(1991)15Μαρτίου 1991 [Α.ΛΟΙΖΟΥ, ΠΡ., ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, ΣΤΥΛΙΑΝΙΔΗΣ,ΠΙΚΗΣ,ΠΑΠΑΔΟ ΠΟΥΛΟΣ,ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ,ΠΟΠΑΤΖΗΣ,ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, ΝΙΚΗ ΤΑΣ, ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,ΔΛηές] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ140ΤΟΥΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣΤΗΣΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Αιτητής, ν. ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ, Καθ' ων ηαίτηση. (ΑναφοράΑρ. 4/90). Συνταγματικό Δίκαιο — Σύνταγμα — Άρθρα 40 και 64— Εξαντλητι κή η απαρίθμιση των προϋποθέσεων εκλογιμότητας των πολιτών στα αξιώματα τον Προέδρου της Δημοκρατίας και του βουλευτή αντίστοιχα — Ερμηνεία των προϋποθέσεων. Ο Περί Πραξικοπήματος (Ειδικαί Διατάξεις) (Τροποποιητικός) 5 Νόμος τον 1990— Καθιερώνει νέοκώλυμα εκλογιμότητας τροπο ποιώντας τις οικείες συνταγματικές διατάξεις — Η συμμετοχή στην πραξικοπηματική κυβέρνηση από μόνη της δεν ικανοποιεί τις προϋποθέσεις τωνπαραγράφων 40(γ)και 64(γ)του Σύνταγματος — Οι νομοθετικές προβλέψεις και διαπιστώσεις δεν μπορονν \Q να υποκαταστήσουν την καταδίκη ή απόφαση αρμόδιου δικαστη ρίου. Συνταγματικό Δίκαιο — Δίκαιο της ανάγκης — Αποτελεί στην Κύπρο πηγή συνταγματικού δικαίου και εφαρμόζεται επί αδυνα μίας λειτουργίας των συνταγματικών διατάξεων — Οπερί Πραξι- 15 κοπήματος (Ειδικαί Διατάξεις) (Τροποποιητικός) Νόμος τον 1990 δενμπορεί να δικαιολογηθεί με τοΔίκαιο τηςΑνάγκης—Η ποινι κή δίωξη των πραξικοπηματιών για συναφή ποινικά αδικήματα κατά παράβαση του Ποινικού Κώδικα ήταν πάντοτε και παραμέ νει ανοικτή (Βλ. Η Δημοκρατία ν. Νικολάου Σαμψών
(1977)2 20 Α.Α.Δ. 1)και συνιστά την εναλλακτική της παρέκκλισης από το Σύνταγμα θεραπεία — Αντισυνταγματικός άρα ο εν λόγω νόμος ως αντίθετος και ασύμφωνος με τις διατάξεις τωνΆρθρων 40 και 64καικατ'επέκταση τονΆρθρον 179 του Συντάγματος. Την παρούσα αναφορά καταχώρισε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, με βάσητο Αρθρο 140 του Συντάγματος, προς Γνωμάτευση 252 25 3 Α.Α.Δ. Πρ.Δημοκρατίαςν.Βουλής Αντυιρ. κατά πόσο ο Περί Πραξικοπήματος (Ειδικαί Διατάξεις) (Τροπο ποιητικός) Νόμος του 1990 ευρισκόταν σε αντίθεση ή ήταν ασύμφωνος μ£ τις διατάξεις των Αρθρων 40,64 και 179 τουΣυντάγμα τος. 5 10 Με τον υπό κρίση Νόμο το άρθρο4 του Περί Πραξικοπήματος (Ειδικαί Διατάξεις) Νόμου του 1975 τροποποιούνταν μ£την προ σθήκη πρόνοιας περί στερήσεως του δικαιώματος του εκλέγεινκαι εκλέγεσθαι στις Προεδρικές, Βουλευτικές κλπ. εκλογές, των μελών τηςπραξικοπηματικής(του 1974) κυβερνήσεως. Ως εκ'του περιεχομένου των συνταγματικών διατάξεων η επιχειρηματολογία περιορίστηκε στην εξέταση του μέρους εκείνου του Νόμου που αφορούσε το δικαίωματου εκλέγεσθαι στο αξίωμα του Προέδρουτης Δημοκρατίαςκαιτου Βουλευτή. Το Ανώτατο Δικαστήριο κρίνοντας τον επίδικο νόμο ως αντι συνταγματικό γνωμοδότησε: 1.Τα Αρθρα 40 και 64 του Συντάγματος καθορίζουν τις προϋ ποθέσεις εκλογιμότητας για το αξίωμα του Προέδρου της Δημο κρατίας καιτου Βουλευτήαντίστοιχα. 20 Η διατύπωση και των δύο άρθρων του Συντάγματος είναι σαφής. Σ' αυτά απαριθμούνται εξαντλητικά οι προϋποθέσεις εκλογιμότητας για τα αντίστοιχα αξιώματα. Είναι φανερό ότι αποτελεί προϋπόθεση στέρησης της εκλογιμότητας ενός πολίτη:(α)Ηκαταδίκηγιααδίκημαατιμωτικόήηθικήςαισχρότητας,ή (β) Ηστέρησητης εκλογιμότητας κατόπιν απόφασηςαρμόδιου δικαστηρίου ένεκαοποιουδήποτε εκλογικού αδικήματος. OQ 35 ^ 4 υ Απαιτούν δηλαδήοι συνταγματικές διατάξειςστην πρώτηπερί πτωση καταδίκη για αδίκημα που εμπίπτει στις κατηγορίες που αναφέρονται σ' αυτές, και στη δεύτερη στέρηση εκλογιμότητας μετά από απόφασηαρμόδιου δικαστηρίου για εκλογικό αδίκημα. Ο όρος "καταδίκη"που βρίσκεται στα πιο πάνω άρθρα σημαίνει καταδίκηαπό αρμόδιο δικαστήριο το οποίο ασκεί ποινικήδικαιο δοσία (βλέπε The Attorney-General v. Geoighiou
(1984)2 C.L.R. 251). 2. Ο κρινόμενος Νόμος καθιερώνει νέο κώλυμα εκλογιμότητας με αποτέλεσμα να τροποποιούνται οι συνταγματικές διατάξεις με την προσθήκη νέων προϋποθέσεων εκλογιμότητας, πράγμααντίθε το προς τις ρητέςκαισαφείς πρόνοιες των άρθρωναυτών. Στην προκειμένη περίπτωση οι διατάξεις του κρινόμενου Νόμου δεν αποτελούν καταδίκη ούτε και στέρηση εκλογιμότητας από αρμόδιο δικαστήριο και εκλογικό αδίκημα. Η δε συμμετοχή στην πραξικοπηματικήκυβέρνηση από μόνη τηςδεν ικανοποιεί τις προϋποθέσεις των παραγράφων40(γ) και 64(γ) του Συντάγματος 253 Πρ.Δημοκρατίας ν.ΒουλήςΑντιπρ.
(1991)που εκτίθενται πιοπάνω. ΟιΝομοθετικές προβλέψεις και διαπι στώσεις δεν μπορούν ναυποκαταστήσουν την καταδίκηή απόφα σηαρμόδιου δικαστηρίου. Περαιτέρω ο κρινόμενος Νόμος δεν μπορεί να δικαιολογηθεί c με το Δίκαιο τηςΑνάγκης το οποίου, σύμφωνα μετη νομολογία μας (Attorney-General of the Republic v. Ibrahim and Others ,1964 C.L.R. 195), αποτελεί στην Κύπρο πηγή συνταγματικού δικαίου και εφαρμόζεται όταν υπάρχει επιτακτικήανάγκη ήεξαιρετική πε ρίσταση και δενυπάρχει άλληθεραπείαεκτός απότηθεραπείατης 10 κατ' ανάγκη παρέκκλισης από το Σύνταγμα του οποίου οι διατά ξεις δεν μπορούν να λειτουργήσουν. Δεν μπορεί βάσιμα ναπροβληθεί ο ισχυρισμός ότιδενυπήρχε άλλη θεραπεία από την κατ'ανάγκηπαρέκκλιση απότοΣύνταγμα με την ψήφιση του επίδικου Νόμου. Ηποινική δίωξη των πραξι κοπηματιών για συναφή ποινικά αδικήματα κατά παράβαση του Ποινικού Κώδικα, ήταν πάντοτε καιακόμη είναι ανοικτή, αρκεί ναυπήρχε ηπολιτική βούληση για τοσκοπό αυτό. Δεν υπήρχεδε οποιοδήποτε άλλο νομικό κώλυμα. Στην υπόθεση Δημοκρατία ν. Νικολάου Σαμψών
(1977)2Α.Α.Δ. 1, αποφασίστηκε ότιη εξαγγε λία αμνηστίας από τον Πρόεδρο τηςΔημοκρατίας στο λόγοτου της 7ηςΔεκεμβρίου, 1974, δεναποτελεί κώλυμα ποινικής δίωξης γιατί δε θεσπίστηκε απότη Βουλήτων Αντιπροσώπων οποιαδήπο τε νομοθεσία που να δίδει την απαιτούμενη νομική ισχύ σετέτοια αμνηστία καιοι διατάξεις τουΠοινικού Κώδικα δεν κατέστησαν ανενεργείς. 15 20 25 3. Για τους πιο πάνωλόγους οκρινόμενος Νόμος,σεόση έκτα ση αναφέρεται στοδικαίωμα εκλογιμότητας για τααξιώματα του Προέδρου τηςΔημοκρατίας και Βουλευτή, είναι αντισυνταγματι κός ωςαντίθετος και ασύμφωνος μετιςδιατάξεις των Αρθρων 40 30 και 64 καικατ'επέκταση του άρθρου 179 τουΣυντάγματος. Τρία μέλη του Δικαστηρίου, συμφωνώντας μετηνπερί αντι συνταγματικότητας κρίση τηςπλειοψηφίας, εξέδωσαν ιδίαν από φαση μεδιάφορο σκεπτικό. 35 Γνωμάτευσηωςανωτέρω. Αναφερόμενες υποθέσεις: Attorney-General v. Georghiou
(1984)2 C.LM.25V Attorney-General v. Ibrahim, 1964C.L.R. 195· Δημοκρατία v.Σαμψών
(1977)2Α.Α.Δ. V Board for Registration of Architects and Civil Engineers v. Kyriakides
(1966)3C.L.R. 64QP.l.K. καιάλλοι v.Καραγιώργη καιάλλου
(1991)3ΑΛΛ. 159' 254 ^ 3ΑΛΛ, Πρ.Δημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντιπρ. Λιασή ν.Γενικού Εισαγγελέα
(1975)3ΑΛΛ. 558Pavlouv. Attorney-General
(1979)1 J.S.C. 172· Cosma v.Attorney-General
(1980)1 J.S.C. 31· Righa v.Attorney-General
(1980)1 J.S.C. 945 Anastassiouv.Demetriou
(1981)1C.LJi. 589Πρόεδρος τηςΔημοκρατίας v.Βουλής τωνΑντιπροσώπων
(1985)3 ΑΛΛ. 2224Aloupas v.NationalBankofGreece
(1983)1C.L.R.55· Papons v.NationalBankofGreece
(1986)1C.LJi.578. .> * \ \ 10 Αναφορά. Αναφορά απότον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στο Ανώ τατο Δικαστήριο για γνωμάτευση κατά πόσο ο Περί Πρα ξικοπήματος (Ειδικαί Διατάξεις) (Τροποποιητικός) Νόμος του 1980 ευρίσκεται σε αντίθεση ή είναι ασύμφω15 νος προς τις διατάξεις των Αρθρων 40, 64 και 179 του Συ ντάγματος. . 2( * Μ. Τριανταφυλλίδης, Γενικός Εισαγγελέας της Δημο κρατίας, με Λ. Λονκαΐδη, Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Τ. Πολνχρονίδου (Δνίς), Δικηγόρος της Δημοκρατίας Α και Α. Δημητριάδου (Δνίς), Δικηγόρο της Δημοκρατίας, για τον αιτητή. Ε. Ευσταθίου με Κ. Χρυσοστομίδη, Κ. Καμένο και Κ. Ευσταθίου, για τους καθ' ων η αίτηση. Cur. adv. vult. 25 Α. ΛΟΙΖΟΥ, Πρ.: Την 1η Νοεμβρίου, 1990, ο Πρόε δρος της Δημοκρατίας καταχώρησε στο Ανώτατο Δικα στήριο, με βάσητο Άρθρο 140 του Συντάγματος,την Ανα φορά αυτή για Γνωμάτευση κατά πόσο ο Περί Πραξικοπήματος (Ειδικαί Διατάξεις) (Τροποποιητικός) 30 Νόμος του 1990 ευρίσκεται σε αντίθεση ή είναι ασύμφωνος με τις διατάξεις των Άρθρων 40, 64 και 179 του Συ255 Α. Λοΐζου, Πρ. Πρ.Δημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντιπρ.
(1991)ντάγματος. Ταγεγονότα πουπροηγήθηκαντηςΑναφοράς έχουν:ΗΚοινοβουλευτική ΟμάδατουΣοσιαλιστικού Κόμμα τος ΕΔΕΚ κατάθεσε Πρόταση Νόμου τιτλοφορούμενη "Νόμος Τροποποιών τον Περί Πραξικοπήματος (Ειδικαί Διατάξεις)Νόμοτου 1975", η οποίαδημοσιεύτηκε στοΠα ράρτημα Έκτο της Επίσημης Εφημερίδας της Δημοκρα τίας στις 16Φεβρουαρίου, 1990. 5 ΗΠρότασηαυτήΝόμουσυνοδευόταν απόαιτιολογική έκθεση η οποία αναφερόταν στο ομόφωνο ψήφισμα της 10 Βουλήςτων Αντιπροσώπων της30ηςΟκτωβρίου, 1974, με το οποίο καταδικαζόταν το πραξικόπημα της 15ης Ιου λίου, 1974, και εκαλείτο ηΚυβέρνηση ναπροσάψει κατη γορίες εναντίον των πρωτεργατών του πραξικοπήματος στην προδοσία της χώρας τους και οι οποίοι συνέχιζαν τις απαράδεκτεςεκδηλώσεις τους εναντίον του Κράτους. 15 Η αιτιολογική έκθεσηπροσθέτει ότι ήταν επαρκήςαιτιο λογία για την υποστήριξη της Πρότασης Νόμου το γεγο νός ότι τίποτε δεν είχε γίνει από κυβερνητικής πλευράς, παράτοπιο πάνωομόφωνοψήφισμα,αλλά αντίθετα μέλη της πραξικοπηματικής κυβέρνησης εμφανίζονται στο πο- 20 λιτικό προσκήνιο και διεκδικούν θέσηστην πολιτική ζωή τουτόπου. Η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Νομικών μελέτησε την πιο πάνω ΠρότασηΝόμουσε συνεδρίες της που πράγμα- ^ς τοποιήθηκαν στις 30 Αυγούστου, 1990, 27 Σεπτεμβρίου, 1990, και 8 και 15 Οκτωβρίου, 1990, και αποφάσισε με πλειοψηφία να εισηγηθεί στη Βουλή των Αντιπροσώπων τηνψήφισητης σεΝόμο. ΗΈκθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών αναφέρεται σε γραπτήγνωμάτευση του Γενικού Εισαγγε- 30 λέα, ημερομηνίας 25 Σεπτεμβρίου, 1990, στην οποία τονί ζεται ότι στο μέτρο πουο Νόμος αυτόςστερείτοδικαίω ματουεκλέγεσθαι σεΠροεδρικές και Βουλευτικές εκλογές στα μέλητης ' πραξικοπηματικής κυβέρνησης' που ορίζε256 3 ΑΛΛ. 5 Πρ.Δημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντιπρ. Α. Λοΐζου, Πρ. ται με το Άρθρο 2 του Περί Πραξικοπήματος (Ειδικαί Διατάξεις) Νόμου του 1975 (Νόμος αρ.57 του 1975) δεν μπορεί να θεσπισθεί έγκυρα από συνταγματικής άποψης γιατίπρόκειταιπερίπροσθήκηςπροϋπόθεσης εκλογιμότηταςσταΆρθρα 40και64του Συντάγματος. Η Έκθεσητης Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών περιέχει τιςθέσειςτωνμελώντης. Ο κ. Ευσταθίου εκ μέρους της ΕΔΕΚ επικαλέσθηκε JQ προς υποστήριξη της θέσης του την ανάγκη σεβασμού της συνταγματικής τάξης,τον άγραφοεθιμικό κανόνα ναμην επικαλούνται το Σύνταγμαόποιοι το καταλύουν καιανέ φερεότι το Σύνταγμαδενκαθορίζειεξαντλητικά τακωλύ ματατουεκλογικού δικαιώματος. Ο κ. Χριστοφίδης για το Δημοκρατικό Συναγερμότάχθηκε εναντίον της ψήφισης της Πρότασης Νόμου γιατί θεωρούσε πως έκδηλα παραβιάζει το Σύνταγμα και τις Διακηρύξεις καιΔιεθνείς Συμβάσειςγιαανθρώπινα δικαι ώματα. Η Πρόταση Νόμου ουσιαστικά επιβάλλει ποινή χωρίς δίκηπαραβιάζονταςκάθεέννοια δικαιοσύνης. Επί20 σης αυτή αντιστρατευται τη θεμελιακή πολιτική του ΔΗ.ΣΥ. γιαλήθη. ^ ? . Οι Βουλευτές του ΔΗ.ΚΟ., Μέλητης Επιτροπής, με εξαίρεση το Βουλευτή κ. Ανδρέα Παναγιώτου, τόνισαν πως η σαφής και σταθερή θέση του ΔΗ.ΚΟ υπαγορεύει την υποστήριξη της Πρότασης Νόμου. Ο Βουλευτής του ΔΗ.ΚΟ. κ. Α. Παναγιώτου μεγραπτήδήλωση υποστήριξε ότι η ΠρότασηΝόμουη οποίαείχεπολιτικήπτυχήκαι ση μασία,ήτανπροφανώς αντισυνταγματική. Ο Κοινοβουλευτικός Εκπρόσωπος τουΑΚΕΛ, κ. Πουμπουρής, ανέφερε ότι το κόμμα του θατοποθετηθεί υπέρ 30 της Πρότασης Νόμου, γιατί θεωρεί αναγκαίατη νομοθετι κήρύθμιση τουθέματος. Υποστήριξε ότι το συζητούμενο θέμα δεν είναι μόνο νομικό αλλάκαιπολιτικό -θέμαηθι κής τάξης και απόδοσης δικαιοσύνης στο λαό από τη Βουλή, που έχει υποχρέωση ναπροστατεύει τηΔημοκρα257 Α. Λοΐζου, Πρ. Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντιπρ.
(1991)τία. ΗλήθηπουεξήγγειλεοΑρχιεπίσκοπος Μακάριοςτο 1974 ήταν μια πράξηπου ανταποκρινότανστις συνθήκες της εποχής χωρίς αυτόνασημαίνει ότι αναγνώριζε τοδι καίωμα στους πραξικοπηματίες να αναλαμβάνουνδημό σιααξιώματα. Οκ. Παπαπέτρου,δήλωσεότι το ΑΔΗΣΟΚ θαψήφιζε τηνΠρότασηΝόμου, γιαναδοθείτοπολιτικό μήνυμαστο λαό ότι είναι ανεπίτρεπτο οι εγκληματίες και οι υπεύθυ νοι των δεινών του τόπου να αναλαμβάνουν δημόσια αξιώματα.Πρόσθεσε, ότι η πολιτική της λήθης τουΑρχιε πισκόπου Μακαρίουήτανμιαπροσπάθεια ναδιασωθεί η ενότητα του λαού και να αποφευχθούν οι πράξεις αντεκ δίκησης. Στις 18Οκτωβρίου, 1990, η Βουλή των Αντιπροσώπων ψήφισε τον κρινόμενο Περί Πραξικοπήματος (Ειδικαί 15 Διατάξεις) (Τροποποιητικό) Νόμο του 1990 (το κείμενο τουΝόμουεπισυνάπτεται). ΗΒουλή τωνΑντιπροσώπων στις 19Οκτωβρίου, 1990 κοινοποίησε τονπιο πάνωΝόμοστον ΠρόεδροτηςΔημο κρατίαςγια έκδοσησύμφωνα μετοΆρθρο52 του Συντάγ- ~η ματος. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας,όπως αναφέρεται στην έκθεσητων γεγονότων της Αναφοράς, επικροτεί τοπνεύ μακαιτοσκοπότουκρινόμενου Νόμου. Ωστόσοκαταχώ ρησε την παρούσα Αναφορά, με βάση το Άρθρο 140 του Συντάγματος, για ν' αποφασίσει το Ανώτατο Δικαστήριο 25 τελεσίδικα τοθέματης αμφισβητούμενης συνταγματικότη τας του επίδικου Νόμου,χωρίς να τον αναπέμψειπροη γουμένως στη Βουλή των Αντιπροσώπων, δυνάμει του Άρθρου 51 τουΣυντάγματος. Μετον υπό κρίση Νόμοτο Άρθρο4 του Περί Πραξι- 30 κοπήματος (Ειδικαί Διατάξεις) Νόμου του 1975 τροπο ποιήθηκε με την απάλειψη στο τέλος του της τελείας και τηςπροσθήκης της ακόλουθηςφράσης:258 5 3 ΑΛΛ. Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντιπρ. Α. Λοΐζου, Πρ. "τα μέλη αυτής στερούνται του δικαιώματος του εκλέ γειν και εκλέγεσθαι εις τας Προεδρικάς, Βουλευτικός, Δημοτικάςκαι Κοινοτικός εκλογάς". Τα Άρθρα 40 και 64 του Συντάγματος αφορούν το δι5 καίωματου εκλέγεσθαι μόνο, και ως εκ τούτου η επιχειρη ματολογία περιορίστηκε στην εξέταση του μέρους εκείνου του Νόμου που αφορά το δικαίωμα του εκλέγεσθαι στο αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας και του Βουλευ τή. Το Ανώτατο Δικαστήριο ερεύνησε το θέμα που τέθηκε 20 υπό την κρίση του και ηομόφωνη Γνωμάτευση της πλειο ψηφίας των Μελών του (Α.Ν. Λοΐζου Πρόεδρος, και Δι καστές Δ. Δημητριάδης, Δ. Στυλιανίδης, Γ. Παπαδόπου λος, Χρ. Χατζητσαγγάρης, Γ. Πογιατζής και Γ. Χρυσοστομής)είναι ηακόλουθη:^ Τα Άρθρα 40 και 64 του Συντάγματος καθορίζουν τις προϋποθέσεις εκλογιμότητας για το αξίωμα του Προέ δρουτης Δημοκρατίας καιτου Βουλευτή αντίστοιχα. Το Άρθρο40 προβλέπει:- 20 "Πας τις δικαιούται να θέσηυποψηφιότητα προς εκλογήν αυτού ως Προέδρου ή ως Αντιπροέδρου της Δημοκρατίας, εφ'όσον κατά τον χρόνον της εκλογής: (α)είναι πολίτης της Δημοκρατίας, (β) συνεπλήρωσε το τριακοστόν πέμπτον έτος τηςηλικίας αυτού, (γ) δεν έχεικαταδικασθήκατά την ημέραν της ενάρ ξεως ισχύος του Συντάγματος ή μετ' αυτήν δι' αδίκημα ατιμωτικόν ή ηθικής αισχρότητος ή δεν έχει στερηθή της εκλογιμότητος κατόπιν αποφάσεως αρμοδίου δικα στηρίου ένεκα οιουδήποτε εκλογικού αδικήματος, και τέλος 30 (δ) δεν πάσχη εκ διανοητικής νόσου καθιστώσης τούτον ανίκανον να ασκήση τα καθήκοντα του Προέ δρου ήτου Αντιπροέδρου της Δημοκρατίας." 259 Α. Λοΐζου, Πρ. Πρ.Δημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντιπρ.
(1991)ΤοΆρθρο64προβλέπει:"Παςτις δικαιούταιναυποβάλη υποψηφιότηταβου λευτού,εφ'όσονκατάτονχρόνοντηςεκλογής: . (α)είναιπολίτης τηςΔημοκρατίας, (β)έχει συμπληρώσει το εικοστόν πέμπτον έτος της ηλικίας αυτού, 5 (γ)δεν έχεικαταδικασθή κατάτην ημέραντηςενάρ ξεως ισχύος του Συντάγματοςήμετ' αυτήνδι' αδίκημα ατιμωτικόν ή ηθικής αισχρότητος ή δεν έχει στερηθή της εκλογιμότητος κατόπιναποφάσεως αρμοδίουδικά- JQ στηρίου λόγωοιουδήποτεεκλογικού αδικήματος, και (δ) δεν πάσχει εκ διανοητικής νόσου καθιστώσης αυτόανίκανονναασκήσητακαθήκοντατουωςβουλευ τού." Ηδιατύπωσηκαιτων δύοπιο πάνωΆρθρων του Συ- ^ ντάγματοςείναισαφής.Σ'αυτάαπαριθμούνταιεξαντλητι κά οι προϋποθέσεις εκλογιμότητας για τα αντίστοιχα αξιώματα. Είναι φανερόότι αποτελεί προϋπόθεσηστέρη σηςτηςεκλογιμότητας ενόςπολίτη:(α)Η καταδίκη γιααδίκημαατιμωτικόή ηθικήςαισ- 20 χρότητας, ή (β)Η στέρησητης εκλογιμότητας κατόπιναπόφασης αρμόδιου δικαστηρίου ένεκα οποιουδήποτε εκλογικού αδικήματος.Απαιτούν δηλαδή οι συνταγματικέςδιατά ξεις στην πρώτηπερίπτωσηκαταδίκηγια αδίκημα που εμπίπτει στις κατηγορίες που αναφέρονται σ' αυτές, και στη δεύτερηστέρησηεκλογιμότητας μετάαπό από φαση αρμόδιου δικαστηρίου για εκλογικό αδίκημα.Ο όρος "καταδίκη"που βρίσκεται στα πιο πάνωάρθρα σημαίνει καταδίκηαπόαρμόδιο δικαστήριο το οποίο ασκείποινικήδικαιοδοσία (βλέπε TheAttorney-General 30 v.Georghiou
(1984)2 CL.R. 251). 260 3ΑΛΛ. 5 ^ 15 2 0 Πρ.Δημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντιπρ. Α. Λοΐζου,Πρ. Οκρινόμενος Νόμοςκαθιερώνεινέοκώλυμα εκλογιμό τητας με αποτέλεσμα να τροποποιούνται οι συνταγματι κές διατάξεις μετηνπροσθήκηνέων προϋποθέσεων εκλο γιμότητας, πράγμα αντίθετο προς τις ρητές και σαφείς πρόνοιεςτωνΆρθρωναυτών. Στηνπροκειμένη περίπτωσηοι διατάξειςτου κρινόμε νου Νόμου δεν αποτελούν καταδίκη ούτε και στέρηση εκλογιμότητας από αρμόδιοδικαστήριογιαεκλογικόαδί κημα. Η δε συμμετοχή στην πραξικοπηματικήκυβέρνηση απόμόνητης δεν ικανοποιείτις προϋποθέσεις τωνπαρα γράφων 40(γ) και 64(γ) του Συντάγματοςπου εκτίθενται πιο πάνω.Οι Νομοθετικές προβλέψεις και διαπιστώσεις δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την καταδίκηήαπόφα σηαρμόδιουδικαστηρίου. Περαιτέρωοκρινόμενος Νόμοςδεν μπορεί να δικαιο λογηθεί μετο Δίκαιο της Ανάγκης το οποίο,σύμφωνα με τη νομολογία μας (Attorney-General of the Republic v. Ibrahim and Others,1964 C.L.R. 195), αποτελεί στην Κύπρο πηγή συνταγματικού δικαίου και εφαρμόζεται όταν υπάρχει επιτακτικήανάγκηή εξαιρετική περίσταση καιδενυπάρχειάλληθεραπείαεκτός απότηθεραπεία της κατ'ανάγκηπαρέκκλισης απότο Σύνταγμα τουοποίου οι διατάξειςδενμπορούννα λειτουργήσουν. Δεν μπορεί βάσιμαναπροβληθεί ο ισχυρισμός ότιδεν υπήρχε άλλη θεραπείαπαρά απότην κατ'ανάγκη παρέκ25 κλίση από το Σύνταγμα με την ψήφιση του επίδικου Νόμου.Ηποινικήδίωξητων πραξικοπηματιών γιασυνα φή ποινικάαδικήματακατά παράβασητου ΠοινικούΚώ δικα, ήταν πάντοτε και ακόμη είναι ανοικτή, αρκεί να υπήρχεη πολιτική βούληση γιατο σκοπόαυτό.Δενυπήρ3ο χεδεοποιοδήποτεάλλονομικό κώλυμα. Στηνυπόθεση Η Δημοκρατία ν.ΝικολάουΣαμψών
(1977)2Α.Α.Δ. 1, απο φασίστηκε ότι η εξαγγελία αμνηστίας από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίαςστο λόγο του της 7ης Δεκεμβρίου, 1974, _ δεναποτελείκώλυμαποινικήςδίωξηςγιατίδεθεσπίστηκε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων οποιαδήποτε νομοθε σία που να δίδει την απαιτούμενηνομική ισχύ σε τέτοια 261 Α. Λοΐζου, Πρ. Πρ.Δημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντιπρ.
(1991)αμνηστία και οι διατάξεις τουΠοινικού Κώδικα δεν κατέ στησαν ανενεργείς. Για τους πιο πάνωλόγους ο κρινόμενος Νόμος, σε όση έκταση αναφέρεται στο δικαίωμα εκλογιμότητας για τα αξιώματα του Προέδρου της Δημοκρατίας και Βουλευτή, είναι αντισυνταγματικός ως αντίθετος και ασύμφωνος με τις διατάξεις των Άρθρων 40 και 64 και κατ' επέκταση του Άρθρου 179 του Συντάγματος. Η παρούσα Γνωμάτευση κοινοποιείται σύμφωνα με το Άρθρο 140.2 του Συντάγματος στον Πρόεδρο της Δημο κρατίας και στη Βουλή των Αντιπροσώπων. 10 "ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ ΠΟΥ ΤΙΤΛΟΦΟΡΕΙΤΑΙ ΝΟΜΟΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΩΝ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑΤΟΣ (ΕΙΔΙΚΑΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ)ΝΟΜΟΤΟΥ 1975". Συνοπτικός τίτλος 57 του 1975 Τροποποίηση του άρθρου 4 του βασικού νόμου.
- ΟπαρώνΝόμος θααναφέρεταιως ο περί Πραξικοπήματος (Ειδικαί Διατά ξεις) (Τροποποιητικός) Νόμος του 1990 και θα διαβάζεται μαζί με τον περί Πραξικοπήματος (Ειδικαί Διατά ξεις) Νόμο του 1975 (που στο εξής θα αναφέρεται ως ο "βασικός νόμος") και ο βασικός νόμος και ο παρών Νόμος θα αναφέρονται μαζί ως οι περί Πρα ξικοπήματος (Ειδικαί Διατάξεις) Νόμοι του 1975 και
- • 15 20 25
- Το άρθρο 4 του βασικού νόμου τρο ποποιείται με την απάλειψη στο τέλος του, της τελείας και προσθήκης της ακόλουθης φράσης: "τα μέληαυτής στερούνται του δικαιώ ματος του εκλέγειν και εκλέγεσθαι εις τας Προεδρικάς, Βουλευτικός, Δημοτικάςκαι Κοινοτικάς εκλογάς". 262 30 3 ΑΛΛ. Πρ.Δημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντιπρ. ΠΙΚΗΣ Δ.: Η απόφαση που θα εκδοθεί, ετοιμάστηκε καισυντάχθηκε απότους Δικαστές Νικήτα,Αρτεμίδη, και εμένα. ΠΙΚΗΣ,Δ.: Ηαπόφασητου Δικαστηρίου ως προς τη συνταγματικότητα του κρινόμενου νόμου είναι ομόφωνη. Η γνωμάτευση μας,βάσει του άρθρου 140 τουΣυντάγμα τος,είναι ότι οΠερίΠραξικοπήματος(ΕιδικαίΔιατάξεις) (Τροποποιητικός) Νόμοςτου 1990, στην έκταση πουανα φέρεται στο δικαίωμα του εκλέγεσθαι στα αξιώματα του Προέδρου τηςΔημοκρατίαςκαιτου Βουλευτή, είναι αντι ι η συνταγματικός επειδή αντιβαίνει και έρχεται σε αντίθεση με τις διατάξεις των άρθρων40 και 64 τουΣυντάγματος, πουκαθορίζουν,αντίστοιχα,ταπροσόντα γιαεκλογή στα δύο αυτά Πολιτειακά αξιώματα. Οι λόγοι για τους οποίους καταλήγουμε σ' αυτό το συμπέρασμα, είναι οι 15 εξής: 5
- Το κείμενο των διατάξεων των άρθρων 40 και 64 είναι πανομοιότυπο, με μόνη διαφορά την αναφορά,στο αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας,και του Βουλευ τή, αντίστοιχα,και τη διαφορετικήηλικία που προβλέπε20 ται για εκλογήστα δύο αξιώματα. Οι διατάξεις των άρ θρων 40 και 64 καθορίζουν εξαντλητικά, τόσο τις προϋποθέσεις για εκλογιμότητα, όσο και τις συνθήκες κάτωαπότις οποίες οπολίτης εκπίπτει τουδικαιώματος του εκλέγεσθαι στα αξιώματα του Προέδρου της Δημο25 κρατίαςκαιτου Βουλευτή. Τοάρθρο40τουΣυντάγματοςπροβλέπει: "Πάς τις δικαιούται να θέση υποψηφιότητα προς εκλογήν αυτού ως Προέδρου ή ως Αντιπροέδρου της Δημοκρατίας,εφ' όσον κατάτονχρόνον της εκλογής: 30 (α)είναιπολίτης τηςΔημοκρατίας, (β) συνεπλήρωσε το τριακοστόν πέμπτον έτος της ηλικίας αυτού, 263 Πικής,Δ. Πρ.Δημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντιπρ.
(1991)(γ) δεν έχει καταδικασθή κατάτην ημέραν τηςενάρ ξεως ισχύος του Συντάγματοςή μετ'αυτήνδι' αδίκημα ατιμωτικόν ή ηθικής αισχρότητος ή δεν έχει στερηθή τηςεκλογιμότητος κατόπιναποφάσεωςαρμοδίου δικα στηρίου ένεκα οιουδήποτε εκλογικού αδικήματος,και τέλος 5 (δ) δεν πάσχη εκ διανοητικής νόσου καθιστώσης τούτον ανίκανον να ασκήση τα καθήκοντα του Προέ δρουήτου Αντιπροέδρου τηςΔημοκρατίας". Οι εισαγωγικές διατάξειςτων άρθρων 40και64 "Πάς ίο τις δικαιούται να θέση υποψηφιότητα", περιλαμβάνουν χωρίς διάκρισηκάθεάτομοπουέχειταπροσόντα που κα θορίζονται στην παράγραφο (α) πολίτης της Δημοκρα τίας, και παράγραφο (β) ο οποίος έχει συμπληρώσει το προβλεπόμενο όριο ηλικίας (το 25ο για το αξίωμα του 15 Βουλευτή, και το 35ο για το αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας). Μετην ίδιαβεβαιότητα,καθορίζεται στις παραγράφους (γ) και (δ) των ίδιων άρθρων του Συντάγ ματος,πότεοπολίτης χάνειτοδικαίωματου εκλέγεσθαι. 2. Η παράγραφος (γ)των άρθρων40 και 64 προβλέπει 20 ότι, πολίτης ο οποίος έχει τα προσόντα που καθορίζουν οι παράγραφοι(α)και (β),εκπίπτει του δικαιώματος του εκλέγεσθαι αν, μεταξύ άλλων, καταδικασθεί για αδίκημα ατιμωτικό ή αδίκημα που ενέχει το στοιχείο της ηθικής αισχρότητας. Οκρινόμενος νόμος προβλέπει την έκπτωση 25 από το δικαίωμα του εκλέγεσθαι για λόγους άλλους από εκείνους πουκαθορίζουν ταάρθρα 40 και 64 τουΣυντάγ ματος. Μετην Αναφορά του Προέδρου επιζητείται ηγνωμά τευσητου Ανωτάτου Δικαστηρίου βάσει του άρθρου 140, 30 κατά πόσο οι πρόνοιες του νόμου εναρμονίζονται με το Σύνταγμα ή έρχονται σε αντίθεση ή είναι ασύμφωνες με αυτό, οπόταν ο νόμος δεν εκδίδεται και δεν περιέρχεται στη σφαίρα του δικαίου. Οέλεγχος της συνταγματικότη τας των νόμων, βάσει του άρθρου 140, δημιουργεί προλη- 35 πτικό μηχανισμό ελέγχου της συνταγματικότητας τους, 264 3 ΑΛΛ. Πρ.Δημοκρατίας ν.ΒουλήςΑντιπρ. Πικής, Δ. έτσι ώστε να εξασφαλίζεται ηένταξη της νομοθεσίαςστα συνταγματικάπλαίσια. 3.Τοπεδίο ελέγχου τηςσυνταγματικότητας των νόμων περιορίζεται εξ αντικειμένου στη διαπίστωση κατά πόσο 5 υπάρχει ήόχισύγκρουση μεταξύ των προνοιών τουελεγ χόμενου νόμου καιτων σχετικών διατάξεων τουΣυντάγ ματος.Αυτόεπιτυγχάνεται μετην αντιπαραβολή των κρι νόμενων προνοιών της νομοθεσίας και των σχετικών 10 διατάξεωντου Συντάγματος. Οι λόγοι που οδήγησαν τονομοθέτη στη θέσπισητου νόμου, δενελέγχονται ούτε αποτελούν μέσο διαπίστωσης ήελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων. (Βλ. Board for Registration of Architects and Civil Engineers v. 15 Kyriakides
(1966)3C.L.R. 640). 'Οπως διευκρινίζεται και στην πρόσφατη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου Ρ.Ϊ.Κ. και Αλλοι ν. Καραγιώργη και Αλλου
(1991)3 Α.Α.Δ. 159στησελ. 159"ησκοπιμότητα καισοφίατων προνοιών του νόμου εκφεύγουν του συνταγματικού ελέγ χου".Γι'αυτόδεθααναφερθούμεούτε θασχολιάσουμε τις 20 αγορεύσεις τωνμελών τηςΒουλής που τάχθηκαν υπέρή εναντίοντηςψήφισης τουνόμου. 4. Οιουσιαστικοί λόγοι, βάσει των οποίων υποστηρί χθηκεη συνταγματικότητα τουνόμου,είναι,συνοπτικά: Η κατακραυγή κατάτουπραξικοπήματος, που εκδηλώ2g θηκεεπανειλημμένα από τολαόκαι μέσω τωναντιπροσώ πων του,των μελών της Βουλής (βλ.Ψήφισματης Βουλής της 30/10/75),καθώς και ηανάγκηαποκλεισμού από την ανάληψη, έστω μέσο εκλογής, πολιτικού αξιώματοςτων προσώπων που συμμετείχαν στην ανατροπήτηςσυνταγOQ ματικής τάξης,και ειδικά των μελών τηςπραξικοπηματι κήςκυβέρνησης, δικαιολογούσαν παρέκκλιση απότις δια τάξεις τωνάρθρων 40και 64τουΣυντάγματος. Νομικό έρεισμα γιατηνπαρέκκλιση αυτή παρείχε το δίκαιοτης ανάγκης. Όπως εισηγήθηκαν οιδικηγόροι της Βουλής,θα ~<- αποτελούσε αντινομία ηεπίκληση των συνταγματικών δι καιωμάτων από εκείνους που,μετιςπράξεις τους,κατέλυσαν το Σύνταγμα. Οι σκοποί τουΝ 57/75καιτουκρινό μενου τροποποιητικού νόμου, υπέβαλαν,συναρτώνταιμε 265 Πικής,Δ. Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντιπρ.
(1991)την ίδιατησυνταγματικήτάξη καιγι'αυτόδικαιολογείται η εξίσωσητους με το Σύνταγμαήαπόδοση σ"αυτούς αυ ξημένης ισχύος. 5. Οκρινόμενος νόμος αποτελεί συνέχεια και είναι συ νυφασμένος μετον περί Πραξικοπήματος(ΕιδικαίΔιατά- 5 ξεις)Νόμοτου 1975 (Ν 57/75),μετον οποίο θεσμοθετήθη κε ότι οι πράξεις της πραξικοπηματικής κυβέρνησης "ουδεμίαν νομικήν υπόστασιν εκέκτηντο". Οι διατάξεις του Ν57/75 βεβαιώνουν και νομοθετικά το ανυπόστατο των πράξεων της πραξικοπηματικής κυβέρνησης. 'Οπως 10 διαπιστώνεται σε σειρά αποφάσεωντων κυπριακώνδικα στηρίων, οι πράξεις της πραξικοπηματικής κυβέρνησης και των πραξικοπηματιών γενικότερα, εστερούντο ολο σχερώς νομικού ερείσματος και έπεσαν στο κενό της ανο μίαςπου επέφερε το έγκλημα του πραξικοπήματοςμε την 15 κατάλυση της συνταγματικής τάξης. (Βλ. μεταξύάλλων, Αιασή ν. ΓενικούΕισαγγελέα και Άλλου
(1975)3 C.L.R. 558,Pavlou v.Attorney-General
(1979)1J.S.C. 172 Cosma v. Attorney-General
(1980)1J.S.C 31,Righa v. AttorneyGeneral
(1980)1J.S.C. 94 και Anastassiou v. Demetriou 20 andAnother
(1981)1 CL.R.589). Η εισήγησηγια την απόδοση αυξημένης ισχύος στοΝ 57/75,όπως και στον υπόκρίσητροποποιητικό νόμο του 1990, παραγνωρίζει ότι το Σύνταγμα δεν κάμνει καμιά διάκριση ως προς τη δικαιϊκή ιεράρχηση των νόμων της 25 Πολιτείας*. Έναςείναι ουπέρτατοςνόμος - τοΣύνταγμα της*Κυπριακής Δημοκρατίας -όπως ορίζεται στο άρθρο 179. Κανένας νόμος, όσο σημαντικός κι' αν είναι οσκο πόςτου,δεν εξισώνεται μετο Σύνταγμαπου προσδιορίζει το πλαίσιο λειτουργίας της πολιτείας και συνιστά τον 30 αποκλειστικό γνώμοναγιατηνκρίσητηςσυνταγματικότη ταςτουκρινόμενου, όπωςκαικάθενόμου. Στηνυπόθεση ΠρόεδροςτηςΔημοκρατίας ν. Βουλής τωνΑντιπροσώ*(ΗoiibiptOT/πονγίνεταιαπό τιςδιατάξειςτονάρθρον 169.3αφορά συνθήκες, συμβάσειςκαι διεθνείςσυμφωνίες, και τηναπόδοση αυξη μένης ισχύος σε αντέςόπον συγκρούονται με οποιοδήποτε ημεδαπό νόμο). 266 3 ΑΛΛ. 5 10 Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντιπρ. Πικής,Δ. πων
(1985)3 C.L.R. 2224 αποφασίστηκεότι καμιά παρέκ κλισηαπότις διατάξειςτου άρθρου63.1 δε μπορούσενα γίνει δεκτήεφόσο το όριο ηλικίαςγιατην άσκησητουδι καιώματοςτουεκλέγεινκαθοριζόταναπότο Σύνταγμα. Η ευρύτερηαρχή η οποίαπροκύπτειαπότηνπιοπάνω από φαση είναι ότι, όπου οι προϋποθέσεις για συμμετοχή σε εκλογή καθορίζονται οριστικά από το Σύνταγμα δεν υπάρχειπεδίογιαπαρέκκλισηαπότιςσυνταγματικέςδια τάξεις. Ηεισήγησηότι οΝ57/75- ήουπόκρίσηνόμος - έχει, λόγω τουαντικειμένου του,αυξημένη ισχύ εξισούμενημε το Σύνταγμα,στερείται νομικού ερείσματος καιδεγίνεται δεκτή. 6.Ο δεύτερος καικύριος λόγοςπουέχουν επικαλεσθεί 15 οι δικηγόροι της Βουλής για την υποστήριξη της συνταγ ματικότηταςτου κρινόμενου νόμου, εδράζεταιστοδίκαιο της ανάγκης.Ηανάγκη, σύμφωνα με τις εισηγήσειςτους, που επέβαλετηψήφισητουνόμου,έχειπροκύψει απότην 2Q παράλειψητων αρμόδιωνΑρχών της Δημοκρατίαςνακι νήσουν τους μηχανισμούς δίωξης και τιμωρίας των πρα ξικοπηματιών. Όπως ο όρος "ανάγκη" υποδηλώνει, και έχει νομολογιακά προσδιοριστεί (βλ. μεταξύ άλλων, Attorney-General of the Republic v. Mustafa Ibrahim and Others, 1964 CL.R. 195 και Aloupasv. National Bank 25
(1983)1 CL.R. 55 η προσφυγή στο δίκαιο της ανάγκης αποτελεί εξαιρετικό μέτρο, άρρηκτα συνυφασμένο με τη λειτουργία των συνταγματικών θεσμών και την υποστήλωσήτους, όπου,λόγω εξαιρετικών περιστάσεων, ηλει τουργία τους καθίσταται ανέφικτη. Μετά την αποκατά σταση της συνταγματικής τάξης δεν υπήρχε κανένα 30 νομικό κώλυμα ήεμπόδιο στη δίωξητων μελών τηςπρα ξικοπηματικής κυβέρνησης, ή οποιουδήποτε άλλου έλαβε μέρος στην ανατροπήτης έννομης τάξης,ώστενα προκύ πτει ανάγκη για την αντιμετώπιση του κενού προς το σκοπόθεμελίωσης τηςσυνταγματικήςτάξης. •" Συνεπώς,δεν προέκυψε ανάγκη, όπως ο όροςκαθορί ζεταιστοπλαίσιοτουδικαίου τηςανάγκης,ώστενα παρέ267 Πικής,Δ. Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντιπρ.
(1991)χεται δικαιϊκό έρεισμα για τη θέσπιση του κρινόμενου νόμου. 7. Η μη εφαρμογή των ποινικών διαδικασιών για τη δίωξη των πραξικοπηματιών δεν παρέχει λόγο για προ σφυγή στο δίκαιοτηςανάγκης,ούτε καιδίνει έρεισμα στη 5 Βουλήτων Αντιπροσώπων ναυποκαταστήσει τηδικαστι κή εξουσία στη διαπίστωοητης διάπραξηςαδικήματοςτο οποίοαποστερεί τονπαραβάτητουδικαιώματοςτου εκλέ γεσθαι, όπως καθορίζεται στα άρθρα 40 και 64 του Συ ντάγματος. Όπως διευκρινίζεται στην απόφαση Γενικός 10 Εισαγγελέαςν.Γεωργίου
(1984)2 C.L.R. 251 τοδικαίωμα αυτό μπορεί να απωλεσθεί μόνο μετά απόκαταδίκη από αρμόδιο δικαστήριο για αδίκηματο οποίο είναι ατιμωτι κό ήενέχειτο στοιχείο της ηθικής αισχρότητας. Εξάλλου, ηαπουσία οποιουδήποτε κωλύματος στη δίωξη των πρα- 1,. ξικοπηματιών, βεβαιώνεταιαπότηναπόφασητου Ανωτά του Δικαστηρίου στη Δημοκρατία ν. ΝικολάουΣαμψών
(1977)2 C.L.R. 1. Δεν υπήρχε ούτε υπάρχει κώλυμα στη δίωξη των πραξικοπηματιών. (Βλ. Paporis v. National Bank
(1986)1C.L.R. 578,σχετικάμε τοπλαίσιο εφαρμο- 20 γής τωνδιατάξεωντουάρθρον30.2). Συμπερασματικά, το δίκαιο της ανάγκης αποβλέπει στην υποστήλωση των συνταγματικών θεσμών καιδιατά ξεων,καιόχι τηνπαράκαμψηήπαρέκκλισηαπόαυτούς. 8. Καταλήγουμε ότιταάρθρα40και64του Σύνταγμα- 25 τος καθορίζουν εξαντλητικά τις προϋποθέσεις εκλογιμό τηταςστο αξίωματουΠροέδρουτηςΔημοκρατίαςκαιτου Βουλευτή, αντίστοιχα. Οι διατάξεις του κρινόμενου νόμου αποστερούν ορισμένα πρόσωπα του δικαιώματος αυτού,σεαντίθεση μετις ρητέςδιατάξειςτωνπροαναφερ θέντων άρθρωντου Συντάγματος.ΗΒουλή των Αντιπρο- 30 σώπων,μετον υπόαναφοράνόμο,υποκαθιστάτησυνταγ ματική διαδικασία για τη διαπίστωση κωλύματος το οποίο συνεπάγεται απώλεια του δικαιώματος τουεκλέγε σθαι στα δυο αξιώματα. Το δικαίωμα αυτό, όπως ρητά ~ s προβλέπεται στο Σύνταγμα, χάνεται μόνο μετάαπό κατα δίκηαπόαρμόδιο δικαστήριο για τααδικήματα που προ268 3 ΑΛΛ. Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντιπρ. Πικής,Δ. βλέπουν ταάρθρα40(γ) και64(γ), αντίστοιχα. Για τους λόγους που έχουν εκτεθεί, κρίνουμε ότι το άρθρο2 τουυπόαναφοράνόμου,στην έκτασηπου αναφέ ρεται στο δικαίωματου εκλέγεσθαι, είναι αντισυνταγματι κό επειδή έρχεται σε αντίθεση και προσκρούει στιςδιατά ξεις των άρθρων 40\γ) και 64(γ) του Συντάγματος,καθώς και εκείνες του άρθρου 179 που ορίζει ότι το Σύνταγμα είναι ουπέρτατοςνόμος τηςΔημοκρατίας. 10 Γνωμάτευσηωςανωτέρω. 269