραδεκτόότιενυπάρχειδιακριτι­ κήευχέρεια στοΔικαστήριο,παράτηναπουσία οποιουδή568 2 ΑΛΛ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας Πικής, Δ. ποτε συγκεκριμένου λόγου αποκλεισμού, να προβεί στην απόρριψηκατάθεσης όταν η θεληματικότητά της σκιάζε­ ται από γεγονότα που την καθιστούν αμφίβολη. [Βλ. CROSS ONEVIDENCE, 5th ed., p.536]. Ανάλογη διακρι5 τική ευχέρεια αναγνωρίζει και η κυπριακή νομολογία. [Βλ. μεταξύ άλλων, Kokkinos v. Police

(1967)2 CL.R. 217, και MichaelAntoniPetri v.ThePolice

(1968)2 C.L.R. 40]. Η γενική αρχή δικαίουηοποία ισχύει είναι ότιθέμα­ ταπουανάγονταιτόσο στην ορθότηταόσοκαιστηνακρί10 βειατουπεριεχομένου κατάθεσης,πουαναπόφευκτα σχε­ τίζονται με τη νοητική κατάσταση του υπόπτου κατάτο χρόνο της ομολογίας, ανάγονται όχι στο παραδεκτότης κατάθεσης,αλλά στη βαρύτηταπου μπορεί νατης αποδο­ θεί. Μετην εξαίρεση των ισχυρισμών για την προμελέτη 15 τουφόνου, κάθεάλλοστοιχείο τωνκαταθέσεωνβεβαιώνε­ ταιαπόανεξάρτητημαρτυρίαωςορθό. ΗΑΠΟΔΕΙΞΗΤΗΣΠΡΟΜΕΛΕΤΗ!: • Η προμελέτη είναι τοστοιχείο πουδιακρίνειτοέγκλη­ ματου φόνου εκπρομελέτης (Άρθρο 203 -Κεφ. 154)από 20 εκείνο της ανθρωποκτονίας (Άρθρο 205 - Κεφ. 154). Η πρόκληση θανάτου με παράνομη πράξη προσδιορίζει το έγκλημα της ανθρωποκτονίας. Η προμελετημένη ανθρω­ ποκτονίασυνιστά τοέγκληματουφόνουεκ προμελέτης. Η πρόκληση θανάτουδεν επιμαρτυρεί αφεαυτής προ25 μελέτη. Η προμελέτη δενεξομοιώνεται αλλάαντίθετα δια­ κρίνεται από την πρόθεση πρόκλησης θανάτου,εκδηλούμενη μετηνπαράνομηπράξηπουεπιφέρειτοθάνατο, που ήταν το κύριο γνώρισμα του εγκλήματος του φόνου με δόλια πρόθεση (murder with malice aforethought), γνωστό 30 στο Κυπριακό Δίκαιο πριν την ανεξαρτησία. Η προμελέ­ τη, όπως υποδηλώνει ο όρος, και στερεότυπα επαναλαμ­ βάνει η νομολογία των κυπριακών δικαστηρίων, πρέπει νααποδειχθείανεξάρτητααπόοποιαδήποτεπρόθεσηπρό­ κλησης του θανάτου,του θύματος, εκδηλούμενη απότην 35 παράνομηπράξη που επιφέρει το θάνατο. Η προμελέτη πρέπει να αποδειχθεί ως ηκινητήρια δύναμηγια τηφόνευσητου θύματος. Ηαιτιώδης σχέσημεταξύ τηςπρομε569 Πιχης,Δ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας

(1991)λέτης και της θανάτωσης(τουθύματος)πρέπει ναείναι άμεση.Είναικοινήδιαπίοτωσηκαιτωνδυομερώνότιτο πρωτόδικο Δικαστήριο σωστάπροσδιόρισε τασυστατικά στοιχεία του εγκλήματος του φόνου εκ προμελέτης και άντλησε καθοδήγηση απότις αρχές δικαίουπου διέπουν 5 τηναπόδειξητου. Ηαμφισβήτησηγια τηναπόδειξητηςπρομελέτηςπε­ ριορίζεται(α) στα ευρήματατουΔικαστηρίουωςπροςτην προ­ μελέτητουφόνουτηςΆρτεμης,και ίο (β) στο αποτέλεσμα της εφαρμογής των σχετικών αρχώνδικαίουσταγεγονόταεκείναπουδιαφωτί­ ζουν ως προς τις προθέσεις του εφεσείονταπριν τηθανάτωσητουθύματος. Τοεύρηματης προμελέτης εδράζεται, όπως ρητάανα- 15 φέρεται στην απόφαση, στο περιεχόμενο της ομολογίας του εφεσείοντα που καταγράφεταιστο Τεκμήριο 63 το οποίο βεβαιώνεται, όπως επισημάναμε, από εξωτερική μαρτυρία ως προς τα αίτια του θανάτου και τη βία η οποία ασκήθηκεγιατην πρόκλησητου,καθώςκαιτηβία 20 που ασκήθηκε στην επίθεση που προηγήθηκεκαι εξιστο­ ρείταιστηνκατάθεση του εφεσείοντα. Το Κακουργιοδικείοάχθηκεστο συμπέρασμαγιατην ύπαρξηπρομελέτηςαπόδυογεγονότα: (ι) Τιςσκέψειςπον έκαμεοεφεσείωντοπρωίτης19/4/25 89,όπωςαποκαλύπτονται στηνκατάθεσητου, και (ιι) τηβία πον ασκήθηκε εις βάρος τον θύματος, πον κρίθηκεότι συνάδειμεπρομελετημένηενέργεια. Οιδυοπτυχέςτηςπρομελέτηςσυσχετίζονταιστηναπό­ φασηοισκέψειςπουδιέτρεξαναπότομυαλότουεφεσείο- 30 ντα τοπρωί της 19/4/89συσχετίζονται μετον πνιγμότης Αρτεμης τις πρωινές ώρες της επομένης, ως αιτίακαι 570 2 Α.ΑΛ. Ονησίλλουv. Δημοκρατίας Πικής,Δ. αποτέλεσμα.Οι σκέψεις αυτές,τοπεριεχόμενο τους και η γενεσιουργός τους αιτία, μνημονεύονται στο εισαγωγικό μέροςτηςκατάθεσηςτουεφεσείοντα: 5 "Επειδήεκατάλαβαότι ο πατέραςτηςδεν μεήθελε και δεν θαεσυμφωνούσε ποτέναγίνει αυτόςοαρραβώνας εσκέφθηκαμόνος μουνασκοτώσωτην Άρτεμης και να σκοτωθώ και εγώ. Τούτην την σκέψην την έκαματην Τετάρτητοπρωίότανήμουν μόνος μουστοσπίτιμου. 10 Για να γίνει κατανοητό και να εκτιμηθεί μέσα στο σωστόπλαίσιοτοπιοπάνωμέρος τηςκατάθεσηςτου εφε­ σείονταπου,σύμφωναμετηναπόφασητουΚακουργιοδι­ κείου τεκμηριώνει προμελέτη τουφόνουτης Άρτεμης τις πρωινές ώρες της επομένης (20/4/89), πρέπει να γίνει 15 σύντομη αναφορά στο πλέγμα των σχέσεων του εφεσείο­ ντακαιτης Άρτεμης. Οι δυονέοι γνωρίστηκαν τον Αύγουστο του 1988,και ερωτεύθηκαν. Το Σεπτέμβρητου ίδιου χρόνου ηΆρτεμη επισκέφθηκετον εφεσείοντα στην Αθήνα όπουεφοιτούσε, 20 οπόταν ολοκληρώθηκε ο ερωτικός τους δεσμός. ΤαΧρι­ στούγεννα του ίδιουχρόνου ο Σωτήρηςήλθε στηνΚύπρο καιοιδυονέοι συμφώνησανναενώσουντιςτύχεςτους με αρραβώνα. Η πρόθεσητου Σωτήρηνααρραβωνιαστεί την Άρτεμη αντιμετώπισε τη σθεναρή αντίδρασητου πατέρα 25 χης. Η άρνησητουπατέρανασυγκατατεθείστοναρραβώ­ νατουςδεναναχαίτισεούτεεπέφερεοποιαδήποτεαλλαγή στις ερωτικές τους σχέσεις. Η μαρτυρίακατέδειξε ότι η αντίδρασητου πατέραστη νομιμοποίηση του δεσμούτης κόρης του με τον εφεσείοντα, κάμφθηκε με τηνπάροδο 30 του χρόνου.Περί το τέλος του Μάρτητου 1989, οπατέ­ ρας της έδωσε τησυγκατάθεσητου.Οι υπόνοιες του εφε­ σείοντα ότι ενδεχομένως ο πατέραςτης Άρτεμης άλλαξε γνώμη για τον αρραβώνα τους,που μνημονεύονται στην κατάθεσητου,όχι μόνο δεν υποστηρίζονταιαπόεξωτερι35 κήμαρτυρία αλλά,τουναντίον,αντικρούονται.Ό,τι κι αν είχεσυσκοτίσει τομυαλότουεφεσείοντατοπρωίτης ημέ­ ρας εκείνης, εξανεμίστηκε, όπως συμβαίνει με παροδικές 571 Πικής,Δ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας

(1991)βασανιστικές σκέψεις . Οι μετέπειτα ενέργειεςκαι συμπε­ ριφοράτου ήτανοι ίδιες όπωςκι εκείνες κάθεάλλης ημέ­ ρας που συναντούσε την Άρτεμη. Βγήκαν έξω τοβράδυ, όπωςσυνήθιζαν,διασκέδασανμετουςφίλους τους σεκέν­ τρατηςΛεμεσού,και κατάληξαν,όπως και πάλι συνήθι- 5 ζαν,στοερημικό καταφύγιοτουςγιανακάμουνέρωτα.Ο εφεσείων δενπροέβησε οποιαδήποτεενέργεια πουναεπι­ μαρτυρείμελέτηή σχεδιασμό των όσωνδιαδραματίστηκαν κατά την ώρα του εγκλήματος. Το μόνο εφόδιο το οποίο μετέφερε κατάτηνυκτερινή τους εκδρομήήταντοπροφυ- ίο λακτικόγιατην ασφαλήεπίδοση σε ερωτικές σχέσεις.Και αν πράγματι έκαμε τις εγκληματικές σκέψεις πουαναφέ­ ρει στηνκατάθεσητουο εφεσείων, αυτέςδεν είχανοποια­ δήποτε επίδρασηστη συμπεριφορά του.Οι κακές σκέψεις, όποιακιανήτανη έντασητους,εκφυλίστηκαν καιαπωθή- ** θηκαν απότην ερωτική διάθεση του εφεσείοντα προς το θύμα,έκφρασητης οποίαςήτανκαιησαρκική επαφή των δυονέωνλίγοπριντοφόνοτηςΆρτεμης. Ό,τι μετέβαλε την ερωτική διάθεση του εφεσείοντα προς την Άρτεμη, όπως ομολογείται στην κατάθεση του 20 (Τεκμήριο 63), ήταν η "συζήτηση" η οποία επακολούθησε τησεξουαλική συνουσία.Τοπεριεχόμενο αυτήςτης"συζή­ τησης" ο εφεσείων αρνήθηκε να αποκαλύψει συσχετίζει όμωςάμεσατις εγκληματικές τουενέργειεςμετη"συζήτη­ ση"πουείχαν,ώστεναυπάρχειάμεσηαλληλουχία μεταξύ της"συζήτησης" καιτων μετέπειταδιαδραματισθέντων. ότι, Στην απόφασητου Κακουργιοδικείου διαπιστώνεται ".... Η πρόθεση του να τησκοτώσει διαμορφώθηκε με τοντρόποπουανάφερεστηνκατάθεσητουΤεκ.63,και 3 0 χωρίς καμιάαμφιβολίαείχετηδυνατότητακαιτηνευ­ καιρίανατοξανασκεφθείκαιναεγκαταλείψει αυτήτην πρόθεση. ΟΚατηγορούμενος δεντοέκαμεκαιπραγμά­ τωσετηνπρόθεσητου Μ Το Κακουργιοδικείο, αφενός εξομοιώνει την απλή 35 σκέψη ιιε προμελέτη, που αποτελεί σφάλμα, και,αφετέ572 2Α.Α.Δ. Ονησίλλου ν.Δημοκρατίας Πικής, Δ. ρου, παραγνωρίζει τα μετέπειτα συμβάντα της ημέρας εκείνης που καταμαρτυρούνότι οι σκέψεις ήτανπαροδι­ κές.Γενεσιουργό αιτίαγιαταμετέπειτα διαδράματισθέντα αποτέλεσε η "συζήτηση" που επακολούθησε την ερωτική 5 πράξηπου,στο πλαίσιο της κατάθεσηςεπιμαρτυρεί φιλο­ νικία, το περιεχόμενο όμως της οποίας δεναποκαλύπτε­ ται και,σύμφωνα με τα ευρήματατου Κακουργιοδικείου, παρέμεινε άγνωστο. Γνωρίζουμε όμως ότι η συζήτηση εκείνη μετέβαλε τη διάθεση του εφεσείοντα προς το θύμα 10 από ερωτική σε εχθρική.Το περιεχόμενο της "συζήτησης" εκείνης ο εφεσείων αποκάλυψε σε μεταγενέστερη κατάθε­ ση του στην αστυνομία (Τεκμήριο 98) στην οποία αναφέ­ ρει ότι το θύμα τον αντιμετώπισε χλευαστικά, μετά τη σαρκική επαφήπου είχαν,και ότι του γνωστοποίησε την 15 πρόθεση της να διακόψουν τον μεταξύ τους δεσμό, αντι­ δρώντας αρνητικάσε επίμονες παρακλήσεις του εφεσείο­ ντα να του δώσει, όπως αναφέρει, "πίστωση χρόνου". Η επιμονήτηςΆρτεμηςνατον απορρίψειαποτέλεσε τηγενε­ σιουργό αιτίατης επιθετικότηταςτου που τον οδήγησενα 20 τησκοτώσει. Η κατάθεση αυτήκρίθηκεαναξιόπιστη, εκδή­ λωση δεύτερης σκέψης του εφεσείοντα για να μετριάσει τις επιπτώσεις της προηγούμενης τουκατάθεσης.Αλλάκι αν γινόταν δεκτήηκατάθεση, όπως αναφέρειτοΚακουργιοδικείο στην απόφασητου,ώς ακριβήςπλοκή των γεγο25 νότων,αυτόδεθαμετέβαλλε ταευρήματα τουΚακουργιο­ δικείουως προςτην προμελέτη. Κατά τηνκρίση μαςηπροσέγγιση αυτήείναι εσφαλμέ­ νη. Στηνκατάθεση(Τεκμήριο 98) ο εφεσείων αναφέρειότι όσα αναφέρονται στην κατάθεση του (Τεκμήριο 63) για 3 " τους λόγους που σκότωσε την Αρτεμη ήταν ψέματα,και ότι αποκλειστική αιτία της πρόκλησης του θανάτουτης αποτέλεσε η "συζήτηση" που είχαν, και το περιεχόμενο της. Άλλη διαπίστωση είναι ότι υπάρχει κάποια αντινο­ μία μεταξύ του ευρήματος τόυ Κακουργιοδικείου ότι τα 35 γεγονότα διαδραματίστηκαν όπως περιγράφονται στο Τεκμήριο 63, αφενός,και των αμφιβολιών που διατυπώ­ νει στην απόφασητουανη"συζήτηση"είχελάβειχώραν. Στηναπόφαση αναφέρεται: 573 Πικής,Δ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας

(1991)"Πριν τελειώσουμε τηναπόφασημαςπρέπεινασημειώ­ σουμε ότι θακαταλήγαμεστο αναμφίβολοσυμπέρασμα ότι ο Κατηγορούμενος προμελέτησε τη θανάτωση της Άρτεμις ακόμακαι στην περίπτωση που θα δεχόμαστε ήδεν θααποκλείαμεότι έγινε κάποια συζήτηση στο αυ- 5 τοκίνητο ή έστω ησυζήτηση που αναφέρειστο Τεκ. 98. Και σε μεταγενέστερο σημείο : "...'Οτανο Κατηγορούμενος έπνιγετοθύμαστη θάλασ­ σα το έκαμνε έπειτα από προειλημμένη απόφαση, ίο ακόμα και στην υποθετικήπερίπτωση πουπροηγήθηκε συζήτηση...." Η αντινομίααυτήσυνιστά πρόσθετο λόγο πουκαθιστά ακροσφαλή τα ευρήματα του Κακουργιοδικείου ως προς τη γενεσιουργό αιτία της εκδήλωσης της επιθετικότητας 15 του εφεσείοντα. Στη HadjiSawas v. Republic

(1988)2 C.L.R. 37, την τελευταία χρονολογικά απόφασητου Ανω­ τάτου Δικαστηρίου η οποία πραγματεύεταιτα συστατικά της προμελέτης και τηναπόδειξητης (μιααπότις αποφά­ σεις απότην οποίαάντλησε καθοδήγησητο Κακουργιοδι- 20 κείο),αναφέρεται (σ.44): "Premeditation connotes prior planning or contemplation of the heinous deed in circumstances permitting cool reflection upon one's acts. To find premeditated murder the killing must be the result of 2 5 contemplated action conceived and carried out in cold blood...." Μετάφραση στα Ελληνικά: "Η προμελέτη υποδηλώνει προγενέστερο σχεδιασμό ή μελέτη της αποτρόπαιαςπράξης (νοείται του φόνου) 30 κάτωαπόσυνθήκες πουεπιτρέπουνψυχρό αναλογισμό των πράξεων που μελετούνται. Για την απόδειξη του εγκλήματος του φόνου εκ προμελέτης ο φόνος πρέπει να είναι το αποτέλεσμα μελετημένης πράξης η οποία 574 2ΑΛΛ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας συνελήφθηκαιεκτελέστηκε ενψυχρώ Πικής, Δ. " Αφού εξηγείται ότι πρέπει να μεσολαβήσει^κάποιος χρόνος μεταξύ της μελέτης του φόνου και της εκτέλεσης τουσχεδίου,τονίζεται(σ.44): 5 JQ "The significant element of the crime of premeditated murder, the one that primarily distinguishes it from the crime of murder with malice aforethought, known to Englishlaw, is that no inference about premeditation can be drawn from thefact of killingitself.Inother wordsthe Court cannot infer premeditation from the fact that the accused killed the victim. Premeditation must be proved as aseparate fact " Μετάφραση στα Ελληνικά: 15 20 "To κεφαλαιώδες στοιχείο του εγκλήματος του φόνου εκ προμελέτης, εκείνο το οποίο διακρίνει το έγκλημα από το φόνο μεδόλιαπρόθεση,γνωστό στο αγγλικόδί­ καιο, είναι ότι δε μπορεί να εξαχθεί συμπέρασμα για τηνπρομελέτη απότογεγονός τηςθανάτωσης.Με άλλα λόγια δε μπορεί να εξαχθεί εύρημα για προμελέτη από το γεγονός ότι ο κατηγορούμενος φόνευσε το θύμα.Η προμελέτη πρέπεινααποδειχθείωςξεχωριστό γεγονός. Οι σκέψεις πουπέρασαναπό το μυαλότου εφεσείοντα τοπρωίτης 19/4/89 για τουςλόγους που έχουμε νωρίτερα 25 εξηγήσει, δεν εξομοιώνονται μεπρομελέτη του φόνου της Άρτεμης, ούτε είχαν ως επακόλουθο το σχεδιασμό του φόνου της. 'Οποιακι ανήτανηέντασητων σκέψεων εκεί­ νων, αυτές είχαν εκφυλιστεί και απωθηθείαπότις ερωτι­ κές διαθέσειςτουεφεσείοντα προςτηνΆρτεμη. Η κατάλητου σ τ ο ν τ ο π ο τ ο υ 30 Φί ζ εγκλήματος είχε ως αποκλειστικό λόγο τις ερωτικές τους διαθέσεις. Συνεπώς, το Κακουργιοδικείο έσφαλε στην εξομοίωση της εγκληματικής σκέ­ ψης με προμελέτη και σχεδιασμό του φόνουτης Άρτεμης τιςπρωινές ώρεςτης20/4/89.Η απόφασητουΚακουργιο35 δικείου στο σημείο αυτόείναι νομικά εσφαλμένη, σφάλμα 575 Πιχής,Δ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας

(1991)τοοποίο οδήγησε σεανυπόστατοεύρημαγιατην προμελέ­ τη του εγκλήματος πριν την εκδήλωση της επίθεσης του εφεσείοντα εναντίον της εφεσίβλητης. Ηδιαπίστωσηαυτή καθιστά την ετυμηγορία του Κακουργιοδικείου για την απόδειξη του στοιχείου της προμελέτης τρωτή, και επι- 5 βάλλει την υποκατάστασητης με καταδίκηγιατο έγκλημα της ανθρωποκτονίας, εκτός αν κριθεί, σύμφωνα με τις διατάξεις του Άρθρου 145

(1)(β) του περί Ποινικής Δικο­ νομίας Νόμον - Κεφ. 155, ότι το σφάλμα δεν οδήγησε σε ουσιαστική εκτροπή της δικαιοσύνης (substantial miscarriage of justice). Προϋπόθεσηγια την εφαρμογήτης επιφύλαξης του Άρθρου 145

(1)(β) αποτελεί, όπως επιση­ μάναμεστην Έλληνας ν. Δημοκρατίας

(1989)2Α.Α.Δ. 149 ηδυνατότητα επικύρωσης τηςκατηγορίαςστην οποίακρί­ θηκε ένοχος ο εφεσείων. Το κριτήριο το οποίο υιοθετήθη- 1 5 κεαπό το Ανώτατο Δικαστήριο της Κύπρουγιατηνεφαρ­ μογήτης επιφύλαξηςμετάτηδιαπίστωσησφάλματοςστην απόφαση του πρωτόδικου Δικαστηρίου, είναι κατά πόσο το πρωτόδικο Δικαστήριο, όπως και κάθε άλλο δικαστή­ ριο, θα προέβαινε στην καταδίκη του κατηγορουμένου 20 ανεξάρτητα απότο σφάλμα.(Βλ., μεταξύάλλων, Sawa ν. Rex,XVII C.L.R. 70. Pilavakis andAnother v. The Queen, XXX C.L.R. 163. Ermis TheodorouAntoniades v. The Queen, XXIV C.L.R. 141. Lazaris Demetriou v. The Republic, 1961 CL.R. 309. Petinos v. Police 1961, CL.R. 25 330. Ali Izzet Mavrali v. The Republic

(1963)1 C.L.R. 4, καιNicosAntoni Polycarpou andAnother v. TheRepublic

(1967)2CL.R. 198). Στην απόφασητου Κακουργιοδικείου,όπως εξηγήσα­ μεσε προγενέστερο στάδιο,το συμπέρασμαγια την ύπαρ- 30 ξηπρομελέτης συνάγεταικαιαπότις συνθήκεςδιάπραξης του εγκλήματος, ιδιαίτερατηβιαιότητακαιτηναποφασι­ στικότητα με την οποίαο εφεσείων σκότωσε το θύμα. Οι συνθήκες κάτω απότις οποίες σκότωσε την Άρτεμη εκτί­ θενταιστηνκατάθεσηωςεξής: 35 "Μόλις ετελειώσαμε και εντυβήχαμε έκατσα εγώ στην θέση του οδηγού και η Άρτεμης δίπλα μου και εσυζητούσαμε για ένα θέμα που δεν θέλω να σας πω. Τότε 576 2ΑΛΛ. 5 10 15 Ονησίλλου ν. Δημοκρατίας Πικής, Δ. εγώ την έπιασα με τα δύο μου χέρια από το λαιμό για να την πνίξω όπως είχα σκεφτεί το πρωί. Η Άρτεμις εφώναξε βοήθειαβοήθειακαι άνοιξε την πόρτα τηςκαι εκατέβηκε κάτω ξυπόλυτη. Άνοιξα και εγώ_την πόρτα του οδηγού και εκατέβηκακάτω και την επρόλαβα και την έπιασα από τα μαλιά και εκτυπούσα το πρόσωπο τηςκαιτο μέτωπο της πάνωστη γή. ΗΆρτεμις εφώνα­ ξε βοήθειακαιέχασε τις αισθήσεις της.Τότε τηνέπιασα και την έβαλα μέσα στο αυτοκίνητο τηςτο οποίονωδήΥΊ σα σ τ ο YUQO της θάλασσας. Την εκατέβασα από το αυτοκίνητοκαιτην έπιασασταχέριαμουκαιτηνέβαλα μέσα στη θάλασσα και επροχώρησα ένα μέτροπερίπου. Αυτή έφερε τις αισθήσεις της και με ετσάρνιαζε στο πρόσωπο και στα χέρια και φώναξε βοήθεια και προσπαθούσε ναμου φύγει. Τότε εγώ τηνέβαλαμπρούμυτα μέσα στην θάλασσα και έβαλα την κεφαλή της κάτω από το νερό και την εκρατούσα μέχρι που σταμάτησε νακινείται " Τόσοστη HadjiSawas, ανωτέρω,όσο καιστην προγενέ20 στερηαπόφασηAndreas Anastasiades v. Republic

(1977)2 CL.R. 97,κρίθηκε ότι ηβίαηοποίαασκείται κατάτηδιά­ πραξητου εγκλήματος μπορεί αφεαυτήςνα παρέχει ενδεί­ ξεις για την ύπαρξηπρομελέτης. Σεκαμιάόμως απόφαση δεν υποστηρίζεται ότι βία η οποία ασκείται για τη θανά25 τωση του θύματος μπορεί αφεαυτήςνα τεκμηριώσει προ­ μελέτη. Αν τούτο γινόταν δεκτό θαοδηγούμαστε σε εξίσω­ ση της προμελέτης με πρόθεση δολοφονίας του θύματος κατά το χρόνο διενέργειας του φόνου, θέση ασυμβίβαστη με τα συστατικά της προμελέτης. Ό,τι μπορεί να.αποκα30 λυφθεί από τη βία και, γενικότερα, τις συνθήκες διάπρα­ ξης του φόνου, είναι ηαποφασιστικότητα και ηψυχρότη­ τα του θύτη που τείνουν να υποστηρίξουν προηγούμενο σχεδιασμό. Στη HadjiSawas, ανωτέρω,ο κατηγορούμενος απομόνωσε το θύμα,όχι όπως στην προκειμένη περίπτω35 ση ΥΐΛ να κάμουν έρωτα, αλλά για να αντιμετωπίσει την από καιρού εκδηλωθείσα πρόθεση της να διακόψει κάθε δεσμό μαζί του. Περαιτέρω, την απομόνωσε, εφοδιασμέ­ νος μετο φονικόόπλο τοοποίοχρησιμοποίησε γιανατην αποτελειώσει. Σ' αυτή την υπόθεση το μόνο εφόδιο που 577 Πικής,Δ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας

(1991)μετέφερε ο θύτης ήταν το προφυλακτικό για ασφαλείς ερωτικές σχέσεις. Στη HadjiSawas υπήρχε προϊστορία άσκησης βίας τουθύτηειςβάροςτου θύματος,συνοδευο­ μένη μεαπειλές ότιθατησκότωνε αντονεγκατέλειπε.Η βιαιότητα του εγκλήματος φανέρωσε ότι οι απειλές δεν 5 ήταν απλήφοβέρα,ενώ,συγχρόνως, έτεινενααποκαλύψει τους λόγους γιατους οποίους ο δολοφόνος επιδίωξενα την απομονώσει, καθώςκαι τολόγο γιατημεταφορά του φονικού όπλου. Και στην Anastassiades υπήρχε κίνητρο για τηδιάπραξητου εγκλήματος και εφοδιασμός μεφονι- 10 κό όπλο που,συνταυτιζόμενα μετηψυχρότητακαιβιαιό­ τητα μετην οποίαδιαπράχθηκεοφόνος,έτειναν νακατα­ δείξουνψυχράπρομελετημένη ενέργεια. Στις υποθέσεις Dervish Halil v. The Republic, 1961 C.L.R.432 καιMustafa Halilv. TheRepublic, 1962CL.R. 1 5 18,αποφασίστηκεότιδεμπορεί ναγίνονταιυποθέσειςγια την πρόκληση τουθύτη απότο θύμα.Τοθεμέλιο για την παρεμβολή πρόκλησης πρέπει ναστοιχειοθετηθεί μεμαρ­ τυρία. Στην προκειμένη υπόθεση ό,τι ελλείπει είναι το στοιχείο της προμελέτης πριν τη "συζήτηση" μεταξύ του 20 θύματος καιτουθύτη.Άσχετα από οποιεσδήποτε υποθέ­ σειςαναφορικά μετοπεριεχόμενοτηςσυζήτησης,η"συζή­ τηση" αυτήκαθεαυτήτεκμηριώνει τημεταβολή της διάθε­ σης του εφεσείοντα προς το θύμα. Η διάθεση του μεταβλήθηκε από φιλική σε εχθρική. Και αν ακόμα δε- 25 χθούμε ότι μετηνεκδήλωση τηςεπίθεσης τουεφεσείοντα εναντίον του θύματος, αμέσως μετά τησυζήτηση, τεκμη­ ριώνεται πρόθεση του εφεσείοντα για τηθανάτωσητης,η αλληλουχία των γεγονότων τα οποία ακολούθησαν δεν αφήνουν περιθώρια γιατηνεξαγωγή ασφαλούς συμπερά- 30 σματόςότιοεφεσείων είχετην ευκαιρία,κάτωαπόσυνθή­ κες νηφαλιότητας,νααναλογιστεί τιςσυνέπειες των προ­ θέσεων του και να τις αποβάλει,.κάτι που αποτελεί προϋπόθεσηγιατηναπόδειξητηςπρομελέτης. Η ύπαρξη προμελέτης πρέπει νααποδειχθεί ως συγκεκριμένο γεγο- 35 νός.Το εύρημαγια την προμελέτη, όπωςκαιόλα ταευρή­ ματαγια ταγεγονότα της υπόθεσης, ανάγεταιστο πρωτό­ δικο Δικαστήριο. Το Κακουργιοδικείο βασίζει τοεύρημα για προμελέτη στις πρωινές σκέψεις του εφεσείοντα τις 578 2 ΑΛΛ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας Πικής,Δ. οποίες αποτιμάως την προμελέτη του πνιγμού της Άρτε­ μης τις πρωινές ώρες της επομένης. Στην απόφασητου Κακουργιοδικείου αναφέρεται: 5 " Η πρόθεση του να τη σκοτώσει διαμορφώθηκε με τον τρόπο που ανάφερεστην κατάθεσητουΤεκ. 63,και χωρίς καμιά αμφιβολία είχετη δυνατότητακαι την ευ­ καιρία νατοξανασκεφθεί και ναεγκαταλείψει αυτή την πρόθεση. Ο Κατηγορούμενος δεν το έκαμε και πραγμά­ τωσετηνπρόθεση του ". 10 Σύμφωνα με το ουσιώδες αυτό εύρημα ο εφεσείων είχε ολόκληρη την ημέρα,κάτωαπόσυνθήκες ηρεμίας,να απο­ βάλει τις εγκληματικές του προθέσεις. Όπως έχουμε δια­ πιστώσει, και αν είχε διαπεράσει το μυαλό του το πρωί της 19/4/89μια τέτοια σκέψη, αυτή ήταν παροδική,χωρίς 15 καμιά αντανάκλαση στις πράξεις του που εμφορούνταν πριν τη "συζήτηση" μόνο από ερωτική διάθεση προς το θύμα. Οποιαδήποτεαποτίμηση εκ μέρους μαςτων γεγονό\ των που επακολούθησαν τη "συζήτηση" για τον προσδιο­ ρισμό των ευρημάτων τα οποία θα μπορούσαν να εξαχ20 θούν σε σχέσημε την προμελέτη, θασυνιστούσε επέμβαση στο έργο του πρωτόδικου δικαστηρίου, εκτός αν τα γεγο­ νότα αναντίλεκτα θα οδηγούσαν όχι μόνο το πρωτόδικο δικαστήριο αλλά και κάθε άλλο δικαστήριο στο ίδιοακρι­ βώς εύρημα. Ταγεγονότα δεν επιτρέπουν τέτοια ευχέρεια. 25 Η "συζήτηση", όποιο κι αν ήταν το περιεχόμενο της, εξόρ­ γισε τον εφεσείοντα ο οποίος έξαλλος επετέθη του θύμα­ τος. Τα διαδραματισθέντα μετά την επίθεση, και η αλλη­ λουχία των γεγονότων, δεν άφηναν περιθώριο για την εξαγωγή οποιουδήποτε αδιαμφισβήτητου συμπεράσματος 30 για το χρόνο που αποφασίστηκε η δολοφονία της Άρτε­ μης, και την προμελέτη της υπό συνθήκες νηφαλιότητας. Αντίθετα, τα γεγονότα που εξιστορούνται στην κατάθεση του φανερώνουν ότι ο εφεσείων, μετάτη "συζήτηση",ήταν εκτός εαυτού,κατάστασηπου δεν επέτρεπε ψυχρό αναλο35 γισμό και απόρριψη οποιουδήποτε φονικού σχεδίου. Εν πάσηπεριπτώσει, σετέτοιο εύρημαδε μπορεί, με τη βεβαι­ ότητα που επιβάλλεται, να αχθεί το δευτεροβάθμιο δικα- 579 Πικής,Δ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας

(1991)στήριο. Η διαζευκτική εκτίμηση των γεγονότων από το Κακουργιοδικείο, ανεξάρτητα από τις πρωινές σκέψεις του εφεσείοντα, έχει θεωρητικό χαραχτήραεπειδήαπομο­ νώνει τα γεγονότα αυτά απότα πρωτογενή ευρήματα του Κακουργιοδικείου ωςπροςτοβασικό λόγοπουώθησε τον 5 εφεσείοντα να σκοτώσει την Άρτεμη. Τα ευρήματα του Κακουργιοδικείου, ως προς ταουσιώδη γεγονότα, συναρ­ τώνται αποκλειστικά με το περιεχόμενο της κατάθεσης του Τεκμηρίου 63, όπου οι ενέργειες του εφεσείοντα γΐΛ τηνπρόκληση του θανάτουτηςΆρτεμηςσυνδέονται μετις ίο πρωινές του σκέψεις. Ησημασία της "συζήτησης" ως της γενεσιουργού αιτίαςτων όσων επακολούθησαν τις ερωτι­ κέςτους σχέσεις,και ηεπίδρασητης στηδιαμόρφωση των προθέσεων του εφεσείοντα έναντι του θύματος,σεκανένα στάδιοτηςαπόφασηςδεναξιολογείται σωστά. 15 Καταλήγουμε ότι το εύρημα για την ύπαρξη προμελέ­ της είναι ακροσφαλές, διαπίστωση η οποία επιβάλλει την ακύρωσητης καταδίκηςγιατοέγκλημα του φόνου εκπρο­ μελέτης, καιτην υποκατάστασητης ετυμηγορίας τουΔικα­ στηρίου με καταδίκη για το έγκλημα της ανθρωποκτονίας 20 της Άρτεμης Λεμονιάτη, κατά παράβαση των διατάξεων τουΆρθρου 205 τουΠοινικού Κώδικα. ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ, Δ.: Συμφωνώ με τα συμπεράσματα πάνωσταγεγονότα τηςυπόθεσης καθώςεπίσης και μετην ανάλυσητης νομικής πτυχής, ιδιαίτερα σε ότι αφοράτην 25 προμελέτη, θέμα που μας απασχόλησε με αγωνία, όπως αυτά διατυπώνονται στην πυκνογραμμένη απόφαση που ετοίμασε ο δικαστής Πικής εκ μέρους της πλειοψηφίας τουΔικαστηρίου. 30 Εχω διισταμένη εντούτοις θέση αναφορικά με το απο­ τέλεσμα της έφεσης γιατί κατά τη γνώμη μου,και με βάση τα γεγονότα όπως έχουν γίνει αποδεκτάαπό το Κακουρ­ γιοδικείο,ηπρομελέτη έχει αποδειχθεί πέρανπάσηςλογι­ κήςαμφιβολίαςκαι επομένως ηέφεση θαέπρεπενα απορ­ ριφθεί. Υιοθετήσαμετην άποψη πως το έναυσμαγιατην επίθε- 580 35 2 ΑΛΛ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας Αρνεμίοης, Λ ση του εφεσείοντος εναντίον της Αρτεμης Λεμονιάτη έδωσε κάποιασυζήτηση ηοποίαπροηγήθηκε. Ο εφεσείων αρχίζει τότε νατηνκτυπάανηλεώς ενώ βρίσκονται καιοι δυο μέσα στο αυτοκίνητο.Την αρπάζειαπότο λαιμόκαι 5 αποπειράται να την στραγγαλίσει. Τα ευρήματα του ια­ τροδικαστή -παθολογοανατόμου Δρα. Βανέζη πάνω στο λαιμότουθύματοςβεβαιώνουντογεγονός αυτό.Δενπρο­ κλήθηκε όμως ο θάνατος της Αρτεμης. Συνεχίζοντας την άγριαεπίθεσητουοεφεσείων τηνσέρνειέξωαπότοαυτο10 κίνητο και της καταφέρνει αλλεπάλληλα κτυπήματα, κυ­ ρίως στην κεφαλή,πουκτυπάκρατώντας την μεταχέρια του στο έδαφος. Η Αρτεμης χάνει τις αισθήσεις της^ Σ' αυτό ακριβώς το σημείο σταματώ για να επισημάνω και ναδώσω έμφασηστοστοιχείο τουχρόνουπου χρειαζόταν 15 ο εφεσείοντας για να ξανασκεφτεί την απόφαση του να θανατώσει την Αρτεμης, που πήρε μετά τη συζήτηση, και να εγκαταλείψει το εγχείρημα του,γιατί απόαυτό τοση­ μείοκαιμετάπαρεμβάλλεται,κατάτηγνώμη μου, οκρίσι­ μοςαυτόςχρόνος. 20 Τί συμβαίνει μετά που ηΑρτεμης χάνει τις αισθήσεις της; Ο εφεσείων την σέρνει προς το αυτοκίνητο και την τοποθετεί μέσα σ' αυτό. Οδηγεί δια μέσου χωματένιων ατραπών της παραλίαςσε μια απόσταση 700 περίπου μέ­ τρων για να φθάσει σε ένα σημείο κοντά στη θάλασσα. 25 Κατεβαίνει απότο αυτοκίνητο και σέρνει την αναίσθητη Αρτεμηγια 90 περίπου πόδια για να μπει στο νερό. Με την επαφήτου νερού ηΑρτεμης επανακτά τις αισθήσεις της και αρχίζει να φωνάζει και να αντιστέκεται. Ο εφε­ σείων όμως πιέζει την κεφαλήτης κάτω απότο νερό και 30 τ τ ϊ ν κ ^ ά μέχρι πουσταμάτησε νακινείται. Επήλθε ο θά­ νατος. Και το χρονικό αυτό διάστημα,πάλι σύμφωνα με τηνμαρτυρίατουΔρ.Βανέζη,μπορεί νακυμανθείαπό2-3 λεπτά. Ας μουεπιτραπείτώρανααναφερθώστοκρίσιμο χρο35 νικό σημείο κάπως περιγραφικά, για να διατυπώσω με όση ενάργεια μπορώ την άποψη μου. Το εκδίκασαν Κακουργιοδικείο έκρινε από την αδιαμφισβήτητη μαρτυρία πως ο εφεσείων και η Αρτεμης διατηρούσαν ερωτικό 581 Αρτεμίδης, Δ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας

(1991)δεσμό με υψηλή συναισθηματική φόρτιση. Ήθελαν ναπα­ ντρευτούν το συντομότερο, αν δεν υπήρχε ένσταση από τον πατέρα της Αρτεμης. Στην παραλία πήγαν στις μετα­ μεσονύκτιες ώρες, μετά τηδιασκέδαση τους σε δισκοθήκη της Λεμεσού, για να κάμουν έρωτα, κάτι που συνήθιζαν 5 τακτικά. Ενώ βρισκόντουσαν εκεί, και μετά την σαρκική τους επαφή, έγινε μεταξύ τους κάποια συζήτηση, που σί­ γουρα το περιεχόμενο της ήταν πολύ σοβαρό, και εις βάρος του εφεσείοντος, για να επακολουθήσουν τατραγι­ κά γεγονότα. Παίρνει την απόφαση να την σκοτώσει και 10 αρχίζει να επιτίθεται εναντίον της, με τον τρόπο που έχω ήδηπεριγράψει, μέχρις ότου αυτήχάνει τις αισθήσεις της. Τι είχε τότε μπροστά του ο εφεσείων; το αγαπημένο του πρόσωπο ξαπλωμένο στο έδαφος με πλήρη απώλεια αι­ σθήσεων. Εχω τη γνώμη πως αυτήηκατάστασητης Αρτε- 15 μης επενέργησε, ώστε να κάμει τον εφεσείοντα να ξανα­ σκεφθεί την απόφασητου να θανατώσει την Αρτεμης και να την εγκαταλείψει. Δεν υπήρχε καμιά αντίσταση πλέον ατό την Αρτεμης, ήτανήδηαναίσθητηστο έδαφος. Τίεπα­ κολούθησε όμως. Την σέρνει ξανά μέσα στο αυτοκίνητο 20 που οδηγεί για 700 μέτρα σε ένα σημείο κοντά στη θάλασ­ σα. Κατά τη διάρκεια του σύντομου ταξιδιού η Αρτεμης είναι μαζί του, αλλά χωρίς αισθήσεις. Κατεβαίνει από το αυτοκίνητο και τη σέρνει για απόσταση 90 πόδια μέχρις ότου φτάσει στο νερό. ΗΑρτεμης επαναυρίσκει τις αισθή- 25 σεις της, αντιδρά και φωνάζει. Ο εφεσείων όμως πιέζει τηνκεφαλήτηςκάτωαπότονερό μέχρι τουπνιγμούτης. Δεν έχω καμιά αμφιβολία πως σύμφωνα με τις αρχές της νομολογίας που αφορούν στα στοιχεία της προμελέ­ της, όπως αυτή συνοψίζεται στην απόφασητου Δικαστή 30 Πική, ηκατηγορία εναντίον του εφεσείοντος αποδείχτηκε πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας. Από το χρονικό σημείο που ηΑρτεμης έχασε τις αισθήσεις της μετά από τα αλεπάλληλα κτυπήματα και την προσπάθεια στραγγαλισμού της, ο εφεσείων είχε το χρόνο ναξανασκεφθεί την απόφα- 35 ση που πήρε, αμέσως μετά τη συζήτηση, για να την θανα­ τώσεικαι να εγκαταλείψει την απόφαση του αυτή. Ηεξέ­ λιξη των γεγονότων, όπως τα περιγράφω πιο πάνω, αποτελεί εύρημα του εκδικάσαντος Κακουργιοδικείου 582 \ 2 ΑΛΛ. ', Ονησίλλουv.Δημοκρατίας ΑονεμίΑης, Λ πουυποστηριζόταν απόανεξάρτητηπραγματικήκαιεπι­ στημονική μαρτυρία. 5 ΤοΚακουργιοδικείοκατέληξε επίσηςστοσυμπέρασμα, διαζευκτικάτωνυπόλοιπωνσυμπερασμάτωντου,πως,τα γεγονότα,όπωςεξελίχθηκαν απότηστιγμήπουηΑρτεμης έχασε τις αισθήσεις της μέχρι τηςθανάτωσηςτηςαπό τον εφεσείοντα, αποδείκνυαν τα στοιχεία της προμελέτης. Συμφωνώμεαυτή τηνκατάληξη. ΠΙΚΗΣ, Δ.: Μετάτηναπόφαση (πλειοψηφίας)γιατον 10 παραμερισμότηςκαταδίκης του εφεσείοντα γιατοέγκλη­ ματουφόνου εκπρομελέτης, καιμετατροπήτηςετυμηγο­ ρίας (verdict) σε καταδίκηγια το έγκλημα τηςανθρωπο­ κτονίας, προκύπτει ανάγκητο Εφετείο να καθορίσει την πρέπουσαποινή.Ο δικηγόρος τουεφεσείοντα υπέβαλεότι 15 τα γεγονότα της υπόθεσης δε συνθέτουν τη χειρότερη μορφή ανθρωποκτονίας, γεγονός που, σε συνδυασμό με τις προσωπικές του συνθήκες, δικαιολογεί ποινή αισθητά χαμηλότερηαπότοανώτατοόριο(ισόβιαδεσμά)πουπρο­ βλέπει ονόμος.Παρόλοπουδεδιαπιστώνεταινομικό κώ20 λύμα-καισ'αυτόείμαστεόλοισύμφωνοι - στη συμμετοχή και του μέλουςτου Εφετείου πουδιαφώνησε, στονκαθο­ ρισμό της ποινής εξ αιτίας της διαφωνίας του με την πλειοψηφίαωςπροςτηνεγκυρότητατηςπρωτόδικης από­ φασης, ο Δικαστής Αρτεμίδης πιστεύει ότι δε μπορεί να 25 διαχωρίσει τη σοβαρότητα των γεγονότων απότιςδιαπι­ στώσεις οι οποίες περιέχονται στην απόφαση του και, επομένως,κρίνει ότιη αποτίμησητηςσοβαρότηταςτουεγ­ κλήματος μεβάση τηναπόφαση τηςπλειοψηφίας,θα κατέ­ ληγεουσιαστικά σεθεωρητικό εγχείρημα γιατον ίδιο. Συ3Q νεπώς,δε μετείχεστον καθορισμό τηςποινής.Τηνευθύνη , για τον προσδιορισμό της ποινής θα επιμερισθώ με το άλλομέλοςτηςπλειοψηφίας, τοΔικαστήΑρτεμη. Τα γεγονότα τα οποία στοιχειοθετούν το εξαιρετικά σοβαρό έγκλημα που διέπραξε ο εφεσείων αναφέρονται 35 στην απόφασημαςκαιδε θαταεπαναλάβουμε.Η βαναυ­ σότητα μετην οποίαεπετέθηστο θύμαπουτελικά,έπνιξε, συνθέτει εικόναεξαιρετικήςβίαςη οποίασηματοδοτείκαι τη σοβαρότητα του εγκλήματος της ανθρωποκτονίας το 583 Πιχης,Δ. Ονησίλλουν.Δημοκρατίας

(1991)οποίο διέπραξε. Οι συνέπειες του εγκλήματος υπήρξαν ολέθριες, όπως είναι πάνταηπερίπτωση αφαίρεσης αν­ θρώπινης ζωής στην προκείμενη περίπτωση, νεαρής κοπέλλας20χρόνων. Ηανθρώπινη ζωήαποτελεί τούψιστο αγαθό και ηαφαίρεσητηςμέγιστο έγκλημα. Ηδέσμευση 5 στην προστασία της ανθρώπινηςζωής επιβάλλει ανάλογο καθήκονγια την περιφρούρηση της,γεγονός που αντανα­ κλάται στην τιμωρία πουεπιβάλλεται για εγκληματικές πράξειςπουεπιφέρουντηναπώλειαανθρώπινηςζωής. Γι' αυτότολόγοπροσδίδεταιαποτρεπτικός χαραχτήραςστην 10 τιμωρίακάθεφονικήςπράξης. Δενκρίνουμε απαραίτητοναπροβούμεσε αναφορά σε συγκεκριμένες αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου πουδιαφωτίζουνως προςτομέτρο της ποινήςγιατο έγ­ κληματηςανθρωποκτονίας.Τοέγκληματηςανθρωποκτο- 15 νίας καλύπτει ευρύ φάσμα εγκληματικής συμπεριφοράς και επομένως δενείναι ευχερής ο καθορισμός τιμωρητικούπλαισίουέστωκαιμέσασε πλατειάόρια.'Οπουόμως τοέγκλημααυτόείναιτοαποτέλεσμαηθελημένηςπαράνο­ μης πράξης, όπως στην προκείμενη περίπτωση με τον 20 εκούσιο πνιγμό του θύματος, δικαιολογείται η επιβολή πολύχρονης ποινής φυλάκισης (Georghios Demetris Hourris v. TheRepublic

(1968)2 CL.R. 206.Philippou v. Republic

(1983)2CL.R.245). Μετά από συνεκτίμηση όλων τωνσχετικών παραγό- 25 νιων, κρίνουμε ότιηπρέπουσα ποινή είναι φυλάκιση15 ετών,τηνοποίακαιεπιβάλλουμε. Έφεσηεπιτρέπεται. Ποινήμειώνεται σε φυλάκιση15ετών.