clr/1991/1991_4_3005.pdf

(1991)Προσφυγή βάσει του άρθρου 146του Συντάγματος — Έννομο συμφέ­ ρον — Η αποδοχή με ελεύθερηβούληση,ύστερα από πλήρη γνώση, διοικητικής πράξης,στερεί αιτητή τον εννόμου συμφέροντος —Η αποδοχή διοικητικής πράξηςκαταργεί το έννομο συμφέρον μόνον αν δεν επηρεάζονται θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα — Το δι- 5 καίωμα ισότητας μεταξύ των φύλων είναι ένα τέτοιο θεμελιώδες αναπαλλοτρίωτο ανθρώπινοδικαίωμα,το οποίο δεν μπορεί έγκυ­ ρα να εγκαταλειφθεί ούτε από το ίδιο το άτομο — Η απαγόρευση διαφοροποίησης των αμοιβώνμε άμεσο ή έμμεσοκριτήριο τηδια­ φορά του φύλον είναι απόλυτη κατά το Σύνταγμα. 10 Η αιτήτρια επεδίωξε με την προσφυγή της αυτή την ακύρωση τόσο της άρνησης του Δήμου Λευκωσίας (καθ' ου)νατηνεξισώσει μισθολογικά με τους άνδρες ομοιόβαθμούς της όσο και της παρά­ λειψης του καθ'ου ηαίτηση (από μακρού χρόνου) να προβεί στην εξίσωσηαυτή. 15 Το Ανώτατο Δικαστήριο,ακυρώνονταςτόσο την επίδικηπράξη όσο καιτην επίδικηπαράλειψη, αποφάσισε ότι:

1. Είναι πρόδηλο ότι η προσφυγή δεν είναι εκπρόθεσμη, γιατί από 24 Ιουνίου μέχρι 29 Αυγούστου δεν εξέπνευσε η επιτακτική και ανελαστική προθεσμία των 75 ημερών που προβλέπεται από 20 την παράγραφο 3του Αρθρου 146τουΣυντάγματος.
2. Το Αρθρο 28 του Συντάγματος μας διασφαλίζει καικατοχυ­ ρώνει το δικαίωμα ισότητας και απαγορεύει τη δυσμενή διάκριση άμεση ήέμμεσηλόγω, μεταξύάλλων,φύλου. Το Αρθρο 28 του Συντάγματοςδημιουργεί αυτόνομο δικαίωμα 25 ισότητας. Δεν είναι παρακολουθητικό δικαίωμα ίσης απόλαυσης τωνάλλων δικαιωμάτων. Η ισότητα αυτή δεν αποτελεί απλή ιδεολογική διακήρυξη ή προγραμματικήαρχή αλλά πλήρηκανόνα δικαίου άμεσα εφαρμόσιμό στην έννομη τάξη. 30 Το περιεχόμενο του δικαιώματοςαυτού είναι πολύ εκτεταμένο και έχει απασχολήσει τηνομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου.
3. Σε περίπτωση ταυτότητας ή ομοιότητας προσώπων και πραγμάτων δεν επιτρέπεται άνιση εφαρμογή των κανόνων του δι­ καίου ή άνιση μεταχείριση. Με βάσητο Αρθρο 35 του Σύνταγμα- 35 τος της Κυπριακής Πολιτείας οι νομοθετικές, οι εκτελεστικές και οι διχαστικές αρχές υποχρεούνται να διασφαλίζουν την αποτελε­ σματική εφαρμογή του Μέρους II του Συντάγματος που προσδιο­ ρίζει ταθεμελιώδη δικαιώματακαι ελευθερίες. Αντίκειται στην ισότητα ημηομοιόμορφη μεταχείριση υπαλλή- 40 λων από άποψη θέσεων, μισθοδοσίας κλπ., εκτός εάν οι συνθήκες καιοι προϋποθέσεις δενείναιγιαόλους οι ίδιες. 3006 4 ΑΛΛ, Γρηγορίου ν.Δήμου Λευκωσίας (Αρ.1) Το δικαίωμα της ίσης αμοιβήςγια ισοδύναμη εργασία περιέχε­ ται και διασφαλίζεται απότο Αρθρο 119 της Συνθήκης της Ρώμης που εγκαθίδρυσε την Ευρωπαϊκή Κοινή Αγορά. 5 Το δικαίωμα της ίσης αμοιβής σημαίνει για την ίδια εργασία ή μια εργασία για την οποία αποδίδεται ίση αξία η εξάλειψη κάθε διάκρισης λόγω φύλου αναφορικάμετους όρους αμοιβής. 10 Ηγενική απαγόρευση ανισότητας λόγω φύλου και το δικαίωμα ίσης αμοιβής για ίση εργασία θεσμοθετήθηκε με το Αρθρο 28 του Συντάγματος,το οποίο πράγματι διέπει το θέμακαι προς το οποίο αντίκειται ηπροσβαλλόμενη απόφασητουΔήμου γιατί καθιερώνει και διατηρεί ανισότητα αμοιβής μεταξύ των γυναικών και των αν­ δρών. 15 20 25 30 35 40
4. Η αρχήτης ίσης αμοιβήςγια εργασία ίσης αξίας προστατεύ­ εται και από τη Σύμβαση 100 του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας πουκυρώθηκε στην Κύπρο με το Νόμο213/
5. Στο Ευρωπαϊκό Κοινοτικό Δίκαιο το Αρθρο 119 της Συνθήκης της Ρώμης προβλέπει ότι το κάθεκράτος μέλοςπρέπει ναδιασφα­ λίσει και να διατηρεί την εφαρμογή της αρχής ότι άνδρες και γυ­ ναίκεςπρέπει ναλαμβάνουν ίση αμοιβήγια εργασία ίσης αξίας. Η Διάταξη αυτή συμπληρώθηκε με τις Οδηγίες 75/117 και 76/
6. Στην Κύπρο ο περί Καταβολής Ίσης Αμοιβής μεταξύ Ανδρών και Γυναικών Εργασία Ίσης Αξίας Νόμος του 1989, (Αρ. 158/89),θα τεθεί σε εφαρμογήστις 27 Οκτωβρίου,
7. Ηαιτήτριαόμως δεν μπορεί ναστηριχθεί ούτε στηρίζει τηνυπόθεση της σε αυτές τις νομοθεσίες. Νομικό έρεισμα τηςυπόθεσης της είναι το Αρθρο28 του Συντάγματος το οποίο διασφαλίζει και κατωχυρώνει βασικό θεμε­ λιώδες αυτόνομο δικαίωμα.
8. Το Ανώτατο Δικαστήριο έχει εισαγάγει στην Κύπρο από το Ελλαδικό Διοικητικό Δίκαιοκαικαθιερώσει τηναρχήότι ηαποδοχή Μ-εελεύθερη βούληση, ύστερα από πλήρη γνώση, διοικητικής πράξης ήαπόφασηςστερεί αιτητήτου εννόμου συμφέροντος και η αρχήαυτήεφαρμόστηκε γιαπρώτη φοράστην υπόθεση IroPaschali andTheRepublicof Cyprus(ανωτέρω). Η αρχή αυτή διακηρύχθηκε για πρώτη φορά και θεμελιώθηκε «τις Υποθέσεις 99/1931 και 170/1931 του Ελληνικού Συμβουλίου Επικρατείας και ακολουθήθηκε στην Κύπρο σε μακρά σειρά υπο­ θέσεων που παρατίθενται στην υπόθεση PapadopouUou & Another v. C.B.C. Σεκαμιά απότις αποφάσειςαυτές δεν έχει εξεταστεί το ζήτημα της αποδοχήςπαραβίασηςθεμελιωδών και αναπαλλοτρίωτων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το δικαίωμα ισότητας μεταξύ των φύλων είναι θεμελιώδες αναπαλλοτρίωτο ανθρώπινο δικαίωμα,το οποίο δεν μπορεί έγκυ­ ρα να εγκαταλειφθεί ούτε από το ίδιο το άτομο. Σε αποφάσεις μου στο παρελθόν έχω πει ότι η αποδοχή με ελεύθερη βούληση 3007 Γρηγορίου ν.Δήμου Λευκωσίας (Αρ.1)

(1991)διοικητικής πράξηςστερεί τον αιτητήεννόμου συμφέροντος, εκτός όπουεπηρεάζονται θεμελιώδη ανθρώπιναδικαιώματα.

1. Παρόλο ότι δενφαίνεταιναυπάρχει στην παρούσαυπόθεση ρητή αποδοχή, μπορεί να ειπωθεί ότι υπήρξε για μακρά περίοδο σιωπηρή αποδοχή. Τούτο δεν εμποδίζει την αιτήτρια να προωθή- 5 σει τηνπροσφυγήτηςγιατίδενχωρεί συμβιβασμός σε θέματαθεμε­ λιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών του ατόμου. Ηαιτήτριασυ­ νεχίζει να έχει έννομο συμφέρον και το Δικαστήριο έχει δικαιο­ δοσία να ελέγξει τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης πράξης. Το θέμα της εξίσωσης της μισθοδοσίας της και της εφαρμογής της \Q αρχήςτης ισότητας,όπως έχει διατυπωθείπιοπάνω,ηγερθηκεαπό τησυντεχνία της. Ηπαράβασητου Συντάγματοςσυνεχιζόταν. Η απαράδεκτηδιάκριση λόγω φύλου είναι κατάφωρη. Η αιτή­ τρια έχει την ίδιαυπηρεσία χρονικά,ταίδιαπροσόντα,ταίδιακα­ θήκοντα,τις ίδιες ευθύνες και την ίδια ακριβώς θέση όπως και οι 15 άρρενες ομοιόβαθμοί της. Υπάρχει διαφοράμισθοδοσίας ηοποία οφείλεται μόνο στηδιαφοράτουφύλου.
2. Ηαπαγόρευσηδιαφοροποίησης των αμοιβών μεάμεσο ήέμ­ μεσο κριτήριο τη διαφορά του φύλου είναι απόλυτη κατά το Σύ- «Λ νταγμα. Ο Δήμος έχει διαχρονική υποχρέωση, επιβαλλόμενη από το Μέρος II του Συντάγματος γενικά και το Αρθρο 28 ειδικά, να ενεργήσει για τη διασφάλιση και εφαρμογή του θεμελιώδους αν­ θρώπινου δικαιώματος της ισότητας που περιλαμβάνει την αρχή ότι οι άνδρες και οι γυναίκες πρέπει ναλαμβάνουν ίση αμοιβήγια 25 εργασία ίσης αξίας. Η διάκριση λόγω φύλου που συνεχίζεται από το Δήμο είναι αδιαμφισβήτητη. ΟΔήμος παραβιάζειθεμελιώδες αυτόνομοδικαί­ ωμα της αιτη^ιριας και αξακολουθητικά παραλείπει να εκτελέσει τηναπότο Σύνταγμαεπιβαλλόμενη θετικήενέργεια. 30 Η παράλειψη αυτή υπόκειται στην αναθεωρητική δικαιοδοσία του Ανωτάτου Δικαστηρίου κάτω απότο Αρθρο 146 του Συντάγ­ ματος όπως και η θετική ενέργεια της αθεμελίωτης άρνησης του Δήμου να ικανοποιήσει τοαίτηματης αιτήτριαςαφούη θεμελίωση περί αποδοχήςτηςδεν ευσταθεί. 35 Επίδικη απόφαση και επίδικη παράλειψη ακυρώνονταιχωρίςέξοδα. Αναφερόμενες υποθέσεις: Xinari v. TheRepublic, 3R.S.C.C. 98Αποφάσεις Συμβουλίου Επικρατείας της Ελλάδας Αρ. 3217/77,99/ 40 31,170/31- 3008 4 ΑΛΛ. Γρηγορίουν.ΔήμουΛευκωσίας(Αρ.1) Paschaliv. TheRepublic

(1966)3C.L.R. 593PapadopouUou andAnother v.C.B.C.

(1987)3C.LJi. 1688StademosHotels Limitedv. Συμβουλίου Βελτιώσεως Αμαθούντας

(1991)4ΑΛΑ.2537· 5 Τσιάληκαι Άλλοι ν.Δημοκρατίας

(1991)4ΑΛΛ.

1. Προσφυγή. Προσφυγήεναντίον της απόφασηςτου Δήμου Λευκω­ σίας με την οποίααρνήθηκενα εγκρίνει αίτηματης αιτήτριας για ίση μισθοδοσία με την μισθοδοσία αρρένων 10 ομοιοβάθμωντης. Στ.Κιττής,γιατηναιτήτρια. Κ.Μίχαηλίδης,γιατουςκαθ'ωνη αίτηση. Cur. adv. vult, ΣΤΥΛΙΑΝΙΔΗΣ, Δ.ανάγνωσετηνακόλουθη απόφαση. 15 Η προσφυγή αυτή καταχωρίστηκε από τρεις γυναίκες υπαλλήλους του.ΔήμουΛευκωσίας.Σε κάποιοστάδιοτης διαδικασίαςοι αιτήτριες2 και3απέσυραντηνπροσφυγή τους η οποία απορρίφθηκε. Η αιτήτρια 1προώθησε την προσφυγήτηςμέχριτέλους. 20 Ηαιτήτριαζητά:
2. Την ακύρωση της απόφασηςτου Δήμου Λευκω­ σίας, (ο "Δήμος"), με την οποία αρνήθηκε να εγκρίνει αίτημα της για ίση μισθοδοσία με τη μισθοδοσία των αρρένωνομοιοβάθμωντης. 25 2.Τηνακύρωσηαντισυνταγματικήςπαράλειψηςτου Δήμουναδώσειστηναιτήτρια ίσηαμοιβήμεομοιοβάθμουςτηςάρρενες υπαλλήλους τουκαιότιπαραλείφθη­ κεέπρεπεναεκτελεστεί. ΟΔήμος είναιοργανισμόςδημοσίουδικαίουπου εγκα3009 ΣτυλιανίΑης,Δ. Γρηγορίουν.ΔήμουΛευκωσίας(Αρ.1)

(1991)θιδρύθηκε με νόμο και υφίσταται και λειτουργεί μεβάση τουςπερίΔήμωνΝόμους. Ηαιτήτριαπροσλήφθηκε την 1ηΙανουαρίου, 1969 από το Δήμο στη θέσηΓραφέα2ης Τάξης.Τον ίδιο χρόνοκαι στην ίδιαθέσηπροσλήφθηκεκαιάρρενπροσωπικό. 5 Ο Δήμος διατηρούσε τότε δύο κλίμακες για την ίδια ακριβώς θέση - μια για το θήλυ προσωπικό (426 Χ 24 552 Χ 30- 702)καιμιαγιατοάρρενπροσωπικό (516 Χ 30 -576 Χ 36 - 900).Τααναγκαίαπροσόνταγιαδιορισμό, τα καθήκοντα και οι ευθύνες της θέσης ήτανπανομοιότυπα, 10 ανεξαρτήτωςφύλου. Στις 16Φεβρουαρίου,1972, οΔήμοςκατάργησετη δια­ φοροποίηση, με την εξάλειψη τηςκλίμακας γιατις γυναί­ κες Γραφείς2ηςΤάξης. Η αιτήτρια είχε τότε λάβει τρεις προσαυξήσεις £24.-η 15 κάθεμιακαιοβασικόςμισθός τηςήταν£498.-. ΟΔήμοςτοποθέτησε τηναιτήτριαστηνπρώτηβαθμίδα της πρώην κλίμακας αρρένων -της μόνης κλίμακας που παρέμεινε, δηλαδή, £516.-. Οι άρρενες υπάλληλοι όμως είχανπάρειτις τρεις προσαυξήσεις και,ωςεκτούτου,βρί- 20 σκοντανστις £606.-. Το 1984, ύστερα από διαπραγματεύσεις με τη συντε­ χνίατων υπαλλήλων τουΔήμου,συμφωνήθηκε η προαγω­ γήτων Γραφέων 2ης Τάξηςσε Γραφείς 1ης Τάξης. Καθυ­ στερημένα, στις 25 Νοεμβρίου, 1985, το Δημοτικό 25 Συμβούλιο αποφάσισε την προαγωγή της αιτήτριας στη θέσηΓραφέα 1ηςΤάξηςαπό1η Ιανουαρίου, 1983, μεαπο­ λαβές £2,360.-από 1ηΙανουαρίου, 1983, και £2,625.-από 1η Ιουλίου, 1985,στηνκλίμακαΑ

1. Ο Δήμος πρόσθεσε μια ετήσια προσαύξηση στη μισθό- 30 δοσίαπουλάμβανανοιυπάλληλοι πουπροήχθηκαν. Η πιο πάνωαπόφασητου Δήμου κοινοποιήθηκε στην 3010 4 ΑΛΛ. ΓρηγορΙουν.Δήμου Λευκωσίας(Λρ.1) Στυλιανίδης, Δ. αιτήτρια με επιστολή ημερομηνίας 7 Δεκεμβρίου, 1985, η οποία απάντησεμε επιστολή ημερομηνίας 19 Δεκεμβρίου, 1985,ωςακολούθως:5 "Αναφορικά με το περιεχόμενο της επιστολής σας ημερ.7Δεκεμβρίου 1985 καιαρ. Φακ.03-5/15, σας πλη­ ροφορώότι αποδέχομαιαυτή." Στις 28 Ιανουαρίου, 1986, η αιτήτριακαι άλλεςζήτη­ σαν απότη συντεχνία τους να υποβάλει αίτημαγια άρση της άνισης μεταχείρισης εις βάρος τους. Ο μισθός των 10 αντίστοιχων αρρένων Γραφέων ήταν τρεις προσαυξήσεις "ψηλότερος απότο μισθό της αιτήτριας. Μετηνπροαγωγή προστέθηκε μια ετήσια προσαύξηση στη μισθοδοσία που ελάμβανε ο κάθε Γραφέας 2ης Τάξης στην κλίμακα Α7, την ομοιόμορφηκλίμακατων Γραφέων 1ηςΤάξης. Έτσιη 15 διαφορά λόγω φύλου συνεχίστηκε. Η συντεχνία ήγειρε το ζήτηματης εξίσωσης της μισθο­ δοσίαςτωνγυναικώνμελών της μετους άρρενεςσυναδέλ­ φουςτουςτης ίδιας κατηγορίαςκαιτάξης. Ο Δήμοςζήτησενομικήσυμβουλή. 20 25 30 Οι δικηγόροι του Δήμου έδωσαν γραπτή γνωμοδότηση στις 31 Μαρτίου,1986, ηοποίαέχει:"We acknowledge receipt of your letter dated 28 March 1986 and received by us on 31 March
2. In view of your request for an expeditious reply we convey to you ourviews forthwith. (i) On thebasis of the information put before us it appears that the female employees in question are challenging the decision of the Municipal Council dated 16 February
3. It is now a well established principle of administrative law that acceptance of a decision prevents and/or defeats any subsequent challenge thereof. In other words, if it can be shown that the female employees in question have accepted 3011 ΣτνλιανΙόης,Δ. Γρηγορίου ν.Δήμου Λευκωαίας (Αρ.1)

(1991)the said decision, whether expressly or impliedly, then they cannotbe heldtohave alegitimate interest atthis stage for the purpose of instituting a recourse in connection therewith under Article 146 of the Constitution. There is no information before us that 5 the female employees in question have expressly accepted the decision dated 16 February 1972. But,at the very least, there has been implied acceptance of such decision and/oravery substantial delay in putting forth aclaim and/orchallenge inconnectiontherewith. 10 We are therefore of the view that there has been implied acceptance of the decision dated 16 February 1972 by thefemale employees concerned. (

1. ii)Furthermore,it is clear to us that the female employees in question have not demonstrated a case 15 of impermissible discrimination of the ground of sex contrary to Article 28 of the Constitution. Indeed, it appears that the female employees concerned were treated equitably, fairly and with due observance of the principles of equality and equal protection under 20 Article 28 of the Constitution. (
2. in)For all the above reasons we are of theview that the claim of the female employees in question shouldbe rejected." Στις 30 Απριλίου, 1986, ο Δήμος αποφάσισε να απορ- 25 ρίψει το αίτημα των θηλέων Γραφέωνγιαεξίσωση τουμι­ σθού τους με την αντίστοιχη βαθμίδατης κλίμακας των αρρένων Γραφέων. Το σχετικό πρακτικό ολόκληρο και αυτούσιο έχει:"1. Ο Δημοτικός ΓραμματέαςπληροφόρησετηΔήμο- 30 τικήΕπιτροπή ότι ηΣυντεχνίαΕ.Ο.Δ.Υ.Λ.υπόβαλε αί­ τημα εκ μέρουςτωνθηλέων γραφέων 1ηςτάξεως Ειρή­ νης Γαβριήλ, Μέλπως Γρηγορίου και Αφροδίτης 'Περικλέους,,για εξίσωση του μισθού τους με τηναντί­ στοιχηβαθμίδατηςκλίμακαςτωναρρένωνγραφέων. 35 3012 4 ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 30 35 Γρηγορίουν.ΔήμουΛευκωσίας(Λρ.1) Στυλιανί&ης, Λ 2. Οι πιο πάνω υπάλληλοι ανάφερε ο Δημοτικός Γραμματέας προσλήφθηκαν στην υπηρεσία του Δήμου την 1ηΙανουαρίου,1969, ως Γραφείς2αςτάξεως με μι­ σθοδοτική κλίμακα426X24-552X30-702, ηοποίαίσχυε για το θήλυ προσωπικό. Ηκλίμακαγια το άρρενπρο­ σωπικό ήταν516Χ3Ο-576Χ36-900.Συνεχίζοντας οΔη­ μοτικός Γραμματέας υπενθύμισε τη Δημοτική Επιτρο­ πήότι κατάτη συνεδρία της 16ης Φεβρουαρίου, 1972, (παράγραφοςΑρ. 7

(2)τωνπρακτικών)ηΔημοτικήΕπιτροπήαποφάσισεόπωςεγκρίνειτοαίτηματηςεξισώσεως της μισθοδοτικής κλίμακαςτουθήλεοςπροσωπικού με την αντίστοιχη κλίμακα του άρρενος προσωπικού και καταργήσει την κλίμακα του θήλεος προσωπικού. Οι υπάλληλοι αυτοίτοποθετήθηκαν στην πρώτη βαθμίδατηςνέαςκλίμακας£516.-.Η απόφασητης Δημοτικής Επιτροπής γνωστοποιήθηκε σ' αυτές με επιστολήημε­ ρομηνίας 10.3.1972,καθώςκαι ητοποθέτηση τους στη συγκεκριμένηβαθμίδακαικλίμακα. 3.Οι άρρενες γραφείς2αςτάξεωςπουήδη κατείχαν τηνκλίμακακατάτημισθολογική ανέλιξη τουςπροχώ­ ρησαν ανάλογα μεταχρόνια υπηρεσίας τους στιςβαθ­ μίδες της κλίμακας. Την 1η Ιανουαρίου, 1972, οπότε έγινε η εξίσωση κλιμάκων οι άρρενες γραφείς που προσλήφθηκαν κατάτο 1968 και 1969 βρίσκονταν στην τρίτηκαιτέταρτηβαθμίδατηςκλίμακας. 4. ΟΔημοτικός Γραμματέαςανάφερεπεραιτέρωότι τοαίτηματων πιοπάνωυπαλλήλων μεόλατασχετικά στοιχεία διαβιβάστηκεστους νομικούς μας συμβούλους κ.κ. Χρυσαφίνηκαι Πολυβίου για γνωμάτευση. Οι νομικοί σύμβουλοιπιστεύουν ότι το αίτημααυτόπρέπει νααπορριφθεί. 5. ΗΔημοτική Επιτροπήμετάαπόεκτεταμένησυζή­ τησηκαιανταλλαγήαπόψεων αποφάσισε,σύμφωνα με τηγνωμάτευση των νομικών συμβούλων, νααπορρίψει το αίτημαγια τους λόγους που αναφέρονταιστη γνω­ μάτευση." 3013 ΣτυλιανΙδης, Λ Γρηγορίουν.ΔήμουΛευκωσίας(Αρ.1)

(1991)Η απόφαση του Δήμου κοινοποιήθηκε στο δικηγόρο τηςαιτήτριαςμεεπιστολήημερομηνίας24 Ιουνίου,

1. Ηπροσφυγήκαταχωρίστηκεστις29Αυγούστου,
2. Από ταενώπιοντουΔικαστηρίουστοιχεία, είναικαθα­ ρό ότι προσβάλλεται η νομιμότητα της απόφασης του 5 Δήμου ημερομηνίας 30Απριλίου, 1986, που κοινοποιήθη­ κεστις αιτήτριες μέσω τουδικηγόρουτους μετηνεπιστο­ λήτης 24ης Ιουνίου, 1986, καιηπαράλειψητηςεξίσωσης της μισθοδοσίας της αιτήτριαςμε τους ομοιοβάθμους άρ­ ρενεςυπαλλήλουςτουΔήμου. 10 Ο δικηγόρος της αιτήτριας,πουδεν είναι οδικηγόρος πουκαταχώρισετηνπροσφυγήγιατίστηδιάρκειατηςδια­ δικασίαςαντικαταστάθηκε, πρόβαλεότι ηπροσβαλλόμενη απόφασηείναι άκυρη,γιατίείναι αντίθετημετονόμοκαι ειδικάμετο'Αρθρο28τουΣυντάγματος,πουδιασφαλίζει 15 την ισότητακαιαπαγορεύειτηδυσμενήδιάκριση,άμεση ή έμμεση, σε βάρος οποιουδήποτε ατόμου ένεκα του φύλου τουκαιότιλήφθηκεμευπέρβαση ήκατάχρηση εξουσίας. Ο δικηγόροςτουΔήμουυπέβαλεότι η προσφυγήείναι απαράδεκτηγιατί(α) είναιεκπρόθεσμη, (β) ηαιτήτριαστε- 20 ρείται εννόμου συμφέροντος και(γ)ότι ηπροσβαλλόμενη απόφασηείναι βεβαιωτικήκαι,ως εκ τούτου,δενυπόκει­ ταιστον αναθεωρητικόέλεγχοτουΔικαστηρίουτούτου. Είναι πρόδηλο ότι ηπροσφυγή δεν είναι εκπρόθεσμη, γιατί από24 Ιουνίου μέχρι 29Αυγούστουδενεξέπνευσεη 25 επιτακτικήκαιανελαστικήπροθεσμίατων 75ημερώνπου προβλέπεται απότην παράγραφο 3 του Άρθρου 146 του Συντάγματος. Ηαρχήτης ισότηταςαπότηΓαλλική Επανάσταση και εντεύθεν απετέλεσε στα χέρια του λαού χρήσιμο δογματι- 30 κό όπλο. Η ισότητα θεωρήθηκε ως φυσικό δικαίωματου ατόμου.Οι άνθρωποι,διακήρυτταν,είναι ίσοι κατά φύση και ενώπιον του νόμου. Η Γαλλική διακήρυξητου 1793 όριζετην ισότητα,αλλάείναιη Αμερικάνικηγενικήδιακή3014 4 ΑΛΛ. Γρηγορίουν.ΔήμουΛευκωσίας(Αρ.1) Στυλιανίδης, Λ ρυξη της ανεξαρτησίας του 1776 που καθόρισε την αρχή "όλοιοιάνθρωποιδημιουργήθηκαν ίσοι". Η αρχήτης ισό­ τητας, ίσης προστασίας του νόμου ("equal protection of the laws" και "the due process of law") καθορίστηκε στο 5 Αμερικάνικο Σύνταγμα,μετηΔεκατητετάρτηΤροποποίη­ ση,ωςβασικόσυνταγματικόδικαίωμα. Το 'Αρθρο 28 του Συντάγματος μας διασφαλίζει και κατοχυρώνει το δικαίωμαισότητας καιαπαγορεύειτη δυ­ σμενή διάκριση άμεση ή έμμεση λόγω, μεταξύ άλλων, 10 φύλου. Το 'Αρθρο 28 του Συντάγματοςδημιουργεί αυτόνομο δικαίωμα ισότητας.Δεν είναι παρακολουθητικό δικαίωμα ίσηςαπόλαυσηςτωνάλλωνδικαιωμάτων. Η ισότητα αυτήδεν αποτελεί απλή ιδεολογική διακή15 ρυξη ήπρογραμματικήαρχήαλλά πλήρη κανόναδικαίου άμεσαεφαρμόσιμοστηνέννομητάξη. Το περιεχόμενο του δικαιώματος αυτού είναι πολύ εκτεταμένο και έχειαπασχολήσει τηνομολογία τουΑνω­ τάτου Δικαστηρίου. Το Ανώτατο ΣυνταγματικόΔικαστή20 ριο στην υπόθεση Jenny Xinan and TheRepublic (Accountant-General)3R.S.S.C. 98στησελ. 100είπε:- 25 "Article 28 safeguards, inter alia, the principle of equalitybefore thelaw and the administration and in the opinion of the Court the notion of equal pay for equal work in relation to publicofficers is an integral part of such principle." Σεπερίπτωσηταυτότηταςήομοιότηταςπροσώπωνκαι πραγμάτωνδενεπιτρέπεται άνισηεφαρμογήτωνκανόνων του δικαίου ή άνιση μεταχείριση. Με βάσητο 'Αρθρο 35 30 του Συντάγματος της Κυπριακής Πολιτείας οι νομοθετι­ κές,οι εκτελεστικές καιοι δικαστικέςαρχές υποχρεούνται να διασφαλίζουν την αποτελεσματική εφαρμογήτου Μέ­ ρους IIτου Συντάγματοςπουπροσδιορίζει τα θεμελιώδη δικαιώματακαι ελευθερίες. 3015 Στυλιανίδης,Λ Γρηγορίουν.ΔήμουΛευκωσίας(Λρ.1)

(1991)Αντίκειται στην ισότητα ημηομοιόμορφη μεταχείριση υπαλλήλων από άποψηθέσεων, μισθοδοσίας κλπ., εκτός εάν οι συνθήκες και οι προϋποθέσεις δεν είναι για όλους οι ίδιες. Το δικαίωμα της ίσης αμοιβής για ισοδύναμη εργασία 5 περιέχεται καιδιασφαλίζεταιαπότοΆρθρο 119 τηςΣυν­ θήκης της Ρώμης που εγκαθίδρυσε την Ευρωπαϊκή Κοινή Αγορά. Τοδικαίωματηςίσηςαμοιβήςσημαίνει γιατην ίδιαερ­ γασία ή μια εργασία γιατην οποία αποδίδεται ίση αξίαη 10 εξάλειψη κάθεδιάκρισης λόγω φύλου αναφορικάμετους όρουςαμοιβής. Το Ελληνικό Συμβούλιο Επικρατείας στην Υπόθεση 3217/77 είπε:".... Διάτων διατάξεων τούτων, (πρόδηλατο Άρθρο ^ 4.2 του Ελληνικού Συντάγματος), αποτελουσών ειδικωτέραν εκδήλωσιν της ανωτέρω εκτεθείσης γενικής αρχήςτης ισότητος εις τον τομέα τηςκοινωνικήςθέσε­ ως και της νομικής αντιμετωπίσεως των σχέσεων των δύο φύλων, αφ' ενός μεν απαγορεύεται η δημιουργία 20 ανίσων καταστάσεων και ηδιαφοροποίησις του περιε­ χομένου των επί μέρους δικαιωμάτων ή υποχρεώσεων των πολιτών, τόσον μεταξύ των, όσον και έναντι της Πολιτείας, επί τη βάσει της διαφοράς του φύλου " (Βλ. 'Το Σύνταγμα" 1977,3 σελ. 460). 25 Η γενική απαγόρευση ανισότητας λόγω φύλου και το δικαίωμα ίσης αμοιβής για ίση εργασία θεσμοθετήθηκε με το Άρθρο28 του Συντάγματος, το οποίο πράγματιδιέπει το θέμα και προς το οποίο αντίκειται η προσβαλλόμενη απόφασητου Δήμου γιατί καθιερώνει καιδιατηρεί ανισό- 30 τητααμοιβήςμεταξύτωνγυναικώνκαιτωνανδρών. Η αρχήτης ίσης αμοιβήςγια εργασία ίσης αξίας προ­ στατεύεται και από τη Σύμβαση 100 του Διεθνούς Γρα­ φείου Εργασίας που κυρώθηκε στην Κύπρο με το Νόμο 3016 4 ΑΛΛ. Γρηγορίουν.ΔήμουΛευκωσίας (Λρ.1) Στυλιανίδης,Λ. 213/

1. Στο Ευρωπαϊκό Κοινοτικό Δίκαιο το Άρθρο 119 της Συνθήκηςτης Ρώμηςπροβλέπει ότι τοκάθεκράτοςμέλος πρέπει ναδιασφαλίσει και να διατηρεί την εφαρμογήτης 5 αρχής ότι άνδρες και γυναίκες πρέπει να λαμβάνουν ίση αμοιβήγια εργασία ίσης αξίας.ΗΔιάταξηαυτήσυμπλη­ ρώθηκε με τις Οδηγίες 75/117και 76/207.Στην Κύπρο ο περί ΚαταβολήςΊσηςΑμοιβήςμεταξύΑνδρών καιΓυναι­ κών για Εργασία Ίσης Αξίας Νόμοςτου 1989, (Αρ. 158/ 10 89),θατεθεί σε εφαρμογήστις 27 Οκτωβρίου,
2. Η αι­ τήτρια όμως δεν μπορεί να στηριχθεί ούτε στηρίζει την υπόθεσητης σε αυτέςτις νομοθεσίες. Νομικόέρεισμα της υπόθεσης της είναι το Άρθρο 28 του Συντάγματος το οποίο διασφαλίζει και κατοχυρώνει βασικό θεμελιώδες 15 αυτόνομο δικαίωμα. Δεν χωρεί αμφισβήτησηότι ηκρινόμενη απόφασητου Δήμου είναι αντίθετη με τις συνταγματικές πρόνοιες. Ως εκτούτου,εάνοι δύοπροδικαστικέςενστάσεις δενευστα­ θούνηκρινόμενηαπόφαση θαακυρωθεί. 20 Το Ανώτατο Δικαστήριο έχει εισαγάγει στην Κύπρο από το Ελλαδικό Διοικητικό Δίκαιο και καθιερώσει την αρχή ότι η αποδοχή με ελεύθερη βούληση, ύστερα από πλήρηγνώση,διοικητικής πράξηςήαπόφασηςστερείαιτητήτου εννόμου συμφέροντος και ηαρχήαυτή εφαρμό25 στηκε γιαπρώτηφοράστην υπόθεση IroPaschali and The Republic of Cyprus, through
3. The Public Service Commission2.TheMinisterofFinance

(1966)3C.L.R. 593, σελ.601,603και604.ToΑνώτατο Δικαστήριο στηρίκτηκε σε απόσπασμα από το σύγγραμμα του Κυριακόπουλου 30 "Ελληνικόν Διοικητικόν Δίκαιον" 4η Έκδοση,Μέρος Γ σελ. 124που έχει:- 35 "

(3)Εν περιπτώσει όμως, καθ* ήν ο διοικούμενος ανεπιφυλάκτωςαπεδέχθη την διοικητικήν πράξιν,ήτοι ανεγνώρισεν ή απεδέχθη την εκ ταύτης δημιουργηθείσαν νομικήν και πραγματικήν κατάστασιν, στερείται πλέον του εννόμου συμφέροντος και,συνεπώς, δενδι3017 Γτυλιανίδης,Δ- Γρηγορίουν.ΔήμουΛευκωσίας (Λρ.1)

(1991)καιούταινα προσβολήτην πράξινδι' αιτήσεως ακυρώ­ σεως. Τούτο είναι συνέπεια της ανωτέρω εκτεθείσης αρχής,καθ'ήνο θεσμός ούτος, παρά τοναντικειμενικόν αυτού χαρακτήρα,δενπαύει ν' αφοράκαιεις την προστασίανατομικώνεννόμων συμφερόντων." 5 Επίσης βασίστηκε σε απόσπασμααπό τα"Πορίσματα Νομολογίας τουΣυμβουλίου τηςΕπικρατείας"1929-1959 σελ.260-261. Ηαρχήαυτήδιακηρύχθηκεγιαπρώτηφοράκαιθεμε­ λιώθηκε στις Υποθέσεις99/1931 και170/1931τουΕλληνι- 10 κού Συμβουλίου Επικρατείας (Αποφάσεις Συμβουλίου Επικρατείας, 1931,σελ.301και522αντίστοιχα)καιακο­ λουθήθηκε στην Κύπρο σε μακρά σειρά υποθέσεωνπου παρατίθενται στην υπόθεση PapadopouUou &Anotherv. C.B.C.

(1987)3(B) 1688, 1691.Σεκαμιάαπότις αποφά- 15 σειςαυτέςδενέχει εξεταστεί τοζήτηματης αποδοχής πα­ ραβίασηςθεμελιωδών καιαναπαλλοτρίωτων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το δικαίωμα ισότητας μεταξύτωνφύλων είναι θεμε­ λιώδες αναπαλλοτρίωτο ανθρώπινο δικαίωμα,το οποίο 20 δεν μπορεί έγκυρα ναεγκαταλειφθεί ούτε απότο ίδιοτο άτομο.Σεαποφάσειςμουστοπαρελθόνέχωπειότιηαπο­ δοχή μεελεύθερηβούληση διοικητικήςπράξηςστερεί τον αιτητή εννόμου συμφέροντος, εκτός όπου επηρεάζονται θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα. (Βλ., μεταξύ άλλων, 25 StademosHotelsLimited ν.ΣυμβουλίουΒελτιώσεωςΑμαθούντας

(1991)4 Α.Α.Δ. 2537 και Αίγλης Τσιάλη και Άλλων ν. ΔημοκρατίαςτηςΚύπρου

(1991)4Α.ΑΛ. 2611. Παρόλο ότι δεν φαίνεται ναυπάρχει στην παρούσα υπόθεσηρητήαποδοχή,μπορεί να ειπωθεί ότιυπήρξεγια 30 μακρά περίοδο σιωπηρή αποδοχή. Τούτο δεν εμποδίζει την αιτήτρια-να προωθήσει τηνπροσφυγή τηςγιατίδεν χωρεί συμβιβασμός σε θέματα θεμελιωδών δικαιωμάτων 3018 4 Λ.ΑΛ. Γρηγορίουν.ΔήμουΛευκωσίας(Αρ.1) Στυλιανίδης, Δ και ελευθεριών του ατόμου.Ηαιτήτριασυνεχίζει ναέχει έννομο συμφέρο και το Δικαστήριο έχει δικαιοδοσίανα ελέγξει τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης πράξης. Το θέματηςεξίσωσης τηςμισθοδοσίαςτηςκαιτης εφαρμογής 5 της αρχής της ισότητας,όπως έχει διατυπωθείπιο πάνω, ηγέρθηκε απότησυντεχνία της.ΗπαράβασητουΣυντάγ­ ματοςσυνεχιζόταν. Ηαπόφασητης 30ης Απριλίου, 1986, είναι εκτελεστή διοικητική απόφαση και αναφέρεταιστο πραγματικό κα10 θεστώς της ημέραςπουλήφθηκεκαι είναι για όλους τους σκοπούςανεξάρτητηπράξη. Αιτιολογία της προσβαλλόμενης απόφασης είναι η συμβουλή των νομικών συμβούλων του Δήμου που έχει δύοσκέλη:15 (α) Τη σιωπηρήαποδοχή απότηναιτήτρια τηςπαρα­ βίασηςτηςαρχήςτηςισότηταςαπότοΔήμο- και (β) Δεν υπάρχει απαράδεκτηδιάκριση λόγω φύλου αντίθετημετοΆρθρο 28του Συντάγματος. Ηαπαράδεκτηδιάκρισηλόγω φύλου είναικατάφωρη. 20 Η αιτήτρια έχειτηνίδιαυπηρεσίαχρονικά,τα ίδιαπροσό­ ντα, τα ίδια καθήκοντα, τις ίδιες ευθύνες και την ίδια ακριβώς θέση όπως και οι άρρενες ομοιόβαθμοί της. Υπάρχει διαφορά μισθοδοσίας η οποία οφείλεται μόνο στηδιαφοράτου φύλου. 25 Η απαγόρευση διαφοροποίησηςτωναμοιβώνμεάμεσο ή έμμεσο κριτήριο τη διαφοράτου φύλου είναι απόλυτη κατάτοΣύνταγμα. Ηαιτιολογίαγιααποδοχή απότηναιτήτρια,όπωςέχει προαναφερθεί, δενευσταθείνομικά. 30 Η προσβαλλόμενη απόφαση είναιαναιτιολόγητη. Ο Δήμος έχει διαχρονική υποχρέωση επιβαλλόμενη 3019 Στυλιανίδης, Δ. Γρηγορίουν.ΔήμουΛευκωσίας(Αρ.1)

(1991)από το Μέρος IIτου Συντάγματος γενικά και το Άρθρο 28 ειδικά να ενεργήσει για τη διασφάλιση και εφαρμογή του θεμελιώδους ανθρώπινου δικαιώματος της ισότητας πουπεριλαμβάνει την αρχήότι οι άνδρεςκαι οι γυναίκες πρέπειναλαμβάνουν ίσηαμοιβήγιαεργασία ίσηςαξίας. 5 Ηδιάκριση λόγω φύλουπου συνεχίζεται από το Δήμο είναι αδιαμφισβήτητη. Ο Δήμος παραβιάζει θεμελιώδες αυτόνομο δικαίωμα της αιτήτριας και εξακολουθητικά παραλείπει να εκτελέσει την απότο Σύνταγμα επιβαλλό­ μενηθετικήενέργεια. 10 Η παράλειψη αυτή υπόκειται στην αναθεωρητική δι­ καιοδοσία του Ανωτάτου Δικαστηρίου κάτω από το Άρθρο 146 του Συντάγματος. Οι ενστάσεις του Δήμου, όπωςέχειπιοπάνωειπωθεί,δεν ευσταθούν. Για όλους τους πιο πάνωλόγους το Δικαστήριο απο- 15 φασίζει:(α)ηπροσβαλλόμενη απόφασητου Δήμου ημερομη­ νίας 30 Απριλίου, 1986, που κοινοποιήθηκε στην αιτή­ τρια μέσω τουδικηγόρουτηςστις 24 Ιουνίου, 1986,κη­ ρύσσεται άκυρη με βάση το Άρθρο 146.4(β) του 20 Συντάγματος* και (β)ηπαράλειψητου Δήμου να δώσει στηναιτήτρια ίσηαμοιβήμετουςομοιοβάθμους τηςάρρενεςυπαλλή­ λους του ακυρώνεται και ότι παραλείφθηκε έπρεπε να είχεεκτελεστεί. Καμιάδιαταγήγιαέξοδα. Επίδικηαπόφασηακυ­ ρώνεταιχωρίςέξοδα. 3020 25