(1991)19Ιουλίου,1991 [ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΚΥΒΕΡΝΗΤΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ, Αιτητές, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ,ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΟΥ, Καθ' ων η αίτηση. (Υπόθεση Αρ. 112/90). Σύνταγμα — Άρθρο 122— Οργανισμοί και Νομικά πρόσωπα Δημο σίου Δικαίου ιδρύονται βάσει ρητής νομοθετικής διάταξης — Ίδρυση ξενοδοχείου κατόπιν Υπουργικής απόφασης — Επομένου δεν εμπίπτει στην έννοια του Οργάνου ήνομικού προσώπου δημο σίου δικαίου του άρθρου 122 του Συντάγματος — Οι υπάλληλοι 5 του ξενοδοχείου <5ev διορίστηκαν από την Επιτροπή Δημόσιας Υπηρεσίας — Δεν είναι δημόσιοι υπάλληλοι. Προσφυγή βάσει του άρθρου 146 τουΣυντάγματος — Προσβαλλόμε νες πράξεις — Πράξεις ή αποφάσεις που είναι αποτέλεσμα άσκη σης εκτελεστικής ή διοικητικής εξουσίας στην σφαίρα του δήμο· 10 σίου δικαίου. Οι αιτητέςοι οποίοι ήτανυπάλληλοι του ξενοδοχείου ΦΙΛΟ ΞΕΝΙΑ προσέβαλαν με την προσφυγήτους αυτήτην απορριπτική απόφασητωνκαθ*ων ηαίτησηστοαίτηματουςόπωςκατ' εφαρμο γή του άρθρου 122 του Συντάγματος θεωρηθούν ως δημόσιοι 15 υπάλληλοι. Το Υπουργικό Συμβούλιο με απόφασητου ημερομη νίας 17/2/77 είχεαποφασίσειτηνπλήρωσητωνθέσεων στοξενοδο χείο με όρους που ισχύουν στον ιδιωτικότομέα δηλαδήεκτόςτης Κυβερνητικής διάρθρωσης. Με μεταγενέστερες αποφάσεις του δε διορίστηκε Διοικητικό Συμβούλιο απαρτιζόμενο από Κυβερνητι- 20 κούς λειτουργούς και ενεκρίθη η συνέχιση της λειτουργίας του πάνωσε μόνιμηεμπορική βάση. Ο δικηγόροςτωναιτητώνισχυρίστηκε ότι εφόσονασκείται από το ξενοδοχείο δημόσια υπηρεσίακαι ως εκ τούτου εξυπηρετείται σκοπός δημόσιας ωφέλειας όπως καθορίζεται ο όρος "δημόσια 25 υπηρεσία" στο 'Αρθρο 122 του Συντάγματοςως υπηρεσίαυπαγό μενη στη Δημοκρατία θάπρεπεκαι οι υπάλληλοι του να θεωρού- 2632 4ΑΛΛ. Κυβερνήτΰυκ.ά.ν.Δημοκρατίας κ.ά. νται δημόσιοι υπάλληλοι. Περαιτέρω ισχυρίστηκε πως ηεξάρτιση τουξενοδοχείου τόσο απότοΥπουργικό Συμβούλιο όσο καιαπό την Κυβερνητική μηχανή ενισχύει τον ισχυρισμό τουγιαάσκηση δημόσιαςυπηρεσίας. 5 10 15 20 25 Οδικηγόρος των καθ'ων ηαίτησηήγειρε προδικαστικήένστα ση ότιηπροσβαλλόμενη απόφαση δεν ενέπιπτε στον αναθεωρητι κό έλεγχο του Ανωτάτου Δικαστηρίου εφόσον δεν ήτανεκτελεστή διοικητικήπράξηαλλάστησφαίρατου ιδιωτικού δικαίου. Το Ανώτατο Δικαστήριο απορρίπτονταςτηνπροσφυγήαποφάσισεότι:
(1)Σύμφωναμετο άρθρο 122 τουΣυντάγματος,οιοργανισμοί δημοσίου δικαίουήτα νομικά πρόσωπαδημοσίου δικαίουιδρύο νται βάσει ρητής νομοθετικής διάταξης.Tcξενοδοχείο ΦΙΛΟΞΕ ΝΙΑ δεν ιδρύθηκε μετά απόθέσπιση οποιουδήποτενόμου αναφο(? ι κ α ^ ο^τό. αλλά κατόπιν αποφάσεως του Υπουργικού Συμβουλίου. Οιυπάλληλοι του ξενοδοχείου δεν διορίστηκαν από την Επιτροπή Δημόσιας Υπηρεσίας και συνεπώς δεν εντάχθηκαν στηνκυβερνητικήυπηρεσία.
(2)Το Ανώτατο Δικαστήριο έχει βάσει τουΆρθρου 146 του Συντάγματος αποκλειστική δικαιοδοσία νααποφασίζειαναφορι κά μεπράξειςήαποφάσειςπουείναι αποτέλεσμα άσκησης εκτελε στικής ήδιοικητικήςλειτουργίας στην σφαίρατουδημοσίουδικαί ου καιόχι του ιδιωτικού δικαίου. Τα δικαιώματα τωναιτητών ανάγονται στην σφαίρατουιδιωτικούδικαίουκαιεπομένωςηεπίδίκη απόφασηδεν μπορεί να προσβληθεί βάσει τουάρθρου 146 του Συντάγματος. Προσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα. Αναφερόμενη υπόθεση: Makaiitou v.Republic
(1984)3C.L.R. 100. 30 Προσφυγή. ΠροσφυγήγιαδήλωσητουΔικαστηρίου ότι ηπαράλει ψη των καθ'ων η αίτηση να θεωρήσουν τους αιτητές οι οποίοι είναι υπάλληλοι τουξενοδοχείου ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ ως δημοσίους υπαλλήλους υπό την έννοια του Άρθρου 122 35 τουΣυντάγματος καιαπονεμηθείσ'αυτούςτο ίδιονομικό καθεστώς που ισχύει καιγια τους συναδέλφους τουςτων ημικρατικών ή άλλων οργανισμών του δημοσίου δικαίου 2633 Κυβερνήτουκ.ά.ν.Δημοκρατίας κ.ά.
(1991)είναι άκυρη και/ή παράνομη και/ή εστερημένη εννόμου αποτελέσματος. Ε.Ευσταθίου, γιατουςαιτητές. Λ. Παπασάββας, ΑνώτεροςΔικηγόροςτης Δημοκρα τίας,γιατουςκαθ'ωνηαίτηση. 5 Cur. adv. vult. ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, Δ.ανάγνωσετηνακόλουθη από φαση. Με την προσφυγή αυτήοι αιτητές ζητούν τις πιο κάτωθεραπείες: "Α. Δήλωσινκαι/ήαπόφασιντουΣεβαστούΔικαστή- 10 ρίουότι ηπράξιςκαι/ή η απόφασιςτωνκαθ'ωνη αίτη σις, η οποίαεκοινοποιήθηδιάεπιστολής των καθ'ωνη Αίτησις αρ. 2 ημερομηνίας 5.12.89, διά της οποίας απέρριψαν αίτημα των αιτητών όπως κατ'εφαρμογήν του άρθρου 122 του Συντάγματος,θεωρήσουν τους Αι- 15 τητάς οι οποίοι είναι υπάλληλοι του ξενοδοχείουΦΙ ΛΟΞΕΝΙΑ ως δημοσίους υπαλλήλους υπότην έννοιαν του άρθρου 122 του Συντάγματος και απονεμηθή εις αυτούς το ίδιο νομικό καθεστώς που ισχύει και για τους συναδέλφους τους των ημικρατικώνήάλλων ορ- 20 γανισμών του δημοσίου δικαίου,είναιάκυρηκαι/ή πα ράνομηκαι/ή εστερημένη εννόμουαποτελέσματος. Β. Δήλωση του Δικαστηρίου ότι η παράλειψη των καθ*ωνηαίτησιςναθεωρήσουν τουςΑιτητάς οιοποίοι είναι υπάλληλοι του ξενοδοχείου ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ ως δη- 25 μοσίους υπαλλήλους υπό την έννοιαν του άρθρου 122 τουΣυντάγματοςκαιαπονεμηθήειςαυτούςτο ίδιονο μικό καθεστώς που ισχύει και για τους συναδέλφους τους των ημικρατικών ήάλλων οργανισμών του δημο σίου δικαίουείναι άκυρη και/ήπαράνομη και/ή εστερη- 30 μένη εννόμουαποτελέσματος." Το ξενοδοχείο ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ αναγέρθηκε από την Κυ βέρνησηγιαναχρησιμοποιείται σανπρότυπο ξενοδοχείου 2634 4Α^νΛ. Κνβερνήτουκ.ά.ν.Δημοκρατίας κ.ά. Χ'Τσαγγάρης,Δ. ώστε οι σπουδαστές του Ινστιτούτου Ξενοδοχειακών και Επισιτιστικών Τεχνών (ΙΞΕΤ)ναεξασκούνταικαιπρακτι κά για την όσο το δυνατόκαλύτερη κατάρτισητους. Το Υπουργικό Συμβούλιο, με την απόφαση του με αριθμό 5 15.634 και ημερομηνία 17.2.77, αποφάσισε την πλήρωση των θέσεων στο ξενοδοχείο με όρους που ισχύουν στον ιδιωτικότομέα,δηλαδή εκτόςτης Κυβερνητικήςδιάρθρω σης. Με την απόφασητου με αρ. 15.890και ημερομηνία 26.5.77,το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε τη λειτουργία 10τουξενοδοχείου προσωρινάγιαδοκιμαστικήπερίοδο 2-3 χρόνων πάνωσε καθαράεμπορικήβάση.Επιπλέον διορί στηκε Διοικητικό ΣυμβούλιοαπαρτιζόμενοαπόΚυβερνη τικούς Λειτουργούς για τον έλεγχο της λειτουργίας του. Στις 19.3.81 το Υπουργικό Συμβούλιο μεαπόφασητουμε 15 αριθμό20.176,ενέκρινε τη συνέχισητης λειτουργίας του ξενοδοχείου πάνωσεμόνιμηεμπορικήβάση. Ί Οιαιτητέςείναιυπάλληλοι τουξενοδοχείου ΦΙΛΟΞΕ ΝΙΑ.(Με επιστολή τουδικηγόρουτους προςτονΠρόεδρο και τα μέλη.του Υπουργικού Συμβουλίου ημερομηνίας 20 22.3.89ζήτησανόπως θεωρηθούν ως δημόσιοι υπάλληλοι υπό την έννοια του άρθρου 122 του Συντάγματος και όπως τους απονεμηθεί το ίδιο νομικό καθεστώς με τους υπαλλήλουςτωνημικρατικώνήάλλων οργανισμώνδημο σίουδικαίου. 25 Ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Εμπορίουκαι Βιομηχανίας, στον οποίο διαβιβάστηκε η πιο πάνω επι στολή από το Γραμματέα του Υπουργικού Συμβουλίου για μελέτη,κατόπινγνωμάτευσης απόΑνώτεροΔικηγόρο της Δημοκρατίας, της Νομικής Υπηρεσίας, απέρριψε το 30 πιοπάνωαίτημαστις 5.12.89γιατο λόγοότι" η θέση ότι οι υπάλληλοι του ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ θεωρούνται δημόσιοι υπάλληλοι και δικαιούνται μονιμοποίησης, στερείται ου σιαστικούκαικυρίωςνομικούυπόβαθρου." Είναι θέσητου δικηγόρου των αιτητών ότι ασκείται 35 απότοξενοδοχείοδημόσιαυπηρεσία-δηλαδήεξυπηρετεί ται σκοπός δημόσιας ωφέλειας - έτσι ώστε να εμπίπτει στον όρο "δημόσια υπηρεσία" όπως καθορίζεται στο 2635 Χ'Τσαγγάρης,Δ. Κυβερνητουκ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1991)Αρθρο 122 του Συντάγματοςωςυπηρεσίαυπαγόμενηστη Δημοκρατία. Προς ενίσχυση του ισχυρισμού του αυτού ανάφερεότιτο Ινστιτούτο Ξενοδοχειακών και Επισιτιστι κώνΤεχνών,τουοποίουτοξενοδοχείο ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ απο τελείαναπόσπαστομέρος,ιδρύθηκεπροςτοσκοπόεκπαί-5 δευσης των σπουδαστών, γενονός που κατατάσσει την υπηρεσία πουπροσφέρει ως δημόσιακυβερνητικήυπηρε σίαπουεξυπηρετεί σκοπόδημοσίουσυμφέροντος. Η από φασητουΥπουργικού Συμβουλίουυπ* αρ. 15.890καιημε ρομηνίας 26.5.77, σύμφωνα με την εισήγηση, για τη 10 λειτουργία του ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ ως "Προτύπου Ξενοδοχείου υπό της Κυβερνήσεως" καιοδιορισμός Διοικητικού Συμ βουλίου απαρτιζόμενου από τους Γενικούς Διευθυντές των Υπουργείων ΕργασίαςκαιΚοινωνικώνΑσφαλίσεων, Οικονομικών, Εμπορίου και Βιομηχανίας και του Τρα- 15 φείου Προγραμματισμού,φανερώνουν την πλήρη εξάρτιση του ξενοδοχείου τόσο από το Υπουργικό Συμβούλιο όσοκαιαπότην Κυβερνητικήμηχανήγενικότερα. Επιπρό σθεταοδικηγόρος των αιτητώνπαρέθεσεορισμένα παρα δείγματα που κατά τον ισχυρισμό του αποτελούν ενδεί- 20 ξεις άσκησης δημόσιας υπηρεσίας,όπως τογεγονός ότι η χορήγηση άδειαςλειτουργίας του ξενοδοχείου καθώςκαι η άδειαλειτουργίας του εστιατορίου και τηςκαφετηρίας εκδόθηκανστο όνοματουΥπουργείου ΕργασίαςκαιΚοι νωνικών Ασφαλίσεων. 25 Ο δικηγόροςτων καθ'ωνη αίτησηεγείρει προδικαστι κήένσταση μετηνοποίαισχυρίζεταιότι ηπροσβαλλόμενη απόφαση δεν εμπίπτει στον αναθεωρητικό έλεγχο του Ανωτάτου Δικαστηρίου εφόσον δεν είναι εκτελεστήδιοι κητικήπράξηαλλάεμπίπτειστησφαίρατου ιδιωτικούδι- 30 καίου. Τοάρθρο 122τουΣυντάγματος τοοποίοεπικαλείταιο δικηγόροςτουαιτητήπρονοεί μεταξύάλλωνταεξής: "Ο όρος "δημοσία υπηρεσία" σημαίνει υπηρεσίαν υπαγομένην εις την Δημοκρατιαν,πλην της υπηρεσίας 35 εν τω στρατώ ήεν τοις σώμασιν ασφαλείαςτηςΔημο κρατίας καιπεριλαμβάνει υπηρεσίαν παρά τωΟργανι2636 4ΧΛΛ. 5 10 ΚυβερνηιονχΛ. ν.Δημοκρατίας κ.ά. Χ'Τσαγγάρης,Δ. σμώ Εσωτερικών Τηλεπικοινωνιών Κύπρου,τωΡαδιο φωνικοί)ΙδρύματιΚύπρουκαιτωΟργανισμώ Ηλεκτρι σμού Κύπρου και παρ* οιωδήποτε ετέρω νομικώπροσώπω δημοσίου δικαίου ή παρ' οιωδήποτε ετέρω οργανισμώδημοσίουδικαίουάνευνομικήςπροσωπικότητος, ιδρυομένοις προς το δημόσιον συμφέρον υπό νόμου, των οποίων τα κεφάλαια είτε παρέχονται είτε είναιηγγυημέναυπότηςΔημοκρατίας, ενηδε περιπτώ σειη επιχείρησις ασκείταιαποκλειστικώςυπότοιούτου νομικού προσώπουή οργανισμού,εφ'όσον η διοίκησις αυτούτελείυπότονέλεγχοντηςΔημοκρατίας. Σύμφωναμετοάρθρο 122,οι οργανισμοί δημοσίουδι καίου ήτανομικά πρόσωπαδημοσίου δικαίουιδρύονται 15βάσει ρητής νομοθετικής διάταξηςπρος το δημόσιο συμ φέρον.Τοξενοδοχείο ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ,κατάτηνάποψη μου, δεν εμπίπτει στον πιο πάνωορισμό εφόσον δεν ιδρύθηκε μετά από θέσπιση οποιουδήποτε νόμου αναφορικά με αυτό.Αντίθετα ιδρύθηκεκατόπιναποφάσεωςτου Υπουρ20 γικού Συμβουλίου. Εξάλλου ηαπόφασητου Υπουργικού Συμβουλίουαρ. 15.890ημερ.26.5.77δενείχεσκοπότη δη μόσια ωφέλεια -κύριο χαρακτηριστικό των οργανισμών δημοσίου δικαίου- αλλάτηνκαθαράεμπορικήβάση.Επι πλέον,το Υπουργικό Συμβούλιο μετην απόφασητουαρ. 25 15.634ημερομηνίας 17.2.77ενέκρινε την πλήρωσητωνθέ σεων με όρους που ισχύουν στον ιδιωτικό τομέα.Συνε-,πώς οι υπάλληλοι του ξενοδοχείου δεν εντάχθηκαν στην κυβερνητική υπηρεσία, εφόσον δεν διορίστηκαν απότην Επιτροπή Δημόσιας Υπηρεσίας (βλ. τον Περί Δημοσίας 30 Υπηρεσίας ΝόμοΝ.33/67,ο οποίος καταργήθηκεαπότο Ν. 1/90) ούτε μπορεί ναλεχθεί,γιατους λόγους πουανά φερα πιο πάνω,ότι εντάσσονται στο προσωπικό οργανι σμούδημοσίουδικαίου. ι Το Ανώτατο Δικαστήριο έχει, βάσει του Αρθρου 146 5 τουΣυντάγματος, αποκλειστικήδικαιοδοσίανααποφασί ζειαναφορικάμεπράξειςή αποφάσειςπουείναιαποτέλε2637 ΧΤσαγγάρης,Δ. Κυβερνήτουκ.ά.ν.Δημοκρατίας κ.ά.
(1991)σμαάσκησης εκτελεστικής ήδιοικητικήςλειτουργίας στην σφαίρατουδημοσίουδικαίουκαιόχιτουιδιωτικούδικαί ου. Παραπέμπω ενδεικτικά στην απόφαση του Δικαστή τουΑνωτάτουΔικαστηρίουκ.ΠικήMakantouv.Republic 5
(1984)3C.L.R. 100(σελ. 107,108). "Emanation of an act, decision or omission from an administrative organ orauthority, is notconclusiveof its justiciability. Theact,decision oromission mustbeinthe domain of public law (see, inter alia,Hadjikyriacou and 10 Hadjiapostolou, 3 R.S.CC. 89,Valana andthe Republic, 3 R.S.C.C. 91; Qiaralambides and the Republic, 4 R.S.CC. 24; and Pilavaki v. the Republic, 1964 C.L.R. 164). The domain of public law extends to acts or decisions that reveal thepolicy of the administration in 15 respect of matters of public interest. Also it extends to decisions which because of their factual implications are of interest to the public or a section of it. Acts or decisions thatbear ontheprivaterightsof thesubject are not justiciable under Article 146.
- Their importance is 20 confined to the determination of theprivaterightsof the citizen or citizens directly involved. The pursuit of privaterights,as inthis case, andtheamenity to doso is primarily a matter that concerns the litigant affected Z5 thereby." Συνεπώς πράξειςδιοικητικής αρχήςήοργάνων μετις οποίες ρυθμίζονταιιδιωτικάδικαιώματατωνπολιτών εκ πίπτουντουαναθεωρητικούελέγχου. Μετάαπόπροσεκτικήμελέτη τωνσημείων πουεγείρο νται, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι ταδικαιώματατων 30 αιτητών ανάγονταιστησφαίρα του ιδιωτικούδικαίου και επομένως η επίδικη απόφασηδεν μπορεί να προσβληθεί βάσειτουΑρθρου 146του Συντάγματος. Σαναποτέλεσμαηπροσφυγήαπορρίπτεται.Δενεκδίδε2638 4 ΑΛΛ. ,, Κιφερνήτουκ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά. Χ'Τσαγγάρης,Δ. ταιδιαταγήγιαταέξοδα. Προσφυγή απορρίπτεταιχα)ρίςέξοδα. ΠΙΝΑΚΑΣ "Α" I.ΧριστάκηςΙωαννίδης. 5 2.Μιράντα Κοντοπύργου, 3.Ανδρέας Βορκαρής, 4.Κυριάκος Κυριακίδης, 5.Νίκος Νικολαΐδης, 6.ΜαρίαΧ"Καλλή, 10 7.ΦάνοςΜιχαήλ, 8.ΓεώργιοςΠατσαλίδης, 9.'Ελενα Ευριπίδου, 10.ΈλεναΚαρατζιά, II. ΣταύροςΝικολάου, 15 12.ΠαύλοςΠαυλίδης, 13.Αχιλλέας Ερωτοκρίτου, 14.ΠανίκκοςΙωάννου, 15.Ηλίας Ευριπίδου, 16.Βασίλης Βασιλείου, 20 17.Γιαννάκης Κωνσταντίνου, 18.ΣτέφανοςΝικολάου, 19.Ανδρέας Μονογιός,
- ΣπύροςΠαναή, 2639 Χ'Τσαγγάρης,Λ. Κυβερνήτουκ.ά.ν.Δημοκρατίας χ,ά. 21.Πέτρος Μιχαήλ,
- ΕλένηΤσαγγαρίδου, 23.Χρύσω Χριστοφή, 24.Ανδρούλλα Νίκου, 25.Κυριακού Πέτρου,
- ΗρόδοτοςΠαναγιωτου, 27.ΗλίαςΗλία, 28.Νίκη Κωνσταντίνου,
- Μαρούλλα Ανδρέου, 30.Ελένη Ιωάννου, 31.Νόνα Κομανίδου, 32.Αυξεντία Θεοκλή, 33.Μαργαρίτα Σοφοκλέους, 34.Παναγιώτης Κύπρου,
- ΜαρίαΣταυρινίδου, 36.Παντελής Τσικκουρής. 2640
(1991)