(1991)3Ιουλίου, 1991 [ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ,ΔΑπής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ, ΜΑΓΔΑΚΓΓΡΟΜΗΛΙΔΗΚΑΙ ΑΛΛΗ, Αιτήτριες, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕΣΩΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΩΝΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ, Καθ'(αν ηαίτηση. (Υπόθεση Αρ. 232/89). Αναγκαστική Απαλλοτρίωση — Επίτευξη σκοπού απαλλοτρίωσης — Άρθρο 23.5 τον Συντάγματος — Επιστροφή απαλλοτοιωθέντων κτημάτων μετά από παρέλευσητριών ετώναπό την απαλλοτρίωση αν καταστεί ανέφικτος ο σκοπός της απαλλοτρίωσης — Απαλλο τρίωσηακίνητης ιδιοκτησίας με σκοπό τηνπροστασία τωναρχαίοτητων — Παρέλευση δέκα ετών χωρίς να γίνουν οποιεσδήποτε ανασκαφές δενσημαίνει ότι ο σκοπός τηςαπαλλοτρίωσης κατέστη ανέφικτος. Οιαιτήτριεςτωνοποίων τατεμάχια γηςαπαλλοτριώθηκανγια σκοπούς προστασίας των αρχαιοτήτων προσέβαλαν με την προσφυγήτους αυτήτηναπόφαση τωνκαθ'ωνηαίτησημετηνοποία απέρριψεαίτηματουςγιαεπιστροφήτωντεμαχίωνεπίτη καταβο λή από αυτές του τιμήματος που έλαβανως αποζημίωση,για το λόγοότιο σκοπόςγιατονοποίοαπαλλοτριώθηκαντατεμάχιακα τέστηανέφικτος. 5 10 Με επίκληση του άρθρου 23.5 του Συντάγματος οι αιτήτριες υπέβαλαν το αίτημα τους για επιστροφή της απαλλοτριωθείσας γης επειδήγιαδέκα χρόνια δεναναλήφθηκεοποιαδήποτεεργασία με αποτέλεσμα ο σκοπός γιατον οποίο έγινε ηαπαλλοτρίωσηνα μηνεπιτευχθεί. Το Ανώτατο Δικαστήριο,απορρίπτονταςτηνπροσφυγή,απο φάσισεότι:
(1)Δενυπάρχει τίποταπου ναθέτειυπόαμφισβήτησητηνεπί δικη απόφασηότι η απαλλοτρίωση παραμένει αναγκαίαγια την προστασία των αρχαιοτήτωνσταεπίδικα τεμάχιαταοποία περί- 25 λήφθηκαν στον κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κλη ρονομιάςτηςΟΥΝΕΣΚΟ. 2454 15 20 4ΑΛΛ. 5 10 Κιτρομηλίδη κ.ά.ν.Δημοκρατίας*Μ.
(2)Οόρος "εφικτός" πουαπαντάταιστην παράγραφο5τουάρ θρου 23 του Συντάγματος δεν ενέχειτην έννοια του"πραγματο ποιηθείς" αλλά "δυνάμενος να πραγματοποιηθεί ή επιτευχθεί". Επομένως η υλοποίηση των σκοπών της απαλλοτρίωσης μέσα στην τριετή περίοδο δενκαταδείκνυα αφεαυτήςότιο σκοπόςγια τον οποίο έγινε ηαπαλλοτρίωση είναι ανέφικτος(JasonKaniklides v. Republic). Στην υπό κρίση υπόθεση δεν μπορεί ναλεχθείότι ο σκοπός κατέστη ανέφικτος Στατεμάχια υπάρχουν αρχαιότητες των οποίων η προστασία είναι αναγκαία για τη διενέργεια μελλοντικών ανασκαφών. Οσκοπός τηςαπαλλοτρίωσης παραμένει εφι κτός. Προσφυγή απορρίπτεταιχωρίς έξοδα. Αναφερόμενη υπόθεση: 15 Τσαγγαρίδης και Άλλοι ν. Δημοκρατίας (Προσφυγή Αρ.513/88, νμερ. 17/10/90) Προσφυγή. Προσφυγήγιαδήλωση τουΔικαστηρίου ότι η απόφαση των καθ' ων ηαίτηση με την οποία απέρριψαν τοαίτημα των αιτητριων όπως τακτήματατων που απαλλοτριώθη20 καν επιστραφούν στις αιτήτριες λόγω του ότι ο σκοπός για τον οποίο έγινε ηαπαλλοτρίωση δεν επραγματοποιήθη εντός τριών ετών είναι άκυρη και/ή παράνομη και/ή εστερημένηέννομου αποτελέσματος. Ε.Ευσταθίου, για τιςαιτήτριες. 25 Λ Χατζηπέτρον, Ανώτερος, Δικηγόρος της Δημοκρα τίας, για τουςκαθ'ων ηαίτηση. Cur.adv. vult. ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ,Δ.ανάγνωσε τηνακόλουθηαπό φαση.Μετην παρούσαπροσφυγή οι αιτήτριες ζητούν τις 30 ακόλουθες θεραπείες: 35 "Α. Διά δήλωση του Σεβαστού Δικαστηρίου ότι η απόφασητωνκαθ' ωνηαίτησηπουκοινοποιήθηκε στον δικηγόρο των αιτητών με επιστολή ημερ. 18.1.1989 (Τεκμ. 1) με την οποίαν αυτοί απέρριψαν αίτημα των αιτητριων όπως τα εις τον Πίνακα "Α" αναφερόμενα 2455 ΧΤσαγγάρης,Α, Κιτρομηλίδη κ.ά.ν.ΔημοκρατίαςχΑ.
(1991)κτήματα επιστραφούνστις αιτήτριες σε ποσοστόκαι/ή μέτροπουαυτέςήσανιδιοκτήτριεςτούτων,είναιάκυρη και/ήπαράνομηκαι/ή εστερημένη έννομουαποτελέσμα τος. Β.ΔιάδήλωσητουΣεβαστούΔικαστηρίουότιοι αι- 5 τήχριες δικαιούνταιτην μεταβίβασητων εν θέματι κτη μάτων σεποσοστό πουείναι ιδιοκτήτριεςτούτωνλόγω τουγεγονότος ότιοσκοπόςγιατονοποίοέγινεηαπαλ λοτρίωσηδεν επραγματοποιήθη εντός τριών ετώναπό τηςημερομηνίαςτηςαπαλλοτριώσεωςκαθότιοσκοπός 10 δενεπετεύχθηκαι/ή εγκατελήφθηυπότωνκαθ*ωνη αί τησις, επί καταβολή της τιμής διάτην οποίαν απαλλοτριώθηηαναφερόμενηπεριουσία." Οι αιτήτριες ήσαν ιδιοκτήτριες των τεμαχίων 117/1, 100/1» 94/1/1/, 94/1/2, 93/1/2,93/2/1/2/,27/3,27/5/1/,92/2/1, 15 92/1,99και 1στην Κάτω Πάφο. Μεδιαδοχικά διατάγμα τα απαλλοτρίωσης που δημοσιεύτηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας 739/20.10.1972, 599/ 16.8.1975. 570/16.7.1976, 571/16.7.1976, 112/10.2.78 και 428/43.1979ηαρμόδιααρχήαπαλλοτρίωση ταπιο πάνω 20 τεμάχια. Σκοπός της απαλλοτρίωσης του τεμαχίου 117/1 ήτοηδιενέργεια αρχαιολογικών ανασκαφώνκαιησυντή ρηση τεμαχίωνστην ΚάτωΠάφο.Σκοπόςτωνυπόλοιπων απαλλοτριώσεων ήτο η διενέργεια αρχαιολογικών ανα σκαφώνγιατησυντήρηση τωναρχαιοτήτων,ηπροστασία 25 τηςστρωματογραφίαςτουαρχαιολογικούχώρουτηςΝέας Πάφουκαιηδιατήρησητωναρχαιοτήτων.Ηαπαλλοτρίω ση ολοκληρώθηκε με την καταβολήαποζημίωσης στιςαιτήιριες και τη μεταβίβαση των τεμαχίων στην απαλλοτριούσααρχή. $0 Οι αιτήτριες, με επιστολήτου δικηγόρου τους ημερο μηνίας 1.12.88 προς τον Υπουργό Συγκοινωνιών και Έργων ζήτησαν την επιστροφή των απαλλοτριωθέντων κτημάτων. Ο ΓενικόςΔιευθυντής τουΥπουργείου μεεπι στολήτουημερομηνίας 18.1.1989απέρριψετοαίτημα των, αιτητριων,μετηνακόλουθηαιτιολογία: 2456 35 4Α^Λ. 5 10 15 20 25 30 Κιτρομηλίδηχ,α.ν.Αημοχρατίαςκ.ά. Χ'Τσαγγάρης,Δ. "Μετάαπόεξέταση τωνπεριπτώσεων που αναφέρο νται στην επιστολή σας, σε συνεργασία με το Τμήμα Αρχαιοτήτων,διαπιστώθηκεπωςηπρώηνακίνητη ιδιο κτησία των πελατών σας, που απαλλοτριώθηκε για σκοπούςδημοσίουσυμφέροντοςκαισυγκεκριμένα "για τηδιενέργεια αρχαιολογικών ανασκαφών,τηνπροστα σία της στρωματογραφίας του αρχαιολογικού χώρου της Νέας Πάφου, για τη διατήρηση των αρχαιοτήτων που βρίσκονται μέσα σ' αυτό," εξακολουθεί να είναι αναγκαίαγια τους σκοπούς που απαλλοτριώθηκε και δενμπορείναεπιστραφεί." Οι αιτήτριες προσβάλλουν αυτή την άρνηση των αρχών να επιστρέψουν τα απαλλοτριωθέντα κτήματα.Ο ισχυρισμός τους εδράζεται στο ότι η επίδικη απόφαση αντιβαίνει στο Αρθρο 235 του Συντάγματος και στο Αρθρο 15
(1)του Περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμουτου 1962 (Ν.15/62) πουεπιβάλλουν τηνεπιστροφή κτήματος που απαλλοτριώθηκε στην περίπτωση που ο σκοπόςτηςαπαλλοτρίωσηςδενπραγματοποιείταιμέσασε τρία χρόνια. Τα επίδικα τεμάχια παραμένουν στην ίδια κατάσταση όπως και κατάτο χρόνο της απαλλοτρίωσης για περίοδο πέραν των δέκα ετών χωρίς να έχειαναλη φθείοποιαδήποτεεργασίακαιωςεκτούτουοσκοπόςγια τον οποίο διενεργήθηκε ηαπαλλοτρίωση δεν έχειεπιτευχθεί.Προςυποστήριξητων ισχυρισμών αυτώνκατατέθηκε στο Δικαστήριο ένορκη δήλωση της αιτήτριας Μάγδας Πασχαλίδημετηνοποίαβεβαιώνειότιδενάρχισανοποια δήποτε έργα και ότι αντίθετα τα τεμάχια χρησιμοποιού νται κατά καιρούς για τη φιλοξενία λούνα παρκ, και άλλων υποστατικών,μεγάλο δεμέρος των τεμαχίωνχρη σιμοποιείται σανχώροςστάθμευσηςοχημάτων. θέσητωνκαθ'ων η αίτησηείναιότι ηπροσβαλλόμενη απόφασηείναι καθόλαορθήκαι νόμιμη, μεκύριο επιχεί^ ρήμαότι οσκοπός γιατον οποίοδιενεργήθηκε η απαλλο35 τρίωση μεκανένατρόποδεν έχει εγκαταληφθείαλλάέχει επιτευχθεί, εφόσον κύριος στόχος ήτο η διατήρηση των αρχαιοτήτων. 2457 ΧΤσαγγάρης,Δ. Κιτρομηλίδη κ.ά.ν.ΔημοκρατίαςκΛ.
(1991)Ένορκη δήλωση κατατέθηκε στο Δικαστήριο και εκ μέ ρους του κ. Μιχαήλ Λουλλουπή, Εφόρου Αρχαιολογικών Μουσείων και Επισκοπήσεως στο Τμήμα Αρχαιοτήτων ο οποίος υποστήριξε ότι με την απαλλοτρίωσηπροστατεύ θηκαν άθικτες οι αρχαιότητες μέχριτην μέραπουθαδιε- 5 νεργηθούνοιανασκαφές. Παραδέχθηκεόμωςότιδενάρχι σαν οποιεσδήποτε εργασίες. Οποιαδήποτεχρησιμοποίηση δετουχώρου απόδιάφορουςπλανώδιουςήγια οποιοδή ποτε άλλο σκοπό γίνεται χωρίς την άδειατου Τμήματος Αρχαιοτήτων, το οποίο απαγορεύειχρήσητων τεμαχίων 10 γιατέτοιουςσκοπούς. Μελέτησα με προσοχή όλα τα στοιχεία και γεγονότα καικατέληξαστοσυμπέρασμαότιδενυπάρχειτίποτεπου ναθέτειυπόαμφισβήτησητην απόφαση τωνκαθ'ωνη αί τηση ότι η απαλλοτρίωση παραμένει αναγκαία για την 15 προστασία των αρχαιοτήτων. Τα επίδικα τεμάχια όπως και άλλα της περιοχής περιλήφθηκαν στον κατάλογοτης Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ και ως εκ τούτου το Τμήμα Αρχαιοτήτων ανέλαβε την υποχρέωση να τα χρησιμοποιήσει μόνο για αρχαιολογι- 20 κούς σκοπούς. Ηοποιαδήποτεάλληχρήσητων τεμαχίων θαμπορούσε ναοδηγήσει στηδιαγραφήτηςπεριοχής από τον κατάλογο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς μετιςανάλογεςσυνέπειες. Η συμπερίληψηστονκατάλογο αυτότεκμηριώνει τηναρχαιολογικήσημασίατουχώρου. 25 θα: ΤοΑρθρο23.5 τουΣυντάγματοςπροβλέπειταακόλου "5. Οιαδήποτε ακίνητος ιδιοκτησία, ή δικαίωμα ή συμφέρον επί τοιαύτης ιδιοκτησίας απαλλοτριωθείσα αναγκαστικώς θα χρησιμοποιηθή αποκλειστικώς προς 30 τονδι'όναπηλλοτριώθησκοπόν.Εάνεντός τριώνετών απότηςαπαλλοτριώσεως δενκαταστήεφικτόςοτοιού τος σκοπός, η απαλλοτριώσασα αρχή, ευθύς μετά την εκπνοήντης ρηθείσης προθεσμίαςτωντριών ετώνυπο χρεούται να προσφέρη την ιδιοκτησίαν επί καταβολή 35 της τιμής κτήσεως εις το πρόσωπον παρ' ου απηλλοτρίωσεν αυτήν. Το πρόσωπον τούτο δικαιούται'εντός τριών μηνών απότης λήψεωςτης προσφοράςναγνω2458 4 ΑΛΛ. 5 ΚιτρομηλίΑηΗΛ.ν.Δημαχρανίας κ.ά. ΧΤσαγγάρης, Λ. στοποιήσητηναποδοχήνήμηταύτης.Εφ* όσονδεγνω στοποίηση ότιαποδέχεταιτηνπροσφοράν, η ιδιοκτησία επιστρέφεται ευθύς άμααποδοθήπαρά του προσώπου το τίμημα εντός περαιτέρω προθεσμίας τριών μηνών απότηςτοιαύτης αποδοχής." Ο Δικαστής κ. Πικής στην απόφασητουΤσαγγαρίδη και Άλλων ν.Δημοκρατίας (ΥπόθεσηΑρ. 513/88,ηαπό φασηδόθηκε17.10.90). 10 15 20 "Ηπαρέλευση τηςτριετούς περιόδουπουπροβλέπεταιαπότοάρθρο235 τουΣυντάγματοςκαιρυθμίζεται από το άρθρο 15 του Ν. 15/62 δε συνεπάγεται την έκ πτωση των σκοπών της απαλλοτρίωσης οποτεδήποτε αυτοίδενπραγματοποιούνταιμέσαστηνπερίοδοτων3 χρόνων. ΣτηνJasonKaniklides v.Republicαποφασίστηκε ότι ο όρος "εφικτός" που απαντάται στην παράγραφο5 του άρθρου 23 δεν ενέχει την έννοια του πραγματο ποιηθείς αλλάδυνάμενοςναπραγματοποιηθείήεπιτευ χθεί. Επομένωςημηυλοποίηση τωνσκοπών τηςαπαλλοτρίωσης μέσα στην τριετή περίοδο που προβλέπεται δενκαταδεικνύειαφεαυτήςότι οσκοπόςγιατον οποίο έγινεηαπαλλοτρίωσηείναιανέφικτος." Στηνυπόεκδίκασηυπόθεσηδενμπορεί ναλεχθείότι ο σκοπός κατέστη ανέφικτος. Στατεμάχια υπάρχουνσήμα25 ντικές αρχαιότητεςεπομένως ηπροστασίατους είναιανα γκαία για τηδιενέργεια μελλοντικών ανασκαφών.Οσκο πός της απαλλοτρίωσης παραμένει εφικτός. Αναφορικά με τους ισχυρισμούς ότι τα τεμάχια χρησιμοποιούνται απόδιάφορους πλανώδιους καιγιαάλλους σκοπούς επι30 σημαίνω ότι εναπόκειταιστιςαρμόδιεςαρχέςναπροβούν στααυστηρότεραδυνατάμέτραγιααντιμετώπισητους. Ηπροσφυγήαπορρίπτεται.Δεν εκδίδεται διαταγή για ταέξοδα. Προσφυγήαπορρίπτεταιχο)ρίςέξοδα. 2459