4 ΑΛΛ. 18 Ιανουαρίου, 1991 [ΜΑΛΑΧΤΟΣ,Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ. ΗΡΑΚΛΗΣΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣΚΑΙ ΑΛΛΟΣ, Αιτητές, ν. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ, Καθ'ων ηαίτηση. (ΥπόθεσηΑρ. 269/76). 5 Διοικητικό Δίκαιο —Αιτιολογία — Πάγιααρχήηυποχρέωση αιτιο λογίας τα>ναποφάσεωντηςδιοίκησης — Υποχρέωση τον αρμό διου αποφασίζοντος οργάνου ναδίδει σαφείςλόγους για τηνπα ραγνώρισηεισήγησης ήσύστασηςστηνπερίπτωσηπουενεργείστη βάσητέτοιαςσύστασηςήεισήγησηςάλλουοργάνου. Με τηνπαρούσα προσφυγή προσβάλλεται η νομιμότητα δια τάγματοςτωνκαθ'ωνηαίτησημετοοποίοανακάλεσαντηναπαλ λοτρίωσηπουείχεεπιβληθεί σεακίνητη ιδιοκτησία τουπρώτουαιτητή. 10 15 20 Ηιδιοκτησία βρισκόταν στην ΕπαρχίαΚερύνειας και η απαλ λοτρίωση τηςείχελάβειχώραπριναπότηντουρκική εισβολή.Πα ρόλο που κατ1 αρχήν είχε ορισθεί ησχετική αποζημίωση, οι δύο πλευρές προσπάθησαν με διαπραγματεύσεις να επιτύχουντην ανταλλαγήτης απαλλοτριωθείσας ιδιοκτησίας μεάλλη ίσηςαξίας χωρίζ αποτέλεσμα. Στομεταξύ μεσολάβησε ητουρκική εισβολή, ασκήθηκεαγωγή,γιατηνκαταβολήτηςαρχικήςαποζημίωσης,απο τονδεύτεροαιτητήπου ενεργούσε ωςαντιπρόσωπος του πρώτου, καιενώηαγωγήαυτήεκκρεμούσεεκδόθηκεηπροσβαλλόμενη από φαση. Σταπλαίσιατηςδιαδικασίαςπουακολούθησετηνπαρούσα προσφυγή υπήρξαν διαδοχικές αναβολές εναναμονήάλλης από φασηςκαθώςκαιγιασκοπούς εξευρέσεωςσυμβιβασμού. Το Ανώτατο Δικαστήριο, ακυρώνοντας την επίδικηαπόφαση, αποφάσισεότι: 25 1.Ένας από τους προβαλλόμενους λόγους ακύρωσης είναιη απουσίααιτιολογίας. Στο διάταγμαανάκλησης της απαλλοτρίω σης,τοοποίο έγινεδυνάμει του άρθρου 7του Νόμου 15/62, δίδε- 227 Παπαδόπουλοςκ,α.ν.Υπ. Εμπ.&Βιομ.ΚΛ.
(1991)ται σανλόγος ανάκλησηςτογεγονός ότι ηενλόγω περιουσίαδεν είναι αναγκαία για τους σκοπούς για τους οποίους είχε γίνει η απαλλοτρίωση. Ηαπόφασηγια ανάκληση πάρθηκεσε συνεδρία του Υπουργικού Συμβουλίου ενώπιον του οποίου βρισκόταν η σχετική πρόταση του Υπουργού Δικαιοσύνης η οποία μετέφερε 5 στο Υπουργικό Συμβούλιο εισηγήσεις της εξ Υπουργών Επιτρο πήςπουείχεσυσταθεί γιαναεπιληφθείτουθέματοςτωνκαθυστε ρήσεων στην καταβολή αποζημίωσηςγιααπαλλοτριώσεις περιου σιών. Μεαπλήανάγνωσητωνσχετικών εγγράφωνδιαπιστώνεται: (α) ότι στη σχετική απόφασητου Υπουργικού Συμβουλίου δεν 10 αναφέρεταικαθόλουότιηιδιοκτησίατωναιτητώνδενείναιπλέον αναγκαίακαι (β)ότι στην πρότασητου Υπουργείου Δικαιοσύνης γίνεται εισήγηση να καταβληθεί η επιδικασθείσα αποζημίωση στουςαιτητές. ι*
- Ηπρότασητης εξ Υπουργών Επιτροπήςπου διαβιβάστηκε στο Υπουργικό Συμβούλιο είχε τη μορφή σύστασης ή εισήγησης προςτοΥπουργικό Συμβούλιο. Είναιπρόδηλοότι το Υπουργικό Συμβούλιο δενυιοθέτησε καθόλουτηνσύστασηήεισήγηση της εξ Υπουργών Επιτροπής. Επίσης είναι πρόδηλο ότι δεν έδωσε 20 οποιοδήποτελόγο γιατημη υιοθέτηση τηςως όφειλε μεβάσητις πάγιεςνομολογιακές αρχέςτουδιοικητικούδικαίου. Επομένωςη επίδικη απόφαση πάσχει από έλλειψη αιτιολογίας, είναι πράξη αντίθετημετονόμοκαιπράξηπουπάρθηκεκαθ'υπέρβασηήκατά χρησηεξουσίας. 25
- Ηυπόθεση Γλαύκος Μιχαηλίδης και Άλλος ν. Γενικού Ει σαγγελέα
(1984)3ΑΛΛ. 1596 διακρίνεταιαπότηνπαρούσαυπό θεσηγιατίδενσυζητήθηκεκάτωαπότοπιοπάνωπρίσμα. Ηεπίδικηαπόφασηακυρώνεταιχωρίςέξοδα. 30 Αναφερόμενεςυποθέσεις: Μιχαηλίδης και Άλλος ν. ΓενικούΕισαγγελέα της Δημοκρατίας
(1984)3C.LJi.l596· Constantimdesv.Republic
(1967)3CL.R. Τ Zavrosv.Republic
(1969)3C.LA. 310Efstathiou v. Republic
(1979)3CLJt.
- Προσφνγή. Προσφυγή εναντίον τηςαπόφασηςτων καθ'ων ηαίτη ση να ανακαλέσουν το διάταγμα απαλλοτρίωσης της πε ριουσίας των αιτητών στην Επαρχία Κερύνειας. 228 35 4ΑΛΛ. ΠαπαδόπουλοςΚΛ.ν.Υπ. Εμπ.& Βιομ.ΜΛ. Κ.Χρνσοστομίδης, για τουςαιτητές. Ν.Χαραλάμπους, Ανώτερος Δικηγόροςτης Δημοκρα τίας, για τουςκαθ'(υνηαίτηση. Cur. adv. vulL 5 10 15 20 25 30 35 ΟΔικαστήςκ.Μαλαχτόςανάγνωσετηνακόλουθη από φαση. ΜΑΛΑΧΤΟΣ, Δ: Με γνωστοποίηση απαλλοτρίωσης αρ. 117 ημερομηνίας 6 Φεβρουαρίου 1970 καιδιάταγμα απαλλοτρίωσης αρ. 13 ημερομηνίας 15 Ιανουαρίου 1971 οι Καθ'ωνη αίτησηαπαλλοτρίωσαντηνακίνητη ιδιοκτη σίατουπρώτουΑιτητή μεαρ.τεμ. 18, 19/2και 16του χωρομετρικού σχεδίου XIII.19.W2 ΕπαρχίαΚερύνειας.Σαν αποτέλεσμααυτούοΑιτητής καταχώρησετηνπαραπομπή 17/72 στο ΕπαρχιακόΔικαστήριο Κερύνειας γιακαθορισμό της αποζημίωσης.Τελικά ηπαραπομπήδιευθετήθηκε ενώπιοντου ΕπαρχιακούΔικαστηρίου Κερύνειας την22α Σεπτεμβρίου
- Μετην διευθέτηση εκείνητοΔικαστή ριο καθόρισε την πληρωτέα αποζημίωση στο ποσό των £10,250.- καιεξέδωσεσχετικό διάταγμαγιατηνπληρωμή του ποσού αυτούστον πρώτο Αιτητή.Ταυτόχροναοι συ νήγοροι των διαδίκων πληροφόρησαν το Δικαστήριο ότι παρά την έκδοση του διατάγματοςγια την πληρωμή της αποζημίωσης διεξάγοντο διαπραγματεύσεις μεταξύ των διαδίκων μεσκοπότην ανταλλαγήτηςαπαλλοτριωθείσας ιδιοκτησίας με άλλη ίσης αξίας ιδιοκτησία της απαλλοτριούσης αρχής.Γιατο λόγοαυτόηπληρωμήτηςαποζη μίωσης ανεστέλλετογιατρεις μήνες αναμένονταςτοαπο τέλεσμα τωνδιαπραγματεύσεων.Σεμεταγενέστερο στάδιο οπρώτοςΑιτητής εκχώρησε εγγράφωςόλαταδυνάμειτου πιο πάνωδιατάγματος δικαιώματατου στον δεύτερο Αι τητή. Ακολούθησε εκτεταμένη αλληλογραφία για την πραγματοποίηση της ανταλλαγής η οποία δεν είχε τελε σφορήσει μέχρι την τούρκικη εισβολή. Με επιστολή του ημερομηνίας 14Φεβρουαρίου 1975 οδεύτεροςΑιτητής ζήτησεαπότουςκαθ'ωνη αίτησηνατουκαταβάλουντο δυ νάμει του πιο πάνωδιατάγματοςεπιδικασθέν ποσόν. Οι Καθ'ωνηαίτησηδενανταποκρίθηκανστοαίτηματουκαι 229 Μαλαχτος,Δ. ΠαπαδόπουλοςΜΛ.ν.Υπ. Εμπ. & Βιομ.ΚΛ.
(1991)στις 15 Ιανουαρίου 1976 καταχώρησε την αγωγή239/76 στο ΕπαρχιακόΔικαστήριοΛευκωσίαςεναντίοντωνΚαθ* ων η αίτηση για την πληρωμή του πιο πάνω ποσού της αποζημίωσης. Ενώ ηως άνωαγωγήεκκρεμούσεενώπιον τουΔικαστηρίου οι Καθ'ων ηαίτησημεδιάταγμαήμερο- 5 μηνίας 17 Αυγούστου 1976 ανακάλεσαντηναπαλλοτρίω ση. Ηπαρούσα προσφυγήκαταχωρήθηκεστις 8Νοεμβρίου 1976 και στρέφεται εναντίον τουδιατάγματοςανάκλησης τηςαπαλλοτρίωσης.Οινομικοί λόγοι επίτων οποίωνβα- 10 σίζεται η παρούσα προσφυγή όπως διατυπώνονται σ' αυτήνείναιοιακόλουθοι:
- Η απόφασητων Καθ*ων η αίτηση είναι αντίθετη προςτοΣύνταγμακαιτουςΝόμουςπουισχύουν στηνΔη μοκρατία της Κύπρου και πασιφανώς παραβιάζει το 15 γράμμα και πνεύμα των σχετικών αυτών προνοιών ανα φορικά με την προστασίατου δικαιώματοςτων νομίμων ιδιοκτητώννααποκτούν,ναέχουνκαιελεύθερα ναδιαθέ τουντην ιδιωτικήτωνπεριουσίακαιτηναρχήτηςδικαίας καιεύλογηςαποζημίωσηςη οποίαπρονοείταισεπερίπτω- 20 σηαπαλλοτριώσεωςκαισεπαρόμοιεςπεριπτώσεις. 2.Είναιαντίθετητηςγενικάαποδεκτήςαρχήςτουδιοι κητικούδικαίουκαιτηςχρηστήςδιοίκησης ότι μιανόμιμα διοικητικήπράξηδημιουργούσαδικαιώματασεοιονδήπο τε πρόσωπο δεν μπορεί ναανακληθεί.Τοιαύτηανάκληση 25 είναιενάντιατωνσχετικών αποφάσεωντουΑνωτάτου Δι καστηρίουτηςΚύπρου.
- Η πιοπάνωπράξηδενείναιδεόντως αιτιολογημένη και/ήοι Καθ*ων η αίτησηέδωσανλανθασμένηαιτιολογία και/ή η αιτιολογία των ισοδυναμεί με κατάχρηση εξου- 30 σίας. 4.Ηρηθείσαπράξηήπαράλειψηλήφθηκεκαθ'υπέρβα σηκαικατάχρηση εξουσίαςγιασκοπούςεντελώςδιαφορε τικούς απόεκείνους πουαναφέρονται στηρηθείσαδιατα γή και κυρίως όχι διότι οι απαλλοτριωθείσες περιουσίες 35 δενείναιπλέον αναγκαίεςγιασκοπούςπουείναιπροςτδ δημόσιοσυμφέρο,αλλάδιότιοιρηθείσεςπεριουσίεςκατε230 4Α.ΛΛ. Παπαδόπουλοςκ.α.ν.Υπ. Εμπ. & Βιομ.χ.α. Μαλαχτός,Δ. 5 λήφθησαν με τη δύναμη των όπλων από τον τουρκικό στρατό κατά τη διάρκεια της εισβολής του ΙουλίουΑυγούστου 1974 και είναι ακόμηκάτωαπόστρατιωτική κατοχήκαιωςεκτούτου, δενείναιπροσιτές στηναπαλλοτριούσααρχή, και
- Ηδιακριτικήευχέρεια των Καθ'ων ηαίτηση στην παρούσα υπόθεση ασκήθηκε λανθασμένα και αυθαίρετα κατά τρόπο που ισοδυναμεί με κατάχρησηκαιυπέρβαση εξουσίας. 10 Όπως φαίνεται απότο φάκελλο της υπόθεσης η αγό ρευσητου δικηγόρου των αιτητών συμπληρώθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 1978, και η υπόθεση αναβάλλετο διαδοχικά περιμένοντας το αποτέλεσμα της Α.Ε. Αρ. 200,Γλαύκος Μιχαηλίδης και άλλος εναντίον ΓενικούΕισαγγελέα της 15 Δημοκρατίας
(1984)3 C.L.R.
- Όμωςκαιμετάτηνέκ δοσητηςαπόφασηςστην ως άνωΑναθεωρητική Έφεσηη παρούσα προσφυγή αναβάλλετο συνεχώς για σκοπούς εξευρέσεως συμβιβασμού ο οποίος τελικά δεν επετεύχθη. Τέλοςηακρόασητης παρούσαςπροσφυγήςσυμπληρώθη20 κεστις27Ιουνίου
- Ένας απότους λόγους ακύρωσης είναι ηαπουσίααι τιολογίας. Στο διάταγμα ανάκλησης της απαλοτρίωσης, τοοποίοέγινεδυνάμειτουάρθρου7τουΝόμου15/62, δί νεται σαν λόγος ανάκλησης τογεγονός ότι ηεν λόγωπε25 ριουσία δεν είναι αναγκαία για τους σκοπούς για τους οποίουςείχεγίνειηαπαλλοτρίωση. Η απόφασηγια ανάκληση πάρθηκε σε συνεδρία του Υπουργικού Συμβουλίου ημερομηνίας 20 Μαΐου
- Ενώπιοντου Υπουργικού Συμβουλίουησχετικήπρόταση 30 του Υπουργού Δικαιοσύνης η οποία στο βαθμό που αφοράτηνπαρούσαυπόθεσηέχειωςακολούθως: (γ) "Απαλλοτριώσεις για έργα τα οποία δεν εξετελέσθηκαν: ΗΚυβέρνησις δέον ν' ανακαλέσηταεκδοθέντα δια231 Μαλαχτός, Δ. Παπαδόπουλο; κ.α.ν.Υπ. Εμπ. & Βιομ.κΛ.
(1991)τάγματααπαλλοτριώσεως,καθότιτούτοαπό οικονομι κήςπλευράςκρίνεται προς το συμφέρον της Κυβερνή σεως. Εις την πρίπτωσιν Ι. Μαυρονικόλα, εις την οποία έχει ήδηεκδοθήαπόφασιςτου Δικαστηρίου,θα καταβληθή ηεπιδικασθείσααποζημίωση,αφούοδικαιούχοςδώσει ουσιώδηεγγύησιν (ωςειςτηνπαράγραφον (α) ανωτέρω)." 5 ΗσχετικήαπόφασητουΥπουργικού Συμβουλίουείναι ηακόλουθη. "Απόφασις υπ'(Πρότασιςυπ*Αρ.362/76).Αρ.14.934 10
- Αναφορικώς προς την παράγραφονυπ' Αρ. 1 των Πρακτικών της Συνεδρίας του Συμβουλίου της 21ης Φεβρουαρίου 1974, το Συμβούλιον εμελέτησετας εισηγήσειςτηςεξ Υπουργών Επιτροπήςτης ορισθείσης δια την μελέτην του θέματος των καθυστερήσεων εις 15 την καταβολήν αποζημιώσεων δι* απαλλοτριώσεις πε ριουσιών, ταςπεριεχομένας εις την Πρότασινκαι απεφάσισεν όπως εγκρίνη την ανάκλησιν των Διαταγμά των Απαλλοτριώσεως των αναφερομένων εις τας υποπαραγράφους (β),(γ)και(δ)τηςπαραγράφου3της 20 Προτάσεως και όπως τα αρμόδια Υπουργεία προβούν τοταχύτερονδυνατόνειςτηνλήψιν τωναναγκαίωνμέ τρωνδιάτηνυλοποίησιν τηςωςάνωΑποφάσεως. Όσον αφοράτοθέματοαναφερόμενονεις την υποπαράγραφον(α)τηςπαραγράφου3τηςΠροτάσεως,συ- 25 νεφωνήθη όπως τούτο συζητηθή περαιτέρω εν συνεν νοηθεί μετά του Γενικού Εισαγγελέως της Δημοκρατίας." Μεαπλήανάγνωσητωνσχετικών εγγράφωνδιαπιστώ νεταιότι: (α) Στην σχετική απόφασητου Υπουργικού Συμβου λίου δεν αναφέρεταικαθόλου ότι η ιδιοκτησία των αιτη τώνδενείναιπλέοναναγκαία. 232 30 4ΑΛΛ. ΠαπαδόπουλοςΚΛ. ν.Υπ. Εμπ. & Βιομ.ΧΛ. Μαλαχτός, Δ. (β) ΣτηνπρότασητουΥπουργείου Δικαιοσύνηςγίνεται εισήγηση να καταβληθεί η επιδικασθείσα αποζημίωση στουςαιτητές. 5 Πρέπει να υπενθυμίσω ότι με την πιο πάνω πρόταση τουτοΥπουργείοΔικαιοσύνης μεταφέρειστο Υπουργικό Συμβούλιοεισηγήσειςτης εξ Υπουργών Επιτροπής.Η τε λευταίασυστάθηκε μεαπόφασητου ΥπουργικούΣυμβου λίου ημερ. 21 Φεβρουαρίου 1974 σύμφωνα με τηνοποία "Επιτροπήαπαρτιζόμενη εκτων Υπουργών Δικαιοσύνης, 10 Εσωτερικών,Οικονομικών καιΣυγκοινωνιών και Έργων μελέτησε το θέμα των καθυστερήσεων εις τηνκαταβολήν αποζημιώσεως δι* απαλλοτριώσεις περιουσιών." Η Επι τροπήσυνεπλήρωσε το έργον της,σχετικόν δεΣημείωμα υπεβλήθηεις το Υπουργικόν Συμβούλιον την24ηνΟκτω βρίου,
- Στηνσχετικήπρόταση τούΥπουργού Δικαιο15 σύνης αναφέρονται επίσης τα ακόλουθα: "το θέμα των απαλλοτριωθεισών περιουσιών των ευρισκομένων ειςτας μη ελεγχομένας υπότουκράτουςπεριοχάςδενευρίσκεται εντός των όρων εντολής της εξ Υπουργών Επιτροπής, τούτο εμελετήθη διεξοδικώς υπ' αυτής καθότι εγείρεται 20 συνεπεία της έκρυθμου καταστάσεως και του γεγονότος ότι σημαντικός αριθμός απαλλοτριωθεισών περιουσιών ευρίσκονται εντόςτηςΤουρκοκρατούμενηςπεριοχής. Ηεξ Υπουργών Επιτροπήκατόπινσυζητήσεως τηςνο μικήςπλευράςτουθέματοςμετάτουΓενικού Εισαγγελέως 25 τηςΔημοκρατίας, υποβάλλειταςκάτωθι εισηγήσεις:" Έρχομαι τώρα στον λόγο ακύρωσης που αφορά την απουσίααιτιολογίας. Είναιπάγια αρχή τουδιοικητικούδικαίουότι οι απο φάσεις της διοίκησης πρέπει να είναι δεόντως αιτιολογη30 μένες·καιότιηαπουσίααιτιολογίαςκαθιστάτηνεπίδικη απόφασηαντίθετημετοννόμοκαισαναπόφασηπου πάρ θηκε"καθ*υπέρβαση καικατάχρησηεξουσίας" (Constantinides v. Republic
(1967)3 CLR 7). Ακόμα και μια μικρή αμφιβολίασε ότι αφοράτην έννοια της αιτιολογίας είναι 35 αρκετή ναοδηγήσει στην ακύρωσητηςεπίδικης απόφασης 233 Μαλαχτός, Δ. Παπαδόπουλος ΚΛ.ν.Υπ. Εμπ. & Βιομ. ΚΛ.
(1991)(Zavros v.Republic
(1969)3CLR 310). Είναινομολογημένο ότιστην περίπτωσηπουτο αρμό διογιατην λήψη μιαςαπόφασης διοικητικόόργανοενερ γεί στηβάση σύστασης ήεισήγησης ("advice")άλλου - κα τώτερου - οργάνου το αρμόδιο για την λήψη της 5 απόφασης όργανο δεν έχει υποχρέωση να ακολουθήσει τηνσύσταση ήεισήγηση τουάλλουοργάνου. Έχει,ωστό σο,υποχρέωση ναδώσει σαφείςλόγους γιατηνπαραγνώ ριση της εισήγησης ή σύστασης (Efstathiou v. Republic
(1979)3 CLR. 210). Στηνκρινόμενη αίτησηπρέπει νατο 10 επαναλάβω ότι η πρόταση της εξ Υπουργών Επιτροπής που διαβιβάστηκε στο Υπουργικό Συμβούλιο είχε την μορφήσύστασης ήεισήγησης προςτοΥπουργικόΣυμβού λιο. Είναιπρόδηλοαπότοενώπιον μουυλικό ότι στηνπε- ^ ρίπτωσητωναιτητώντοΥπουργικό Συμβούλιοδενυιοθέ τησε καθόλου την σύσταση ή εισήγηση της εξ Υπουργών Επιτροπής.Επίσης είναιπρόδηλο ότι δεν έδωσεοποιοδή ποτε λόγο για τη μήυιοθέτηση της. Επομένως η επίδικη απόφαση πάσχει από έλλειψη αιτιολογίας, είναι πράξη 20 αντίθετημετο νόμοκαιπράξηπουπάρθηκεκαθ' υπέρβα σηήκατάχρησηεξουσίαςκαιπρέπειν* ακυρωθεί [Ευστα θίου (moπάνω)]. Η υπόθεση ΓλαύκοςΜιχαηλίδης και άλλοςεναντίον ΓενικούΕισαγγελέα
(1984)3Α.Α.Δ. 1596διακρίνεταιαπό 25 την παρούσαυπόθεση γιατί δεν συζητήθηκε κάτωαπότο πιοπάνωπρίσμα. Η προσφυγή επιτυγχάνει και η υπό κρίση απόφαση ακυρούται.Καμιάδιαταγήωςπροςταέξοδα. Επίδικηαπόφασηακυρώνεταιχωρίςέξοδα. 234