clr/1991/1991_3_159.pdf

(2),3

(4)και 3

(5)(δ)— Συμμετοχήπαρατηρητών των πολι­ τικών κομμάτων,που εκπροσωπούνται στηΒουλή, στις σννεδριάοεις τωνΔιοικητικών Συμβουλίων των Οργανισμών Δημοσίου Δι­ καίου — Συμμετοχή των πολιτικών κομμάτων, που εκπροσωπούνται στη Βονλή, σε διαβουλεύσεις με το Υπουργικό Συμβούλιο για τον καταρτισμό των συμβουλίων των οργανισμών — Η συμμετοχή των πολιτικών κομμάτων που εκπροσωπούνται στη Βονλή ταυτίζεται με συμμετοχή της ίδιας της Βουλής, γιατί έρεισμα για την απονομή εξουσιών στα πολιτικά κόμματα αποτε­ λεί ησυμμετοχή τηςίδιας τηςΒουλής — Παράβασητηςαρχής της διάκρισης των εξουσιών — Αντίθεση του Νόμου με το άρθρο 28 159 ΡΙΚ ν. Καραγιώργη&άλλων

(1991)τον Συντάγματος πον κατοχυρώνει την ισότητα ανεξάρτητα από πολιτική τοποθέτηση — Αντίθεση τον Νόμου με το άρθρο 54(δ) τον Συντάγματος που ορίζει πως αποκλειστική αρμοδιότητα για την εποπτεία των οργανισμών δημοσίου δικαίου έχει το Υπουργι­ κό Συμβούλιο —Αντιστννταγματικές οι σχετικές πρόνοιες του άρθρου 3 του Ν. 149/88. Το Ανώτατο Δικαστήριο,εξετάζονταςτηννομιμότητα τηςπρω­ τόδικης απόφασης,ασχολήθηκε κυρίως στην έφεση αυτήμετηνσυ­ νταγματικότητα του Περί Ορισμένων Νομικών Προσώπων Δήμοσίου Δικαίου (Διορισμός Διοικητικών Συμβουλίων) Νόμου του 1988 (Ν.149/88). 5 10 Το κΰριο ζήτημα που απασχόλησε το Ανώτατο Δικαστήριο ήταν κατά πόσο οι πρόνοιες του πιο πάνωΝόμου,που προνοού­ σαν τόσο για τη συμμετοχή των πολιτικών κομμάτων σε διαβου- 15 λεύσεις μετο Υπουργικό Συμβούλιο για τον καταρτισμό των συμ­ βουλίων των οργανισμών όσο και για την παρουσία παρατηρητών που ορίζονταν από τα πολιτικά κόμματα κατά τις συνεδρίες των συμβουλίων των οργανισμών ήταν ή όχι αντισυνταγματικές ως αντιβαίνουσες σε συγκεκριμένα άρθρατου Συντάγματος. 20 Το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε ότι οι συγκεκριμένες διατά­ ξεις τουνόμου ήταναντισυνταγματικέςγιατους πιοκάτωλόγους: (α) Παραβίαση των διατάξεων του άρθρου 54 του Συντάγματος που εναποθέτει την άσκηση της εκτελεστικής λειτουργίας και αρμοδιοτήτων συναφώνπρος αυτήστο Υπουργικό Συμβούλιο. 25 (β) Παραβίαση της αρχής ήδόγματος της διάκρισης των πολιτεια­ κών εξουσιών, που οριοθετεί το πεδίο λειτουργίας καιδράσης των φορέων της κρατικής εξουσίας, νομοθετικό, εκτελεστικό και δικαστικό. Η παραβίασηπροκύπτει απότη συμμετοχή της νομοθετικής εξουσίας, συντεΟειμένης απότο σύνολο των πολι- - 30 τικώνκομμάτωνπουεκπροσωπούνται στη Βουλή,στηδιαδικα­ σία διορισμού των μελών των συμβουλίων των οργανισμών, αρμοδιότητα που ανήκει αποκλειστικά στην εκτελεστική εξου­ σία τουκράτους. (γ) Παραβίαση της αρχήςτης ισότητας πουκατοχυρώνει τοάρθρο 28 του Συντάγματος ενώπιον του νόμου και της διοίκησης και αποκλείει οποιαδήποτε διάκριση λόγω πολιτικών πεποιθήσε« ων, ενόψει της πλεονεκτικής θέσης ηοποία εξασφαλίζεται στα μέλη των πολιτικών κομμάτων σε σύγκριση με άλλους πολίτες που είτε δεν είναι ενταγμένοι σε πολιτικά κόμματα είτε ανή­ κουν σε πολιτικά κόμματα που δεν εκπροσωπούνται στη Ιϊουλή. Οι θέσεις τόσο των δικηγόρων των εφεοειόντων και 40 εφεσίβλητων όοο και, του Γενικού Ηισαγγελέα τηςΔημοκρατίας υπό την ιδιότητατου ωςφίλου του Δικαστηρίου (amicus curiae) περιλαμβάνονται οτις σχετικές αναφορέςτου Δικαστηρίου στο κείμενο της απόφασης. 160 3 ΑΛΛ. ΡΙΚ ν.Καραγιώργη&άλλων Το Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψε την έφεση και αποφάσισε (Ot Δικαστές Α. Λοΐζου, Πρ.,Στυλιανίδης Δ., Πογιατζής Δ. και Χρυσοστομής Δ. διαφώνησαν και εξέδωσαν χωριστή απόφαση μειοψηφίας) ότι: 5 „ 1 ι υ -^ 3 «Λ Ζ υ 25 3Q 35 40 45

(1)Όπωςο όρος "οργανισμός δημοσίου δικαίου" υποδηλώνει,πε­ ριλαμβάνονται σώματα και οργανισμοί που λειτουργούν στη σφαίρατου δημοσίου δικαίου μεαποστολή την επίτευξη ενός ή περισσότερων σκοπών του δημοσίου. Το σημαντικότερο γνώρισμα των οργανισμών αυτής της κατηγορίας είναι ο προικισμός τους με αποφασιστικήαρμοδιότητα (impenum) σε ένα ή περισσότερους τομείςτουδημοσίουδικαίου

(2)Ο διορισμός των μελών των διοικητικών συμβουλίων των ορ­ γανισμών συνιστά πράξηεκτελεστικήέξω απότησφαίρα αρμοδιοτήτων τηςνομοθετικής εξουσίας. Ηδιάκρισητων εξουσιών που χαρακτηρίζει τη δομή του κυπριακού Συντάγματος απο­ κλείει την άμεση,έμμεση ή με οποιοδήποτε σχήμα ανάμιξη της νομοθετικής εξουσίας στο έργο της εκτελεστικής εξουσίας και αντίστροφα. Όπου ηεξουσία σε συγκεκριμένο τομέα του δημοσίου δεναποδίδεται ρητάαπότο Σύνταγμασε ορισμένο φορέα,αυτή κατα­ νέμεται στον κλάδο της πολιτειακής εξουσίας στον οποίο η φύση της την κατατάσσει. Αυτό επιβάλλει η αρχή της διάκρι­ σης των εξουσιών. Η ταξινόμηση των πολιτειακών λειτουρΥιών για σκοπούς άσκησης τους γίνεται με γνώμονα ταεγγενή χαρακτηριστικά και την εσώτερηφύση τους, όπως επιβάλλει η αρχήδιάκρισηςτων εξουσιών και όπως υποστηρίζει η νομολο­ γία.

(3)Το τεκμήριο της συνταγματικότητας επιβάλλει την εφαρμογή κάθενόμου εκτός ανη συνταγματικότητατουαμφισβητηθείκαι καταδειχθεί πέραν πάσης αμφιβολίας. Η μεθοδολογία κρίσης τηςσυνταγματικότηταςτων νόμων έγκειται στηναντιπαραβολή των προνοιών τους μετις διατάξειςκαι υπόβαθροτουΣυντάγ­ ματος που κατ'ισχυρισμό παραβιάζονται. Ησκοπιμότητακαι ησοφία των προνοιών του νόμου εκφευγει του συνταγματικού ελέγχου Εφόσονονόμος ευρίσκεται μέσασταπλαίσιατουΣυ­ ντάγματος,αποκλειστικός κριτής του περιεχομένου του είναι ο νομοθέτης,ηΒουλή των Αντιπροσώπων.

(4)Οόρος "μεριμνά" στο κείμενο του νόμου δεν αφήνειαμφιβολία για την επιτακτικήυποχρέωση του Υπουργικού Συμβουλίου\α εξασφαλίζει την εκπροσώπηση των πολιτικών κομμάτων μέσω του διορισμού εκπροσωπών τους στους οργανισμούς δημοσίου δίκαιου. Παράλειψη εξασφάλισης εκπροσώπησης των κομμά­ των θασυνιστούσε παρέκκλιση απότο νομό Συνεπώς ιπιβαλλεται νομική υποχρέωση για τον διορισμό εκπροσωπών τω\ κομμάτων στους οργανισμούς Η υποχρέωση αυτή συναρτάται με το δικαίωμαπου παρέχει ο νομός στα πολιτιχα xoumuu να 161 ΡΙΚ ν. Καραγιώργη&άλλων

(1991)υποδείξουντουςυποψηφίουςτουςγιαδιορισμό στασυμβούλια των οργανισμών. Ταπολιτικάκόμματα μετέχουν στη διαδικα­ σία επιλογής και στελέχωσης των μελών των συμβουλίων των οργανισμών.

(5)Βάσει του Ν. 149/88έρεισμα για την εκπροσώπηση των πολιτι5 κών κομμάτων στους οργανισμούς δημοσίου δικαίουδεν είναι ηταυτότητατους ως πολιτικάκόμματααλλάη κοινοβουλευτι­ κή τους εκπροσώπηση. Όπως είναι παραδεκτόοι αντιπρόσω­ ποι των πολιτικών κομμάτων που εκπροσωπούνται στη Βουλή αποτελούν τοσύνολοτης Βουλήςτων Αντιπροσώπων. Ο κρινόμενος νόμος καθιστά την ισορροπία των πολιτικών κομμάτων στη Βουλή καικριτήριο γιατησύνθεσητων συμβου­ λίων των οργανισμών. Ό,τισκοπείται είναι ημεταφοράστους οργανισμούς δημοσίου δικαίου της πολιτικής ισορροπίας που επικρατεί στη Βουλήτων Αντιπροσώπων. Επισημαίνεται ότι ο νόμος επεκτείνεται σε όλα ταπολιτικά κόμματαπου εκπροσωπούνται στη Βουλή, άλλη ένδειξη της ταύτισης των πολιτικών κομμάτων μετο σύνολοτηςνομοθετικής εξουσίας. Η συμμετοχή των πολιτικών κομμάτων στον καταρτισμό των συμβουλίων των οργανισμών δημοσίου δικαίου συνταυτίζεται με την Βουλή των Αντιπροσώπων, η συμμετοχή στην οποία, αποτελεί και το έρεισμα για τις εξουσίες που παρέχονταιαπό το νόμο σταπολιτικά κόμματα. ^ ^

(6)Το Κυπριακό Σύνταγμακάμνει διάκριση μεταξύ της πολιτικής εξουσίας και της διοικητικής λειτουργίας. Απαγορεύει την ανάμιξητης πολιτικής εξουσίας στη διοικητική λειτουργία του ^5 κράτους. Παρόλοδε πουηανάγκηπουπροκλήθηκε απόταγε­ γονότα του 1963-64κατέστησε ανενεργό την άσκησητης συγκε­ κριμένης εξουσίας απότην ΕπιτροπήΔημόσιας Υπηρεσίας για στελέχωσητων δημοσίων υπηρεσιών, δεν έχει αμβλυνθεί ησυν­ ταγματική επιταγή για την τήρηση της αρχής της λειτουργίας 30 των δημοσίων υπηρεσιών μακριά από την πολιτική επιρροή. Συνισταμένη του κρινόμενου νόμου είναι η θεσμοθέτηση της ανάμιξης της πολιτικής εξουσίας στους οργανισμούς δημοσίου δικαίου, σώματα επιφορτισμένα μετην ευθύνηστελέχωσης βα- - σικών τομέων του δημοσίου. Η φιλοσοφία πίσω από τη διά­ κριση μχταξύ της πολιτικής εξουσίας και της διοικητικής λει­ τουργίας έγκειται στην αναγνώριση της συνταγματικά κατοχυρωμένης αρχήςγια παροχήίσων ευκαιριών στους πολί­ τες της Δημοκρατίας για συμμετοχή και υπηρεσία στο δημόσιο 40 τομέα. Όχι μόνο το άρθρο28 πουθεσμοθετεί την ισότητααλλά και η ολότητα των άρθρων του Συντάγματος πουκατοχυρώ­ νουν ταθεμελιώδη δικαιώματακαι ελευθερίες του ατόμου βα­ σίζονται στην αρχήότι ηάσκηση τους δεν θαέχεικαμιάδυσμε­ νήσυνέπεια γιατοάτομο.

(7)Στονυπό κρίση νόμο γίνεται σαφήςδιάκριση μεταξύ των διεκ- 162 45 3 ΑΛΛ. ΡΙΚ ν.Καραγιώργη&άλλων δικήσεων για διορισμό των υποψηφίων που προτείνονται από τα πολιτικά κόμματαπου εκπροσωπούνται στη Βουλήκαι του ανένταχτου σε πολιτικά κόμματα ατόμου καθώς και εκείνων πουανήκουνσε κόμματαπουδεν εκπροσωπούνται στη Βουλή. Αν γινόταν δεκτό πως η συμμετοχή σε πολιτικά κόμματα δη­ μιουργεί αντικειμενικό έρεισμα για επαύξηση των διεκδικήσε­ ων των μελών ήαντιπροσώπων των κομμάτων γιαδιορισμό σε δημόσιο αξίωμαήθέση,όχι μόνο το άρθρο28 αλλάκαι ο χάρ­ της ανθρωπίνων δικαιωμάτων του Συντάγματος στο σύνολο του θα εξασθενούσε. Η ισότητα ενώπιον του νόμου και της διοίκησης επιβάλλει την εξασφάλιση ίσων ευκαιριών όχι στα πολιτικά κόμματα αλλά στον κάθε πολίτη, για διεκδίκηση θέσης ήαξιώματοςστην πολιτεία. 15 20 25 30 35 40

(8)Ηεποπτείατων οργανισμών δημοσίου δικαίουόπωςκαι όλων των δημοσίων υπηρεσιών ανάγεται στην αποκλειστική αρμο­ διότητα του Υπουργικού Συμβουλίου βάσει του άρθρου 54(δ) του Συντάγματος. Ηδιάταξηαυτήβρίσκεται σε απόλυτη αρμο­ νία μετην αρχήτης διάκρισηςτων εξουσιών. Συνεπώςοι πρό­ νοιες τουάρθρου3

(2)του Ν. 149/88 συγκρούονται άμεσα με τις διατάξεις του άρθρου 54(δ) του Συντάγματος και είναι για το λόγο αυτό αντισυνταγματικές. Η ανάγκη για διαφάνεια στις εργασίες των συμβουλίων των οργανισμών εξασφαλίζεται με τον δικαστικό αναθεωρητικό έλεγχο αποφάσεων, πράξεων καθώςκαι παραλείψεων αρχώνκαι οργάνων που ασκούν εκτε­ λεστική λειτουργία, πουκαθιερώνει το άρθρο 146 τουΣυντάγ­ ματος.

(9)Διαπιστώνουμε ότι οι σχετικές διατάξειςτου Ν. 149/88προσ­ κρούουνκαιέρχονται σεαντίθεση με (α)τις συνταγματικέςδιασφαλίσεις της ισότητας ενώπιον του νόμου και της Διοίκησης που κατοχυρώνει το άρθρο28.1 και (β) τον αποκλεισμό διακρί­ σεων λόγω πολιτικών πεποιθήσεων που εξασφαλίζει το άρθρο 28.2. Συμφωνούμε μετον πρωτόδικοδικαστή ότι οι διατάξειςτουΝ. 149/88που αφορούν (α)τους παρατηρητές (άρθρο 3

(2)) και (β)τη συμμετοχή των πολιτικών κομμάτων, που εκπροσωπούνται στη Βουλή, στη διαδικασίαεπιλογής των μελών των συμβουλίων των οργανισμών δημοσίου δικαίουείναι αντισυνταγματικές. Κατ'επέ­ κταση το διοικητικό συμβούλιο του Ρ.Ι.Κ. που έλαβε την επίδικη απόφαση δεν ήταν νόμιμα συγκροτημένο, και οι αποφάσεις του δεν είχανδικαιϊ'κόαντίκρυσμακαι ήτανεπομένωςάκυρες. Εφέσεις απορρίπτονται κατά πλειοψηφία. Αναφερόμενες υποθέσεις: 45 Mcssaritou v. C.B.C

(1972)3 C.L.R. 100Favlidcs andOthers v.C.li.C. (19S6) 3C.I..K. 1332- 163 ΡΙΚν.Καραγιώργη&άλλων

(1991)Boardfor Registration of Architectsand CivUEngineers v. Kyriakides

(1966)3CLR. 640 TheImprovementBoardofEyienja v. Constantinou

(1967)1 CLR, 1675 Papapetrouv. Republic,2R.S.CC 6V Πρόεδρος τηςΔημοκρατίαςν. Βουλής τωνΑντιπροσώπων

(1987)3CL.R. 1362CyprusPortsAuthorityv. Republic1983)3 CLR. 385· Republicv. CyprusPortsAuthority

(1986)3CLR. 117Πρόεδρος τηςΔημοκρατίαςv.Βουλής τωνΑντιπροσώπων

(1985)ι Q 3 CLR.2165· Πρόεδρος τηςΔημοκρατίαςν.Βουλής τωνΑντιπροσώπων

(1985)3CL.R. 1724Πρόεδρος τηςΔημοκρατίαςν. Βουλής τωνΑντιπροσώπων

(1985)3 C.L.R. 2137Πρόεδρος τηςΔημοκρατίαςν. Βουλής τωνΑντιπροσώπων

(1985)15 3 C.L.R.2789· Papaphilippou v.Republic, 1R.S.CC 62Policev. HondrouandAnother, 3R.S.CC 82Keramourgia "Aias"Ltd. v. Christoforou

(1975)1 CLR. 38PasteUopouUosv.Republic

(1985)2 CLR. 165- 20 Kourrisv.TheSupremeCouncilofJudicature

(1972)3 CLR.390· DiagorasDevelopmentsv.NationalBank

(1985)1Α.Α.Δ. 58V Khtiotisv. MunicipalityofPaphosandOthers

(1986)3 CLR. 322HellenicBank v.Republic

(1986)3 CLR. 48V 25 Pitsillosv. CB.C

(1982)3 CLR. 208Κόμμα τωνΦιλελευθέρωνκαιΆλλος ν.Ραδιοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου(Υποθ.Αρ.837/88,838/88,αποφασίστηκε9.2.89) • Frangoulides(No. 2)v. TheRepublic

(1966)3CLR. 676C.T.O. v. HadjiDemetriou

(1987)3 CLR. 780Pavlou v. ReturningOfficerandOthers

(1987)1 CLR. 252Chimonides v. Manglis

(1967)1 CLR.

1. 164 3 0 3 Α.Α.Λ. PIK v. Καραγιώργη & άλλων Εφέσεις. 5 Εφέσεις εναντίον της απόφασης Δικαστή του Ανώτα­ του Δικαστηρίου Κύπρου (Αρτεμίδη, Δ.) που δόθηκε στις 23 Ιουλίου, 1990 (Αριθμός Προσφυγών89/89 και98/89)με την οποία ο διορισμός/προαγωγή του ενδιαφερομένου προσώπου στη θέση Τμηματάρχη Δημοσίων και Διεθνών Σχέσεωνακυρώθηκε. Π. Πολυβίου και Στ. Μίτλεττον (Κα.), για τους εφεσείοντες στην Α.Ε.
2. *0 Μ. Χριστοφίδης, Α. Μαρκίδης και Στ. Κιττής, για την εφεσείουσα στις Α.Ε. 1178 και
3. Α. Παπαφιλίππου και Αέανδρ. Παπαφιλίππου για τους εφεσίβλητους στις Α.Ε.1163,
4. 15 Ε. Οδυσσέως,για τους εφεσίβλητους στις Α.Ε. 1163, U
5. Μ. Τριανταφυλλίδης, Γενικός Εισαγγελέας της Δημο­ κρατίας και Α. Κουρσουμπά (Κα.),Ανώτερος Δικη­ γόρος της Δημοκρατίας, ως φίλος του Δικαστηρίου (amucuscuriae). 2 0 Cur. adv. wit ΠΙΚΗΣ,Δ.: Μετην απόφασηαυτήβρίσκονται σε από­ λυτη ομοφωνία οι Δικαστές Μαλαχτός,Παπαδόπουλος, ΧατζητσαγγάρηςκαιΝικήτας. ΠΙΚΗΣ, Δ: Ο Περί Ορισμένων Νομικών Προσώπων 25 Δημοσίου Δικαίου (Διορισμός Διοικητικών Συμβουλίων) Νόμοςτου 1988 (Ν.149/88) έχει εισάξει δύονέους θεσμούς στη συγκρότηση και λειτουργία των συμβουλίων των ορ­ γανισμών δημοσίου δικαίου(οργανισμοί για συντομία). Ο νόμος προβλέπει τη συμμετοχή των πολιτικών κομμάτων 30 τα οποία εκπροσωπούνται στη Βουλή (πολιτικάκόμματα για συντομία) σε διαβουλεύσεις με το Υπουργικό Συμβού165 Πικής, Δ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων

(1991)λιο γιατον καταρτισμότων συμβουλίων των οργανισμών (άρθρο 3

(4)). Συγχρόνωςπαρέχεταιδικαίωμα στα πολιτι­ κά κόμματαναυποβάλλουν κατάλογο με ταονόματα όχι λιγότερων από πέντε και όχι περισσότερων από εννέα υποψηφίων για τις θέσεις του Προέδρου, Αντιπροέδρου 5 και μελών των συμβουλίων των οργανισμών. Οι εισηγή­ σειςτων πολιτικών κομμάτωνγιατηστελέχωσητων συμ­ βουλίων δεν έχουν μόνο συμβουλευτικό χαρακτήρα.Υπο­ χρεούται το Υπουργικό Συμβούλιο κατά τη διενέργεια των διορισμών να " μεριμνά για την κατά το δυνατόν 10 εκπροσώπηση όλων των κομμάτων που εκπροσωπούνται στη Βουλή" (άρθρο3

(5)(δ)).Ο όρος "μεριμνά" δεναφήνει αμφιβολία για τον υποχρεωτικό χαρακτήρα τηςδιάταξης ή τη νομική υποχρέωση του Υπουργικού Συμβουλίου να εξασφαλίζει την εκπροσώπηση των πολιτικών κομμάτων 1 5 στησύνθεσητωνσυμβουλίων τωνοργανισμών. Εκτός από την υποχρέωση αυτή, η εκλογική δύναμη των πολιτικών κομμάτων όπως αντανακλάται από την εκπροσώπηση τους στη Βουλή καθίσταται αφ' εαυτής κριτήριο για την επιλογή των μελών και τησύνθεση των συμβουλίων των 20 οργανισμών. Τογεγονός ότιηδιάταξη αυτήδεν είναιεπι­ τακτική δεν αναιρεί τη σημασία της κομματικής ταυτότη­ τας ως νομικού κριτηρίου για την επιλογή των συμβου­ λίων των οργανισμών ή την αντανάκλαση της δύναμης των πολιτικών κομμάτωνστασυμβούλια. 25 Η άλλη καινοτομία του νόμου είναι η πρόβλεψη για την παρουσίαπαρατηρητών,που ορίζονται απόταπολι­ τικά κόμματα, κατά τις συνεδρίες των συμβουλίων των οργανισμών (άρθρο3

(2)). Μετην πρόνοια αυτήτίθεταιη λειτουργία των οργανισμών υπότην παρακολούθησητων 30 πολιτικών κομμάτων. Το διοικητικό συμβούλιο τουΡα­ διοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου (Ρ.Ι.Κ.)διορίστηκε βάσει του Ν. 149/88 και λειτουργεί σύμφωνα με τις διατάξεις του και υπό την παρακολούθηση των παρατηρητώντων πολιτικών κομμάτων. Μεαυτήτησύνθεσηκαι όρους λει- 35 τουργίας λήφθηκε η απόφασηγια την προαγωγήτης Νά­ γιας Ρούσουστηθέση Τμηματάρχη Δημοσίων καιΔιεθνών Σχέσεων τουοργανισμού. ΟιΧρ. ΚαραγιώργηςκαιΘ. Θε­ μιστοκλέους, ανθυποψήφιοι της Ν. Ρούσου για τη θέση, 166 3 ΑΛΛ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων Πικής, Δ. προσέβαλαν την απόφασημε προσφυγή στο Ανώτατο Δι­ καστήριο. Ένας απότους λόγους αμφισβήτησης ήταν η συγκρό­ τηση του συμβουλίου. Κατάτην εισήγηση τους, οι διατά5 ξεις του Ν. 149/88που αφορούν τη συγκρότηση των συμ­ βουλίων και τους παρατηρητές προσκρούουν και έρχονται σε αντίθεση μετην αρχήτης διάκρισης των πολι­ τειακών εξουσιών που χαρακτηρίζει τη δομή τουκυπρια­ κού Συντάγματος,καιτις αρχέςτης ισότητας ενώπιον του 10 νόμου και της διοίκησης άσχετα απόπολιτικές τοποθετή­ σεις. Επίσης η παρουσία παρατηρητών επικρίθηκε ως αντινομική προς τους κανόνες που διέπουν τη συγκρότη­ σηκαι λειτουργία συλλογικών οργάνων στο πεδίο τουδη­ μοσίουδικαίου. 15 Εκτός απότησυνταγματικότητατου Ν. 149/88οι αιτητές έθεσαν υπόαμφισβήτησηκαιτησυνταγματικότητατου Περί Των Οργανισμών Δημοσίου Δικαίου (Ρύθμισις Θε­ μάτων Προσωπικού) Νόμου του 1970 (Ν. 61/70) που θε­ σπίστηκε με έρεισμα το δίκαιοτης ανάγκηςκαι προβλέπει 20 χην άσκηση αρμοδιότηταςαπότα συμβούλια των οργανι­ σμών για τηστελέχωσητων υπηρεσιών τους. Η επίδικη απόφασηπροσβλήθηκε και για άλλους λό­ γους πουάπτονταιτων ουσιαστικών κριτηρίων βάσει των οποίων είχε επιλεγεί η Ν. Ρούσου κατά προτίμηση προς 25 τους προσφεύγοντες. Λόγωτης ταύτισης των επίδικων θε­ μάτων που εγείρονταν στις δυο προσφυγές, διατάχθηκεη συνεκδίκασή τους. Ο Δικαστής Αρτεμίδης, ο οποίος εκδί­ κασε τις προσφυγές, έκρινε ότι οι διατάξειςτου Ν.149/88, τόσο εκείνες που αφορούν στη διαδικασία επιλογής των 30 μελών των συμβουλίων των οργανισμών όσο και εκείνες που καθιερώνουν την παρουσία παρατηρητώνείναι αντι­ συνταγματικές. Οι λόγοι για τους οποίους οι σχετικές διατάξεις του νόμου κρίθηκαν αντισυνταγματικές μπορεί να συνοψι35 σθούν ως εξής: (α)Παραβίαση των διατάξεων τουάρθρου 54 του Συντάγματοςπου εναποθέτει την άσκηση τη; εκτε167 Πικής,Δ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη& άλλων

(1991)λεστικής λειτουργίας και αρμοδιοτήτων συναφών προς αυτή στο Υπουργικό Συμβούλιο. (β) Παραβίασητης αρχής ή δόγματος της διάκρισης των πολιτειακών εξουσιών, που οριοθετεί το πεδίο λει­ τουργίας και δράσης των φορέων της κρατικής εξουσίας, 5 νομοθετικό, εκτελεστικόκαιδικαστικό.Η παραβίαση προ­ κύπτει από τη συμμετοχή της νομοθετικής εξουσίας, συντεθειμένης απότοσύνολοτων πολιτικών κομμάτωνπου εκπροσωπούνται στη Βουλή, στη διαδικασία διορισμού ίο των μελών των συμβουλίων των οργανισμών, αρμοδιότη­ τα εκτελεστικού ή διοικητικού χαρακτήρα που ανήκει αποκλειστικά στην εκτελεστική εξουσία του κράτους, (γ) Παραβίαση της αρχής της ισότητας που κατοχυρώνει το άρθρο 28 του Συντάγματος ενώπιον του νόμου και της 15 διοίκησης και αποκλείει οποιαδήποτε διάκριση λόγω πο­ λιτικών πεποιθήσεων, ενόψει της πλεονεκτικής θέσης η οποία εξασφαλίζεται στα μέλητων πολιτικών κομμάτων σε σύγκριση με άλλους πολίτες που δεν είναι ενταγμένοι σε πολιτικά κόμματαή ανήκουνσε πολιτικά κόμματα που δεν εκπροσωπούνται στη Βουλή. Ως προς το Ν. 61/70 στην απόφασητου δικαστηρίου υποδεικνύεται ότι παρόλο πουοι διατάξειςτου έχουν νο­ μολογιακά κριθεί ότι δικαιολογούνται απότο δίκαιοτης ανάγκης*,ηθέσηαυτήδεν έχειως επακόλουθο τον παρα­ μερισμό ή διαγραφή του άρθρου 122 του Συντάγματος 25 από το συνταγματικό στερέωμα ήτις αρχές που θεσμοθε­ τεί γιατηστελέχωσητωνυπηρεσιών των οργανισμών. Ενόψει της κατάληξης για την αντισυνταγματικότητα του Ν. 149/88στην οποία είχε αχθεί το πρωτόδικοδικα­ στήριοκαικατ'επέκτασητηναντισυνταγματικήσυγκρότη- 30 ση του συμβουλίου του ΡΙΚ που διενήργησε τηνπροαγω­ γή, το δικαστήριο δεν ασχολήθηκε στην ίδια έκταση με τους άλλους λόγους τηςπροσφυγής.Διατύπωσε όμωςεπι­ φυλάξεις αναφορικά με την τήρηση των εχεγγύων της * Mcssanlouv.C.B.C.

(1972)3 CL.R. 100. PavlidesandOthers v.C.B.C.

(1986)3CLR. 1332 168 3ΑΛ.Δ. 5 ΡΙΚ ν. Καραγιώργη& άλλων Πικής, Δ. αμεροληψίας σε σχέση με τη συμμετοχή ενός των μελών του συμβουλίου στη διαδικασία πλήρωσης της θέσης χωρίς προηγούμενη αποκάλυψηκαι καταγραφή του γεγο­ νότος ότι υπήρξε εργοδότης της Ν. Ρούσου στο παρελθόν. Επίσης επιφυλάξεις διατυπώθηκανκαι για τηναρτιότητα των πρακτικών καθώς και για την επάρκεια της αιτιολο­ γίας. Απορρίφθηκαν όμως εισηγήσεις ότι το σχέδιο υπηρε­ σίας βάσει του οποίου πληρώθηκε η θέση ήταν νομικά τρωτό. 10 Τόσο τοΡΙΚόσο καιτο ενδιαφερόμενο μέρος (Ν. Ρούσου) εφεσίβαλαντηνπρωτόδικηαπόφαση. Ενόψει της σπουδαιότηταςτου θέματος της συνταγμα­ τικότητας του Ν. 149/88και του θεματικού διαχωρισμού του από τα άλλα επίδικα θέματα κρίθηκε ορθή η επίλυση 15 του πριν το Δικαστήριο επιληφθεί των υπολοίπων λόγων της έφεσης. Το δικαστήριο άκουσε εκτός απότους δικηγό­ ρους των εφεσειόντων καιεφεσίβλητων καιτον Γενικό Ει­ σαγγελέα της Δημοκρατίας υπότην ιδιότητα του ως φίλου τουΔικαστηρίου (amicus curiae). 20 ο δικηγόρος του ΡΙΚ όπως και οι δικηγόροι της εφεσείουσας, υποστήριξαν τη συνταγματικότητα του Ν. 149/ 88, και εισηγήθηκαν ότι οι ρυθμίσεις που περιέχονται σ' αυτό αφορούν θέματα που ανάγονται στην αρμοδιότητα της Βουλής, συνάδουν με την αρχή της διάκρισης των 25 εξουσιών ενώ δεν έρχονται σε αντίθεση με την αρχή της ισότητας. Ο κ. Πολυβίου επέκρινε ως ανορθόδοξη τη μεθοδολο­ γία που ακολούθησε το πρωτόδικο δικαστήριο στην ανί­ χνευση της συνταγματικότητας του νόμου και εισηγήθηκε 30 ότι αφίσταται της καθιερωμένης προσέγγισης της κρίσης της συνταγματικότητας των νόμων (BoardforRegistration of Architects and Civil Engineers v. Kyriakides

(1986)3 CL.R.640). Η νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου υπο­ στηρίζει ότι αμφισβητήσεις της συνταγματικότητας νόμων 35 πρέπει ναδιατυπώνονται με βεβαιότητα μέσωτης αντιπα­ ραβολής των άρθρωνκαιαρχώντου Συντάγματοςκαι των 169 Πικής, Δ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων

(1991)προνοιών του νόμου οι οποίες κατ" ισχυρισμό συγκρούο­ νται ή έρχονται σε αντίθεση μ' αυτές. (The Improvement Board of Eylenja v. Andreas Constantinou

(1967)1 C.LR.167). Στην προκείμενη περίπτωση παρόλο που οι ενστάσεις στησυνταγματικότητατουνόμουδενεξειδικεύ- 5 θηκαν μετον επιβαλλόμενο τρόπο,η αμφισβήτησητηςσυ­ νταγματικότηταςτουΝ.149/88 ηγέρθητόσοστιςπροσφυ­ γές όσο και στις γραπτέςαγορεύσεις πουυποβλήθηκαν εκ μέρους των αιτητώνκαιαπαντήθηκανστην αγόρευσητων καθ' ων η αίτηση. Ενόψει αυτής της διαπίστωσης, η διε- 10 ρεύνηση της συνταγματικότηταςτου νόμου δεν ήταν έξω από το πεδίοκρίσης τουπρωτόδικουδικαστηρίου σεσυνάρτισημετηνεπίλυσητουεπίδικουθέματος. Η απόφασητου πρωτόδικου δικαστηρίου επικρίθηκε από τον κ. Πολυβίου και για ένα άλλο λόγο, ότι βρίθει " από κινδυνολογία. Ως κινδυνολογία χαρακτηρίστηκαν, όπως έχουμε κατανοήσειτην αγόρευση του,οι παρατηρή­ σεις του δικαστηρίου για τις επιπτώσεις του νόμου στη λειτουργίατωνοργανισμών δημοσίουδικαίου.Δεσυμφω­ νούμε με τον χαρακτηρισμό της "κινδυνολογίας". Οι πα- 20 ρατηρήσεις του δικαστηρίου απέβλεπαν στον προσδιορι­ σμό των λογικών προεκτάσεωντης εφαρμογήςτουνόμου με την κομματικοποίηση της λειτουργίας των οργανι­ σμών, θέση αντινομική όπως εξηγεί ο δικαστής προς τα νομικά θέσμια της Κύπρου. Οι θέσεις των δύο εφεσειό- 25 ντων (Ρ.Ι.Κ.και Ν.Ρούσου),όπως εξάγεται απότις ειση­ γήσεις των δικηγόρων τους, συμπίπτουν σταπλείστα ση­ μεία, δεν είναι όμως ταυτόσημες. Οι θέσεις τους συμπίπτουν στα εξής: (α)Ηβούληση των πολιτικών κομ­ μάτων δεν εξομοιώνεται με τη βούληση της Βουλής των Αντιπροσώπων και συνεπώς δεν εγείρεται θέμα επέμβα- 30 σης της νομοθετικής εξουσίας στο διορισμό των συμβου­ λίων των οργανισμών ηανάμιξης στις αρμοδιότητες της εκτελεστικής εξουσίας απότον Ν. 149/88.(β)Η σύμπραξη των πολιτικών κομμάτων στον καταρτισμό των συμβου­ λίων των οργανισμών έχει αποκλειστικά συμβουλευτικό 35 χαρακτήρα, ο οποίος δε διαταράσσει την αποφασιστική αρμοδιότητα του εξουσιοδοτημένου εκτελεστικού οργά­ νουτου Υπουργικού Συμβουλίουναεπιλέξειταμέλη των 170 3 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων Πικής, Δ. συμβουλίων των οργανισμών. Η ουσιαστική διακριτική ευχέρεια ηοποίαπαρέχεταιστο Υπουργικό Συμβούλιονα επιλέγει τα μέλη των συμβουλίων εξασφαλίζει την αρχή της ισότητας των πολιτών. Εξάλλου ησυμμετοχή τωνπολιτικών κομμάτων στον καταρτισμότων συμβουλίων, που προβλέπεται από τον Ν. 149/88 αποβλέπει στην ενίσχυση της λειτουργικότητας των δημοκρατικών θεσμών και δεν προσκρούει σε καμιάέννοια της ισότητας που κατοχυρώ­ νεται απότο άρθρο28. Αντίθετεςήτανοι θέσεις των δικηγόρωντουΡ.Ι.Κ.αφε­ νός και των δικηγορών της Ν.Ρούσου αφετέρου σε σχέση με τις αρμοδιότητες του Υπουργικού Συμβουλίου βάσει του άρθρου 54 του Συντάγματοςγια τη διενέργεια διορι­ σμών στασυμβούλια των οργανισμών. Όλοισυμφώνησαν ότι ο διορισμός των μελών των συμβουλίων οργανισμών δημοσίου δικαίουαποτελεί εκτελεστική λειτουργία. Ηδια­ φωνία περιορίζεται στην ύπαρξηή όχι συνταγματικής ευ­ χέρειας για τη διενέργεια αυτών των διορισμών και από άλλο σώμα όταν νόμος ορίζει. Οκ. Πολυβίου συμφώνησε με τη θέση ότι η εξουσία ασκείται βάσει του άρθρου 54 από το Υπουργικό Συμβούλιο (Papapetrou v. Republic, 2 R.S.C.C.61) τον φορέα της Εκτελεστικής Εξουσίας στην σφαίρα αρμοδιότητας του οποίου εμπίπτει η άσκηση του κατάλοιπου (πουδεν παρέχεται ρητάαπότο Σύνταγμασε άλλο όργανο) της εκτελεστικής εξουσίας του κράτους. Αντίθετα οι δικηγόροι της εφεσείουσας Ν. Ρούσου υπο­ στήριξαν ότι το άρθρο54 δεν αποκλείει ανάθεσητηςεξου­ σίας σε άλλο σώμα ή αρχή. Το κατάλοιπο της εξουσίας, υπέβαλαν, στο οποίο αναφέρεται η απόφαση Papapetrou είναι εκείνο το οποίο δεν εξαντλείται με διαφορετικές ρυθμίσεις από τη νομοθεσία. Οι δικηγόροι της εφεσείου­ σας επεκτάθηκανστην επιχειρηματολογία τους σταεπιθυ­ μητά γνωρίσματα και επιπτώσεις του Ν. 149/88και τα δη­ μοκρατικά ιδεώδη τα οποία ενστερνίζεται. Η παρουσία των παρατηρητών,τόνισαν, εισάγει τη διαφάνεια σε μια σημαντική πτυχή του δημόσιου τομέα, ενώ οι εισηγήσεις των πολιτικών κομμάτων για τη στελέχωση των ουαβουλίων των οργανισμών και ηευς^εία εκπροσώπηση Ί οποία επιδιώκεται, καθιστούν ευχερέστερη και αμεσότερη τη 171 Πικής,Δ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων

(1991)συμμετοχή τουκοινού σταδημόσιαπράγματα.Συνοψίζο­ ντας, ηθέσητους είναι ότι ο Ν. 149/88ενισχύειτηναντιπροσωπευτικότητατωνοργανισμώνδημοσίουδικαίουκαι εμπλουτίζειτη δημοκρατία. Οι θέσεις του Γενικού Εισαγγελέα συμπίπτουνστα βα- 5 σικά σημεία με εκείνες των δικηγόρων των εφεσειόντων καισεσυντομία είναιοι εξής: Τοπλαίσιοστελέχωσηςτων συμβουλίων των οργανισμών υπόκειται σε ρύθμισηαπό τηνομοθετικήεξουσία. ΟιδιατάξειςτουΝ.149/88 δενεκφεύγουν των ορίων αρμοδιότηταςτης Βουλής ούτε προ- 10 βλέπουν την άσκηση εκτελεστικής λειτουργίας από το σώμα. Όπουοσυνταγματικόςνομοθέτηςηθέλησενααπο­ δώσει αποκλειστική αρμοδιότητασε συνταγματικόόργα­ νο το έπραξε με τον οριστικό τρόπο που αντανακλάται στο άρθρο 146. Ηαρμοδιότητατης Βουλής στον καθορι- 1 5 σμό των προϋποθέσεων και του πλαισίου καταρτισμού τωνσυμβουλίων τωνοργανισμών επιμαρτυρείταικαι από τη νομοθετική πρακτική, στη διάρθρωσητης νομοθεσίας για οργανισμούς δημοσίουδικαίου,πουσυμπίπτει μετην κοινήνομικήαντίληψητουθέματος.(Μερικά παράδειγμα- 20 τα Ν.36/72(Θ.Ο.Κ.), Ν.41/69 (Κ.Ο.Α.),Ν.52/65 (Συμβού­ λιο Αμπελουργικών Προϊόντων), Ν. 24/68 και Ν.60/68 (Συμβούλιο Εμπορίας ΚυπριακώνΕλαιοκομικώνΠροϊό­ ντων),Ν.41/62 (Συμβούλιο Αρχιτεκτόνων καιΠολιτικών Μηχανικών). Ιδιαίτερη αναφορά έκαμε στην απόφαση 25 Πρόεδρος της Δημοκρατίαςν. Βουλής των Αντιπροσώ­ πων

(1987)3C.L.R.1362 γιαναεπισημάνει(α) ότιπρόσω­ πα δημοσίου δικαίου ιδρύονται και λειτουργούν βάσει νόμουκαι(β)ότιη εξουσία αυτήεπεκτείνεταικαιστηνέγ­ κριση των προϋπολογισμών των οργανισμών. Ο Γενικός 30 Εισαγγελέας υποστήριξε,όπωςκαι οι δικηγόροιτωνεφε­ σειόντων, ότι οι διατάξειςτου άρθρου3

(5)(δ)του Ν. 149/ 88 δεν έχουν επιτακτικόχαρακτήρακαιότι αφήνουν αδέ­ σμευτη την τελική επιλογή του Υπουργικού Συμβουλίου για το διορισμό των μελών των συμβουλίων των οργανι- 35 σμών. Οι δικηγόροι των εφεσίβλητων υποστήριξαν την από­ φαση του πρωτόδικου δικαστή ως νομικά τεκμηριωμένη 172 3Α.Α.Δ. ΡΙΚ ν.Καραγιώργη & άλλων Πικής,Δ. και τις παρατηρήσειςτου για τις συνέπειες που θαεπιφέ­ ρει η εφαρμογή του νόμου ως απόλυτα δικαιολογημένες. Πρόκειται, όπως εισηγήθηκαν, για συμμετοχή της Βουλής υπό τον μανδύατων επιλογών των πολιτικών κομμάτων, 5 στο έργο της εκτελεστικής εξουσίας. Αυτό, κατά τους δι­ κηγόρους των εφεσίβλητων, είναι το αναπόδραστο αποτέ­ λεσμα του Ν. 149/

1. Τόσο συγκεκριμένες πρόνοιες του νόμου όσο και ο νόμος στην ολότητα του αποβλέπουν στην πολιτικοποίηση των οργανισμών και τη διάκριση με10 ταξύ τ ω ν πολιτών ανάλογα με την κομματική τους τοπο­ θέτηση, περιλαμβανομένης και της μη ένταξης τους σε κόμματα. Το ανήκέιν σε πολιτικό κόμμα δεν αποτελεί έγκυρο λόγοδιάκρισης μεταξύτων πολιτών για την επιλο­ γή τους σε δημόσιο αξίωμα. Αντίθετα η ισοπολιτεία που 15 θεμελιώνει το άρθρο28 αποκλείει διακρίσεις με αναφορά στο πολιτικοκοινωνικό πιστεύω του πολίτη. Συνεπώς σωστά αποφασίστηκε,υπέβαλαν,ότι εκτός απότην παρα­ βίασητης αρχήςτης διάκρισης των εξουσιών και των δια­ τάξεων του άρθρου 54 ο νόμος παραβιάζει και τις πρό20 νοιες του άρθρου
2. Η παρουσία των παρατηρητών εξάλλου αποτελεί ανάμιξη της πολιτικής εξουσίας στη διοικητική λειτουργία του κράτους, η οποία αντιβαίνει στο συνταγματικό διαχωρισμό μεταξύ πολιτικής εξουσίας και διοικητικής λειτουργίας. 25 Τόσον οι δικηγόροι των εφεσειόντων όσο και ο Γενι­ κός Εισαγγελέας καθώςκαιοι δικηγόροι των εφεσίβλητων έκαμαν εκτενή αναφορά στην κυπριακή νομολογία και έργα μελετητών του δικαίουπρος υποστήριξη των θέσεων τους. Ηβοήθειατην οποίαμαςπαρείχαν ήτανμεγάληκαι 30 γι' αυτόεκφράζουμετην ευαρέσκειαμας. Το θέμα το οποίο καλούμεθα να αποφασίσουμε είναι μεγάλης σπουδαίότητος· άπτεταιτων εξουσιών καιαρμο­ διοτήτων της εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας του κράτους καθώςκαι του προσδιορισμού της νομικής θέσης 35 χων κομμάτων στο νομικό στερέωμα της Κύπρου. Εξετά­ σαμε το θέμα διεξοδικά υπό το φως των διατάξεων του Συντάγματος και της νομολογίας. Πριν απαντήσουμε στα συγκεκριμένα ερωτήματα σχετικά με τησυνταγματικότητα 173 Πικής,Δ. ΡΙΚ ν.Καραγιώργη &άλλων

(1991)του Ν. 149/88αρμόζει ναπροσδιορίσουμε εισαγωγικάτη φύσηκαινομική υπόστασητων οργανισμών δημοσίου δι­ καίου, τονχαρακτήρατηςπράξης διορισμού τωνμελών των συμβουλ.ίων των οργανισμώνκαιτιςλειτουργικές συ­ νέπειες τηςεφαρμογής της αρχήςήδόγματος τηςδιάκρι- 5 σης των κρατικών εξουσιών, πουόπωςγενικάαναγνωρί­ ζεται αποτελεί τη συνισταμένη του κυπριακού Συντάγματος. Όπως ο όρος "οργανισμός δημοσίου δικαίου"υποδη­ λώνει περιλαμ)3άνονται σώματα καιοργανισμοί που λει- ίο τουργούν στη σφαίρατου δημοσίου δικαίουμεαποστολή την επίτευξη ενός ήπερισσοτέρων σκοπών του δημοσίου. Το σημαντικότερο γνώρισμα οργανισμών αυτήςτηςκατη­ γορίας είναι ο προικισμός τους με αποφασιστική αρμό- 15 διότητα (imperium) σεέναή περισσότερους τομείς του δη­ μοσίου δικαίου όπως επισημαίνεται στη μελέτη του καθηγητή Σβώλου και του υφηγητή Γεωργόπουλου*. Ο Wadeστοέργο του"Administrative Law"**προσδιορίζο­ ντας τιςλειτουργικές ιδιότητες τωναντίστοιχων οργανι- 20 σμών στο αγγλικό δίκαιο- PublicCorporations - αναφέρει ότι αυτέςαντανακλούνσ'όλα τα επίπεδατοκυβερνητικό σύστημα. Καιστην Αγγλία παρόλο πουδενυπάρχειαυ­ στηρός διαχωρισμός μεταξύτων πολιτειακών εξουσιών,η εποπτεία οργανισμών δημοσίου δικαίου δενανήκει στην 25 Βουλήαλλά στον αρμόδιο υπουργό. Σεοργανισμούςδη­ μοσίου δικαίου μπορεί νααποδοθούν,όπωςαναγνωρίζει και ηκυπριακή νομολογία, καιπρωτογενείς λειτουργίες τουκράτουςστον τομέα της διακυβέρνησης τηςχώρας. (Cyprus Ports Authority v.Republic

(1983)3 CLR. 385, 30 και κατ'έφεσηRepublic v.CyprusPortsAuthority

(1986)3 CLR. 117). Ο διορισμός τωνμελώντων διοικητικών συμβουλίων των οργανισμών συνιστά πράξη εκτελεστική έξωαπό τη σφαίρα αρμοδιοτήτων τηςνομοθετικής εξουσίας. Η διά- 35 κρίσητωνκρατικώνεξουσιών πουχαρακτηρίζειτηδομή * Εφημερίς Ελλήνων Νομικών, Έτος Ζ,

1. **4thEdition, pp. 140,
2. 174 3 ΑΛΛ, ΡΙΚν. Καραγιώργη &άλλων Πικής,Δ. του κυπριακού Συντάγματος αποκλείει, όπως έχει κατ' επανάληψητονισθεί, τηνάμεση,έμμεση ήμε οποιοδήποτε σχήμα ανάμιξη της νομοθετικής εξουσίας στο έργο της εκτελεστικής εξουσίας και αντίστροφα. Η ίδια διάκριση 5 ισχύει και για τη δικαστική εξουσία. Στην απόφαση της Ολομέλειας τουΑνωτάτου Δικαστηρίου στην Αναφορά4/ 85Πρόεδρος τηςΔημοκρατίας ν.ΒουλήςτωνΑντιπροσώ­ πων

(1985)3 CL.R.2165 αποφασίστηκε ότι οι διατάξεις του Περί Δημοσίας Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας (Τροπο10 ποιητικού) (Αρ. 2) Νόμου του 1985 προσέκρουαν στην αρχήτης διάκρισης των εξουσιών επειδή πρόβλεπαν την συγκατάθεση της Βουλής στο διορισμό των μελών της Εκ­ παιδευτικήςκαιτηςΑναθεωρητικής Επιτροπής Εκπαιδευ­ τικής Υπηρεσίας. Μετο ίδιοπνεύμακαισκεπτικό αποφα15 σίστηκε η αναφορά 1/84 Πρόεδροςτης Δημοκρατίας ν. Βουλής τωνΑντιπροσώπων

(1985)3C.L.R.1724. Κρίθηκε ότι η ανάμιξη της Βουλής στην πρόσληψη σε αντίθεση προς τον προσδιορισμό των προϋποθέσεων υπηρεσίας εκτάκτων υπαλλήλων συνιστούσε αντινομία προς την 20 αρχή χης διάκρισης των εξουσιών. Αντίθετα η απαγόρευ­ ση μέσω νόμου πρόσληψης στηδημόσιαυπηρεσία κρίθηκε ότι δεν εκφεύγει των ορίων της νομοθετικής αρμοδιότη­ τας.(Αναφορά 3/85 Πρόεδρος τηςΔημοκρατίας ν. Βουλής τωνΑντιπροσώπων

(1985)3C.L.R.2137. Βλ.επίσηςΠρό25 εδρος της Δημοκρατίας ν. Βουλής τωνΑντιπροσώπων

(1985)3 C.L.R.2789). Όπου η εξουσία σε συγκεκριμένο τομέα του δημοσίου δεν αποδίδεται ρητά απότοΣύνταγ­ μασε ορισμένο φορέα,αυτήκατανέμεται στον κλάδο της πολιτειακής εξουσίας στον οποίοη φύσητηςτηνκατατάσυ ·* σει. Αυτόεπιβάλλει ηαρχή τηςδιάκρισης των εξουσιών*. Ηταξινόμηση των πολιτειακών λειτουργιών γιασκοπούς άσκησης τουςγίνεται μεγνώμονα ταεγγενήχαρακτηριστι­ κάκαιτην εσώτερη φύσητους,όπως επιβάλλει η διάκριση * Papaphilippou v. Republic, 1 R.S.C.C.62. Police v. Hondou, 3 R.S.C.C.82. Kcramourgia"Aias"v. Christoforou

(1975)1 C.LR.38. Pastcllopoullos v.Republic

(1985)2 CLR.165. 175 Πικής,Δ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη&άλλων

(1991)των εξουσιών και όπως υποστηρίζει ηνομολογία*. Προ­ κύπτει αβίαστααπόόσαέχουμε αναφέρει,καισεαυτό άλ­ λωστε υπάρχει συμφωνία, ότι η πράξη διορισμού των μελών των συμβουλίων των οργανισμών δημοσίου δικαί­ ου αποτελεί πράξη εκτελεστική που νομοτελειακά εντάσσεται στη σφαίρααρμοδιότηταςτηςεκτελεστικής εξουσί­ αςτουκράτους. 5 Τα πολιτικά κόμματα δε μετέχουν στην άσκηση της κρατικής εξουσίας. Όπως υποδεικνύεται στη μελέτη του Κρίτωνα Τορναρίτη "The role of political parties in the 10 modern state with special reference to the Republic of Cyprus"

(1981),δεν υπάρχει ρητήδιάταξηστο Κυπριακό Σύνταγμα όπως συμβαίνει σε ορισμένες άλλες χώρες σχε­ τικά με ταπολιτικά κόμματα.Μόνο στο άρθρο73 γίνεται αναφορά σε πολιτικά κόμματα στο πλαίσιο της λειτουρ- ^ γίας της Βουλής των Αντιπροσώπων, (παράγραφοι 3, 4 και 12). Ούτε ορίζεται τί συνιστά πολιτικό κόμμα στο Σύνταγμα, ούτε καθορίζονται οι προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας τους.Ηύπαρξηκαιλειτουργία των πολι­ τικών κομμάτων εξυπακούεται απόδημοκρατικόσύστημα 20 διακυβέρνησης της χώρας που προβλέπεται από το Σύνταγμακαιειδικάαπότιςδιατάξειςγιατην εκλογήτων φορέων της εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας, (βλ. άρθρο 39, άρθρο 66 και συναφείς διατάξεις του Συντάγ­ ματος σχετικά με τη θητεία του Προέδρου της Δημοκρα­ τίαςκαιτωνμελών τηςΒουλής τωνΑντιπροσώπων). 25 Τα πολιτικά κόμματα διαδραματίζουν σημαίνοντα ρόλο στησύγχρονη κοινωνία μετηνπαροχήευκαιρίαςγια την έκφραση και διατύπωση της συλλογικής θέσης και άποψης ομάδων πολιτών για την προώθηση κοινωνικών και πολιτειακών στόχων. Δε μετέχουν όμως ως πολιτικά 30 στην άσκηση των κρατικών λειτουργιών αλλά μόνο μέσω τηςσυμμετοχής τωναντιπροσώπωντους στο νομοθετικό * Kouiris v. Supreme Council of Judicature

(1972)3C.L.R.390. Diagoras Development v. National Bank

(1985)1C.L.R.581. Kntiotis v. MunicipalityofPaphos

(1986)3 CLR.322. 176 3 Α.ΑΛ. ' ΡΙΚ v. Καραγιώργη & άλλων Πικής,Δ. και εκτελεστικό κλάδο της κρατικής εξουσίας. Τόσον ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο οποίος διασφαλίζει την εκτελεστική λειτουργία του κράτους (βλ. μεταξύ άλλων άρθρα 46 και 48(a) διορισμός και παύση υπουργών) όσο 5 και η Βουλή των Αντιπροσώπων, που ασκεί τη νομοθετι­ κή εξουσία του κράτους εκλέγονται άμεσα από το λαό. Πηγή της εξουσίας και των δύο λειτουργιών της Πολι­ τείας είναι ολαός· κάθεμια απ' αυτές μέσωτουΠροέδρου και της Βουλής, είναι πολιτικά υπόλογες για τις πράξεις 10 της εκτελεστικής καινομοθετικής εξουσίας αντίστοιχα.Το πολιτικό σύστημα διακυβέρνησης της χώρας είναι τοπρο­ εδρικό, όπως διακηρύσσεται στο πρώτο άρθρο του Συ­ ντάγματος και θεμελιώνεται με το θεματικό διαχωρισμό των αρμοδιοτήτωντων τριών εξουσιών της Πολιτείας. Μεαυτά ως εισαγωγή θαεξετάσουμε τησυνταγματικό­ τητα των προνοιών του κρινόμενου νόμου με επίγνωση των νομικών αρχώνπουδιέπουντον καθορισμό της συν­ ταγματικότητας των νόμων, ιδιαίτερα το τεκμήριο της συνταγματικότητας που επιβάλλει την εφαρμογή κάθε νόμου εκτός ανησυνταγματικότητατου αμφισβητηθείκαι 20 ηαντισυνταγματικότητατουκαταδειχθείπέρανπάσης αμ­ φιβολίας, όπως και τη μεθοδολογία κρίσης τηςσυνταγμα­ τικότητας νόμων μέσω της αντιπαραβολήςτων προνοιών τους με τις διατάξειςκαι υπόβαθροτου Συντάγματος που κατ' ισχυρισμό παραβιάζονται. Ησκοπιμότητα και σοφία των προνοιών του νόμου εκφεύγει του συνταγματικού 25 ελέγχου. Εφόσον ο νόμος ευρίσκεται μέσα στα πλαίσια του Συντάγματοςαποκλειστικός κριτής του περιεχομένου του είναι ονομοθέτης,ηΒουλήτων Αντιπροσώπων. 15 Το πρώτο ερώτημα που πρέπει να απαντήσουμε είναι 30 ο.νδεσμεύεται μετις διατάξειςτου νόμου ηδιακριτική ευ­ χέρεια του Υπουργικού Συμβουλίου για την επιλογή των μελών των οργανισμών και συγκεκριμένα αν επιβάλλεται η εξασφάλιση της εκπροσώπησης των πολιτικών κομμά­ των στη Βουλή. Όπως έχουμε εξηγήσει στο εισαγωγικό μέρος της απόφασης,ο όρος "μεριμνά" δεν αφήνειαμφι35 βολία για την επιτακτική υποχρέωση του Υπουργικού Συμβουλίου ναεξασφαλίζει την εκπροσώπηση των πολιη177 Πικής, Δ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων

(1991)κών κομμάτων μέσω του διορισμού εκπροσώπων τους στους οργανισμούς δημοσίου δικαίου. Παράλειψη εξα­ σφάλισης εκπροσώπησης των κομμάτων θα συνιστούσε παρέκκλιση από το νόμο. Συνεπώς επιβάλλεται νομική υποχρέωση για τον διορισμό εκπροσώπων των κομμάτων 5 στους οργανισμούς. Ηυποχρέωση αυτήσυναρτάταιμετο δικαίωμα που παρέχει ο νόμος στα πολιτικά κόμματανα υποδείξουν τους υποψηφίους τους για διορισμό στα συμ­ βούλια των οργανισμών. Οι δύο πτυχές της νομοθεσίας κρινόμενες σε συνδυασμό καθιερώνουν νομοθετικά τη 10 συμμετοχή των πολιτικών κομμάτων στο διορισμό των συμβουλίων των οργανισμών (άρθ. 3

(5)(α),(β),(γ) (δ)).Το συμπέρασμα στο οποίο ευχερώς οδηγούμεθα είναι ότι με­ τέχουν τα πολιτικά κόμματαστη διαδικασίαεπιλογής και στελέχωσης των μελών των συμβουλίων των οργανισμών. 15 Το επόμενο ερώτημα πουπρέπει νααπαντηθεί είναιαντα πολιτικά κόμματαπου εκπροσωπούνταιστη Βουλή ταυτί­ ζονται μετη Βουλήως κρατικήεξουσία. Ταπολιτικάκόμ­ ματα, όπως έχουμε επισημάνει, δεν προσδιορίζονται _Π απρόσωπα ή με την ύπαρξηκαι λειτουργία τους στον ευ­ ρύτερο κοινωνικό χώρο. Τί συνιστά γενικά πολιτικό κόμμα και υποχρέωση για ισομερή μεταχείρησή τους για τους σκοπούς προβολής των θέσεων τους εξετάσθηκε από την Ολομέλεια στην Pitsillosv. CB.C

(1982)3 C.L.R.208, 25 και Κόμμα των Φιλελευθέρων και ΕνωσηΚέντρου ν.Ρα­ διοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου (Υπόθεση Αρ. 837/88 ημερ. 9.2.89). (Βλέπε επίσης για τον ορισμό πολιτικού κόμματος τον Περί Ραδιοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου (Τροποποιητικό)Νόμοτου 1987, Ν.212/87). Βάσει του Ν. 149/88έρεισμα για την εκπροσώπηση των πολιτικών κομ- 30 μάτων στους οργανισμούς δημοσίου δικαίου δεν είναι η ταυτότητα τους ως πολιτικά κόμματα αλλά η κοινοβου­ λευτική τους εκπροσώπηση. Με το αναλογικό εκλογικό σύστημα (Ν.72/79)καθίσταταιδύσκολη ανόχι απομακρυ­ σμένη ηεκπροσώπηση στη Βουλήάλλων απότους υπόψη- 35 φίους πολιτικών κομμάτων. Όπως είναι παραδεκτό, οι αντιπρόσωποι των πολιτικών κομμάτων που εκπροσω­ πούνται στη Βουλή αποτελούν το σύνολο της Βουλής των Αντιπροσώπων. Όπως υποδεικνύεται στο έργο του Α.Δημητρόποιν.ον "Η Συνταγματικήθεσις των πολιτικών κομ- 40 17S 3ΑΛΛ. 5 10 ΡΙΚ ν. Καραγιώργη& άλλων Πικής,Δ. μάτων"

(1974),το οποίοο κ. Χριστοφίδης δεν παρέλειψε να θέσει υπόψη μας,το σύγχρονο Κοινοβούλιο ".... είναι πολιτικόν σύνολον, ήτοι το άθροισμα των εις ταςκοινο­ βουλευτικός ομάδας εξελιχθεισών βουλευτικών ομάδων" (σελ. 150) ενώ σε μεταγενέστερο στάδιο παρατηρεί (σελ. 152): "Εκ της συνταγματικοπολιτικής εξελίξεωςπροέκυψεν είς θεμελιώδης κανών της κομματικής Δημοκρα­ τίας, τουτέστιν ο κανών της ταυτότητος της κομματικής θελήσεως (ήτοι του αθροίσματος των επί μέρους βουλήσεων τωνπολιτικώνκομμάτων) προςτην θέλησιν τουΚοινοβουλίου,ωςσυνόλου λαμβανομένης." Είναι αξιοσημείωτο ότι ο κρινόμενος νόμος καθιστά την ισορροπία των πολιτικών κομμάτων στη Βουλήκαι 15 κριτήριο για τη σύνθεση των συμβουλίων των οργανι­ σμών. Ότι σκοπείται είναι η μεταφορά στους οργανι­ σμούς δημοσίου δικαίου της πολιτικής ισορροπίας που επικρατείστηΒουλήτωνΑντιπροσώπων. Η βούλησητων πολιτικών κομμάτωνστηΒουλή συνταυτίζεταιεξαντικει20 μένου με τηβούληση της Βουλήςτων Αντιπροσώπων και εξομοιώνεται με τη θέληση της νομοθετικής εξουσίας. " Επισημαίνεται ότι ο νόμος δεν περιορίζει τα πολιτικά κόμματα σε εκείνα που συνθέτουν πολιτική κομματική ομάδαβάσειτουάρθρου 73.12 τουΣυντάγματος αλλά επε25 κτείνεται σε όλα τα πολιτικά κόμματαπουεκπροσωπού­ νται στηΒουλή,άλληένδειξητηςταύτισηςτων πολιτικών κομμάτωνμετοσύνολοτηςνομοθετικής εξουσίας. Κατα­ λήγουμε ότι ησυμμετοχή των πολιτικών κομμάτων στον καταρτισμό των συμβουλίων των οργανισμών δημοσίου δικαίου συνταυτίζεται και είναι αδιαχώριστη από τη Βουλή τωνΑντιπροσώπων, ησυμμετοχή στην οποίααπο30 τελείκαιτο έρεισμα γιατις εξουσίεςπουπαρέχονται από τονόμοσταπολιτικάκόμματα. Οι'πρόνοιες τουνόμου όμως είναι τρωτές καιγιαένα άλλολόγοπουανάγεται στη φύσηκαιλειτουργία τωνορ­ γανισμών δημοσίου δικαίου.Το Κυπριακό Σύνταγμα κά35 μ-νει- διάκρισημεταξύτηςπολιτικής εξουσίας καιτηςδιοι179 Πικής, Δ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων

(1991)κητικής λειτουργίας. Απαγορεύει την ανάμιξητης πολιτι­ κής εξουσίας στη διοικητική λειτουργία του κράτους. Η διάκριση αυτή αναγνωρίστηκε από την Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Frangoulides (No.2) v. TheRepublic

(1966)3 CL.R.676). Σκοπός είναι, όπως 5 υποδεικνύεται στην απόφασητου Δικαστηρίου, η τήρηση της διοικητικής λειτουργίας μακριά από την πολιτική επιρροή' στην περίπτωση εκείνη (Frangoulides) του Υπουργού που, όπως ορθά υποδεικνύεται, είναι κάτοχος 10 πολιτικού αξιώματος. Το Σύνταγμα της Κυπριακής Δη­ μοκρατίας εναπόθεσε τη στελέχωσητων δημοσίων υπηρε­ σιών σε ανεξάρτητο σώμα, την ΕπιτροπήΔημόσιας Υπη­ ρεσίας. Διορισμοί σε οργανισμούς δημοσίου δικαίου εμπίπτουν βάσει του Μέρους VII του Συντάγματοςστη δι- 15 καιοδοσία της Επιτροπής Δημόσιας Υπηρεσίας. Παρόλο που ηανάγκηπου προκλήθηκε απόταγεγονότα του 196364 κατέστησε ανενεργό την άσκηση της συγκεκριμένης εξουσίας απότην ΕπιτροπήΔημόσιας Υπηρεσίας, δεν έχει αμβλυνθεί η συνταγματική επιταγή για την τήρηση της 20 αρχής της λειτουργίας των δημοσίων υπηρεσιών μακριά από την πολιτική επιρροή. Η θέση αυτήδιακηρύχθηκε και πρόσφατα απότην Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην απόφαση C.T.O. v. HadjiDemetriou

(1987)3 C.L.R.780, όπως αποκαλύπτει το πιο κάτω απόσπασμα 25 (σελ. 785): "We should state from the outset that we dosubscribe to the view that organs entrusted with matters such as appointments and promotions of public officers should enjoy the greatest possible, in the circumstances, 30 independence from political organs of Government, in accordance with the principle expounded in Frangoulides (No.2) v. TheRepublic

(1966)3 CLR. 676." Σεμετάφραση: "Πρέπει να δηλώσουμε εξ αρχήςότι ενστερνιζόμεθα 35 την άποψη ότι όργανα στα οποία αποδίδεται εξουσία για διορισμούς και προαγωγές δημοσίων λειτουργών πρέπει να απολαμβάνουν τη μεγαλύτερη δυνατή, υπό 180 3ΑΑ.Λ. ΡΙΚ ν.Καραγιώργη& άλλων Πικής,Δ. τις συνθήκες, ανεξαρτησία από πολιτικά όργανα της κυβέρνησης σύμφωνα με την αρχήηοποίααναπτύχθη­ κε στην Φραγκουλίδης (Αρ. 2) ν. ΤηςΔημοκρατίας

(1966)3C.L.R. 676." 5 Συνισταμένητουκρινόμενου νόμου είναι η θεσμοθέτη­ ση της ανάμιξης της πολιτικής εξουσίας στους οργανι­ σμούς δημοσίου δικαίου,σώματα επιφορτισμένα με την ευθύνηστελέχωσης βασικώντομέων του δημοσίου. Τι συ10 νιστά πολιτικό αξίωμα για τους σκοπούς διάκρισης της κρατικής πολιτικής εξουσίας και διοικητικής λειτουργίας εξετάστηκε στην υπόθεση Pavlou v. Returning Officerand Others

(1987)1CL.R.252. Πολιτικό αξίωμα είναι εκείνο το οποίο συνεπάγεται πρωτογενώς την άσκησηκρατικής λειτουργίας. Επισημαίνεται στην απόφαση εκείνη ότι η 15 εξομοίωσητων δημοσίων υπαλλήλων με υπαλλήλους ορ­ γανισμών δημοσίου δικαίου, η οποία γίνεται από το άρθρο 16

(2)(β)τουΠερίΔήμων ΝόμουΝ. 111/85, συνάδει μετις πρόνοιες τουάρθρου 122 τουΣυντάγματος και κατ' επέκταση δικαιολογείται η συνταύτιση τους για σκοπούς 20 καθορισμού του ασυμβίβαστου μεταξύ της κατοχής πολι­ τικού αξιώματος και υπηρεσίας σε οργανισμό δημοσίου δικαίου. Ηφιλοσοφίαπίσωαπότηδιάκρισημεταξύτηςπολιτι­ κής εξουσίας και της διοικητικής λειτουργίας έγκειται 25 στην αναγνώριση της συνταγματικά κατοχυρωμένης <*0Χής Ywx παροχήίσων ευκαιριών στους πολίτες τηςΔη­ μοκρατίας για συμμετοχή και υπηρεσία στο δημόσιο τομέα. Όχιμόνοτοάρθρο28 πουθεσμοθετεί τηνισότητα αλλά και η ολότητα των άρθρων του Συντάγματος που 30 κατοχυρώνουν τα θεμελιώδη δικαιώματακαι ελευθερίες του ατόμου βασίζονταιστην αρχήότι η άσκηση τους δεν θαέχεικαμιά δυσμενήσυνέπειαγιατοάτομο.Όπωςορθά επισημαίνει ο πρωτόδικος Δικαστής, τα άρθρα του Συ­ ντάγματος"πουδιασφαλίζουνταανθρώπιναδικαιώματα, αναφέρονται στο άτομο σαν το κύτταροτης συγκροτημέ35 νης κοινωνίας και όχι στις οργανώσεις και κόμματα". Το άρθρο 18κατοχυρώνει την ελευθερία σκέψης, συνείδησης καιθρησκείας,ενώτοάρθρο 19διασφαλίζειτηνελευθερία 181 Πικής,Δ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων

(1991)λόγου καιέκφρασης. Γίνεται σαφής διάκριση στον υπό κρίση νόμο μεταξύ των διεκδικήσεων για διορισμό των υποψηφίων πουπρο­ τείνονται απόταπολιτικά κόμματαπου εκπροσωπούνται στη Βουλή και του ανέντακτου σε πολιτικά κόμματαατό- 5 μουκαθώςκαι εκείνων που ανήκουν σεκόμματα πουδεν εκπροσωπούνται στη Βουλή. Συμμετοχή σε πολιτικό κόμμα δε δημιουργεί αντικειμενικό έρεισμα για επαύξηση των διεκδικήσεων των μελών ή αντιπροσώπων των κομ­ μάτων για διορισμό σε δημόσιο αξίωμα ή θέση. Εάν η 10 θέσηαυτήγινόταν αποδεκτή όχι μόνο το άρθρο 28 αλλά και_ο χάρτης ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο σύνολο του που κατοχυρώνεται στο Μέρος II του Συντάγματος θα εξασθενούσε. Ο κώδικας ανθρωπίνων δικαιωμάτων συ­ νταυτίζεται μόνο με την αξιοκρατία,δηλ. με την ατομική ^ κρίση του καθενός για διορισμό σε δημόσιο αξίωμα ή θέση,εντελώςανεξάρτητααπότιςπολιτικές τουδιασυνδέ­ σεις ή τοποθετήσεις. Η ισότητα ενώπιον του νόμου και της διοίκησης επιβάλλει την εξασφάλιση ίσων ευκαιριών όχι στα πολιτικά κόμματα αλλά στον κάθε πολίτη, για διεκδίκηση θέσης ή αξιώματος στην πολιτεία. Ηισχύς των 20 πολιτικών κομμάτων μέσω της ενότητας των πολιτών για προαγωγή κοινών σκοπών τους παρέχει αντικειμενικά ερείσματα για την ανάληψη πολιτικών αξιωμάτων όπως το αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας και του βου- 25 λευτή. Αλλάκαι σ' εκείνη την περίπτωση οπολίτης διατη­ ρεί το κυριαρχικό δικαίωμα τηςψήφου πουαποτελεί στο δημοκρατικό πολίτευμα και το αποκλειστικό έρεισμα για τηνανάληψηπολιτικούαξιώματος. Η εποπτεία των οργανισμών δημόσιου δικαίου όπως 30 και όλων των δημόσιων υπηρεσιών ανάγεται στην απο­ κλειστική αρμοδιότητα του Υπουργικού Συμβουλίου βάσει τουάρθρου54(δ) του Συντάγματος.Η διάταξη αυτή βρίσκεται σε απόλυτη αρμονία μετην αρχή της διάκρισης των εξουσιών πουπροϋποθέτει τηνύπαρξηευχέρειας της 35 εκτελεστικής εξουσίας για το συντονισμό και εποπτεία των δημοσίων υπηρεσιών. Συνεπώς οι πρόνοιες τουάρ­ θρου 3

(2)τουΝ. 149/88 συγκρούονται άμεσα μετιςδιατά182 3ΑΛΛ ΡΙΚ ν.Καραγιώργη&άλλων Πικής, Δ. ξεις τουάρθρου54(δ)και είναι για το λόγοαυτό αντισυ­ νταγματικές. Επίσης η παρουσίατης πολιτικής εξουσίας μέσωτωνεκπροσώπωντωνπολιτικώνκομμάτωνστιςσυ­ νεδρίες των συμβουλίων των οργανισμών προσκρούει στη 5 συνταγματικήαρχήτου διαχωρισμού της πολιτικής εξου­ σίας(εκπρόσωποι τηςνομοθετικής εξουσίας) απότηδιοι­ κητικήλειτουργία στηνοποίαέχουμεαναφερθείστοπροη­ γούμενο κεφάλαιοτηςαπόφασης. Γιατους ίδιους λόγους ούτε για το Υπουργικό Συμβούλιο (εκτελεστική εξουσία) 10 στο οποίο ανήκει η εποπτεία των οργανισμών βάσει του άρθρου 54(δ) δεν θαήτανπαραδεκτήηάσκηση της (επο­ πτείας) μέσωπαρατηρητώντου στις συνεδρίες τωνοργα­ νισμών. Η ανάγκη για διαφάνειαστις εργασίες των συμβου15 λίων των οργανισμών, στην οποία έγινε αναφορά από τους δικηγόρουςτηςεφεσείουσας, αποτελείκανόνα δικαί­ ουστην Κύπροπουεξασφαλίζεταισυνταγματικάμετοδι­ καστικό αναθεωρητικό έλεγχο αποφάσεων, πράξεων καθώςκαι παραλείψεων αρχώνκαι οργάνων πουασκούν 20 εκτελεστικήκαι διοικητικήλειτουργία που καθιερώνει το ι άρθρο146του Συντάγματος. Διαπιστώνουμε ότι οι σχετικές διατάξειςτουΝ.149/88 προσκρούουν και έρχονται σεαντίθεση (α)μετις συνταγ­ ματικέςδιασφαλίσειςτηςισότηταςενώπιοντουνόμουκαι 25 τηςΔιοίκησης πουκατοχυρώνει τοάρθρο 28.1 και(β)τον αποκλεισμό διακρίσεων λόγω πολιτικών πεποιθήσεων πουεξασφαλίζειτοάρθρο28.2. Καταλήγουμε σε συμφωνία μετον πρωτόδικοδικαστή ότι οι διατάξειςτου Ν. 149/88που αφορούν(α)τουςπα30 ρατηρητές (άρθρο 3

(2)) και (β)τη συμμετοχή των πολιτι­ κών κομμάτων που εκπροσωπούνται στη Βουλήστη δια­ δικασία επιλογής των μελών των συμβουλίων των οργανισμών δημοσίου δικαίου είναι γιατους λόγους που έχουν εξηγηθεί αντισυνταγματικές.Κατ'επέκτασητοδιοι35 κητικό συμβούλιο του Ρ.Ι.Κ. που έλαβε την επίδικη από­ φαση δεν ήταν νόμιμα συγκροτημένο, και οι αποφάσεις του δεν είχαν δικαιϊκό αντίκρυσμα και ήταν επομένως 183 Πικής, Δ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων

(1991)άκυρες. Ενόψει αυτής της κατάληξης που επισφραγίζει και την τύχητης έφεσης δεν παρίσταται ανάγκηγια το Δικαστήριο να ασχοληθεί με οποιοδήποτεάλλο λόγοτης έφεσης. Οι εφέσεις απορρίπτονται. Δεν εκδίδεται διαταγή για τα έξοδα. ΣΤΥΛΙΑΝΙΔΗΣ, Δ.: Αυτή είναι η ομόφωνη Απόφαση των Δικαστών Α. Λοΐζου, Πρ., Δ.Γ. Στυλιανίδη,Ι.Πογιατζή,και Γ. Χρυσοστομή. 5 *® Στις 30 Νοεμβρίου, 1988, το Συμβούλιο τουΡαδιοφωνι­ κού Ιδρύματος Κύπρουαποφάσισετο διορισμό/προαγωγή της Νάγιας Ρούσου στη θέση Τμηματάρχη Δημοσίων και Διεθνών Σχέσεων από 1ηΔεκεμβρίου,

1. Η νομιμότη­ τα της απόφασης αυτής προσβλήθηκε απότους εφεσιβλη- \$ τους μετις Προσφυγές Αρ. 89/89και98/
2. Οι εφεσίβλητοι πρόβαλανως λόγους ακυρότηταςότι ο διορισμός και, κατά συνέπεια, ησύνθεσητου Συμβουλίου έγινε με τον περί Ορισμένων Νομικών Προσώπων Δημο­ σίου Δικαίου (Διορισμός Διοικητικών Συμβουλίων) Νόμο 20 του 1988, (Αρ. 149/88), (ο "Νόμος"),ο οποίος είναι αντι­ συνταγματικός και, ως εκ τούτου, άκυρος· και στη συνε­ δρία που λήφθηκε ηαπόφασηήτανπαρόντες παρατηρητές των πολιτικών κομμάτων,σύμφωνα μετοΝόμο. Δικαστής του Δικαστηρίου τούτου,στην άσκηση ΠρωΓ 25 τοβάθμιας Αναθεωρητικής Δικαιοδοσίας, ακύρωσε την επίδικηαπόφαση. Οι λόγοι της ακύρωσης χωρίζονται σε δύο κατηγορίες:1.Λύγοι αντισυνταγματικότητας.
3. Το ουσιαστικό μέρος της προσφυγής. Δεν καταγρά­ φτηκαν στα πρακτικά οι συνεντεύξεις που λήφθηκαν, το 184 30 3 ΑΛΛ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων Στυλιανίδης,Δ. αποτέλεσματωνσυνεντεύξεων καιοιαπόψειςτουΔιευθυ­ ντήτουΙδρύματος, πουείχανβαρύτηταστηλήψη τηςαπό­ φασης. Οι δικηγόροι των εφεσίβλητων ισχυρίστηκαν ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστή ότι ο Νόμος είναι αντισυνταγ­ ματικός,αλλά,όπωςαναφέρεταικαιστην προσβαλλόμενη Δικαστική Απόφαση, "δεν έκαμαν ειδική μνεία σεάρθρα του Συντάγματος που παραβιάζονταιαπό τις πρόνοιες τουΝόμου".Αυτό, κατά τηγνώμητουπρωτόδικουΔικα*0 στή, δεν αφαιρείαπότο βάσιμο της επιχειρηματολογίας, που, στην κρίση του, αποδείχθηκε πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας ότι οι πρόνοιες του Νόμου είναι αντισυνταγ­ ματικές,και αναφέρθηκεο ίδιος στα σχετικά Άρθρα του Συντάγματοςπουπαραβιάζονται.Οιλόγοιαντισυνταγμα15 τικότητας, όπωςαναφέρονταιστηνΑπόφαση, είναι:- 5 1.Οι διατάξειςτουΝόμουείναι αντίθετες με τιςπρό­ νοιες τωνΆρθρων 122και 124του Συντάγματος.
4. Παραβιάζουντην αρχή της διάκρισης των Εξου­ σιών, με την επέμβαση της Νομοθετικής Εξουσίας στην 20 αρμοδιότητα του Υπουργικού Συμβουλίου, και οι πρό­ νοιες τουΆρθρου 3

(2),

(4), 5(α),(β),(γ)και(δ)του Νόμου είναιαντίθετεςμετοΆρθρο54τουΣυντάγματος. 3.Το Άρθρο 3

(3)του Νόμου, πουπροβλέπει ότικάθε πολιτικό κόμμα στη Βουλή ορίζει παρατηρητήκαιανα25 πληρωτήτούτουγιατηθητείατουΣυμβουλίου,είναιαντί­ θετο με τις διατάξεις του Άρθρου 28 του Συντάγματος, πουδιασφαλίζειτοδικαίωματηςισότητας. Το Ίδρυμα και το ενδιαφερόμενο μέροςκαταχώρισαν 30 τις παρούσες εφέσεις. Οι εφεσίβλητοι καταχώρισαν αντέφεση. Οι λόγοι της δεν αναφέρονταισε συνταγματικάθέ­ ματα. ΤοΔικαστήριο άκουσετιςαπόψειςτωνδικηγόρωντων διαδίκωνκαιτηγνώμητου Γενικού Εισαγγελέα τηςΔημο­ κρατίας ως amicuscuriae - (φίλου τουΔικαστηρίου) - επί 185 Στυλιανίδης, Δ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων

(1991)της συνταγματικότητας τουΝόμου μόνο. Δεν άκουσε επι­ χειρηματολογία για τον επηρεασμό ήακυρότητατης επίδι­ κης διοικητικής απόφασης διορισμού αν ο Νόμος είναι αντισυνταγματικός, ούτε για τα άλλα ζητήματα που εγεί­ ρονται στις εφέσειςκαι τηναντέφεση. 5 Τα θέματα που εγείρονται είναι κεφαλαιώδους σημα­ σίας. Ο Νόμος προνοεί για τα θέματαδιορισμού των Διοικη­ τικών Συμβουλίων ορισμένων νομικών προσώπων δημο­ σίου δικαίουκαιγια άλλα συναφή θέματα. Σε Παράρτημα,με βάση το Άρθρο 2, καθορίζονται 23 νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, στα οποία ο Νόμος έχει εφαρμογή. Ο Νόμος επισυνάπτεται στην παρούσαΑπόφαση. Θεωρούμε σκόπιμο, πριν προχωρήσουμε στην εξέταση 15 των ζητημάτων που εγείρονται, να παρατηρήσουμε τα πιο κάτω:Παρεμπίπτων δικαστικός έλεγχοςτης συνταγματικότη­ τας των νόμων είναι επιτρεπτός στην Κυπριακή έννομη τάξη. Το Σύνταγμαείναι ουπέρτατος και κυρίαρχοςΝόμος. Νομοθετική πράξη αντίθετη και ασύμφωνη με το Σύ­ νταγμα είναι άκυρη. ^ Η αρχή του τεκμηρίου της συνταγματικότητας των νόμων είναι βαθιά εμπεδωμένη στην έννομη τάξη της Κύ­ πρου. Νομοθετική πράξη κηρύσσεται άκυρη ως αντισυνταγ­ ματική, εαν αποδειχθεί ότι. πέραν κάθε λογικής αμφιβο­ λίας, είναι ασύμφωνη και αντίθετη και δεν μπορεί να συννπααΞα με το Σύνταγμα. 1S6 ^5 3 ΑΛΛ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων Στυλιανί&ης,Δ. Είναι αξίωμα του δικαίου της ερμηνείας ότι τα Δικα­ στήρια, στην εξέταση της συνταγματικότητας της νομοθε­ σίας, δεν ασχολούνται, ούτε επηρεάζονται από τα κίνη­ τρα, την πολιτική, τη σοφία, ήτις επιπτώσεις του νόμου. 5 Το Δικαστήριο επιλαμβάνεται ζητημάτων συνταγματικής φύσεως μόνο, όταν είναι απαραιτήτως αναγκαίο για να καταλήξει σε απόφασησε εκδικαζόμενη υπόθεση - (βλ., με­ ταξύ άλλων, The Board for Registrationof Architects & 10 CivilEngineers v. Christodoulos Kyriakides

(1966)3C.L.R. 640,σελ. 654-655). Διάδικος, ο οποίος επιθυμεί την κήρυξη νόμου ως αντισυνταγματικού, πρέπει να αναφέρει το λόγο αντισυ­ νταγματικότητας του και να προσδιορίσει την πρόνοια 15 του Συντάγματος στην οποία προσκρούει, και ηοποία πα­ ραβιάστηκε -(βλ. Constantinos Chimonides v. EvanthiaΚ. Manglis

(1967)1 CLR. 125 και The Improvement Board ofEylenja v.Andreas Constantinou

(1967)1CLR. 167). Ο Δικαστής δεν ερευνά αυτεπάγγελτα για να βρει συ­ νταγματικές πρόνοιες προς τις οποίες ο νόμος πιθανό να 20 είναι αντίθετοςή ασύμφωνος. Αόριστοι ισχυρισμοί αντισυνταγματικότητας νόμου δεν εξετάζονται απότο Δικαστήριο. Α. ΑΡΘΡΑ 122 ΚΑΙ 124 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ: Στην πρωτόδικη Απόφαση αναφέρεται ότι το Ίδρυμα 25 έχει εξουσία διορισμού και προαγωγής των υπαλλήλων του, κατά παρέκκλιση του Άρθρου 122 του Συντάγματος, βάσει της αρχής του δικαίου της ανάγκης, με τον περί των Οργανισμών Δημοσίου Δικαίου (Ρύθμισις Θεμάτων Προ­ σωπικού) Νόμο του 1970, (Αρ. 61/70),που η συνταγματι­ κότητα του επικυρώθηκε από το Δικαστήριο στις υποθέ30 σεις Rita Messantou v. The Cyprus Broadcasting Corporation

(1972)3 CLR. 100και Pavlides and Othersv. CB.C.

(1986)3 CLR. 1332. Ο πρωτόδικος Δικαστής, αναφορικά με τα Άρθρα 122 187 Στυλιανίδης, Δ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων

(1991)και 124 του ΣυντάγματοςκαιτοΝόμο,είπε:"Σκοπός όμως των Άρθρων 122 και 124 είναι ησυ­ νταγματικήδιασφάλισητηςκρίσης για διορισμό, προα­ γωγή και για άλλα συναφήθέματαπου αφορούν στους υπαλλήλους της δημόσιας υπηρεσίας και ημικρατικούς 5 οργανισμούς, να γίνεται απόανεξάρτητο σώμα,παντε­ λώς άσχετο μετους φορείςτων τριών εξουσιών τηςπο­ λιτείας, και επομένως ανεπηρέαστο από αυτούς.Συνε­ πώς οι σχετικές διατάξεις του Νόμου 149/88, είναι IQ αντίθετεςκαι μεταπιοπάνωάρθρα." Η Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου, στην υπόθση C.T.O. v. HadjiDemetriou

(1987)3 CLR. 780,είπε στη σελ. 785:"We should state from the outset that we do subscribe 15 to the view that organs entrusted with matters such as appointments and promotions of public officers should enjoy the greatest possible, in the circumstances, independence from political organs of Government, in accordance with the principle expounded in Frangoulides 20 (No.2) v. TheRepublic,

(1966)3 CLR. 676." Και στις σελ. 788-789:"In our view it cannot be said that Article 124

(5)of the Constitution, which is a special provision specifically applicable to the Public Service Commission envisaged 25 by Article 124 of the Constitution, embodies a constitutional principle of such overriding force which is applicable, also, to any Board of a public corporation to which there is vested, by virtue of the law of necessity, the power to appoint and promote members of the 30 personnel of such corporation." Αφού εξετάσαμε τον προσβαλλόμενο Νόμουπότοφως της υπόθεσης HadjiDemetriou,(ανωτέρω), βρίσκουμε ότι τα Άρθρα 122 και 124 του Συντάγματος,εν όσω διαρκείη έκρυθμη κατάστασηκαι δεν λειτουργεί η ΕπιτροπήΔημό188 3 ΑΛΛ. 5 ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων Στυλιανίδης, Δ. σιας Υπηρεσίας που προβλέπει το Σύνταγμα,δεν έχουν εφαρμογή στις περιπτώσεις διορισμού ή προαγωγής των υπαλλήλων των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, χωρίς τούτο ναθεωρείται ότι ταόργαναστα οποίαεμπιστεύεται ο νομοθέτης την εξουσία αυτή, δεν πρέπει να απολαμβάνουντηςυψηλότερης δυνατής,κάτω απότιςπε­ ριστάσεις, ανεξαρτησίας. Β.ΔΙΑΚΡΙΣΗΤΩΝΕΞΟΥΣΙΩΝ: ΣτοΚυπριακόΣύνταγμαείναιδιάχυτηη αρχή της διά10 κρίσης των Εξουσιών. Ο Νόμος προβλέπει ότι ταμέλητων Διοικητικών Συμ­ βουλίων τωννομικώνπροσώπων δημοσίουδικαίου διορί­ ζονταιαπότοΥπουργικό Συμβούλιο,σύμφωναμετη δια15 δικασίαπουπρονοείται στο Άρθρο 3.Ηδιαδικασία αυτή είναι διαβουλεύσεις με τους εκπροσώπους των "εις τη Βουλή πολιτικών κομμάτων", οι οποίοι, "αν επιθυμούν, υποβάλλουν γραπτές εισηγήσεις αναφορικάμεταπρόσω­ πα πουπροτείνουν γιαδιορισμό ως μέλη του Διοικητικού 20 Συμβουλίουκάθεορισμένου νομικούπροσώπουδημοσίου δικαίου". Ταπρόσωπααυτά μπορούν ναπεριληφθούν σε κατάλογοπροτεινομένων για διορισμό για το Διοικητικό Συμβούλιο -ο αριθμόςτους δεν θαείναι μικρότερος των πέντε,ούτε μεγαλύτερος των εννέα - πουυποβάλλεται ξε­ χωριστά απόκάθεπολιτικόκόμμαστη Βουλή.Το Υπουρ25 γικό Συμβούλιο λαμβάνει σοβαράυπόψητις απόψειςκαι τις τυχόν γραπτέςεισηγήσειςτων εις τη Βουλήπολιτικών κομμάτωνκαιμεριμνάγιατην, κατάτοδυνατό,εκπροσώ­ πηση όλων των κομμάτων που εκπροσωπούνται στη Βουλή. Περαιτέρω, "Η σπουδαιότητα, ο τομέας δράσης του καθενός απότα ορισμένα νομικάπρόσωπαδημοσίου 30 δικαίουκαιηεκλογική δύναμη κάθεκόμματος στηΒουλή είναι κριτήρια τα οποία το Υπουργικό Συμβούλιοδύνα­ ται μεταξύ άλλων ναλάβει υπόψη, ανκρίνει τούτο εύλο­ γο." Τανομικάπρόσωπαδημοσίου δικαίουείναιπλάσματα 35 νόμου. Ιδρύονταικαι λειτουργούν δυνάμεινομοθεσίας,η 189 Στυλιανίδης, Δ. ΡΙΚν. Καραγιώργη&άλλων

(1991)οποία καθορίζει, μεταξύ άλλων, τον τρόπο λειτουργίας τους και το διορισμό και λειτουργία των Διοικητικών τους Συμβουλίων. Ο νομοθέτης, με βάσητο Άρθρο 61 του Συντάγματος, μπορεί ναπροβλέψει γιαόλα ταπιο πάνω. 5 Δεν είναι επιτρεπτή ηάσκηση διοίκησης απότονομο­ θέτη. Διορισμός απότη Βουλή, ήέγκριση απότηΒουλή,ή εισηγήσεις δεσμευτικές, είναι αντίθετες με την αρχήτης διάκρισης των Εξουσιών. Ηεξουσία του Υπουργικού Συμβουλίου ναδιορίζει τα JQ Συμβούλια νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου,δεν πη­ γάζει απότο Άρθρο 54 του Συντάγματος,αλλά από το Νόμο που ιδρύει το Συμβούλιο. Τανομικά πρόσωπα δη­ μοσίου δικαίου δεναποτελούν μέρος τηςΚυβέρνησηςτης Δημοκρατίας. Είναιαυτόνομα όργανα. Η παράγραφος(α)τουΆρθρου 54 του Συντάγματος, που αναφέρεταιστηγενική διεύθυνση καιτον έλεγχοτης διακυβέρνησης τηςΔημοκρατίαςκαι τηδιεύθυνση της γε­ νικής πολιτικής, και η παράγραφος(δ), που αναφέρεται στο συντονισμό καιτην εποπτεία πασών των Δημοσίων Υπηρεσιών, δεν έχουν εφαρμογή στους ΟργανισμούςΔη­ μοσίου Δικαίου, οι οποίοι δεν είναι μέρος τουΚράτους, αλλά λειτουργούν μεβάσηειδική νομοθεσία.Το Υπουργι­ κό Συμβούλιο έχει τοκατάλοιποτης Εκτελεστικής Εξου­ σίας,αλλά ηεξουσία αυτήκαι οτρόπος άσκησης τηςμπο­ ρούννα ελεχθούν και ρυθμιστούν μενόμο. ΣτηνΑναφορά Presidentof Republicv. Houseof Representatives

(1985)3 CLR. 1724. το Ανώτατο Δικαστήριο γνωμάτευσε ότι η ΒουλήτωνΑντιπροσώπων, στα πλαίσια της άσκησηςτων εξουσιών της δυνάμει του Άρθρου 61 του Συντάγματος, έχει τοδικαίωμα νααπαγορεύει ήναρυθμίζει μενομοθε­ σία τις προσλήψεις έκτακτων υπαλλήλων, έστω καιαν έχουν εγκριθεί πιστώσεις. Μόνο ανονόμος εμπεριέχει στοιχεία διοικητικής ενέρ­ γεια;, ποοσ/ρούει στην αρχή της διάκρισης των Εξου190 20 25 30 3 ΑΛΛ. ΡΙΚ ν.Καραγιώργη & άλλων Στυλιανίδης, Δ σιών. 5 Σεζητήματαγενικής φύσεωςπουαφορούντηνάσκηση εκτελεστικής εξουσίας,αλλάακόμακαισε θέματα διοικη­ τικής φύσεως, η Βουλήτων Αντιπροσώπων, η οποία εκπροσωπεί τη λαϊκή κυριαρχία,μπορεί να ασκήσει με νο­ μοθεσία ρυθμιστικό ρόλο - (βλ. President of Republic v. House ofRepresentatives

(1985)3CLR.2127). Μετον προσβαλλόμενο Νόμο,ηΒουλήτων Αντιπρο­ σώπων,ωςσυντεταγμένηΕξουσίατηςΠολιτείας,δενλαμ10 βάνειμέροςστηδιαδικασίατουδιορισμού των μελώντων Συμβουλίων. Υπάρχει ουσιαστική διαφοράστο δίκαιο μεταξύ της Βουλήςκαιτωνπολιτικών κομμάτων.Τοπολιτικόκόμμα έχει εξελιχθεί σε βασικό θεσμό της λειτουργίας του πολι15 τεύματος. Διαμορφώνει και εκπροσωπεί την πολιτικήθέ­ λησητουλαού.Οκομματικόςπλουραλισμός έχειαποκτή­ σει ουσιαστικό περιεχόμενο στην εποχή μαςκαιεκφράζει χαρακτηριστικά διάρθρωσης της σύγχρονηςδημοκρατίας. Η υιοθέτηση του αναλογικού εκλογικού συστήματος, με 20 διάφορεςαποκλίσεις,συμβάλλει στην ενίσχυσητηςεκπρο­ σώπησης της λαϊκής μειοψηφίας στα αντιπροσωπευτικά σώματα. Η αντιπροσωπευτική αρχή υλοποιείται με την αντιπροσώπευση, κατά το δυνατό, ολόκληρου του λαού στη Βουλή. 25 ο κομματικόςπλουραλισμός είναι θεσμοποιημένος. Η διαδικασίαπου προβλέπει το Άρθρο 3 του Νόμου αναφέρεται στα πολιτικά κόμματα στη Βουλή - πράξη προώθησης της αρχής της δημοκρατίας. Ο νομοθέτης άφησετηντελική κρίσηκαιδιορισμό στο Υπουργικό Συμ30 βούλιο. Οι διαβουλεύσεις, οι κατάλογοι, η λήψησοβαρά υπόψηκαιη μέριμναγιαδυνατήαναλογικήεκπροσώπηση, όπως είναι διατυπωμένες στο Νόμο, δεν είναι πρόνοιες που εμποδίζουν τη διακριτική ευχέρεια του Υπουργικού Συμβουλίουστο διορισμό. 191 Στυλιανίδης, Δ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων

(1991)Ο ισχυρισμός ότι τα κόμματα πιθανό να μην υποδεί­ ξουν τους κατάλληλους δεν είναι κριτήριο συνταγματικό­ τητας του Νόμου. Ο τρόπος εφαρμογής του Νόμου δεν μπορεί να αποτελέσει κριτήριο σχετικά με τη συνταγματι­ κότητατου. Ο Νόμος απέδωσε στο Υπουργικό Συμβούλιο την εξουσία διορισμού και καθόρισε τη διαδικασία άσκησης της. Με βάση τα πιο πάνω, ο υπό κρίση Νόμος δεν βρίσκε­ ται σε αντίθεση, ούτε είναι ασύμφωνος με το Άρθρο 54 10 του Συντάγματος, ή την αρχή της διάκρισης των Εξου­ σιών. Γ. ΙΣΟΤΗΤΑ: Η αρχήτης ισότητας διακηρύσσεται καιδιασφαλίζεται από το Άρθρο 28 του Συντάγματος.Για ναυπάρξει πάρα- 15 βίαση πρέπει να αποδειχτεί δυσμενής διάκριση, δυσμενής μεταχείριση, η οποία να μην δικαιολογείται εύλογα και αντικειμενικά, ήαπότο δημόσιο συμφέρο. Ο Νόμος προβλέπει για διαβουλεύσεις και υποβολή καταλόγων και,κατά το δυνατό,αναλογική εκπροσώπηση ^0 των κοινοβουλευτικών κομμάτων στα Συμβούλια. Τα άτομα αποτελούν το μόριο της πολιτείας, αλλά η πολιτεία, στην εξέλιξητης, έχει οργανωθεί σε ομάδεςπρο­ σώπων και σε πολιτικά κόμματα. Η ψηφοφορία στην Κύπρο είναι υποχρεωτική και καθολική. Κάθε πολίτης, που έχει δικαίωμα του εκλέγειν, λαμβάνει μέρος στη ψη­ φοφορία για την ανάδειξη μελών της Βουλής των Αντι­ προσώπων. 2 5 Δεν υπάρχει δυσμενής μεταχείριση του ατόμου,γιατί ο Νόμος δεν προβλέπει ότι τα κόμματα δεν θα περιλάβουν στον κατάλογο τους πρόσωπα τα οποία δεν είναι μέλη 30 τους. 192 3 ΑΛΛ. 5 ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων Στυλιανίόης, Δ. Περαιτέρω, ηδιαφορετική μεταχείριση πολιτικού κόμ­ ματος, που έχει τη λαϊκή υποστήριξη ποσοστού ψηφοφό­ ρων για να μπορεί να αντιπροσωπεύεται στη Βουλή, έχει εύλογο και αντικειμενικό έρεισμα. Υπάρχει ουσιαστική διαφοροποίηση μεταξύ του ατόμου και του κόμματος, το οποίο έχει υποστήριξη τόσων ψηφοφόρων όσων είναι αναγκαίογιανααντιπροσωπευτεί στη Βουλή. Το ίδιο ισχύει και μεταξύ των κομμάτων στη Βουλή και των κομμάτων που δεν έχουν ακόμα εισέλθει στη 10 Βουλή. Η ρύθμιση που προβλέπει ο Νόμος δεν είναι ασυμβίβα­ στη με την αρχήτης ισότητας, η οποία εφαρμόζεται, στην κάθεπερίπτωση, μετοκριτήριο της αναλογικότητας. 15 Δ. ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΕΣ: Η πρόνοια για την παρουσία σιωπηρών παρατηρητών στο Άρθρο 3

(3)του Νόμου στις συνεδρίες του Διοικητι­ κού Συμβουλίου είναι ένα βήμα προς ανοικτές συνεδριά­ σεις. Βρισκόμαστε σε περίοδο ανάπτυξης της ανοικτής 20 διοίκησης. Ηδημόσια συνεδρία και ηγνώση του λαού, γε­ νικά, για τον τρόπο χειρισμού υποθέσεων που τον αφο­ ρούν, είναι άκρως επιθυμητή.Τούτο όμως πάλιν δεν είναι κριτήριο συνταγματικότητας. Η πρόνοια για παρουσία παρατηρητώνδεν είναι αντί25 θετή με οποιοδήποτε ΆρθροτουΣυντάγματος. Η Βουλήτων Αντιπροσώπων, στην άσκηση της νομοθε­ τικής της εξουσίας βάσει του Άρθρου 61 του Συντάγμα­ τος, καθορίζει το πλαίσιο της λειτουργίας των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου και δύναται να καθορίσει 30 ποιοι θαπαρίστανταιστις συνεδριάσεις των Συμβουλίων, εκτός την μελών τους. Ησυνταγματικότητα της πρόνοιας 'αυτής του Νόμου κρίνεται με βάση το Σύνταγμα και όχι τις αρχές'του νομολογιακού διοικητικούδικαίου. Συνοψίζοντας καταλήγουμε ότι:193 Στυλιανίδης, s.. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη&άλλων

(1991)Τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου είναι δημιουρ­ γήματανόμου. Το Υπουργικό Συμβούλιο δεν έχει,απότοΣύνταγμα και ειδικά το Άρθρο 54, αποκλειστική εκτελεστικήεξου­ σία,ηοποίααποκλείει τηνάσκησηνομοθετικής εξουσίας, αναφορικά με τα θέματα των νομικών προσώπων δημο­ σίουδικαίου. 5 ΗΒουλήτων Αντιπροσώπων, στην άσκησητων εξου­ σιών της, με βάση το Άρθρο 61, δεν έχει επέμβει στην άσκηση της Εκτελεστικής Εξουσίας και δεν ασκεί, με το 10 Νόμο, διοίκηση. Τακοινοβουλευτικά πολιτικάκόμματαείναιδιάφοροι οργανισμοί καιδεν μπορούνναταυτιστούν συνταγματικά μετηΒουλή των Αντιπροσώπων. Οι πρόνοιες των Άρθρων 122 και 124 του Σύνταγμα- 15 τος, εν όσω επικρατεί η έκρυθμος κατάσταση,δεν έχουν εφαρμογήστην άσκησητων εξουσιών διορισμού καιπρο­ αγωγής από τα νομικά πρόσωπα του δημοσίου δικαίου. Και, εν πάσηπεριπτώσει, οι πρόνοιες του προσβαλλόμε­ νου Νόμουδεν είναι αντίθετες μετηβασική αρχή τηςανε- 20 ξαρτησίαςτουδιορίζοντοςοργάνου. Οι πρόνοιες του Άρθρου 3,αναφορικά μετηδιαδικα­ σίαδιορισμού,δενείναιαντίθετεςμετηναρχή της διακρί­ σεως των Εξουσιών. Προβλέπονται ρυθμίσεις διαδικα­ σίας. Η τελική επιλογή και ο διορισμός των μελών του 25 Διοικητικού Συμβουλίου εναπόκειται στο Υπουργικό Συμβούλιο. Εάν στην εφαρμογήτουΝόμου,στηλήψη αποφάσεων, παρουσιαστεί ελάττωμα διοικητικής φύσεως, ενδιαφερό­ μενο πρόσωπο μπορεί να προσβάλει τη νομιμότητα από- 30 φάσης μεπροσφυγήκάτω από τοΆρθρο 146 τουΣυντάγ­ ματος. Η παρουσία σιωπηρών παρατηρητώνδεν προσκρούει 194 3 ΑΛΛ. ΡΙΚν.Καραγιώργη&άλλων Στυλιανίδης, Δ σε οποιοδήποτε Άρθρο ήαρχήτουΣυντάγματος. Δεν είμαστε ικανοποιημένοι ότι το δικαίωμα της ισό­ τητας έχει παραβιαστείαπότον κρινόμενο Νόμο. 5 Για όλους τους πιο πάνω λόγους, βρίσκουμε ότι ο Νόμος δεν είναι αντισυνταγματικός ή ασύμφωνος με οποιοδήποτε Άρθρο ήαρχήτουΣυντάγματος. Εφέσεις απορρίπτονται κατά • πλειοψηφία. Ε.Ε.,Παρ.Ι, 10 Αρ.2340,29.7.88 Ο περί Ορισμένων Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δι­ καίου (Διορισμός Διοικητικών Συμβουλίων) Νόμος του 1988 εκδίδεται με δημοσίευση στην επίσημη εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας σύμφωνα με το Άρθρο 52 του 15 Συντάγματος. Αριθμός 149του 1988 ΝΟΜΟΣΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙΓΙΑ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΟΡΙΣ­ ΜΟΥ ΤΩΝΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΩΝ ΟΡΙΣΜΕ­ ΝΩΝΠΡΟΣΩΠΩΝΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΑΙ ΓΙΑ ΑΛΛΑ ΣΥΝΑΦΗ ΘΕΜΑΤΑ 20 ΗΒουλήτων Αντιπροσώπων ψηφίζει^ως ακολούθως: 1. Ο παρών Νόμος θα αναφέρεται ως ο περί Ορισμέ­ νων Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου (Διορισμός Διοικητικών Συμβουλίων) Νόμος του 1988. 25 2. Στον παρόντα Νόμο, εκτός αν από το κείμενο προ­ κύπτει διαφορετική έννοια: 195 Στυλιανίδης, Δ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων

(1991)"καθορισμένοι Νόμοι"σημαίνει τουςΝόμουςή Κανονι­ σμούς οι οποίοι απαριθμούνται στο Παράρτηματου παρόντοςΝόμου. "ορισμένο νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου"ση­ μαίνει οποιοδήποτεαπότανομικά πρόσωπαδημοσίου 5 δικαίου που λειτουργεί με βάση τις διατάξειςοποιου­ δήποτεαπότουςκαθορισμένουςΝόμους. 3.

(1)Ανεξάρτητα από τις διατάξεις οποιουδήποτε άλλου νόμου,το διοικητικόσυμβούλιοοποιουδήποτε από τα ορισμένα νομικάπρόσωπαδημοσίουδικαίουαποτελεί- 10 ται,εκτόςανοοικείος καθορισμένος νόμος προβλέπειγια μεγαλύτερο αριθμό μελών, από εννέα μέλη, μεταξύ των οποίων θα υπάρχει Πρόεδρος και Αντιπρόεδρος και τα οποία διορίζονται απότο Υπουργικό Συμβούλιοσύμφω­ να μετηδιαδικασίαπουπρονοείταιστοπαρόνάρθρο. 15

(2)Στις συνεδρίες του Διοικητικού Συμβουλίου κάθε ορισμένου νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου δύναται ναπαρακάθεταιπαρατηρητήςεκμέρουςενόςεκάστουτων εις τηΒουλήπολιτικώνκομμάτων.

(3)Το κάθε πολιτικό κόμμα στη Βουλήορίζει, εφόσο το επιθυμεί,παρατηρητήκαιαναπληρωτήτούτουγιαολό­ κληρητη θητείατουΔιοικητικού Συμβουλίου. 2 0

(4)Το Υπουργικό Συμβούλιο,πρινναπροβεί στοδιο­ ρισμό των πιο πάνω Συμβουλίων και σε κάθεπερίπτωση δύο μήνες πριν απότηλήξη της θητείαςτουκάθεΔιοικη- ^ τικού Συμβουλίου κάθε ορισμένου προσώπου δημοσίου δικαίου,αρχίζει διαβουλεύσεις μετους εκπροσώπουςτων εις τηΒουλή πολιτικώνκομμάτων.

(5)(α) Κατάτηδιάρκειατων διαβουλεύσεων οιεκπρό­ σωποι των εις τη Βουλή πολιτικών κομμάτων εκθέτουν τις απόψειςκαιυποβάλλουν,ανεπιθυμούν,γραπτέςειση- > 30 γήσειςαναφορικάμεταπρόσωπαπουπροτείνουνγιαδιο­ ρισμόως μέλητου Διοικητικού Συμβουλίου κάθεορισμέ­ νουνομικούπροσώπουδημοσίου δικαίου. 196 3 ΑΛΛ. 5 ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων Στυλιανίδης, Δ (β)Οι πιοπάνωεισηγήσεις δύνανταιναπεριλαμβάνουν και κατάλογοπροτεινόμενων για διορισμό προσώπωνγια τοΔιοικητικό Συμβούλιοκάθεορισμένου νομικού προσώ­ που δημοσίου δικαίου,οαριθμόςτωνοποίωνδενθαείναι μικρότερος των πέντε ούτε μεγαλύτερος των εννέα, που θα υποβάλλονται ξεχωριστά από κάθε πολιτικό κόμμα στη Βουλή. (γ)Οι διαβουλεύσεις αφορούντον Πρόεδρο, Αντιπρόε­ δρο και τα άλλα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου κάθε ορισμένου νομικούπροσώπουδημοσίου δικαίου. 10 (δ) Κατά την επιλογή και διορισμό του Προέδρου, Αντιπροέδρου καιμελών τωνΔιοικητικών Συμβουλίων με βάσητον παρόνταΝόμοτο Υπουργικό Συμβούλιολαμβά­ νει σοβαρά υπόψη και τις απόψεις και τις τυχόν γραπτές εισηγήσεις των εκπροσώπων των εις τη Βουλή πολιτικών 15 κομμάτων που υποβάλλονται σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος εδαφίουκαι μεριμνά για την κατάτοδυνα­ τόν εκπροσώπηση όλων των κομμάτων που εκπροσωπού­ νται στη Βουλή. Η σπουδαιότητα, ο τομέας δράσης του καθενός από τα ορισμένα νομικά πρόσωπα δημοσίου δι­ 20 καίου και η εκλογική δύναμη κάθε κόμματος στη Βουλή είναι κριτήρια τα οποία το Υπουργικό Συμβούλιο δύνα­ ται μεταξύ άλλων να λάβει υπόψη,αν κρίνει τούτο εύλο­ γο. 4. Ανεξάρτητα από τις διατάξεις των καθορισμένων νόμων(α) Ηθητεία του διοικητικού συμβουλίου ταυ καθενός από τα καθορισμένα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου θα είναι τριετής. (β)ΤοΥπουργικό Συμβούλιομεαιτιολογημένη απόφα­ ση του έχει εξουσία οποτεδήποτε να τερματίσειτο διορι30 σμό οποιουδήποτε μέλους του διοικητικού συαβουλίου οποιουδήποτε απότα νομικά πρόσωπα δημόσιο*δικαίου πουλειτουργούν μεβάσητουςκαθορισμένους νόθους. 197 Στυλιανίδης, Δ. ΡΙΚν. Καραγιώργη& άλλων

(1991)(γ) Κάθε μέλος οποιουδήποτε από τα διοικητικά συμ­ βούλια που λειτουργούν με βάσητους καθορισμένους νό­ μους έχει το δικαίωμα να υποβάλλει οποτεδήποτε ιδιό­ γραφηπαραίτησηπροςτο Υπουργικό Συμβούλιο.

1. Για τη σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος Νόμου συμπλήρωση του αριθμού των μελών των υφιστά­ μενων κατά τηνημερομηνία έναρξης της ισχύος του παρό­ ντος νόμου διοικητικών συμβουλίων οι σχετικές διαβου­ λεύσεις και η συμπλήρωση θα ολοκληρωθούν όχι αργότερααπότις31.10.
2. 5 10 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ("Αρθρο 2) Καθορισμένοι Νόμοι Συνοπτικός Τίτλος ΣχετικήΔιάταξη 1.ΟπερίΑναπτύξεως Ηλεκτρισμού Νόμος,Κεφ. 171,Α10/1960, 16/1960,24/1963,45/1969, 53/1977,31/
3. 15 Άρθρο 5/1) ι
4. Οπερί Υπηρεσίας Τηλεπικοινωνιών Νόμος,Κεφ. 302,Α20/1960, 34/1962,25/1963,54/
5. 3.Ο πφί Ραδιοφωνικού Ιδρύματος ΚύπρουΝόμος,Κεφ.300Α,46/1959, 20/196),Α21/1960,27/1961, 69/1961,26/1962,39/1963, 61/1972,52/1977,21/1979, 68/19Ϊ5,212/1987,284/1987, 198 20 Άρθρο 5

(1)2 5 3 ΑΛΛ. ΡΙΚ ν, Καραγιώργη & άλλων 9/1988. Στυλιανίδης, Δ Άρθρο 5

(1)10

1. Ο περί Κυπριακού Οργανισμού Αθλητισμού Νόμος, 41/1969, 22/1972,2/1973,51/1977, 79/1980,87/
2. Άρθρο 4

(1991)Νόμος,38/1973,59/1977, 28/1979,195/1986,20/1987, 62/1987. Άρθρο 5 11.Οπερί Αρχής Κρατικών Εκθέσεων Άρθρο 4

(1)Νόμος,93/1968,28/

1. 5 12.Οπερί ΚυπριακώνΠροτύπων και Ελέγχου ΠοιότηταςΝόμος,68/1975, 6/1977,16/
2. Άρθρο 6

(1)13.0 περί Ρυθμίσεως τηςΤροχαίας Μεταφοράς Νόμος,9/1982, 84/1984. Άρθρο 3

(2)10 14.Οι περί Αεροπορικών Μεταφορών (ΈκδοσιςΑδειών δι' Αεροπορικάς Υπηρεσίας) Κανονισμοί του 1948 -1968 Κανονισμός 5

(1)15.Οπερί Πολεοδομίαςκαι Χωροταξίας Νόμος90/1972, 56/

1. 15 Οι περίΠολεοδομίαςκαι Χωροταξίας (Πολεοδομικόν Συμδούλιον) Κανονισμοί του
2. (Κ.Δ.Π. 163/1973). Κανονισμός 5 16.0 περί Κυπριακού Οργανισμού Αναπτύξεως ΓηςΝόμος42/
3. 200 Άρθρο 5

(1)20 3ΑΛΛ. ΡΙΚ ν.Καραγιώργη& άλλων Στυλιανί&ης, Δ 17.Οπερί Οργανισμού Χρηματοδοτήσεως ΣτέγηςΝόμος,43/1980,18/1982. Άρθρο 6

(1)19.Οπερί Πολιτικής Αμύνης Νόμος του 1964,42/1964,48/

1. 10 Οιπερί Πολιτικής Αμύνης Γενικοί Κανονισμοί
2. (Κ.Δ.Π.104/1966). Κανονισμός 6

(1)201 Στυλιανίδης, Δ. ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων

(1)202