3 ΑΛΛ. 4Φεβρουαρίου 1991 [ΜΑΛΑΧΤΟΣ, ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, ΣΤΥΛΙΑΝΙΔΗΣ,ΠΙΚΗΣ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ,ΝΙΚΗΤΑΣ,ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,Δ/σχές] ΑΝΤΩΝΗΣΜΑΥΡΟΥΔΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ, Εφεσείοντες-Αιτητές, ν. 1.ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ (α)ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, (β) ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΤΜΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΕΩΣ ΥΔΑΤΩΝ, 2.ΕΠΑΡΧΟΥ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ, Εφεσίβλητων- Καθ'ων ηαίτηση. (ΑναθεωρητικήΈφεσηΑρ.803). Προσφυγή βάσει τον άρθρον 146τον Συντάγματος — Προϋποθέσεις — Έννομο συμφέρον•— Τοαπαιτούμενο συμφέρον πρέπει ναενυ πάρχει σε όλα ταστάδια τηςδιαδικασίας,από την έγερσηέωςκαι την εκδίκασητης προσφυγής. Ο ΠερίΑρδευτικών Τμημάτων (Χωρία) Νόμος, Κεφ. 342,όπως τρο ποποιήθηκε από τις διαιρείς τον άρθρον 10 τον Ν. 130/68— Αρθρο 29 — Η γραπτή συγκατάθεση του Επαρχου, προϋπόθεση για την άσκηση αγωγής ή οποιουδήποτε άλλον ένδικου μέσουεκ μέρονς αρδευτικού τμήματος — Η υπαγωγή στον όρο "ένδικο μέσο" και τηςπροσφυγής βάσει τον άρθρον 146τον Συντάγματος, συνάδει με την εννοιολογική σημασία τον όρον και με το πλαίσιο στο οποίο αντός απαντάται — Δεν παρεμποδίζεται η προσφυγή ατόμου σεδικαστήριο αλλά προσδιορίζονται οι δικαιϊκές προϋπο θέσειςγια την αυτοτέλεια δημοσίου όργανον να προσφύγει σε δι καστήριο — Ηεξάρτηση αυτή των αρδευτικών τμημάτων από την κεντρική διοίκηση είναι φυσική ενόψει των δικαιωμάτων ιδιοκτη σίας της Δημοκρατίας επί των υπογείων νδάτινων πόρων της χώρας (άρθρο23.1τον Σνντάγματος). Οι εφεσείοντες,είχανπροσβάλειως αιτητές,τηναπόφασητων καθ' ωνη αίτησηναπροβούνστηνανόρυξηφρέατος,μετοδικαιο λογητικότουδυσμενούς επηρεασμούτηςπηγήςήπηγών άρδευσης του αρδευτικού τμήματοςΚαλοπαναγιώτη-Οίκου, υπό τηνδιπλή ιδιότητατουςως μέλητουαρδευτικού συνδέσμουκαιως ιδιοκτή τεςγηςπουαρδεύεται απότιςπηγέςτουαρδευτικού συνδέσμου. 123 ΜαυρουΑής &άλλοι ν.Δημοκρατίας
(1991)Οι εφεσείοντες, πριν από τηνάσκησητηςπροσφυγής,δενκατά φεραν να λάβουν την προς τούτο γραπτήσυγκατάθεση του Επαρ χου, και για το λόγο αυτό είχαν στρέψει την προσφυγή τους ενα ντίον και της σιωπηρής άρνησης του Επαρχου να δώσει τη συγκατάθεση του για τηνάσκησητης προσφυγής, όπωςαπαιτείται από το άρθρο 29 του Κεφ. 342 (ο Περί Αρδευτικών Τμημάτων (Χωρία) Νόμος) όπως τροποιήθηκε από το άρθρο 10 του Ν. 130/
- 5 Το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε την προσφυγή ανεδαφική λόγω ελλείψεως ενεστώτος εννόμου συμφέροντος αφού τα περί δυσμενούς επηρεασμού των πηγών δεν αποδείχθηκαν. Οι εφεσίβλητοι προέβαλανπροδικαστική ένσταση ως προςτην νομιμοποίη ση της δικαστικής δράσης των εφεσειόντων χωρίς τη συγκατάθεση τουΕπαρχου. 10 Το Ανώτατο Δικαστήριο απορρίπτονταςτην έφεση,αποφάσισε ότι: 1.Γίνεται δεκτή ηκρίση του πρωτόδικου Δικαστηρίου περί ελ λείψεωςεννόμου συμφέροντος αλλά παράταύτα εξετάζεται η προ δικαστικήένσταση των εφεσίβλητων.
- Ηκρίση της νομολογίας ότι ο όρος "άλλο ένδικο μέσο" περι λαμβάνει καιτηνπροσφυγήβάσει τουάρθρου 146.1 τουΣυντάγμα τος, συνάδει με την εννοιολογική σημασία του όρου ένδικο μέσο αλλάκαι μετο όλο κρίσιμο άρθρο29 του Κεφ.
- Εφόσον ησυν ταγματικότητα της διάταξηςδεν αμφισβητήθηκε στον ενδεδειγμένο χρόνο, ισχύει το τεκμήριο της συνταγματικότητας, οπότε και πρέ πει να γίνει δεκτή ηπροδικαστική ένσταση. Αλλά και με κατ'ουσίαν κρίση της συνταγματικότητας της διάταξηςδιαπιστώνεται ότι αυτήδεναποτελεί παρεμπόδισηατόμουνα προσφύγει σεδικαστή ριο αλλά αποτελεί έκφραση τηςγενικότερης εξάρτησης τωναρδευ τικών τμημάτων από την κεντρική διοίκηση, εξάρτηση εύλογηενό ψει της ιδιοκτησίας των υπόγειων υδάτινων πόρων της χώραςαπό τη Δημοκρατία, κατά το Σύνταγμα (άρθρο 23.1). Είναι άλλο το θέμα,που παραμένει ανοικτό αφούδεν ηγέρθηπρος απόφαση,της δυνατότητας αναθεώρησης της παράλειψης του Επαρχου να απα ντήσει σε αίτημααρδευτικού τμήματος για συγκατάθεση στην ανά ληψηδικαστικήςδράσης. 20 25 30 35 Η έφεση απορρίπτεται. Αναφερόμενες υποθέσεις: Irrigation Division"Kaizilos"v.Republic
(1983)3 C.L.R. 1068· Solomou v.Republic, 1 R.S.C.C. 96The Improvement Boardof Eyicnja v. Coasiantinou
(1967)1C.L.R. 167· 124 40 3 Α.Α.Δ. Μαυρουδής&άλλοι ν.Δημοκρατίας 1 Ramadan v.ElectricityAuthority of Cyprus, 1 R.S.C.C.49. Έφεση. 5 Έφεση εναντίον της απόφασηςτου Προέδρου του Ανώ τατου Δικαστηρίου Κύπρου (Α. Λοΐζου, Πρ.) που δόθηκε στις 15 Μαρτίου, 1988 (Αριθμός Προσφυγής 549/86)* με τηνοποίαηπροσφυγήτων εφεσειόντων εναντίον της από φασης των εφεσίβλητων να προβούν στην ανόρυξη φρέα τος στο χωριό Καλοπαναγιώτηςαπορρίφθηκε. Λ. Παντελίδης, για τους εφεσείοντες. Χ. Κνριακίδης, Ανώτερος Δικηγόρος της Δημοκρα τίας, για τους εφεσίβλητους. Cur. adv. wit. ΜΑΛΑΧΤΟΣ, Δ.: Η απόφαση του Δικαστηρίου θα δοθεί απότο ΔικαστήΠική. 15 ΠΙΚΗΣ, Δ.': Οι εφεσείοντες, αιτητές στην προσφυγή, προσβάλλουν υπό διπλή ιδιότητα την απόφασητων αρμο δίων Κυβερνητικών Αρχών να προβούν στην ανόρυξη φρέατος μετο δικαιολογητικό ότι υπήρχεκίνδυνος δυσμε νούς επηρεασμού της πηγής ήπηγών άρδευσης τουαρδευ20 τικού τμήματος Καλοπαναγιώτη-Οίκου. Εκτός απότην αντιπροσωπευτική ιδιότητα των αιτητών ως μελών του αρδευτικού συνδέσμου, αμφισβητούν, όπως προκύπτει από την έκθεση των γεγονότων, την απόφασηκαι υπό την προσωπική τους ιδιότητα ως ιδιοκτητών γης που αρδεύε ται απότις πηγές του αρδευτικού συνδέσμου. Ο νόμος (οΠερί Αρδευτικών Τμημάτων (Χωρία) Νόμος Κεφ. 342, όπως τροποποιήθηκε από τις διατάξεις του άρ θρου 10 του Ν. 130/68) θέτει ως προϋπόθεση για έγερση αγωγής εκ μέρους αρδευτικούτμήματοςκαιτηλήψηοποι- *
(1988)3ΑΛΛ. 522. 125 Πικής, Δ. Μαυρουδής&άλλοιν.Δημοκρατίας
(1991)ουδήποτε άλλου ένδικου μέσου, εκτός από την απόλυτη πλειοψηφία των μελώντου συνδέσμου και τηγραπτήσυ γκατάθεσητουΕπαρχου.Τοάρθρο29 τουΚεφ.342 (όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 10 του Ν. 130/68)προβλέ πει:- 5 "Νοείταιότιουδεμίααγωγήδύναταινακαταχωρηθή και ουδέν άλλον ένδικον μέσον δύναταινα ληφθήυπό αρδευτικού τμήματος άνευ προηγουμένης αποφάσεως της επιτροπείας λαμβανομένης κατ' απόλυτον πλειο- \Q ψηφίαν των μελών αυτής και τηςπρος τούτο γρα πτής συγκαταθέσεως του Επαρχου." Οι αιτητές αποτάθηκαν, πριν την έγερσητης αγωγής, στον ΈπαρχοΛευκωσίας γιατην έγκριση του να προσφύ γουν στο Ανώτατο Δικαστήριο, βάσει του άρθρου 146.1 του Συντάγματος, μεαίτημα την αναθεώρηση της απόφα σης για την ανόρυξη του επίμαχου φρέατος. Στοαίτημα τους δεν δόθηκε γραπτήαπάντησηκαι ηπροσφυγή ασκή θηκε χωρίς την προγενέστερη γραπτή συγκατάθεση του Επαρχου. ^ Με την προσφυγή προσβάλλεται όχι μόνο η ανόρυξη του φρέατος, αλλά και η εξυπακουόμενη άρνηση του Επαρχου να δώσει την συγκατάθεση του για την άσκηση τηςπροσφυγής. ΤοπρωτόδικοΔικαστήριο αποφάνθηκεότιη αποτυχία 25 των αιτητώννααποδείξουνοποιοδήποτεδυσμενήεπηρεα σμό της πηγής ή πηγών του αρδευτικού τμήματος λόγω της ανόρυξης τουαμφισβητούμενου φρέατος,ή οποιασδή ποτεθετικής ένδειξης γιαδυσμενή επηρεασμό στο προβλε πτό μέλλον, καθιστούσε την προσφυγή ανεδαφική λόγω 30 έλλειψης του εννόμου συμφέροντος που προβλέπει η πα ράγραφος 2 του άρθρου 146 για τη νομιμοποίηση διάδι κου ναπροσφύγει στο Ανώτατο Δικαστήριο βάσει της πα ραγράφου 1 του άρθρου 146. Το απαιτούμενο συμφέρο πρέπει,όπωςορθάυποδεικνύεται στην πρωτόδικηαπόφα- 35 ση, να ενυπάρχει σε όλα τα στάδια της διαδικασίαςαπό την έγερση μέχρι καιτην εκδίκασητηςπροσφυγής. 126 20 3 Α.Α.Δ. Μαυρουδής & άλλοι ν. Δημοκρατίας Πικής, Δ. Το υλικό πουτέθηκε ενώπιον τουΔικαστηρίου καθι στούσε τηνπρωτόδικη απορριπτική απόφαση αναπόφευ κτη. Ηίδιαδιαπίστωση επισφραγίζει καιτην τύχητης έφε σης. Οι εφεσείοντες απέτυχαν να τεκμηριώσουν την r ύπαρξη τουαπαιτούμενου συμφέροντος πουθατουςνο μιμοποιούσε ναεπιδιώξουν τηναναθεώρηση τηςαπόφα σης των καθ' ωνηαίτηση.Παράτοσυμπέρασμα αυτό, δεν μπορούμε νααγνοήσουμε προδικαστική ένσταση τωνεφε σίβλητων, η οποία, ανευσταθεί, έπρεπε ναείχε θέσειτην προσφυγή τους εκποδών λόγω έλλειψης εξουσιοδότησης *0 για προσφυγήστο Δικαστήριο. Η επιφύλαξη τουάρθρου 29τουΚεφ. 342,όπως τρο ποποιήθηκε μετιςδιατάξειςτου άρθρου 10 του Ν. 130/68, καθιστά τηγραπτή συγκατάθεση τουΕπαρχου προϋπόθε σηγιατην άσκησηαγωγήςεκ μέρους αρδευτικούτμήματος 15 ήτηλήψη οποιουδήποτε άλλου ένδικου μέσου. Στην υπόθεση Irrigation Division "Katzilos"v. Republic
(1983)3 C.L.R. 1068 -πρωτόδικη απόφαση του Δικαστή Στυλιανίδη-αποφασίστηκεότιοόρος "άλλο ένδικο μέσο" περιλαμβάνει και προσφυγή βάσει του άρθρου 146.1. Η 20 ερμηνεία αυτή συνάδει μετην εννοιολογική σημασίατου όρου "ένδικο μέσο" καθώςκαιτοπλαίσιο μέσα στοοποίο απαντάται οόρος που αποβλέπει στον προσδιορισμό των μέσων για την επιδίωξη ή προστασία δικαιωμάτωνπου παρέχει ονόμος, είτε ιδιωτικών (αγωγή)είτεδικαιωμάτων στο πεδίο του δημοσίου δικαίου. Ο όρος "άλλο ένδικο μέσο" υποδηλώνει δικαστικά μέσα άλλα από τηναγωγήη οποία ρητά ορίζεται, ενώ ηπροσφυγή είναι τοκατ' εξοχή μέσο για την προστασία θιγέντων δικαιωμάτων στον τομέα του δημοσίουδικαίου. Αφετέρου, έχει νομοληγηθεί ότιπράξεις δημοσίουορ30 γάνου, έστω και ανφαινομενικά θίγουν ιδιωτικά δικαιώ ματα,υπόκεινται σεαναθεωρητικόέλεγχο εφόσον εκπηγάζουν από την άσκηση διακριτικής ευχέρειας διοικητικού οργάνου, η οποία ασκείται γιατηνευόδωση σκοπώντου δημοσίου. (Βλ. Solomouv.Republic, 1R.S.C.C. 96.) 127 Πικής,Δ. Μαυρουδής&άλλοι ν.Δημοκρατίας
(1991)Στην Katzilos ανωτέρω, αποφασίστηκε επίσης ότι οι πρόνοιες της επιφύλαξης του άρθρου29 του Κεφ. 342 δεν συνιστούν παραβίασητου δικαιώματος που κατοχυρώνει το άρθρο 30.1 του Συντάγματος για προσφυγή ενώπιον Δικαστηρίου, το οποίο ορίζει το Σύνταγμα,όπως είναι το 5 Ανώτατο Δικαστήριο στην άσκηση της αναθεωρητικής του δικαιοδοσίας βάσει του άρθρου 146.1. Η συνταγματικότητα των προνοιών του άρθρου 10του Ν. 130/68δεν έχει αμφισβητηθεί ευθέως ούτε μετην επιση μότητα και βεβαιότητα που προβλέπει η νομολογία (βλ. 10 The Improvement BoardofEylenja v. Constantinou
(1967)1 C.L.R. 167). (Ηγέρθη παρεμφερώς ως διαζευκτικός λόγος στη γραπτή αγόρευση των εφεσειόντων). Συνεπώς, το τεκμήριο της συνταγματικότητας ισχύει, διαπίστωση η οποία θέτει την παρούσα διαδικασία εκποδών ενόψει της ]5 άσκησης της προσφυγής χωρίς την προηγούμενη γραπτή συγκατάθεση του Επαρχου Λευκωσίας. Μπορεί όμως να προστεθεί ότι τίποτε απ'όσα ακούσαμε δε δημιουργεί αμ φιβολίες για το σκεπτικό ήτην κατάληξητου Δικαστηρίου στην KatzUos.Με τις διατάξεις της επιφύλαξης του άρ- 20 θρου 29 δεν παρεμποδίζεται η προσφυγή ατόμου σε δικα στήριο αλλά προσδιορίζονται οι δικαιϊ'κές προϋποθέσεις για την αυτοτέλεια δημοσίου οργάνου ναπροσφύγει σε δι καστήριο. Η ιδιότητα αρδευτικού τμήματος ως διάδικου ταυτίζεται άμεσα με τη συγκατάθεση του οργάνου υπό την 25 εποπτεία του οποίου τελεί και λειτουργεί. Μόνο μετά την παροχήτης συγκατάθεσης του Επαρχου μπορεί αρδευτικό τμήμα \α αποκτήσει την ιδιότητα διάδικουκατά το νόμο. Μπορεί όμως να σημειωθεί παρενθετικά ότι τααρδευ τικά τμήματα δεν αποτελούν αυτοτελείς οργανισμούς δη- 30 μοσίου δικαίου αλλά οργανισμούς υπό την άμεση επίβλε ψη και έλεγχο της κεντρικής διοίκησης, όπως συνάγεται από τις οιατάξεις του άρθρου 13 του Κεφ. 342, όπως αυτό διαμορφώθηκε με τις πρόνοιες του άρθρου 6 του Ν.130/ C8. Προκύπτει ότι όχι μόνο για τη λήψη δικαστικών μέ- 35 τρων αλλά και για κάθε άλλη ουσιώδη δραστηριότητα απαιτείται ηγραπτή συγκατάθεση του Επαρχου,περιλαμ βανομένη; και της εκτέλεσης οποιασδήποτε εργασίας σε 128 3 Α.ΑΛ. Μαυρουδής&άλλοι ν.Δημοκρατίας Πικής,Δ. σχέση με αρδευτικά έργα. Η εξάρτηση αυτή των αρδευτι κών τμημάτων απότην κεντρική διοίκηση δεν είναικαθό λου αφύσικηενόψειτων δικαιωμάτων ιδιοκτησίας τηςΔη μοκρατίας επί των υπογείων υδάτινων πόρων της χώρας 5 (άρθρο 23.1 του Συντάγματος). Αφήνουμε ανοικτό, διότι δεν εγείρεται προς απόφαση,κατά πόσο παράλειψη του Επαρχου να απαντήσει σε αίτημα αρδευτικού τμήματος για συγκατάθεσηγια λήψηένδικων μέσων θατους νομιμο ποιούσε να προσφύγουν στο Ανώτατο Δικαστήριο για 10 αναθεώρηση της παράλειψης βάσει του άρθρου 29, ή να αποταθούν γιααναθεώρησητης παράλειψης βάσει τουάρ θρου 155.4 (mandamus), στην περίπτωση που το αίτημα τους αφορά την έγερση αγωγής. (Βλ. Ramadan ν. ElectricityAuthority of Cyprus, 1 R.S.C.C49). 15 Η έφεση απορρίπτεται. 129