clr/1991/1991_3_683.pdf

(1991)τηναποκλείει ούτεσκοπεί νατηναποκλείσει. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ζήτησε από το Ανώτατο Δικα­ στήριο,μετηνπαρούσαΑναφορά,Γνωμάτευση κατάπόσοτοεδά­ φιο

(2)του άρθρου60 των Περί Δημοσίας ΕκπαιδευτικήςΥπηρε­ σίας Νόμων του 1969 έως 1990, όπως θεσπίστηκε με το άρθρο4 5 του περί Δημοσίας Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας (Τροποποιητικού) Νόμουτου 1991 ευρισκόταν σεαντίθεσηκαιήτανασύμφωνο προς τις διατάξειςτωνάρθρων21.2,28,35,46,54.58,61 και 179του Συ­ ντάγματος. Το Ανώτατο Δικαστήριο, κρίνοντας τον επίδικο νόμο συνταγματικό, αποφάσισεότι: 10

(1)Τοάρθρο4τουεπίδικουΝόμουτοοποίοαίρειτουςπεριο­ ρισμούςοι οποίοι υπάρχουνσταάρθρα60και61τωνΠερίΔημο­ σίας Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας Νόμων του 1969 έως 1990, όσον αφορά πολιτικές δραστηριότητες των εκπαιδευτικών λειτουργών 15 και με το οποίο ένας εκπαιδευτικός λειτουργός δικαιούται να είναι απλό μέλοςπολιτικού κόμματος της εκλογήςτου,όπως θε­ σπίστηκε, άσχετα σε ποια μισθοδοτική κλίμακα βρίσκεται, δεν είναι ασύμφωνο προςτο άρθρο21.2 του Συντάγματοςγιατί ούτε συνεπάγεται οποιοδήποτε εξαναγκασμό εκπαιδευτικών λειτουρ- 20 γών ναπροσχωρήσουν ήνασυνεχίσουν να μετέχουν σε πολιτικά κόμματατωνοποίωνοι προϊστάμενοι είναιμέλη. Αντίθετα ηάρσηαυτούτουπεριορισμού πουυπάρχειστις προ­ αναφερθείσες διατάξεις του Νόμου εμπεδώνει την ισότητα των ατομικών δικαιωμάτων όλων των εκπαιδευτικών λειτουργών, 25 άσχετα από ιεραρχική βαθμίδα,δηλαδήτο συνταγματικάκατοχυ­ ρωμένο δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι. (Άρθρο 21.1.). Οι πρό­ νοιες μάλιστα τουάρθρουαυτούπροβλέπουν πωςκανέναςάλλος περιορισμός δεν μπορεί ναεπιβληθεί στην άσκηση τουδικαιώμα­ τος αυτού ή μη μόνο με Νόμο, με διατάξεις απόλυτα αναγκαίες 30 προς το συμφέρον τηςασφάλειας τηςΔημοκρατίας ήτης συνταγ­ ματικήςτάξεωςήτηςδημόσιας ασφάλειαςή τηςδημόσιας τάξεως ήτηςδημόσιαςυγείαςή τωνδημοσίων ηθώνήτηςπροστασίαςτων δικαιωμάτωνκαιελευθεριώντωνεγγυημένων απότο Σύνταγμα.

1. Ο επίδικος Νόμος δεν βρίσκεται σε αντίθεση ούτεκαι είναι 35 ασύμφωνος προςτοάρθρο 28τουΣυντάγματος, γιατίοι πρόνοιες τουΝόμουαφ' εαυτώνδενδημιουργούν προϋποθέσεις γιαάμεση ή έμμεσηδυσμενήδιάκριση εις βάρος των εκπαιδευτικών λειτουρ­ γών, που δεν ανήκουνσε πολιτικά κόμματατων οποίων οι προϊ­ στάμενοι είνα μέλη. Η πολιτική ουδετερότητα των εκπαιδευτικών 40 λειτουργών στην άσκηση των καθηκόντων τους διασφαλίζεται με τους περιορισμούς που τίθενται στα υπόλοιπα εδάφια του νέου άρθρου
2. Αν προκύψει ζήτημαπαραβίασηςτων διατάξεων του άρθρου 28 του Συντάγματος,τούτο δεν θαοφείλεται στις διατά­ ξειςτουεπίδικουΝόμου,αλλάστην παράβαση των προνοιών των 45 υπόλοιπων εδαφίωντουάρθρου60του Νόμουκαιστην εσφαλμέ- 684 3 ΑΛΛ. Πρ.Δημοκρατίαςν.Βουλής Αντιπρ. νη ήμεροληπτική εκτέλεσητου καθήκοντος από εκπαιδευτικό λει­ τουργό. 5 IQ 15 20 25 30 35 40
3. Ησυνταγματικότητα ενός νόμου κρίνεται με βάση το περιε­ χόμενο του σεσυνάρτηση μετοάρθροτου Συντάγματοςσχετικά με το οποίο προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι βρίσκεται σε αντίθεση ή είναι ασύμφωνος. Η δυνατόν συμπεριφορά ενός ατόμου κατά τρόπο αντίθετο προς την πιστή και νόμιμη εκπλήρωση των καθη­ κόντων του και η,δυνατόν,μεροληπτική άσκηση των καθηκόντων του δεν μπορεί να λαμβάνεται υπόψη σαν στοιχείο κήρυξης ενός νόμου ως αντισυνταγματικού, που στην κρινόμενη μάλιστα περί­ πτωση αίρε,τον περιορισμό που τέθηκε στην άσκηση ενόςκατοχυ­ ρωμένου συνταγματικού δικαιώματος. Ούτε και μπορεί ναθεωρη­ θεί ότι η άρση του περιορισμού εγγραφής ενός εκπαιδευτικού λατουργού ως απλού μέλους πολιτικού κόμματος, καθιστά τον επίδικο νόμο αντίθετοκαι ασύμφωνο προς ταάρθρα46,54 και 58 τουΣυντάγματος. Ο επίδικος νόμος δεν δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε διευ­ θυντικά στελέχητης εκπαιδευτικής υπηρεσίας λόγω της κομματι­ κής τους ιδιότητας να παρεμποδίζουν άμεσα ή έμμεσα την αποτε­ λεσματική άσκηση των εξουσιών και αρμοδιοτήτων των Υπουργών, ως μελών του Υπουργικού Συμβουλίου, μέσω του οποίου ο Πρόεδροςτης Δημοκρατίας διασφαλίζει την Εκτελεστική Εξουσία, ή την άσκηση των εξουσιών και αρμοδιοτήτων του Υπουργικού Συμβουλίου δυνάμει τουάρθρου
4. Ο επίδικος Νόμος δεν βρίσκεται σε αντίθεση και ούτε είναι ασύμφωνος προς την αρχή του διαχωρισμού των εξουσιών που διέπει το Σύνταγματης ΚυπριακήςΔημοκρατίας,γιατί από μόνος του δεν συνεπάγεται επέμβαση στην άσκηση αποκλειστικών εξου­ σιών και αρμοδιοτήτων της εκτελεστικής εξουσίας καθ"υπέρβαση των εξουσιών της Βουλής όπως καθορίζονται στο άρθρο 61 του Συντάγματος.
5. Το σκεπτικό της απόφασηςτου Δικαστηρίου στις Αναθεωρη­ τικές Εφέσεις αρ. 1163,1178,1179,ΡΙΚ ν.Καραγιώργηςπον δόθη­ κε στις 14 Φεβρουαρίου 1991, δεν αποκλείει ή σκοπεί να αποκλεί­ σει την άσκηση από ημικρατικούς υπαλλήλους του δικαιώματος του συνεταιρίζεσθαι. Η απόφαση διαπίστωσε νομολογιακά, στην περίπτωση εκείνη, ταύτιση μεταξύ των κομμάτων που εκπροσω­ πούνταν στη Βουλή αφενός και της Βουλής, ως νομοθετικού σώ­ ματος αφετέρου. Γι αυτό και οι επίδικες διατάξεις του Νόμου, που ήταν αντικείμενο συζήτησης, κηρύχθηκαν ως αντισυνταγματι­ κές,γιατί παραβίαζαν την αρχήτηςδιάκρισης των εξουσιών. Τέσσερα μέλη του δικαστηρίου εξέδωσαν χωριστή διάφορο απόφαση και έκριναν τον επίδικο νόμο αντιστυνταγματικό ως αντίθετο στις διατάξειςτου άρθρου28 τουΣυντάγματος. Επίδικος νόμος κρίνεται κατά πλειο­ ψηφία συνταγματικός. 685 Πρ.Δημοκρατίαςν. Βουλής Αντιπρ.

(1991)Αναφερόμενες υποθέσεις: Ρ.Ι.Κ. ν.Καραγιώργη

(1991)3Α.Α.Δ. 159Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν. Βονλής των Αντιπροσώπων

(1991)3 ΑΛΛ. 611' Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν. Βονλής των Αντιπροσώπων

(1991)3 ΑΛΛ. 63V * Frangoulides (Νο.2)v.Republic

(1966)3 C.L.R. 676· Pavlou v.ReturningOfficer& Others

(1987)1CUR. 252· Πρόεδρος της Δημοκρατίας v. Βονλής των Αντιποοοώπων

(1985)3 ΑΛΛ. 2165. \Q Αναφορά. Αναφορά από τον ΠρόεδροτηςΔημοκρατίας στοΑνώ­ τατο Δικαστήριο για γνωμάτευση κατάπόσο το εδάφιο2 του άρθρου60 των Περί Δημοσίας ΕκπαιδευτικήςΥπηρε- 15 σίας Νόμων 1969-1990 όπως θεσπίστηκε με το άρθρο 4 του Περί Δημοσίας Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας (Τροπο­ ποιητικού) Νόμου, 1991 ευρίσκεται σε αντίθεση ή είναι ασύμφωνο προςτιςδιατάξειςτωνάρθρων21.2,28,35,46, 2 0 54,58,61και 179του Συντάγματος. Μ. Τριανταφυλλίδης, ΓενικόςΕισαγγελέας τηςΔημο­ κρατίας, Α. Λονκαΐδης,Βοηθός Γενικός Εισαγγελέ­ ας της Δημοκρατίας,Ε. Ρωσσίδον-Παπακνριακού (Κα) «at Μ. Τσαγγαρίδης, Δικηγόροςτης Δημοκρα­ τίας, για τον αιτητή. 25 Μ.Χριστοφίδης, για τηνκαθ'ηςηαίτηση. Cur. adv. vult. Α. ΛΟΙΖΟΥ ΠΡ.:Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας στις 12 Απριλίου 1991, καταχώρησε στο Ανώτατο Δικαστήριο δυνάμει του Άρθρου 140 του Συντάγματος,Αναφορά για 30 Γνωμάτευση κατάπόσο το εδάφιο

(2)του άρθρου60 των Περί Δημοσίας Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας Νόμων του 1969 έως 1990, όπως θεσπίστηκε με το άρθρο4 του "Περί 686 3 ΑΛΛ. 5 Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντιπρ. Α. Λοΐζου,Πρ. Δημοσίας Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας (Τροποποιητικού) Νόμου του 1991" ευρίσκεται σε αντίθεση και είναι ασύμ­ φωνοπροςτις διατάξειςτων Άρθρων 21.2,28,35,46,54, 58, 61 και 179 του Συντάγματοςτης ΚυπριακήςΔημοκρατίας. Ο Βουλευτής κ. Α. Γαλανός κατέθεσε, εκ μέρους της Κοινοβουλευτικής Ομάδαςτου Δημοκρατικού Κόμματος, Πρόταση Νόμου τιτλοφορούμενη ως "Ο Περί Δημοσίας Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας (Τροποποιητικός) (Αρ. 4) 10 Νόμοςτου 1988".Μετηνπρότασηαυτήσκοπείται, μεταξύ άλλων, η τροποποίηση των άρθρων 60 και 61 του πιο πάνωνόμουταοποίαπροβλέπουν: !5 20 25 "60. Ουδείς εκπαιδευτικός λειτουργός επιτρέπεται όπως συγκαλή δημοσίαν συγκέντρωσιν προς τον σκοπον κρίσεως ή επικρίσεως οιασδήποτε κυβερνητικής πράξεωςή συμμετέχη τοιαύτης συγκεντρώσεως. 62

(1)Παςεκπαιδευτικόςλειτουργός δύναταιναέχη οιασδήποτε πολιτικός απόψεις, εφ' όσον αι τοιαύται απόψεις δεν αντιστρατεύονται την δέουσαν εκτέλεσιν των εκπαιδευτικών αυτούκαθηκόντωνκαι δενεπηρεάξουσιτηνεφαρμογήντηςκυβερνητικής πολιτικής.

(2)Δια να δύναται δε να εφαρμόζητην κυβερνητικήν πολιτικήν άνευπροκαταλήψεως ως εκ των πολιτι*ών απόψεων αυτού, απαγορεύεται όπως εκπαιδευτι­ κός λειτουργός (α)αναμιγνύηται εις την προώθησιν πολιτικής προ­ παγάνδαςυφ'οιανδήποτε μορφήν 30 (β) αναμιγνύηται εις δημοσίας εκδηλώσεις πολιτι­ κούχαρακτήρος· (γ)ΙδρύηΟργανώσεις έχουσας πολιτικός επιδιώξεις ή ανήκη ειςαυτάς, εντόςτηςΔημοκρατίας." 687 Α. Λοΐζου, Πρ. Πρ.Δημοκρατίας ν.ΒονλήςΑντιπρ.

(1991)Η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Νομικών μελέτησε την πιο πάνωΠρότασηΝόμουσε συνεδρίες της που πραγμα­ τοποιήθηκαν στο χρονικό διάστημα από το Μάιο του 1990 μέχρι το Μάρτιο του 1991 καιαφούτηντροποποίη­ σε σημαντικά αποφάσισε να εισηγηθεί στη Βουλή των 5 Αντιπροσώπων τη ψήφιση της σε Νόμο. Η Βουλή των Αντιπροσώπων, βάσει της πιο πάνω Πρότασης Νόμου, ψήφισε, στις 14 Μαρτίου 1991» τον "Περί Δημόσιας Εκ­ παιδευτικής Υπηρεσίας (Τροποποιητικό) Νόμοτου 1991" στον οποίο περιέχεται ηεπίδικηνομοθετική πρόνοια.(Το 10 κείμενο του εν λόγω Νόμου σε όση έκταση είναι σχετικό επισυνάπτεται). Η Βουλή των Αντιπροσώπων, κοινοποίησε τον πιο πάνω Νόμο στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για έκδοση, σύμφωνα μετοΆρθρο 52 τουΣυντάγματος. 15 Στις 27 Μαρτίου 1991 ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ανέπεμψε τον εν λόγω Νόμο στη Βουλήτων Αντιπροσώ­ πων για επανεξέταση, δυνάμει του Άρθρου 51.1 τουΣυ­ ντάγματος. Στις 28 Μαρτίου 1991, η Κοινοβουλευτική Επιτροπή 20 Νομικώνεπανεξέτασε τοΝόμοενόψει τηςΑναπομπής. Στις 28 Μαρτίου 1991 η Βουλή των Αντιπροσώπων επανεξέτασε το Νόμο και αποφάσισε να εμμείνει στην απόφαση της για τη ψήφιση του. Η Βουλήτων Αντιπρο­ σώπων, πληροφόρησε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για την εν λόγω απόφασητης. 2 ^ ΟΠρόεδρος τηςΔημοκρατίας,κατόπινσυμβουλής του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, αποφάσισε νακα­ ταχωρήσει την παρούσαΑναφορά στο Ανώτατο Δικαστή­ ριο,δυνάμειτουΆρθρου 140τουΣυντάγματος. 30 ΤοΑνώτατο Δικαστήριο άκουσε τις απόψεις του Προ­ έδρου της Δημοκρατίας και της Βουλής των Αντιπροσώ­ πων, σύμφωνα με το Άρθρο 140.2 του Συντάγματος.Το Ανώτατο Δικαστήριο ερεύνησε το θέμα που τέθηκε υπό 688 3 ΑΛΛ. Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντιπρ. Α. Λοΐζου, Πρ. την κρίση του και η Γνωμάτευση της πλειοψηφίας των μελών του,Α. Ν.Λοΐζου, Δ. Δημητριάδη,Δ. Στυλιανίδη, Χρ. Χ'Τσαγγάρη, Ι. Πογιατζή,Χρ. Αρτεμίδη, Π. Αρτεμη και Ι.Κωνσιαντινίδη,είναιηακόλουθη. 5 Το άρθρο 4 του επίδικου Νόμου το οποίο αίρει τους περιορισμούς οι οποίοι υπάρχουν στα άρθρα 60 και 61 των ΠερίΔημοσίας ΕκπαιδευτικήςΥπηρεσίας Νόμωντου 1969 έως 1990, όσον αφοράπολιτικές δραστηριότητες των εκπαιδευτικώνλειτουργών καιμετοοποίοένας εκπαιδευ10 τικός λειτουργός δικαιούται να είναι απλό μέλος πολιτι­ κού κόμματος της εκλογής του,όπως θεσπίστηκε, άσχετα σε ποια μισθοδοτική κλίμακα βρίσκεται, δεν είναι ασύμ­ φωνο προς το Άρθρο 21.2 του Συντάγματος γιατί ούτε συνεπάγεται οποιοδήποτε εξαναγκασμό εκπαιδευτικών 15 λειτουργών να προσχωρήσουν ή να συνεχίσουν να μετέ­ χουν σε πολιτικά κόμματα των οποίων οι προϊστάμενοι είναι μέλη. Αντίθετα έχουμε τη γνώμη πως ηάρση αυτού του πε­ ριορισμού που υπάρχει στις προαναφερθείσες διατάξεις 20 του Νόμου εμπεδώνει την ισότητα των ατομικώνδικαιω­ μάτων όλων των εκπαιδευτικών λειτουργών, άσχετααπό ιεραρχικήβαθμίδα,δηλαδή τοσυνταγματικάκατοχυρωμέ­ νο δικαίωματου συνεταιρίζεσθαι. (Άρθρο 21.1.)Οι πρό­ νοιες μάλιστα του Άρθρου αυτού προβλέπουν πως κανένί 25 *ς άλλος περιορισμός δεν μπορεί να επιβληθεί στην άσκηση του δικαιώματος αυτού ή μη μόνο με Νόμο, με διατάξεις απόλυτα αναγκαίες προς το συμφέρον της ασφάλειας της Δημοκρατίας ήτης συνταγματικής τάξεως ή της δημόσιας ασφάλειας ή της δημόσιας τάξεως ή της 30 δημόσιας υγείας ήτων δημοσίων ηθών ήτης προστασίας των δικαιωμάτωνκαι ελευθεριών των εγγυημένων απότο Σύνταγμα. Επιπλέον ο επίδικος Νόμοςδεν βρίσκεται σε αντίθεση ούτε και είναι ασύμφωνος προς το άρθρο28 τουΣυντάγ35 ματος, γιατί οι πρόνοιες του Νόμου αφ' εαυτών δενδη­ μιουργούν, όπως έγινε εκτίμηση, προϋποθέσεις για άμεση ή έμμεσηδυσμενή διάκριση εις βάρος των εκπαιδευτικών 689 Α. Λοΐζου, Πρ. Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντιπρ.

(1991)λειτουργών, που δεν ανήκουν σε πολιτικά κόμματα των οποίων οι προϊστάμενοι είναιμέλη. Η πολιτικήουδέτερο-. τητατων εκπαιδευτικώνλειτουργών στην άσκησητωνκα­ θηκόντων τους διασφαλίζεται με τους περιορισμούς που τίθενται στα υπόλοιπα εδάφια του νέου άρθρου

1. Αν 5 προκύψειζήτημαπαραβίασηςτωνδιατάξεωντου Άρθρου 28 του Συντάγματος,τούτο δεν θα οφείλεται στις διατά­ ξεις του επίδικου Νόμου,αλλά στην παράβασητων προ­ νοιών των υπόλοιπων εδαφίωντουάρθρου60του Νόμου και στην εσφαλμένη ή μεροληπτική εκτέλεσητου καθήκο- ίο ντοςαπόεκπαιδευτικόλειτουργό. Ησυνταγματικότητα ενός νόμου κρίνεται με βάσητο περιεχόμενο του σε συνάρτηση με το Άρθρο τουΣυντάγ­ ματος σχετικά με το οποίο προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι βρίσκεται σε αντίθεση ήείναι ασύμφωνος. Η δυνατόνσυ- 15 μπεριφορά ενός ατόμου κατά τρόπο αντίθετο προς την πιστή και νόμιμη εκπλήρωση των καθηκόντων του και η δυνατόν, μεροληπτική άσκηση των καθηκόντων του δεν μπορεί να λαμβάνεται υπόψησαν στοιχείο κήρυξης ενός νόμου ως αντισυνταγματικού,που στην κρινόμενη μάλι­ στα περίπτωση αίρει, τον περιορισμό που τέθηκε στην άσκηση ενός κατοχυρωμένου συνταγματικού δικαιώμα­ τος. Ούτεκαι μπορεί ναθεωρηθεί ότι η άρσητουπεριορι­ σμού εγγραφής ενός εκπαιδευτικούλειτουργού ως απλού μέλους πολιτικού κόμματος, καθιστά τον επίδικο νόμο 25 αντίθετοκαιασύμφωνοπροςταΆρθρα 46,54 και58του Συντάγματος. Έχουμε επίσης τη γνώμη πως ο επίδικος νόμος δεν δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστεδιευθυντικά στελέχη της εκπαιδευτικής υπηρεσίας λόγω της κομματι­ κήςτους ιδιότηταςναπαρεμποδίζουνάμεσαή έμμεσα την 30 αποτελεσματική άσκησητων εξουσιών καιαρμοδιοτήτων των Υπουργών, ως μελών του Υπουργικού Συμβουλίου, μέσωτου οποίου οΠρόεδροςτηςΔημοκρατίας διασφαλί­ ζει την Εκτελεστική Εξουσία, ήτηνάσκησητων εξουσιών ~5 και αρμοδιοτήτων του Υπουργικού Συμβουλίου δυνάμει τουΆρθρου
2. Ο επίδικος Νόμος δεν βρίσκεται σε αντίθεση και ούτε είναι ασύμφωνος προς την αρχή του διαχωρισμού των 690 3 ΑΛΛ. 5 Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντιπρ. Α. Λοΐζου, Πρ. εξουσιών που διέπει το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημο­ κρατίας, γιατί από μόνος του δεν συνεπάγεται επέμβαση στην άσκηση αποκλειστικών εξουσιών και αρμοδιοτήτων της εκτελεστικής εξουσίας καθ' υπέρβαση των εξουσιών της Βουλής όπως καθορίζονται στο Άρθρο 61 του Συ­ ντάγματος. Η Βουλήτων Αντιπροσώπων νομοθέτησε την επίδικη διάταξη ενεργώντας μέσα στα πλαίσια της αρμοδιότητας της πουτηςπαρέχεταιαπότοΆρθρο61τουΣυντάγματος 10 καιόπωςεπίσηςπροςσυμμόρφωση στησυνταγματικήεπι­ ταγήτου Άρθρου 35, σύμφωνα με το οποίο οι αρχές και εξουσίεςτηςΔημοκρατίαςυποχρεούνται ναδιασφαλίζουν την αποτελεσματική εφαρμογή των διατάξεων του Μέ­ ρους II του Συντάγματος που αναφέρεταιστα θεμελιώδη 15 δικαιώματακαιελευθερίεςτωνατόμων. Κρίνουμε πωςτοσκεπτικό τηςαπόφασηςτουΔικαστη­ ρίου στις Αναθεωρητικές Εφέσεις Αρ. 1163, 1178, 1179, ΡΙΚ ν.Καραγιώργης

(1991)3Α.Α.Δ. 159, δεν αποκλείει ή σκοπεί νααποκλείσει τηνάσκησηαπόημικρατικούςυπαλ20 λήλουςτουδικαιώματοςτουσυνεταιρίζεσθαι. Η απόφαση διαπίστωσε νομολογιακά,στην περίπτωσηεκείνη, ταύτιση μεταξύ των κομμάτων που εκπροσωπούνταν στη Βουλή αφενός και της Βουλής, ως νομοθετικού σώματος αφετέ­ ρου. Γι αυτό και οι επίδικες διατάξεις του Νόμου, που ταν 25 ή αντικείμενο συζήτησης κηρύχθηκαν ως αντισυνταγ­ ματικές, γιατί παραβίαζαν την αρχή της διάκρισης των εξουσιών. Γιατους πιοπάνωλόγους ουπόκρίσηΝόμοςδενβρί­ σκεται σε αντίθεση και ούτε είναι ασύμφωνος προς τις 30 διατάξειςτων Άρθρων 21.2,28,35,46,54,58,61 τουΣυ­ ντάγματος,και εφόσο δεν βρίσκεται σε αντίθεση και ούτε είναι ασύμφωνος με τα πιο πάνω άρθρα, των οποίων έγινεεπίκληση,δεν είναι αντισυνταγματικός ως αντίθετος ήασύμφωνοςπροςτοΆρθρο 179του Συντάγματος. 35 Η παρούσαΓνωμάτευση κοινοποιείται,σύμφωνα μετο Άρθρο 140.2 του Συντάγματος στον Πρόεδρο της Δημο691 Α. Λοΐζου, Πρ. Πρ.Δημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντιπρ.

(1991)κρατίας καιστη Βουλή των Αντιπροσώπων. ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΥΣ ΠΕΡΙ ΔΗΜΟ­ ΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΝΟΜΟΥΣ Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: Συνοπτικός τίτλος. 10 του 1969 67 του 1978 53 του 1979 4 του 1985 100 του 1985 168 του 1986 65 του 1987 129 του 1987 157 του 1987 162 του 1987 180 του 1987 245 του 1987 76 του 1988 107 του 1988 234 του 1988 105 του

1. Αντικατά­ σταση των άρθρων 60 και 61 του βασικού νόμου.
2. Ο Νόμος αυτός θα αναφέρεται ως ο περί Δημόσιας Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας (Τροποποιητικός) Νόμος του 1991 και θα διαβάζεται μαζί με τους περί Δημοσίας Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας Νόμους του 1969 έως 1990 (που στο εξής θα αναφέρο­ νται ως "ο βασικός νόμος") και ο βασικός νόμος και οΝόμος αυτός θααναφέρονται μαζί ως οι περί Δημοσίας Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας Νόμοι του 1969 έως
3. 10 15 20
4. Τα άρθρα60 και 61 του βασικού νόμου αντικαθίστανται με το ακόλουθο νέο άρθρο:25 60

(1)Τηρουμένων των διατάξεων του "Πολιτικά Νόμου αυτού, κάθε εκπαιδευτικός λει­ δικαιώματα". τουργός δικαιούται να εκφράζει ελεύθερα τα πολιτικά του φρονήματα και τις πολι­ τικές απόψειςκαι πεποιθήσεις του είτε δη- 30 μόσια είτε κατ' ιδίαν, όχι όμως κατά τη διάρκεια των ωρών εργασίας του.

(2)Επιτρέπεται σε εκπαιδευτικό λειτουρ­ γό να είναι απλό μέλος πολιτικού κόμμα­ τος της εκλογής του. 692 35 Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντιπρ. Α. Λοΐζου,Πρ.

(3)Κάθε εκπαιδευτικός λειτουργός δι­ καιούταιναπαρευρίσκεταισε πολιτικές συγκεντρώσεις ηάλλες παρόμοιες εκδη­ λώσεις.

(4)Απαγορεύεται σε εκπαιδευτικόλει­ τουργό να αναμειγνύεται στην οργάνω­ ση συγκεντρώσεων ή άλλων εκδηλώσε­ ων κομματικού χαρακτήρα ή που αποβλέπουν στην προώθηση των πολι­ τικών επιδιώξεων οποιουδήποτε προ­ σώπουήκόμματοςήναεκφωνεί λόγους σ' αυτές.

(5)Απαγορεύεται σε εκπαιδευτικόλει­ τουργό να προβαίνει σε οποιεσδήποτε ενέργειες, χρησιμοποιώνταςτηθέσητου ήασκώνταςτην επιρροήτου,που απο­ σκοπούν στην προσχώρηση οποιουδή­ ποτε προσώπου σε πολιτικό κόμμα ή οργάνωση κομματικού χαρακτήρα ή στον επηρεασμό οποιουδήποτε προσώ­ πουυπέρπολιτικούκόμματοςήπολιτι­ κούπροσώπου.

(6)Σε εκπαιδευτικόλειτουργό που επι­ θυμεί να υποβάλει υποψηφιότητα για απόκτηση αξιώματος ασυμβίβαστου με την ιδιότητα του εκπαιδευτικού λει­ τουργούχορηγείταιάδειαδιάρκειαςσα­ ράντα ημερών πριν από τη διεξαγωγή των εκλογών καιμεαίτησητου υπαλλή­ λου άδεια διάρκειας ενός μηνός μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων των εκλογών. Ηάδειαπου χορηγείται πριν από τη διεξαγωγή των εκλογών μπορεί ναπαραταθείμέχρι τις σαράντα πέντε μέρες, αν ο υπάλληλος το επιθυ­ μεί. Η χορηγούμενη άδεια μπορεί να είναιείτεάδειαχωρίς απολαβέςόχιγια λόγους δημόσιου συμφέροντος είτεκα­ νονικήάδειααπόαυτήνπου ουπάλλη­ λος έχεισε πίστη του,ανάλογαμετο τι θα επιλέξει ο υπάλληλος. Κατά τη διάρκεια της χρονικής αυτήςπεριόδου, οι διατάξειςτωνεδαφίων

(2)και

(4)δεν 693 Α. Λοΐζου, Πρ. Πρ.Δημοκρατίαςν.ΒουλήςΑντιπρ.

(1991)εφαρμόζονται. Σεπερίπτωσηεπιτυχίας του στις εκλογές, ο εκπαιδευτικός λει­ τουργός αφυπηρετεί αυτοδικαίως από' τη θέση που κατέχει, οπότε εφαρμόζο­ νται οι διατάξεις του εκάστοτε σε ισχύ 5 περί ΣυντάξεωνΝόμουπουαφορούντα ωφελήματα αφυπηρέτησης για τερματι­ σμό υπηρεσίας προς το δημόσιο συμφέ­ ρον, αν πρόκειται περί εκλογής στο αξίωματουΠροέδρουτηςΔημοκρατίας IQ ήτου Μέλους της Βουλήςτωναντιπρο­ σώπων, ήτην πρόωρη εθελοντική αφυπηρέτηση, αν πρόκειται για εκλογή σε άλλο αξίωμα. Ηυπηρεσιακή κατάστα­ ση των εκπαιδευτικών λειτουργών που επανέρχονται στην υπηρεσία τους δεν 1 5 επηρεάζεται απότηδραστηριότητατους και τις γνώμες που έχουν εκφράσει κατάτηνπροεκλογικήπερίοδο". ΠΙΚΗΣ, Δ: Με την απόφασηπου θαεκδοθεί συμφω­ νούν και οι Δικαστές Κούρρης, ΠαπαδόπουλοςκαιΝική­ τας. 20 ΠΙΚΗΣ, Δ.: Το αντικείμενο της Αναφοράς είναι ησυ­ νταγματικότητα του άρθρου4 του περί Δημόσιας Εκπαι­ δευτικής Υπηρεσίας (Τροποποιητικού) Νόμου του 1991 στο βαθμόκαι έκτασηπουεπιτρέπει, μετην τροποποίηση των διατάξεων του άρθρου 60 του βασικού νόμου (Περί 25 Δημοσίας Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας Νόμου του 1969, Ν. 10/69 και μεταγενέστερες τροποποιήσεις) και ειδικά με την ένθεσητου εδαφίου2,την ένταξη των εκπαιδευτικών λειτουργών σε πολιτικά κόμματα της εκλογής τους ως 30 απλά μέλη. Ανάλογη νομοθετική πρόβλεψη έγινε και για τα διευθυντικά στελέχη της δημόσιας υπηρεσίας και των οργανισμών δημοσίου δικαίουμετονπερίΔημόσιας Υπη­ ρεσίας (Τροποποιητικό) Νόμο του 1991 και με τον περί Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου (Αξιολόγηση, Ελευθερία Έκφρασης Γνώμης και Πολιτικά Δικαιώματα 35 Υπαλλήλων) (Τροποποιητικό) Νόμο του 1991, αντίστοι­ χα. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έθεσε με ξεχωριστές 694 3 ΑΛΛ. Πρ.Δημοκρατίαςν.Βουλής Αντιπρ. Πιχής, Δ. Αναφορές του στο Ανώτατο Δικαστήριο, βάσει του άρ­ θρου 140 του Συντάγματος, την κρίση τηςσυνταγματικό­ τητας των σχετικών διατάξεων και των τριών νόμων. (Αναφορές 1/91,2/91 και3/91). Οιτρεις Αναφορέςεκδικά­ στηκαν απόκοινού καιόμοιαεπιχειρηματολογία αναπτύ5 χθηκετόσοεκμέρουςτουΠροέδρουτηςΔημοκρατίαςόσο καιεκμέρουςτηςΒουλήςτωνΑντιπροσώπων σεσχέση με τη συνταγματικότητα και των τριών τροποποιητικών νόμων. Προκύπτει απότις εισηγήσεις πουυποβλήθηκαν ότι εξομοιώνονται τα συνταγματικάδικαιώματα καιτων 10 τριών κατηγοριών λειτουργών (ανώτερων δημοσίων υπαλλήλων, ανώτερου προσωπικού των οργανισμών δη­ μοσίου δικαίου, εκπαιδευτικών λειτουργών) αναφορικά μετηδυνατότητα ένταξηςτουςως απλάμέλησεπολιτικά κόμματα. 15 ΜεαποφάσειςτουΑνωτάτου Δικαστηρίου που εκδόθη­ καν στις 22/11/91κρίθηκε ησυνταγματικότητατωνσχετι­ κών διατάξεωντων τροποποιητικών νόμων για τουςδη­ μοσίους υπαλλήλους και τους υπαλλήλους οργανισμών δημοσίου δικαίου. (Βλ. Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν. 20 ΒονλήςτωνΑντιπροσώπων

(1991)3Α.Α.Δ. 611 καιΠρό­ εδρος της Δημοκρατίαςν. Βονλής των Αντιπροσώπων

(1991)3Α.Α.Δ. 631). Αποφασίστηκε κατάπλειοψηφία,για όμοιους λόγους καιστις δύοΑναφορές ότιηένταξη ανώ­ τερων στελεχών της δημόσιας υπηρεσίας καιτωνοργανι25 σμών δημοσίου δικαίου σε πολιτικά κόμματα ως απλά μέλη δεν προσκρούει στο Σύνταγμα, ούτε αντιβαίνει καμιάαπότις σχετικές διατάξειςτου.Μεξεχωριστή από­ φασηοι Δικαστές Κούρρης,Παπαδόπουλος,Νικήταςκαι εγώκρίναμεότι οι νόμοι πουαποτέλεσαντοεπίδικο θέμα 30 κ αιτωνδύοΑναφορών ήταν, γιατουςλόγους πουεκτίθε­ νταιστην απόφαση μας, αντισυνταγματικοί. Οι αποφάσεις της πλειοψηφίας στις Αναφορές 2/91 και 1/91 προοιωνίζουν και την έκβασηαυτήςτης Αναφο­ ράς. Δε δημιουργείται όμως δεσμευτικό προηγούμενο με 35 την έννοια πουενέχειηαρχήαυτήστο δικαστικό μαςσύ­ στημα εφόσον οι Αναφορές 1/91 και 2/91 συνεκδικάστηκαν ουσιαστικά μετηνυπόκρίση Αναφοράκαι η επίλυση 695 Πικής, Δ. Πρ.Δημοκρατίαςν. ΒουλήςΑντιπρ.

(1991)των επιδίκων θεμάτων και στις τρεις συναρτάταιάμεσα. Νομολογιακήδέσμευση πηγάζειαπόαρχήδικαίουη οποία, προκύπτει από το λόγο (ratio) προηγούμενης δικαστικής απόφασης,ανεξάρτητααπόταεπίδικαθέματατηςεκδικαζόμενης υπόθεσης. Ο λόγος των Αναφορών 1/91 και 2/91 5 διαμορφώθηκε στο ίδιο πλαίσιο και ως αποτέλεσμα της ανάπτυξηςόμοιαςεπιχειρηματολογίας μετηνυπόεξέταση Αναφορά. Συνεπώς, η απόφαση της πλειοψηφίας στις Αναφορές 1/91 και 2/91 δε δημιουργεί δεσμευτικό προη­ γούμενο για την επίλυση του επίδικου θέματος στην υπό ^ εξέτασηΑναφορά. Υιοθετούμετοσκεπτικότηςαπόφασηςτηςμειοψηφίας στις Αναφορές 1/91 και 2/91. Επισημαίνουμε όμως ότι η θέσητων εκπαιδευτικώνλειτουργών δεν είναι ταυτόσημη μεεκείνη τωνδημοσίων υπαλλήλων ή τωνυπαλλήλων ορ- 15 γανισμών δημοσίου δικαίου. Η στελέχωση της δημόσιας υπηρεσίας,όρος που περιλαμβάνει και τους υπαλλήλους των οργανισμών δημοσίουδικαίου,υπόκειταιστις διατά­ ξεις του Μέρους VII του Συντάγματοςπου,όπωςέχεινο­ μολογιακά αναγνωριστεί, θεσμοθετεί το διαχωρισμό της ^0 διοικητικής λειτουργίας από την πολιτική εξουσία. (Βλ. μεταξύ άλλων Fragoulides (No. 2) v. Republic

(1966)3 C.LR. 676 και P.Ι.Κ. και Άλλοι ν. Καραγιώργη και Άλλου

(1991)3 Α.Α.Δ. 159). Αντίθετα, η στελέχωση της 2 5 εκπαιδευτικής υπηρεσίας ανατίθεται από το Σύνταγμα στην Κοινοτική Συνέλευση πουαποτελεί πολιτικό,κοινο­ τικό σώμα. (Ως προς το τί συνιστά πολιτικό αξίωμα βλ. Pavlou v. Returning Officer& Others

(1987)1C.LR.252, 273). 30 Ηδιάκριση αυτή μεταξύ δημόσιας καιεκπαιδευτικής υπηρεσίας δε συζητήθηκε κατά την ακρόαση,ούτεαποτέ­ λεσε αντικείμενο επιχειρηματολογίας. Η εξομοίωση των δημοσίων υπαλλήλων με τους εκπαιδευτικούς για το σκοπό προσδιορισμού των δικαιωμάτων και υποχρέωσε- ·*5 ών τους,προφανώςέχειωςλόγοτιςδιατάξειςτου άρθρου 3 του περί Μεταβιβάσεως της Ασκήσεως των Αρμοδιοτή­ των της Ελληνικής Κοινοτικής Συνελεύσεως και περί Υπουργείου ΠαιδείαςΝόμου του 1965 (Ν. 12/65)με τις 696 3 ΑΛΛ. 5 Πρ.Δημοκρατίας ν. Βουλής Αντιπρ. Πικής, Δ. οποίες μεταβιβάστηκαν οι διοικητικές αρμοδιότητες της Κοινοτικής Συνέλευσης αναφορικά με τη στελέχωση της εκπαιδευτικής υπηρεσίας στην Επιτροπή Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας, ησύσταση και λειτουργία της οποίας προσο-. μοιάζει προς εκείνητης ΕπιτροπήςΔημόσιας Υπηρεσίας. (Άρθρο 7 του Ν. 12/65 και ο περί Δημοσίας Εκπαιδευτι­ κήςΥπηρεσίας Νόμοςτου 1969, Ν. 10/69 και μεταγενέστε­ ρες τροποποιήσεις). (Βλ. Πρόεδροςτης Δημοκρατίαςν. ΒονλήςτωνΑντιπροσώπων

(1985)3Α.Α.Δ. 2165, 2183). Σύμφωναμετηναπόφαση τηςμειοψηφίαςστις Αναφο­ ρές 1/91 και2/91,έναςαπότους λόγους γιατους οποίους κρίθηκαν αντισυνταγματικοί οι τροποποιητικοί νόμοι σε σχέση με το δικαίωμα ένταξης σε πολιτικά κόμματα του ανώτερου προσωπικού της δημόσιας υπηρεσίας και των 15 οργανισμών δημοσίου δικαίου ήταν η θέσητης δημόσιας υπηρεσίαςκάτωαπότοκυπριακόΣύνταγμακαι ο διαχω­ ρισμός οοποίοςθεσμοθετείται μεταξύπολιτικής εξουσίας και διοικητικής λειτουργίας. Ηανάθεσητης εξουσίας για στελέχωση της δημόσιαςκαιτης εκπαιδευτικής υπηρεσίας 20 σε διαφορετικάσώματααπότο ίδιοτο Σύνταγμαδενεξε­ τάστηκε. 10 Μετά από ανταλλαγή απόψεων υπό το φως της από­ φασης της πλειοψηφίας στις Αναφορές 1/91 και2/91 κρί25 θηκεότι δεδικαιολογείται το επανάνοιγματης Αναφοράς αυτής προς το σκοπό διερεύνησης των επιπτώσεων των διαφορών που έχουμε επισημάνει μεταξύ της δημόσιας και της εκπαιδευτικής υπηρεσίας στη συνταγματικότητα τουυπόεξέτασητροποποιητικούνόμου.Η περαιτέρωδιε30 ρεύνησητουθέματοςθααπέληγεσεθεωρητικό εγχείρημα. Σύμφωναμετηναπόφασητηςμειοψηφίαςστις Αναφο­ ρές 1/91 και 2/91 οι τροποποιητικοί νόμοι που αποτέλε­ σαν το αντικείμενο των Αναφορών εκείνων κρίθηκαν αντισυνταγματικοίγιαδύοουσιαστικά λόγους:35 (α)διότι προσκρούουν στις διατάξεις τουάρθρου 28τουΣυντάγματος,και 697 Πικής, Δ. Πρ.Δημοκρατίας ν. ΒουλήςΑντιπρ.

(1991)(β)παραβιάζουντοθεσμικόδιαχωρισμόμεταξύδιοι­ κητικήςλειτουργίας καιπολιτικής εξουσίας. Για τους ίδιους λόγους που εκτέθηκαν στηναπόφαση μας στις Αναφορές 1/91 και2/91 και ο υπό εξέτασητρο­ ποποιητικός νόμος ευρίσκεται σε αντίθεση με τις διατά- 5 ξεις του άρθρου 28 καιγιατολόγο αυτό κρίνεταιαντισυ­ νταγματικός. Δεν συναρτούμε όμως την απόφασημαςσ1 αυτή την Αναφορά και με το δεύτερο λόγο (β) ανωτέρω ενόψει των διαφορετικώνπροϋποθέσεων πουθέτει το Σύ­ νταγμαγιατηστελέχωσητηςδημόσιαςκαιτηςεκπαιδευτι- 10 κής υπηρεσίας και του γεγονότος ότι το θέμα δεν εξετά­ στηκε ώστε να επιτρέπει την καθοριστική κρίση του στο πλαίσιοαυτήςτηςΑναφοράς. Επίδικοςνόμοςκρίνεται κατά πλειοψηφία συνταγματικός. 698 ι$