(1991)26Ιουνίου, 1991 [ΝΙΚΗΤΑΣ.Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΕΛΕΝΗΜΕΣΤΑΝΑΚΑΙ ΑΛΛΟΙ, Αιτητές, ν. ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΑΘΗΑΙΝΟΥ, Καθ'ων ηαίτηση. (ΥπόθεσηΑρ. 553/90). Αναγκαστική Απαλλοτρίωση— Σκοπός απαλλοτρίωσης — ΟΠερί ΑναγκαστικήςΑπαλλοτριώσεως Νόμος (Ν.15/62) — Άρθρο3
(2)(Π) — Αποτελεί σκοπό για τον οποίο επιτρέπεται Αναγκαστική Απαλλοτρίωσηηεπίτευξη ήηπροαγωγή τωνσκοπώντωνδημοτι κών αρχών — Νόμιμα το Δημοτικό Συμβούλιο Αθηαίνου προέβη σε απαλλοτρίωση οικοπέδωνγια ανέγερση αίθουσας πολλαπλής 5 Χβήοης. Αναγκαστική Απαλλοτρίωση— Έλεγχος διακριτικής ευχέρειας της διοίκησης— Κακήχρήσηδιακριτικήςευχέρειαςότανδενεπιλέγε ται η ολιγότερο επαχθής ήζημιογόνα λύση — Το Δημοτικό Συμ βούλιο Αθηαίνου κατέληξεστηναπόφασητουλαμβάνονταςυπόψη κριτήρια που δικαιολογούσαν τηνεπιλογή τηςιδιοκτησίας τωναιτητών. 10 Το Ανώτατο Δικαστήριο,απορρίπτονταςτην προσφυγή,απο φάσισεότι:
(1)Η αναγκαστικήαπαλλοτρίωση για να είναι συνταγματικά επιτρεπτήπρέπεινααποβλέπειστηνεπίτευξηδημόσιαςωφέλειας. Μεταξύτωνσκοπών γιατουςοποίους επιτρέπεταιηεπιβολήανα γκαστικής απαλλοτρίωσης περιλαμβάνεται και "η επίτευξη ή η προαγωγή των σκοπών των δημοτικών αρχών" σύμφωνα με το άρθρο 3(2χΠ) του Περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου (Ν.15/62). Το Συμβούλιο έδρασενόμιμασταπλαίσιατωνδιαδικα σιώνκαιεξουσιώνπουορίζειονόμος. 15 20
(2)Όλεςοι ενέργειεςτηςδιοίκησης μετιςοποίεςσυντελείταιη απαλλοτρίωση υπόκεινταισεακυρωτικό έλεγχο γιαυπέρβαση των άκρωνορίωντηςδιακριτικής εξουσίαςπουέχειστοντομέααυτό. 25 Υπάρχει κακή χρήση της διακριτικής ευχέρειας όταν η διοίκηση δενεπιλέγειτηνολιγότερο επαχθήήζημιογόναλύση. ^ 2288 4ΑΛΛ, 5 Μεστάνα κ.α.ν.Δημ.Συμβ.Αθηαίνου Από ταστοιχεία τουφακέλλου προκύπτει ότι ηαπόφαση λή φθηκε λαμβανομένης υπόψητηςανάγκηςγια ανέγερση της αίθου σας και της καταλληλότητας των οικοπέδων των αιτητών. Το Συμβούλιο προέβησεέρευνακαικατέληξε στην απόφασητου έχοντας υπόψη κριτήρια πουδικαιολογούσαν την επιλογή τηςιδιο κτησίας τωναιτητών. Επιπλέον οι αιτητές είχαν αρκετήακίνητη περιουσία. Όσον αφοράτιςοικονομικές συνέπειες αυτές σταθμί στηκαν και κρίθηκε απότο Συμβούλιο πως ήταναπόλυτα δικαιο λογημένο ναυποστείτηδαπάνη. 10 Ηπροσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα. Αναφερόμενες υποθέσας: Glyki andAnother v. The MunicipalCorporationof Famagusta
(1967)3CLJi.677' AlakatiInvestmentv.Republic
(1973)3C.LJi. 255· 15 Tikkiris v.ElectricityAuthorityofCyprus
(1970)3C.LJi. 291· Pissas(No.2) v.TheRepublic
(1966)3C.LJi. 784ChrysochouBros. v. Cyprus Telecommunications Authority and another
(1966)3C.LJi. 482Γεωργίον'ν. Δημοκρατίας (Προσφυγή Αρ. 291/88, ημερ. 7.4.90)· 20 Παυλίόου ν. Δημοκρατίας (Προσφυγές Αρ. 208/89, 209/89 ημερ. 30.7.90)Τσιάππα ν, Δημοκρατίας
(1991)4ΑΛΛ. 1098· LordosandOthers v.Republic
(1974)3C.LJi. 447. Προσφυγή. 25 Προσφυγή εναντίον τηςαπόφασηςτουκαθ'ουηαίτηση μετην οποίααπαλλοτριώθηκαν πέντε οικόπεδα τωναιτη τών στην Αθηαίνου. Α. Ποιητής, γιατοναιττμή. Γι Α. Πετονφάς, γιατονκαθ'ουηαίτηση. 30 Cur.adv. wit. ΝΙΚΗΤΑΣ, Δ. ανάγνωσε την ακόλουθη απόφαση.Η 2289 Νικήτας,Δ. Μεστάνα κ.α.ν.Δημ.Συμβ. Αθηαίνου
(1991)προσφυγή στρέφεται εναντίον διατάγματοςαπαλλοτρίω σης το οποίο εκδόθηκε απότο Δημοτικό Συμβούλιο Αθη αίνου.Τοδιάταγμα δημοσιεύθηκε στην ΕπίσημηΕφημερί δα στις 22/6/
- Αφορά πέντε εγκεκριμένα οικόπεδα σε κεντρική περιοχή της Αθηαίνου. Η απαλλοτρίωση έγινε 5 γιαανέγερσηαίθουσαςπολλαπλής χρήσης. Στηδιάρκειατηςδιαδικασίαςδιευκρινίστηκε πωςηαιτήτρια 1δεν έχει δικαίωμακυριότητας σε κανένα από τα επίδικα οικόπεδα. Μετά από τη διαπίστωση αυτή και ύστερα από σχετικό διάβημα του δικηγόρου της, η προ- 10 σφυγή της απορρίφθηκε.Τέσσερα απότα οικόπεδα είναι ιδιοκτησίατωναιτητών2και3.Τοπέμπτο,μεαρ. 532/2/8, ανήκει σετρίτο πρόσωποπουδεν αμφισβήτησε δικαστικά τοκύρος του διατάγματος.Έτσι ηαναθεώρησηπεριορίζε ται στακτήματαπου είναι ιδιοκτησία των αιτητών 2 και 15
- Η απόφασητου Συμβουλίου να κηρύξει την περιου σία των αιτητών απαλλοτριωτέα λήφθηκε ομόφωνα στις 28/7/88, αφού προηγουμένως δεν τελεσφόρησαν οι προ σπάθειες να επιτύχει εκούσια μεταβίβαση της από τους 20 ιδιοκτήτες με ιδιωτικήπώληση.Της απόφασης προηγήθη κε διεξοδική συζήτηση, όπως συνάγεται από το σχετικό πρακτικό.Η αντίθεσητωναιτητώνσεαυτήεκδηλώθηκε με αλλεπάλληλα διαβήματατους.Οαιτητής2παρέστησεσυ νεδρίαση του Συμβουλίου και εξέφρασε τις απόψεις του, 25 που διατύπωσε και εγγράφως. Ακολούθησε επιστολή του δικηγόρου τους πάνω στο ίδιο ζήτημα. Απάντησε ο Δή μαρχος εξηγώντας λεπτομερειακά γιατί τα κτήματα των αιτητών κρίθηκαν σαν τα πιο κατάλληλα. Αργότερα, το Μάρτιοτου 1989, ο αιτητής2 παραπονέθηκε με επιστολή 30 του στο Υπουργό Εσωτερικών, που συνοδευόταν απόέκ θεσηεκτιμητή ακινήτων. Στην έκθεσηδιαπιστώνεται πως υπήρχαν άλλα κτήματα,που περιγράφει, με τα οποίαθα μπορούσε να εξυπηρετηθεί εξίσου ο σκοπός τηςαπαλλο τρίωσης με χαμηλότερη μάλιστα δαπάνη,γιατί πρόκειται 35 για χωράφιακαι όχι οικόπεδα.Το έγγραφο τελικά διαβι βάστηκε στο Συμβούλιο ως το αρμόδιο όργανο. Έγιναν και άλλες προσπάθειες απότουςαιτητέςγιαμεταίωσητης 2290 4 ΑΛΛ. Μεοτανα ΚΛ.ν.Δημ.Σνμβ.Αβηαίνοο Νικήτας,Δ. απόφασης,αλλάδεν χρειάζεται ιδιαίτερημνεία σεαυτές. Φτάνειναλεχθείπωςόληησχετικήαλληλογραφίαβρίσκε ταιστοδιοικητικόφάκελο,τεκμ. Ν. 5 10 15 20 25 ΠαράτιςδιαμαρτυρίεςτωναιτητώντοΣυμβούλιοδεν μεταπείσθηκε. Στις 9/3/90 προχώρησε σε δημοσίευση γνω στοποίησης απαλλοτρίωσης, εκφράζονταςέτσι τηβούλη σητου νααποκτήσει τηνπεριουσία.Οι αιτητές υπέβαλαν ένσταση σύμφωνα με τηδιαδικασία ενστάσεων από θιγό μενους ιδιοκτήτες, την οποία προβλέπει το άρθρο4 του νόμου περί Αναγκαστικής Απαλλοτρίωσης αρ. 15/62.Η ένστασηείναιτοσυνημμένο θ στηναγόρευσηταυδικηγό ρου των αιτητών. Σε αυτήγίνεται εισήγησηγια τρεις άλ λους χώρους σαν πιο κατάλληλους για την ανέγερση της αίθουσας.Μαςχρειάζεταιεδώμιαπαρένθεση. Τα οικόπεδατων αιτητών συνορεύουν με την αυλή του Γυμνασίου καιτωνΔημοτικών Σχολείων Αθηαίνου.Ηαίθουσαπροο ρίζεται κυρίως για εκδηλώσεις των σχολείων αυτών. Συ γκεκριμένα υποδείχθηκεχωράφιπίσωαπότοΝοσοκομείο της πόλης και άλλη έκταση απέναντι απότο Γυμνάσιο. Σανάλληπρόσφορηλύσηεισηγήθηκαντηναυλήτωνσχο λείων.Ηαυλή,πουέχειέκταση6 οικοπέδων, αποκτήθηκε το 1961 απότηνοικογένεια τωναιτητώνμε ιδιωτικήσυμ φωνία. Στηνένσταση δόθηκε επίσης έμφασηστο γεγονός πως λόγω της εισβολής οι αιτητές απώλεσαν έκταση 189 στρεμμάτων. Ηένστασητωναιτητών,πουουσιαστικάεπαναλαμβά νει τιςθέσειςπουείχανεκφράσεικατάκαιρούς,εξετάστη κε σε συνεδρίαση του Συμβουλίου στις 26/4/90, αλλά απορρίφθηκε. Σαφείςαπαντήσειςσταεγερθένταζητήματα 30 δίνει το Συμβούλιο και στην επιστολή του ημερ.27/4/90 προς τον Επαρχο Λάρνακας (συνημμένο ΙΑ) μέσω του οποίου απεστάλησαν οι ενστάσεις. Η ολοκλήρωση της διαδικασίαςμεδημοσίευση τουδιατάγματος απαλλοτρίω σης στις 22/6/90 προκάλεσε τηνκατάθεσητης κρινόμενης 35 αίτησης. Ο πρώτοςλόγος της προσφυγής είναι πως ο σκοπός και οι λόγοι της απαλλοτρίωσης, που σύμφωνα με το 2291 Νικήτας, Δ. Μέστωνακ,ο. ν.Δημ.Συμβ. Αθηαίνου
(1991)άρθρο4 τουνόμου αποτελούν ουσιώδηστοιχεία τηςαπό φασης, πάσχουν.Επομένωςείναινομικάδιαβλητήη ίδιαη πράξη και υπόκειται σε ακύρωση. Η εισήγηση όμως δεν ολοκληρώνεται. Δικαιολογείται δε η παρατήρηση πως είναιαόριστηκαιεπομένωςδενεπιδέχεταιδικαστική εκτίμηση. 5 Εν πάσηπεριπτώσει θαπροχωρήσω νασχολιάσω σύ ντοματαπαραπάνωδύοστοιχεία. Γιαναείναισυνταγμα τικά επιτρεπτή η αναγκαστική απαλλοτρίωση πρέπει να αποβλέπει στην επίτευξη δημόσιας ωφέλειας: άρθρο23.4 10 (α) τουσυντάγματος.Ηέννοιατηςδημόσιαςωφέλειαςκα θορίζεται από το νόμο: άρθρο23.4(β). Κατάτο άρθρο3
(2)(π)του νόμου αρ. 15/62 μεταξύτων σκοπών γιατους οποίους επιτρέπεται η επιβολή αναγκαστικής απαλλο τρίωσης περιλαμβάνεται και η "επίτευξη ή η προαγωγή 15 των σκοπών των δημοτικών αρχών".Στηνυπόθεση Niovi Glyki & Another v. The MunicipalCorporation of Famagusta
(1967)3 C.L.R. 677, η ανέγερση πολιτιστικού μεγάρου απότο Δήμο Αμμοχώστουθεωρήθηκε πως εμπί πτει στις σχετικές πρόνοιες της νομοθεσίας περί Δήμων 20 ως και του άρθρου 3
(2)(π).Τόσο ο σκοπός όσο και οι λόγοι της απόφασης εξειδικεύονται στη γνωστοποίηση απαλλοτρίωσης (συνημμένο Η) όπως ορίζει το άρθρο 4 τουνόμου. "Με το παρόν γνωστοποιείται ότι η ακίνητη ίδιο- 25 κτησία που περιγράφεταιστον Πίνακαπου παρατίθε ταιπιοκάτωείναι αναγκαίαγιατουςακόλουθουςσκο πούς δημόσιας ωφέλειας, δηλ. για την επίτευξη και προαγωγή των σκοπών των Δημοτικών Αρχών και η απαλλοτρίωση της επιβάλλεται για τους πιο κάτωλό- 30 γους, δηλ. για την ανέγερση αίθουσας πολλαπλήςχρή σεως." Είναι λοιπόν φανερόπως το Συμβούλιο έδρασε νόμι μασταπλαίσιατωνδιαδικασιώνκαιεξουσιών πουορίζει ο νόμος,αφούσυμμορφώθηκε μετις επιταγέςτουσυντάγ- 35 ματος και του νόμου (Alakati Investment v. Republic
(1973)3C.L.R.255). 2292 4 ΑΛΛ. 5 Μεστανα ΚΛ.ν.Δημ. Σνμβ.Αθηαίνου Νικήτας,Δ. Παραμένειπρος εξέταση το ουσιαστικό παράπονο των αιτητών. Ημομφή είναι πωςτο Συμβούλιο δεν προέβη, προκριματικάκαιπριν προχωρήσει σεαπαλλοτρίωση,σε δέουσα έρευνα Τοεπιχείρημα έχειδύοπτυχές
(1)πωςδεν ερεύνησετηνπιθανότηταύπαρξηςάλλων διαθέσιμωνκτη μάτων,πουκατάβάσηστηρίχθηκε στιςκατάκαιρούςπρο τάσεις τωναιτητώνκαιπουήδηδιέγραψασεαδρέςγραμ μέςκαι
(2)δενυπολογίστηκαν οιοικονομικές επιπτώσεις. Οιδιατάξειςτουάρθρου23τουΣυντάγματοςαναγνω10 ρίζουν τοδικαίωμα ιδιοκτησίας σαν ένα από ταβασικά ατομικά δικαιώματα, κατοχυρώνοντας καιπροστατεύο νταςτοαπέναντιστηδιοίκησηκαιτονκοινόνομοθέτη. Οι ίδιες διατάξειςκαθορίζουν τα όρια άσκησης τουδικαιώ ματοςωςκαιτιςπροϋποθέσεις προσβολής τουμεαναγκα15 στικήαπαλλοτρίωση.Έτσιόλεςοιενέργειεςτηςδιοίκησης μετιςοποίες συντελείται ηαπαλλοτρίωση υπόκεινταισε ακυρωτικό έλεγχο για υπέρβαση τωνακραίων ορίωντης διακριτικήςεξουσίας πουέχειστον τομέααυτό.Tikkiris ν. ElectricityAuthorityofCyprus 1970) 3C.L.R.291. 20 Υπάρχει κακήχρήσητηςδιακριτικήςευχέρειαςσεκάθε περίπτωση πουηδιοίκηση δενεπιλέγει μεταξύ των προ σφερόμενων λύσεων τηνολιγότερο επαχθήήζημιογόνα. Pissas (No.2) v. TheRepublic
(1966)3 C.L.R.784.Αυτό εξυπακούει πωςέγινε έρευνα γιαανεύρεση των στοιχείων 25 πουείναιδυνατόναασκήσουν επίδρασηστηνορθήεπιλο γή.Τονομολογιακό μαςδίκαιοβρίθει μεπεριπτώσεις που εφαρμόστηκε η αρχή αυτή: βλέπε για παράδειγμα Qirysochou Brosv.Cyprus TelecommunicationsAuthority &Another
(1966)3C.L.R.482καιNioviGlykif ανωτέρω. 30 Οιαρχέςπουδιέπουν τηνάσκησητης εξουσίας για απαλ λοτρίωση εφαρμόστηκαν από τηνομολογία με συνέπεια και σταθερότητα. Πρόσφαταπαραδείγματα αποτελούν οι αποφάσεις291/88Γεωργίου ν.Δημοκρατίαςημερ.7/4/90, 208/89και209/89Αουχία Παυλίδου ν.Δημοκρατίαςημερ. 35 3CY7/90 και 29(Υ90 Χρίστου Τσιάππα ν.Δημοκρατίας
(1991)4 Α.Α.Δ. 1098. Υπογραμμίζω από την τελευταία υπόθεσητηνεξήςσχετικήπαρατήρησηστησελ.1106: 2293 Νικήτας, Δ. ΜεστάναΚΛ.ν.Δημ.Συμβ.Α&ηαίνου
(1991)"Οπωςηνομολογία καταδεικνύει,τοπεδίογιααμφι σβήτηση των επιλογών της αρμόδιαςαρχής για εκπλή ρωση του συγκεκριμένου στόχου, είναι πολύ περιορι σμένο " Απόταστοιχεία τουφακέλουπροκύπτειότιηαπαλλο- 5 τρίωση στην προκείμενη περίπτωση αποφασίστηκε αφού ελήφθη υπόψη η ανάγκηγια ανέγερση της αίθουσας και κρίθηκε πως τα οικόπεδατων αιτητών ήταντα καταλλη λότερα. Και αυτό διότι η απαλλοτρίωση οποιουδήποτε από τα προταθέντα ακίνητα,που βρίσκονται σε κάποια 10 απόσταση από τα σχολεία, θα δημιουργούσε πρόβλημα ασφάλειας των μαθητώνπου έπρεπε να διακινούνται σε κεντρικούς δρόμουςπρινφτάσουνστηναίθουσα. Ανεξάρτητα απόαυτόη έκτασηγηςκοντάστο νοσοκο μείο προοριζόταν για τη δημιουργία δημοτικού πάρκου, 15 οι δε εναρκτήριες εργασίες είχανήδη προγραμματισθεί να άρχιζαν σύντομα. Η ανέγερση της αίθουσας (διαστάσεων 40X50 μέτρων) στην αυλή του σχολείου, όπως εισηγήθη καν οι αιτητές, παρουσίαζε σοβαρό μειονέκτημα, θα είχε σαν αποτέλεσμα την καταστροφή του γηπέδου του σχο- 20 λείου, καθώς επίσης καιτου αθλητικού στίβου,πουήταν καιο μοναδικός σε όλητηνκοινότητα.Ενώδιαπιστώθηκε απότηνκαταμέτρησητωνδιαστάσεων τουπωςτογήπεδο απέναντιαπότογυμνάσιο δενήταναρκετάμεγάλο γιανα χωρέσειτέτοιααίθουσα. 25 Έχει γίνει φανερό απότηνπροηγηθείσα ανάλυσηπως το Συμβούλιο ερεύνησε τις δυνατότητες για τηνπραγμά τωσηενός σκοπού,δηλαδή,τηνανέγερσηαίθουσαςπολλα πλής χρήσης που ο νόμος έχει αναγάγει σε σκοπό δημό σιας ωφέλειας και κατέληξε στην απαλλοτρίωση έχοντας 30 υπόψη κριτήρια που δικαιολογούσαν την επιλογή της ιδιοκτησίας των αιτητών. Πρέπει να αποσαφηνιστεί πως δεν είναι η μοναδική περιουσία τους. Παράτην απώλεια από την Τουρκική εισβολή, για την οποία εκφράζει ένας τη συμπάθεια του,οι αιτητές διατηρούν,όπως επεσήμα,νε 35 το Συμβούλιο, αρκετή ακίνητη περιουσία στην ελεύθερη περιοχή. Αναφορικά με τη δαπάνη της απαλλοτρίωσης 2294 4 ΑΛΛ. 5 ΜεσταναΚΛ.*.Δημ.Συμβ. Αθηαίνου Νικήτας, Δ. προκύπτειαπότηναλληλογραφίαπουαντάλλαξανοιδιά δικοικαιταστοιχείατουφακέλου πωςτοΣυμβούλιοείχε πάντοτε υπόψη του το ψηλότερο κόστος απόκτησηςτης περιουσίας των αιτητών,αλλάαφούστάθμισε καιτις οικονομικές συνέπειες κρίθηκεαπόλυταδικαιολογημένονα υποστεί τηδαπάνη, (βλέπε Lordos andOthers v. Republic
(1974)3C.L.R.447). Γιατουςπαραπάνωλόγους ηαίτησηαπορρίπτεται. Η απόφαση,στην έκτασηπουαφοράτουςαιτητές, επικυρώ10 νεταιστοσύνολοτης.Δενεπιδικάζονταιέξοδα. Προσφυγήαπορρίπτεταιχωρίςέξοδα. 2295