(1991)24 Μαΐου, 1991 [ΠΙΚΗΣ.Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣΜΙΧΑΗΛ, Αιτητήζ, ν. ΑΡΧΗΣΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝΚΥΠΡΟΥ, Καθ1ωνηαίτηση, (ΥπόθεσηΑρ. 890/90) Προσφυγήβάσειτον άρθρον 146τον Συντάγματος—Επιδίκασηεξό δων — ΔίάχρισηΑναθεωρητικήςαπό Πολιτικήδιαδικασία— Τα έξοδα δεν ακολουθούντο αποτέλεσμα — Διακριτική ευχέρειατον Δικαστηρίου— Η διερεύνηση της νομιμότητας εναποτίθεται στο Δικαστήριο — Υποβοηθητικόςο ρόλος τωνδιαδίκων— Όταντο αποτέλεσμα συναρτάται από τηναποδοχήτων θέσεων τηςμίαςή τηςάλληςπλευράς, επαυξάνεταιησημασία τον αποτελέσματοςως καθοριστικούπαράγοντα ywt τον διακανονισμό των εξόδωντης δίκης. 5 Το μόνο θέμα που απέμεινε να αποφασιστεί στην προσφυγή 10 αυτήλόγωτηςδιαφωνίαςτωνμερώνήταντοθέματηςεπιδίκασης εξόδων ή όχι υπέρτου αιτητή. Ο δικηγόρος του αιτητήυπέβαλε ότιτο αίτηματουδικαιολογείτο ενόψειτηςδικαίωσης των θέσεων του αιτητή επί της ουσίας και της απόρριψης των θέσεων της άλληςπλευράς. Άλλωστευποστήριξεπωςηεπιμονήτωνκαθ*ωνη 15 αίτησηστηνυποστήριξητηςεπίδικηςαπόφασηςμετάτηναπόφαση τουΕφετείουστηνυπόθεσηΡ.Ι.Κ.,η οποίαεπιβεβαίωνετουςισχυ ρισμούς του αιτητή* ήταν εντελώς αδικαιολόγητη. Ο δικηγόρος των καθ'ων ηαίτησηυποστήριξε ότι μέχρι τηνπρόσφατη έκδοση τηςαπόφασηςστηνυπόθεσηΝικολάον παρέμεινανάλυταορισμέ- 2 0 ναουσιώδηθέματαηεπίλυσητων οποίωνήταναναγκαίαγιατον προσδιορισμό τηςνομικήςυπόστασηςτηςεπίδικηςαπόφασης. Το Ανώτατο Δικαστήριο,ακυρώνοντας την επίδικη απόφαση, αποφάσισεότι:
(1)Οκανόναςο οποίοςισχύειστοπεδίοτηςαναθεωρητικήςδι- 25 καιοδοσίας ως προς τα έξοδα είναι τούτος: τα έξοδααφίενται στηνελεύθερηκρίσητουδικαστηρίου. Οκανόναςπουισχύειστην αστική διαδικασία ότι τα έξοδα ακολουθούν το αποτέλεσμα δεν 1756 4Α.ΛΛ. Μιχαήλv.ATHK ισχύει. 5 10 15 20 25
(2)Ηδιαφοράμεταξύ των δύο διαδικασιών οφείλεται στο γε γονός ότι ηαναθεωρητικήδίκηέχειως κύριο λόγοτον έλεγχο της νομιμότητας διοικητικών πράξεων και ηδιαδικασία διερεύνησης της νομιμότηταςέχει εξεταστικό χαρακτήραμεαποτέλεσμα οι διά δικοι να διαδραματίζουνυποβοηθητικό ρόλο στην ανίχνευση των γεγονότων καιδιαπίστωση τωναρχώνπουδιέπουν τον καθορισμό της νομιμότητας στην συγκεκριμένη περίπτωση. Συνεπώς οιδιά δικοι δενδιαδραματίζουντον καθοριστικό ρόλο πουασκούν στην πολιτικήδίκη.
(3)Πριντηνεπιθεώρηση τωνφακέλλων απότον αιτητή,ηπρό βλεψη γιατην τύχη τηςπροσφυγής από τοναιτητή δεν μπορεί παρά ναείναι ελλειματική και επομένως δεν κρίνεται δίκαιονά επωμισθεί ταέξοδα Ηκατάσταση μπορεί νααλλάξει μετά την αποκάλυψη των γεγονότων χωρίς ναμεταβάλλεται ο γενικός κα νόναςότι ταέξοδαεπαφίενταιστην κρίση του Δικαστηρίου.
(4)Οποτεδήποτε ηκρίση της νομιμότητας της επίδικης απόφα σης συναρτάται μετην δικαιϊκή της υπόσταση καιηέκβασητης υπόθεσης με τηνορθότητα των εκατέρωθεν νομικών θέσεων ο ερευνητικός ρόλος του δικαστηρίου συρρικνούται και το αποτέλε σμασυναρτάται με την αποδοχήτων θέσεων της μίαςή της άλλης πλευράς. Γ αυτήτηνπερίπτωσηαυξάνεται ησημασία τουαποτε λέσματος ως καθοριστικού παράγονταγια τον διακανονισμό των εξόδων τηςδίκης. Στην παρούσαπροσφυγήδικαιώθηκεοαιτητήςκαι ηαπόφαση ακυρώθηκε, ήδικαίωσητουήτανπροβλεπτήενώ μετάτην απόφα σητουΕφετείου στηνΡ.ΙΧ.σχεδόν βίβαιη. Επίδικηαπόφασηακυρώνεταιμεέξοδα. Αναφερόμενεςυποθέσεις: 30 Καραγιώργη και άλλος ν.Ρ.Ι.Κ. και άλλων(ΠροσφυγήΑρ. 89/89 ημερ. 23.7.1990)' Ρ.Ι.Κ. ν.Καραγιώργηκαι άλλου
(1991)3ΑΛΑ. 159· Πανσγιώτουν.Δημοκρατίας
(1991)3Α.Α.Δ.270Καλαφάτηςv.Α.Η.Κ.
(1991)4ΑΛΛ. 935- ·" Νικολάουκαι άλλοι ν.Αρχής ΤηλεπικοινωνιώνΚύπρου
(1991)4 ΑΛΛ. 1684FrwgosandOthersv.Republic
(1982)3CLR. S3BooksellersAssociation v.Republic
(1985)3CLR. 117V 1757
(1991)Μιχαήλ ν.ΑΤΗΚ Naltis BondedWarehouse v.Republic
(1986)3CLR. 1179Papadopoulos v.MunicipalityofNicosia
(1986)3 CLR.2046' loamou v.CT .O.
(1986)3CLR. 2543. ΠΙοοσφυγή. Προαφυγή εναντίον τηςαπόφασηςτηςΑρχής Τηλεπικοινωνιών Κύπρου μετην οποίαταενδιαφερόμενα μέρη είχαν προαχθεί στη θέσηΕπιθεωρητήΤεχνικού Προσωπι κούαντίτουαιτητή. 5 Λ.Παπαφιλίππον, για τον αιτητή. 10 Κ.Χ"Ιωάννον, γιατουςκαθ'ωνηαίτηση. Cur. adv.wit. Ο Δικαστής κ.Πικής ανάγνωσε τηνακόλουθη απόφα ση. ΠΙΚΗΣ, Δ: Στις 23/7/1990(Καραγιώργη & Άλλου ν. Ρ.Ι.Κ. & 'Αλλων, Υπόθεση αρ.89/89)τοΑνώτατο Δικά- 15 στήριο στην άσκηση τηςπρωτοβάθμιαςδικαιοδοσίας του έκρινε ότιαποφάσειςοργάνων δημοσίου δικαίουπουλή φθηκαναπόσυμβούλια ταοποίαείχανσυγκροτηθεί βάσει του Περί Ορισμένων Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δι καίου (Διορισμός Διοικητικών Συμβουλίων) Νόμου του 20 1988(Ν. 149/88) ήτανάκυρεςενόψειτηςδιαπίστωσηςότι οι διατάξειςτης νομοθεσίας πουαφορούσαντην συγκρό τηση των συμβουλίων καιτην παρουσία παρατηρητών τωνκοινοβουλευτικών κομμάτωνκατάτις συνεδρίες τους ήσαν αντισυνταγματικές. Μετάτην έκδοση της πιό πάνω 25 απόφασης και συγκεκριμένα την 1/9/90με εγκύκλιο της Αρχής Τηλεπικοινωνιών Κύπρου, οργανισμού δημοσίου δικαίουτουοποίουτοΣυμβουλίοεπίσης συστάθηκε βάσει του Ν. 149/88, γνωστοποίησε απόφασητου Συμβουλίου τηςμετηνοποίαείχανπροαχθείαπό1/6/88 ταενδιαφερό- 30 μέναμέρηστηθέση ΕπιθεωρητήΤεχνικούΠροσωπικού. Μετηνυπό εκδίκαση προσφυγήοαιτητής προσέβαλε την εξαγγελθείσα απόφαση με αίτημα τηνακύρωσητης 1758 4 ΑΛΛ. Μιχαήλν.ΑΤΗ Κ Πιχής,Δ. και γιατο λόγοότι είχεληφθεί "υπόαναρμοδίουκαιπά σχοντος στην σύνθεσηκαι νόμιμη συγκρότηση οργάνουή καιενεργούντος υπότηνεπίδρασητωνκομμάτων". Οι καθ' ων ηαίτηση ήγειραν ένσταση στην προσφυγή 5 και υποστήριξαν τη νομιμότητα της επίδικηςαπόφασης. Μετάτησυμπλήρωση τηςεπίδοσηςτηςαίτησηςστα ενδια φερόμεναμέρηδόθηκανοδηγίεςγιατηνυποβολήγραπτών αγορεύσεων μέσασε τακτή προθεσμίαγιατηνέκθεση των εκατέρωθεν θέσεων. Στο μεταξύ και πριν την εμφάνιση 10 των μερών κατάτην ορισθείσα ημερομηνία ενώπιον του δικαστηρίου επικυρώθηκε η Καραγιώργη (ανωτέρω)από το Εφετείο στην Ρ.Ι.Κ. ν.Καραγιώργη & Άλλον*.Μετά την Ρ.Ι.Κ. και σε δεύτερη απόφαση του Εφετείου, στην Παναγιώτονν. Δημοκρατίας** επαναβεβαιώθηκεηθέση 15 ότι λόγω τηςκακήςσυγκρότησης του Συμβουλίουκαιτης παρουσίας παρατηρητών οι αποφάσεις του οργανισμού ήταν άκυρες. Κατάτην επόμενη εμφάνιση των διαδίκων ενώπιον του δικαστηρίου, στις 22/4/91,ο δικηγόρος του αιτητήεπεσήμανετηνέκδοσητωνπροαναφερθεισώναπο20 φάσεων του Εφετείου καθώς και τρίτης απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην άσκηση της πρωτοβάθμιας δικαιοδοσίας του με ανάλογες θέσεις, Καλαφάτης ν. Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου*** και εισηγήθηκε την ακύ ρωσητης επίδικηςαπόφασης.Οι καθ' ων ηαίτησηδιατή25 ρησαν τις θέσεις τους και με την άδειατου δικαστηρίου παρατάθηκε ο χρόνος για την υποβολήαπαντητικής αγό ρευσης εκ μέρους του αιτητή. Στηναγόρευσητους οι καθ' ων η αίτηση υποστήριξαν την εγκυρότητα των επίδικων πράξεωνκαιεπικαλέστηκαντηναρχή τηςδιάσωσης νομι30 μοφανώναποφάσεωνdefacto οργάνωνπριντη δικαστική διαπίστωσητουελαττώματος στησυγκρότηση τους.Ανά*
(1991)3ΑΛΛ. 159. *·
(1991)3ΑΛΛ. 270 35 *** 0ogi) 4ΑΛΛ. 935 1759 Πιχής,Δ. Μιχαήλν.ΑΤΉΚ
(1991)λογες θέσεις υιοθετήθηκανκαι σε σειράάλλων εκκρεμουσών προσφυγών πουαφορούσαντην εγκυρότητααποφά σεων της Αρχής που λήφθηκαν από το Συμβούλιο το οποίοσυγκροτήθηκε βάσειτουαντισυνταγματικούνόμου. Μετησύμφωνηγνώμηκαιτουαιτητή ηυπόθεσηαναβλή- 5 θηκε κατάτην επόμενη εμφάνιση των διαδίκων ενώπιον του δικαστηρίου εν αναμονήτης απόφασηςτουδικαστη ρίουστις προαναφερθείσεςσυνεκδικαζόμενες υποθέσεις η οποία εκδόθηκε στις 17/5/91 - Νικολάου & Άλλοι ν. Αρχής ΤηλεπικοινωνιώνΚύπρου*. 10 Τοδικαστήριο απέρριψετιςθέσειςτηςΑρχήςκαιέκρι νε ότι οι αποφάσειςοι οποίες εκδόθηκαναπότο Συμβού λιο ενόσοείχεσυγκροτηθεί καιλειτουργούσε βάσειτου Ν. 149/88(βλ. επίσης Ν.26/89)ήσαν άκυρες.Μετάτην από φαση στηΝικολάου οι καθ'ων ηαίτησηεγκατέλειψαν την 15 ένσταση τους στην προσφυγήκαιτο αίτηματουςγιαεπι κύρωση της επίδικης απόφασης.Με βάση τις αρχές που υιοθετήθηκανστις αποφάσειςπουμνημονεύονταιστοκεί μενο της απόφασης,η επίδικη απόφαση έχει ακυρωθεί στην ολότητατηςβάσειτουάρθρου 146.4 (β) του Συντάγ- 20 ματος. Ηαναδρομή στην πορείατηςπροσφυγήςκρίθηκεαπα ραίτητηγιαναπροσδιοριστεί τοπλαίσιο μέσαστοοποίο πρέπει να κριθεί το αίτημα του προσφεύγοντος για την επιδίκασητων εξόδων της δίκης υπέρ του μετά την ακύ- 25 ρωσητηςεπίδικηςαπόφασης. Οκ.Παπαφιλίππουυπέβαλεότιτοαίτηματου δικαιο λογείται ενόψειτηςδικαίωσηςτωνθέσεων τουαιτητήκαι της απόρριψηςτων θέσεων της άλλης πλευράς. Χαρακτή ρισεεξάλλου την επιμονήτωνκαθ'ωνη αίτησηστην υπο- 30 στήριξη της επίδικης απόφασης μετά την απόφασητου ΕφετείουστηνΡ.Ι.Κ. ωςεντελώςαδικαιολόγητη. *
(1991)4 ΑΛΛ. 1684. 1760 4A J U L Μιχαήλv.ΑΤΗΚ Πιχής.Δ, Ο κ.Χ" Ιωάννου αντέκρουσε την εισήγησημετηνεπι χειρηματολογία ότιμέχρι τηνπρόσφατη έκδοση τηςαπό φασηςστηΝικολάου παρέμεινανάλυταορισμένα ουσιώδη θέματα, η επίλυση των οποίων ήταν αναγκαία για τον 5 προσδιορισμό τηςνομικής υπόστασης τηςεπίδικης από φασης. Κανένας απότους δικηγόρους δεν έκαμε αναφορά σε προηγούμενη απόφασητου Ανωτάτου Δικαστηρίου κα θοδηγητικήως προς τηνάσκησητηςδιακριτικής ευχέρειας τουδικαστηρίου στον τομέα τηςαναθεωρητικήςδικαιοδο10 οίαςωςπροςτοδιακανονισμότων εξόδων τηςδίκης. Η άσκηση τηςδιακριτικής ευχέρειας τουδικαστηρίου ως προς τηρύθμιση τωνεξόδων τηςδίκης σε υποθέσεις διοικητικού δικαίου καιοι παράγοντες οι οποίοι σταθμί ζονται με απασχόλησαν, από ό,τι μπόρεσα ναδιαπιστώ15 σω,σεπέντε προηγούμενες αποφάσεις,συγκεκριμένα στις Frangos & Othersv.Republic*, Booksellers Association v. Republic**,Nakis Bonded Warehousev. Republic***, Papadopoulos v. Municipality of Nicosia**** και Ioannou v. C.T.O.*****. 20 Οι αρχές ot οποίες προκύπτουν απότις πιό πάνω αποφάσεις συνοψίζονται και κατά λογικήσυνέπεια προε κτείνονται ως εξής:-
(1)Οκανόνας που ισχύει στην αστική διαδικασία ότι τα έξοδα ακολουθούν τοαποτέλεσμα δεν ισχύει******.Ο 25 κανόναςοοποίος ισχύειστο πεδίοτηςαναθεωρητικής δι καιοδοσίαςωςπροςταέξοδαείναιτούτος:ταέξοδααφίενταιστην ελεύθερηκρίσητουδικαστηρίου. * 1982)3CLR. 53. 30 **
(1985)3CLR. 1171. ***
(1986)3CLJt.U79. ****
(1986)3CUt.2046. *****
(1986)3CUt.2543. _ ******ΣτηνΑγγλίαοκανόναςέχαθωμαπ&ηθείμεηςδίατάξαςτης 35 RS.COnL62r.3
(3). 1761 ϋικςς,Δ. Μιχβήλν.ΑΤΗΚ
(1991)
(2)Η διαφορά μεταξύ των κανόνων που ισχύουν ως προςταέξοδαστις δυοδικαιοδοσίες ανάγεταικαιδικαιο λογείται από τους διάφορους σκοπούς και χαρακτήρα των δύο διαδικασιών. Η αγωγή σκοπεί στην προστασία και εξασφάλιση των ιδιωτικών δικαιωμάτων του πολίτη 5 καιη διαδικασίαείναιπροσαρμοσμένη στο σύστημα αντι παράθεσης. Ο ρόλος τουδικαστηρίου στην πολιτική δίκη είναι κατεξοχήν διαιτητικός. Αντίθετα η αναθεωρητική δίκηέχειως κύριο λόγοτον έλεγχοτης νομιμότητας διοι κητικών πράξεων, αποφάσεων και παραλείψεων, και κα- 10 τακολουθίαν την αποκατάσταση θιγέντων δικαιωμάτων του προσφεύγοντος στο πεδίο του δημοσίου δικαίου.Η διαδικασία διερεύνησης της νομιμότητας έχει εξεταστικό (ανακριτικό) χαρακτήρα.Ηδιερεύνηση εναποτίθεται στο δικαστήριο μετουςδιαδίκουςναδιαδραματίζουνυποβοη- 15 θητικό ρόλο στην ανίχνευσητωνγεγονότων καιδιαπίστω ση των αρχών που διέπουν τον καθορισμό της νομιμότη τας στην συγκεκριμένη περίπτωση. Συνεπώς οι διάδικοι δε διαδραματίζουν τον καθοριστικό ρόλο που ασκούν στην πολιτική δίκη για την προώθηση και διεκπεραίωση 20 τηςυπόθεσης.
(3)Ταγεγονότα, ήπολλά απόαυτά,ταοποίαεπέδρα σαν στηλήψη της διοικητικής απόφασης,πράξηςήπαρά λειψηςείναιάγνωσταστοναιτητήμέχρις ότουδιαταχθείη επιθεώρηση του φακέλουκαιαυτάαποκαλυφθούνστο δι- 25 καστήριο. Σ* εκείνητηνπερίπτωσηηπρόβλεψη τουαιτητή για την τύχητηςπροσφυγής δεν μπορεί παρά ναείναι ελλειματική και εφόσον δεν είναι υπεύθυνοςγιατηνάγνοια των γεγονότων δεν κρίνεται κατά κανόναδίκαιο ναεπω μισθείταέξοδα.Ηκατάστασημπορεί νααλλάξει μετάτην 30 αποκάλυψητωνγεγονότων αλλάκαιπάλιογενικόςκανό νας ότι τα έξοδα επαφίενται στην ελεύθερη κρίση τουδι καστηρίου δε μεταβάλλεται ενόψει του κοινού συμφέρο ντος στον έλεγχο της νομιμότητας του κυβερνητικού και διοικητικούέργου. 35
(4)Οποτεδήποτεηκρίσητηςνομιμότητας τηςεπίδικης απόφασης συναρτάταιμετηδικαακήτηςυπόστασηκαιη έκβασητηςυπόθεσης μετηνορθότητατωνεκατέρωθεννο1762 4ΑΛΛ. 5 Μιχαήλν.ΑΤΗΚ Πιχής,Δ. μικώνθέσεων,οερευνητικός ρόλοςτουδικαστηρίου συρ ρικνούταικαιτοαποτέλεσμα συναρτάταιμετηναποδοχή των θέσεων της μιας ήτης άλλης πλευράς. Σ' εκείνητην περίπτωση επαυξάνεταιη σημασίατουαποτελέσματος ως καθοριστικού παράγονταγια τον διακανονισμό των εξό δωντηςδίκης. Στην υπό εκδίκαση προσφυγή δικαιώθηκε ο αιτητής στις θέσεις του και η απόφασηακυρώθηκε. Η δικαίωση τουήτανπροβλεπτήενώμετάτηναπόφασητου Εφετείου 10 στην Ρ.Ι.Κ. σχεδόν βέβαιη. Οι διαπιστώσεις αυτές καθι στούν την έκδοσηδιαταγήςγια ταέξοδα υπέρτου αιτητή δίκαιηκαιεύλογη μεμόνη εξαίρεσηταέξοδαπουπροκλή θηκαναπότην εμφάνιση των διαδίκων στις 15/5/91, ημε ρομηνία κατά την οποία η προσφυγή αναβλήθηκε κοινή 15 συναινέσει. Επαναλαμβάνω ότι η επίδικη απόφαση ακυρώνεται στηνολότητα τηςβάσει τουάρθρου 146.4 (β)τουΣυντάγ ματος.Ηπροσφυγήεπιτυγχάνει μεέξοδαυπέρτουαιτητή. Επίδικηαπόφασηακυρώνεταιμεέξοδα. 1763