clr/1991/1991_4_3117.pdf

(1991)Προσφορές — Όροι Προσφορών — Ο όρος 6(γ) των Οδηγιών προς τους προσφοροδότες—Ερμηνεία. Προσφορές — 'Οροι Προσφορών — Τραπεζική εγγύηση — ΟΚαν. 33 των Κανονισμών Αποθηκών σε συνδυασμό με τον όρο 16(

1. a)του Συμβολαίου — Ορθή η προκύπτονσα ερμηνεία τον Κανονισμού στο Συμβόλαιο. 5 Οι αιτητέςπροσέβαλαν μετις προσφυγές τους αυτέςδύοκατα­ κυρώσεις προσφορών, για την κατασκευή παραλλήλων κυματο­ θραυστών στην περιοχή Ορόκλινης Λάρνακος, στο ενδιαφερόμενο μέρος αντ'αυτών. 1^ Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτονταςτις προσφυγές, απο­ φάσισε ότι: 1. Ηδιαδικασία εξέτασης και επικύρωσης προσφορώνδιέπεται από τους Κανονισμούς 19 έως 48 των Κανονισμών Αποθηκών. Δεν αποτελεί θέματηςπαρούσαςδιαδικασίαςτοκατάπόσο οι Κα- 15 νονισμοί Αποθηκών έχουν την ισχύ Νόμου,Κανονισμών, ήΕγκυ­ κλίου. ΣημασίαέχειότιηίδιαηΚυβέρνηση αναγνωρίζειτηνύπαρ­ ξη τους και εφαρμόζει τις διαδικασίες που περικλείονται σ' αυτούς. Έστωκι' αναποτελούναπλήπρακτική,η τήρησητουςδε­ σμεύει τη διοίκηση. Επομένως έπρεπε να εφαρμοστούν στην πα- 20 ρούσαπερίπτωση. Ο Κανονισμός 21 (α)των Κανονισμών αυτών προνοεί ότι το Κεντρικό Συμβούλιο Προσφορών θααπαρτίζεται συνήθωςαπό έξι άτομα με δικαίωμα ψήφου, εκτός αν ο Υπουργός Οικονομικών ονομάσει κι' άλλον ήάλλους. Σύμφωναμετον Κανονισμό 21 (c), 25 ο Γενικός Ελεγκτής ή εκπρόσωπος του μπορεί ναπαρακαθήσειως ανεξάρτητος παρατηρητής. Ο. Κανονισμός 21 (
2. c)προνοεί ότι τέσσερα μέλη αποτελούν απαρτία. Αν ο αριθμός των παρόντων μελών ξεπερνά την απαρ­ τία, οι αποφάσειςλαμβάνονται με πλειοψηφία τεσσάρων ψήφων, 30 συμπεριλαμβανομένης εκείνης τουΠροέδρου. Είναι επιθυμητό ηιδιότητατου καθενόςτων παρευρισκομένων σε συνεδρίαση συλλογικού οργάνουνααναγράφεται σταπρακτικά για να μπορεί το Δικαστήριο να ελέγχει τη νομιμότητα της σύνθε­ σης του. Τυχόν παράλειψη των πρακτικών στο σημείο αυτό δεν 35 είναιόμως ουσιώδης ούτωςώστεναεπιφέρειακυρότητα 2. Είναι φανερό στην παρούσαυπόθεση ότι ταπρακτικά υπο­ γράφηκαν μόνο από ένα πρόσωπο,τον Πρόεδροτου Συμβουλίου, παρά την πρόνοια του Κανονισμού 26 (Κανονισμοί Αποθηκών). Αυτό όμως δεν αποτελεί ουσιώδη παρατυπία και δεν υπάρχει αμ- 40 φαιβήτησηγιατην αυθεντικότητατης επίδικης απόφασης. 3. Από τις παραγράφους (α)και (β)του Καν. 34 (Κανονισμοί Αποθηκών) είναι φανερόότι οι Επιτροπές (Τεχνικές) διορίζονται 3118 4 ΑΛΛ. Kasslnos Constr. Ltd v.Δημοκρατίαςκ.ά. για τους σκοπούς που αναφέρονται στην παράγραφο(α), δηλαδή για την έγκριση προδιαγραφών που σχετίζονται μόνο με την αγοράμηχανημάτων. 5 10 15 20 25 30 35 4. Το κύριο ερώτημα, επί απαιτουμένου μηχανολογικού εξοπλισμού, κατάπόσο ο προσφοροδότης πρέπει να έχει τα μηχανή­ ματα (στην κατοχή ή ιδιοκτησία του)κατάτο χρόνο υποβολής της προσφοράςτου ήαν είναι αρκετό να τα έχει κατάτο χρόνο κατα­ κύρωσης των προσφορών είναι επιδεκτικό τηςδεύτερηςαπαντήσε­ ως (κρίσιμος ο χρόνοςκατακύρωσης). 5. Ο όρος 6(γ) των Οδηγιών προς τους προσφοροδότες για προηγούμενη πείρα στοχεύει στο να ικανοποιήσει ότι εκείνος που θα αναλάβει το έργο θαείναι σε θέσηνα το κατασκευάσει. Τα διά­ φορα έργα κατασκευάζονται από άτομα, άσχετα αν εργολάβος είναι μια εταιρεία. Δεν αμφισβητείται ότι ο Τεχνικός Διευθυντής του ενδιαφερόμενου μέρους, που θα κατασκεύαζε το έργο, και ήταντο άτομο στου οποίου το όνομα εκδόθηκεησχετική άδειαερ­ γολήπτη για την εταιρεία,είχε κατασκευάσει προηγουμένως άλλα παρόμοια έργα όταν εργαζόταν με άλλη εταιρεία. Τα γεγονότα αυτάήτανενώπιον του Συμβουλίου. Η απόφασητων καθ'ων η αίΤΤΚΠΊναθεωρήσουν τηνπείρατουΤεχνικού Διευθυντή καιυπεύθυ­ νου Λιμενικών Έργων του ενδιαφερόμενου μέρους ως ικανο­ ποιούσα τον όρο 6(γ) των Οδηγιών προςτους Προσφοροδότες, ως εύλογα επιτρεπτή σ' αυτούς. Εν πάση περιπτώσει, η μη συμμόρ­ φωση με τον όρο αυτόδεν επηρέαζατην εγκυρότητα της προσφο0°ζ τ °υ ενδιαφερόμενου μέρους ενόψει του όρου 7 των Οδηγιών προςτους Προσφοροδότες, μεβάσητον οποίο οι καθ' ων η αίτηση έχουν απλώς δικαίωμα,και όχι υποχρέωση, να απορρίψουν προ­ σφοροδότες που δεν έχουν ικανοποιητικήπείρα στην εκτέλεση πα­ ρόμοιων έργων. 6· Ο όρος 16(
3. a)του Συμβολαίου συνιστά ορθή ερμηνεία του Κανονισμού 33 (Κανονισμοί Αποθηκών). Ο προσφοροδότης πρέ­ πει, σύμφωνα με τον Κανονισμό, να καταθέσει τραπεζική εγγύηση ίσητουλάχιστον μετο 10%τηςπροσφοράςτου. Αυτήητραπεζική εγγύηση επιστρέφεται στους προσφοροδότες μετάτην κατακύρωση των προσφορών οπότε μόνο ο επιλεγείς προσφοροδοτης καταθέτει νέα εγγύηση. Προσφυγές απορρίπτονται χωρίς έξοδα. Αναφερόμενες υποθέσεις: Republicv.Pericleous

(1984)3C.LJi.577- 40 TJV. Omstondcs TradingLtd v.Republic

(1985)3 C.LJi. 546Papadopoulos v.Republic

(1983)3 C.L.R. 154MedconConstructionandothersv.Republic1968)3 CL.R. 535- 3119 Kassinos Constr. Ltd v.Δημοκρατίας χ.ά,

(1991)Κ & Μ TransportCo Ltdv. EteriaFortigon Aftokiniton & others

(1987)3CLJi. 1939Soteriadou v.Republic

(1983)3C.LM.92V Christou v.Republic

(1977)3CLJi. IV Elefthenou&Others(No. 2)v.Republic

(1975)3CLJi. 187- 5 Artatitis (No.2)v.Republic

(1967)3C.LJi. 429Carayiannis v.Republic

(1969)3CLJi. 34V Kittides v.Republic

(1973)3C.LJi.

1. Προσφυγές. Προσφυγές εναντίον τηςαπόφασηςτωνκαθ'ωνη αίτη- 10 ση μετηνοποίακατακύρωσαντιςπροσφορές γιατην κα­ τασκευή παραλλήλων κυματοθραυστών στην περιοχή Ορόκλινης, στηΛάρνακα,στοενδιαφερόμενο μέρος αντί στουςαιτητές. Λ. ΠωταφιλίππουμεΑ. Τιμόθη(χα), γιαΧρ. Δημητριά-15 δη, γιατοναιτητή. Α. Βασιλειάδης, Διχηγόρος τηςΔημοχρατίας Α,'για τουςκαθ'ωνηαίτηση. Α. Μαρχίδης,γιατοενδιαφερόμενο μέρος. Cur. adv. vult.20 ΚΟΥΡΡΗΣ Δ.ανάγνωσε τηνακόλουθηαπόφαση. Με τις προσφυγές αυτές προσβάλλεται η απόφαση των καθ'ωνηαίτησηημερ.3/6/1989, μετηνοποία αποφάσισαν να κατακυρώσουν τις προσφορές σχετικά με τηνκατα­ σκευή αριθμού.παραλλήλων κυματοθραυστών στην περιο- 25 χή Ορόκλινης, στηΛάρνακα, στο ενδιαφερόμενο μέρος, ΕταιρείαG.D.L. Construction Limited,αντίστουςαιτητές. ΟΔιευθυντής τουΤμήματοςΔημοσίωνΈργων(οΔιευ­ θυντής),ζήτησε, μεεπιστολή τουημερ. 14/2/1989,προσφο- 3120- 4ΑΛΛ KassinosConstr.Ltd v.Δημοκρατίαςκ.ά. Κοΰρρης,Δ. ρές για την κατασκευή4 κυματοθραυστών με αρ. 1,2, 3 και 6, στην περιοχή Ορόκλινης/Πύλας, στη Λάρνακα. Η τελευταία ημερομηνία υποβολής των προσφορών ήταν η 17/3/1989.Ως αποτέλεσμα της προκήρυξηςυποβλήθηκαν 5 δύο προσφορές που αποστάληκαν στο Τμήμα Δημοσίων Έργων για μελέτηκαι υποβολή εισηγήσεων προς το Κε­ ντρικό ΣυμβούλιοΠροσφορών.Μεεπιστολή του,ημερ. 3/ 3/1989, ο Διευθυντής ζήτησε προσφορές για την κατα­ σκευή άλλων τεσσάρων κυματοθραυστών, με αρ.4, 5, 7 10 και8στηνπεριοχήΟρόκλινης στηΛάρνακα,μετελευταία ημερομηνία υποβολής τους τις 14/4/1989.Σ' ανταπόκριση στην προκήρυξη υποβλήθηκαν δύο προσφορές που και πάλιαποστάληκανστοΤμήμαΔημοσίων Έργωνγιαμελέ­ τηκαι υποβολή εισηγήσεων προς το Κεντρικό Συμβούλιο 15 Προσφορών. Το ΤμήμαΔημοσίων Έργων,υπέβαλε,στις 17/5/1989, την έκθεσητου προς το Συμβούλιο Προσφορών,προς το οποίουποβλήθηκε,επίσης,επιστολή ημερ. 19/5/1989, στην οποία αναφέρεταιότι όλαταμηχανήματα τουενδιαφερό20 μενού μέρους έχουν επιθεωρηθεί,ότι οαριθμόςτουςείναι αρκετόςγιατησυγκρότηση δύοσυνεργείων καιότι τα μη­ χανήματα χρειάζονταιεπιδιόρθωση/συντήρηση, πουάρχι­ σανήδη ναεκτελούνται (Παρ.Εστηνένσταση). Το Κεντρικό Συμβούλιο Προσφορών, στη συνεδρία 25 του ημερ. 2/6/1989, αποφάσισε να κατακυρώσει και τις δύοπροσφορές στοχαμηλότερο προσφοροδότη,που ήταν τοενδιαφερόμενομέρος(Παρ.Στ'στηνένσταση). Ο Διευθυντής πληροφορήθηκε για την κατακύρωση των προσφορών στο ενδιαφερόμενο μέρος, με επιστολή 30 του Προέδρου του Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορών ημερ.3/6/
2. Οι αιτητές εγείρουν, με τις γραπτές αγορεύσεις τους, ταακόλουθανομικάσημεία: 30

(1)Υπήρξαν παραβάσειςτωνκανονισμώνπου διέπουν τηδιαδικασίαεξέτασηςκαικατακύρωσηςπροσφορών. 3121 Κούρρης,Α. KassinosConstr.Ltd v. Δημοκρατίαςκ.ά.

(2)Οι καθ* ωνηαίτησηενήργησανυπόκαθεστώςνο­ μικήςκαιπραγματικήςπλάνης.

(3)Ο κανονισμός 33 δεν εφαρμόστηκε ορθά,όσον αφοράτηνπαροχήτραπεζικήςεγγύησης.

(4)Ο Διευθυντής του Τμήματος Δημοσίων Έργων 5 πουέλαβεμέροςστηδιαδικασίαδενήταν αμερόληπτος.

(5)Οι προσβαλλόμενες πράξειςπάσχουν από έλλει­ ψη επαρκούς αιτιολογίας, στηρίχθηκαν σε πλάνη περί ταπράγματα ήέγινανγιαεξυπηρέτησηαλλότριων σκο­ πών.

(6)Οι καθ'ωνη αίτησηενήργησαν μετρόποευνοιοκρατικόυπέρτουενδιαφερόμενουμέρους. Σ' ανάπτυξη των νομικών λόγων τους οι αιτητές ισχυ­ ρίστηκαν σχετικά μετοπρώτονομικό σημείο, ότι τα πρα­ κτικά του Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορών (το Συμ- 15 βούλιο) (ΠαράρτημαΣτ'),δεν υπογράφηκαναπό όλατα μέλη του Συμβουλίου, κατά παράβασητου Κανονισμού 26, OTLδε συστήθηκε Τεχνική Επιτροπήαλλά οιπροσφο­ ρές μελετήθηκαν απόΛειτουργούςτων Δημοσίων Έργων, ότι υπέβαλε συστάσεις προς το Συμβούλιο ο Διευθυντής 20 του Τμήματος Δημοσίων Έργων και όχι ηΤεχνική Επι­ τροπή, ότι δε φαίνεταιστα πρακτικάυπό ποια ιδιότητα έλαβε μέρος ο Διευθυντής στη διαδικασία και ότι δεν υπήρξε απαρτία του Συμβουλίου,ούτεκαιλήφθηκεηεπί­ δικηαπόφασηκατάπλειοψηφίαόπωςαπαιτείται απότον 25 Κανονισμό 21(e). Ο δικηγόρος των καθ'ων ηαίτηση ισχυρίστηκε, σχετι­ κά με το σημείο αυτό,ότι είναι ηπρακτικήτουΣυμβου­ λίου να δίνει αντίγραφοτων πρακτικών σε όλα ταμέλη του κι'αν δεν υπάρξει ένσταση θεωρούνται εγκεκριμένα 30 και υπογράφονται από τον Πρόεδρο. Αναφορικά με τη σύστασηΤεχνικής Επιτροπήςοδικηγόρος ισχυρίστηκε ότι ο Κανονισμός 34 αφοράτην έγκριση προδιαγραφώνκαι δεντυγχάνει εφαρμογήςστην προκειμένηπερίπτωση.Ο κ. 3122 10 4ΑΛΛ. KassinosConstr.Ltd v.Δημοκρατίας*Δ\ Κοΰρρης,Δ. Χριστοδουλίδης (Διευθυντής του Τμήματος Δημοσίων Έργων)συμμετείχεστο Κεντρικό ΣυμβούλιοΠροσφορών ωςπλήρες μίλοςκαιεπομένως υπήρξε,κατάτηλήψη της επίδικης απόφασης,πλειοψηφία4μελών,όπωςαπαιτεί ο 5 Κανονισμός21(e). Ο δικηγόρος του ενδιαφερόμενου μέρους ισχυρίστηκε ότιτογεγονός ότιταπρακτικάδεναναφέρουντηνιδιότη­ τα ενός εκάστου τωνπαρευρεθέντων στησυνεδρίατου Συμβουλίου δεναποτελεί λόγο ακύρωσης της απόφασης 10 του,ηδε υπογραφήτων πρακτικώνμόνο απότονΠρόε­ δρο τουΣυμβουλίου, δεναποτελεί ουσιώδη παρατυπία. Ότι υπήρξε απαρτία,οκ. Χριστοδουλίδης καλώςψήφισε (ως μέλος τουΣυμβουλίου) καιότιηαπόφασηλήφθηκε κατά πλειοψηφία, όπως απαιτεί ο Κανονισμός 21(e). Ο 15 τροποποιημένος Κανονισμός 34 αφορά μόνο την αγορά μηχανημάτωνκαικαθορισμόπροδιαγραφώνκαιόχικατα­ σκευαστικές εργασίεςόπωςηπαρούσαπερίπτωση. Επομέ­ νωςδεναπαιτείτοησύστασηΤεχνικής Επιτροπήςγιατην εξέταση των προσφορών.Οόρος Tender Documents στον 20 Κανονισμό 34(0 δεσημαίνειπροσφορές,αλλάέγγραφαμε βάσηταοποίαυποβάλλονται οιπροσφορές και οποιαδή­ ποτε παράβασητου Κανονισμού αυτούδεν αποτελεί ου­ σιώδη παρατυπία. Ισχυρίστηκε επίσης ότιοι Κανονισμοί Αποθηκών,πουπρονοούνγιατηδιαδικασίαπροσφορών, 25 δεναποτελούν ούτε νόμο, ούτε δευτερογενή νομοθεσία, αλλάδιοικητικήπρακτικήή εγκύκλιο και ημηεφαρμογή τουςδενπροκαλείακυρότητα. Στην απαντητικήτουαγόρευση οδικηγόρος των αιτητών ισχυρίστηκε ότιο Κανονισμός 34(d) δεντροποποιή30 θηχεκαιπρονοεί για εξέταση προσφορών. Επομένως δενμπορεί ναπεριοριστεί ηεξουσία τηςΤεχνικής Επιτροπής μόνο σε προδιαγραφέςκαι έγγραφα προσφορών. 'Οσον αφορά τους Κανονισμούς Αποθηκών, προήλθαν από τις Γενικές Οδηγίες (General Orders) που υπέστηκαντροπο35 ποιήσεις και τελικά κωδικοποιήθηκανωςαυτοτελείς Κα­ νονισμοί πουισχύουν μέχρι σήμερα Η τήρησητουςεμπί­ πτει στοΆρθρο 58(α)(β) τουΣυντάγματοςως "γενικώς κρατούντα" και διατηρήθηκαν από το άρθρο 86

(1)του 3123 Κούρρης,Δ. KassinosConstr.Ltd v.Δημοκρατίαςκ.ά.

(1991)Νόμου33/67. Η διαδικασία εξέτασης καιεπικύρωσης προσφορών διέπεται από τους Κανονισμούς 19έως48τωνΚανονι­ σμών Αποθηκών. Πιστεύω ότιδεν αποτελεί θέματης πα­ ρούσαςδιαδικασίαςτοκατάπόσοοιΚανονισμοί Αποθη- 5 κών έχουν την ισχΰ Νόμου, Κανονισμών, ή Εγκυκλίου. Σημασία έχει ότι η ίδια η Κυβέρνηση αναγνωρίζειτην ύπαρξη τους και εφαρμόζει τις διαδικασίες πουπερι­ κλείονται σ'αυτούς.Έστωκι'αναποτελούναπλήπρακτι­ κή,ητήρησητουςδεσμεύειτηδιοίκηση.Επομένως έπρεπε " ναεφαρμοστούν στηνπαρούσαπερίπτωσηκαιδεχρειάζε­ ταιναπωτίποταπερισσότερο. Ο Κανονισμός 21(

1. a)των Κανονισμών αυτών(που θα αναφέρονταιωςοιΚανονισμοί),προνοεί ότιτο Κεντρικό ΣυμβούλιοΠροσφορώνθααπαρτίζεταιαπότοΓενικόΛο- *5 γιστήήτονεκπρόσωπο του,ωςΠρόεδρο,τους Γενικούς Διευθυντές τουΥπουργείου Εμπορίου καιΒιομηχανίας και ΓραφείουΠρογραμματισμούήεκπροσώπους τους, το ΔιευθυντήτουΤμήματοςΑποθηκών ήεκπρόσωποτου,εκ­ πρόσωπο τουΥπουργείου Οικονομικών καιτονεκπρό- 20 σωποτουενδιαφερόμενουΥπουργείου. Επίσης,ο Υπουρ­ γός Οικονομικών έχει εξουσία ναονομάσει οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο ως επιπρόσθετο μέλος με δικαίωμα ψήφου. Είναι φανερό απότα πιο πάνω ότι το Συμβούλιο 25 απαρτίζουνσυνήθως έξι άτομα μεδικαίωμαψήφου,εκτός αν ο Υπουργός Οικονομικών ονομάσει κι' άλλον ή άλ­ λους. Σύμφωναμετον Κανονισμό 21(c),ο Γενικός Ελεγ­ κτής ήεκπρόσωπος του μπορεί να παρακαθήσειως ανε­ ξάρτητοςπαρατηρητής. 3 0 Ο Κανονισμός 21(
2. c)προνοεί ότι τέσσερα μέλη αποτε­ λούν απαρτία.Ανοαριθμόςτων παρόντωνμελώνξεπερ­ νά τηναπαρτία, οι αποφάσεις λαμβάνονται μεπλειοψη­ φία τεσσάρων ψήφων,συμπεριλαμβανομένης εκείνης του Προέδρου. 35 3124 4 ΑΛΛ. KassinosConstr.Ltd v.Δημοκρατίαςκ.ά. Κούρρης, Δ. 'Οπως φαίνεταιαπότο βιβλίο πρακτικών τουΣυμβου­ λίου, που παρουσιάστηκε ως Τεκμήριο 1, στη συνεδρία του Συμβουλίου ημερ.2/6/1989ήτανπαρόντες, εκτός του Προέδρουκ.Π.Παλταϊάν,οι κ.κ.θ. Τρύφωνος,Γ. Τσελε5 πής,Γ.Κοντολαίμης, Μ.Λαμπρινός (χωρίς νααναγράφε­ ταιποιόνεκπροσωπούσε οκαθένας)καιοκ.Ν.Νικολάου, ως Παρατηρητής-Εκπρόσωπος του Γενικού Ελεγκτή. Παρώνήτανεπίσης καιοΓραμματέαςτου Συμβουλίου,κ. Αιμ. Ρωσσίδης.ΤοΣυμβούλιοασχολήθηκε μεαριθμόπρο10 αφορών συμπεριλαμβανομένων και των επιδίκων, που ήταν προτελευταίες στη σειρά, όπως εμφανίζονται στα πρακτικά. Στο τέλος του πρακτικού που αφορούσε την κάθεμιάαπότιςπροσφορές,αναγράφεταιηπαρουσία κά­ ποιουατόμου, πουπροφανώςήτανοεκπρόσωπος τουαρ15 μοδίου Υπουργείου στην κάθεπερίπτωση. Στην περίπτω­ σητων επίδικων προσφορών,αναγράφεται στο τέλοςτου πρακτικού ότι ήτανπαρόντες οι κ.κ. Μ. Χριστοδουλίδης και Χ. Χαραλαμπίδης.Οκ. Χριστοδουλίδης ήτανο Διευ­ θυντής τουΤμήματοςΔημοσίων Έργων καιοκ.Χαραλα20 μπιδης,Πολιτικός Μηχανικόςστο ίδιοΤμήμα,υπεύθυνος, όπως είπε στη μαρτυρία του, της ομάδας για θαλάσσια έργα του Τμήματος. Στο τέλος των πρακτικών του Συμ­ βουλίου ημερ. 2/6/1989, αναγράφεται "επικυρούνται" (με μίαυπογραφή)καιημερομηνία15/6/1989. 25 Όπωςείπακαιπροηγουμένως ηιδιότητατουκαθενός από τους συμμετάσχοντες στην πιο πάνω συνεδρία του Συμβουλίου,δεναναγράφεταισταπρακτικά.Είναιεπιθυ­ μητό η ιδιότητα ενός εκάστου των παρευρισκομένων σε συνεδρίαση συλλογικού οργάνου, να αναγράφεται στα 30 πρακτικάγιαναμπορεί τοΔικαστήριο ναελέγχειτηνομι­ μότητα της σύνθεσης του. Τυχόν παράλειψη τωνπρακτι­ κώνστοσημείο αυτόδεν είναιόμωςουσιώδης ούτωςώστε να επιφέρει ακυρότητα Είναι φανερόν ότι η παρουσία όλων των αναφερομένων στα πρακτικάήταν νόμιμη, ελ35 λείψει μαρτυρίαςπερί του αντιθέτου. Ο κ. Χριστοδουλίδης νόμιμα παρακάθισεκαι ψήφισε, ως εκπρόσωπος του αρμόδιου Υπουργείου. Οκ. Χαραλαμπίδης δεσυμμετείχε ως μέλος του Συμβουλίου, αλλά για ναπαράσχει πληρο­ φορίες και τυχόν επεξηγήσεις σ' αυτό και δεν ψήφισε. 3125 Κονρρης,Δ. KassinosConstr.Ltd v.Δημοκρατίας κ.ά.

(1991)Επομένως, βρίσκω ότι η σύνθεση τουΣυμβουλίου ήταν νόμιμη. Όπωςφαίνεταιαπόταπρακτικά,ηεπίδικηαπό­ φαση λήφθηκε με πλειοψηφία τεσσάρων έναντι δύο ψήφων. Στιςψήφουςτης πλειοψηφίαςανήκεκι' αυτή του Προέδρου του Συμβουλίου. Επομένως, η απόφασηήταν 5 νόμιμη,σύμφωνα μετον Κανονισμό 21(e). ΟΚανονισμός 26αναφέρει: "26.Thedeliberations oftheMainandtheDepartmental Tender Board willbe recorded in Minute Bookskeptby thePresident, andwillbesignedbyallmembers.". 10 Είναιφανερόότιταπρακτικάυπογράφηκαν μόνοαπό ένα πρόσωπο, τονΠρόεδροτου Συμβουλίου, όπως ανα­ φέρθηκε από τους δικηγόρους τωνκαθ'ων η αίτηση και τουενδιαφερόμενουμέρους. Αυτό όμως δεναποτελεί ουσιώδη παρατυπία καιδεν 15 υπάρχει αμφισβήτησηγιατην αυθεντικότητατηςεπίδικης απόφασης. Ο Κανονισμός 34(

1. a)έχειωςακολούθως: "34(a)Tender specifications forthepurchase ofplant, machinery andequipment shouldbesubmitted tothePre- 20 sident of Main Tender Board prior tocallingof Tenders for consideration and approval by the appropriate Committee appointed for this purpose by thePresident of theTender Board.". Η παράγραφος(β)τουιδίου Κανονισμού αρχίζει ως 25 εξής: "(β) For the above purpose two committies are appointed ". Από ταπιοπάνωκείμενα είναι φανερόότιοι Επιτρο­ πές (Τεχνικές) διορίζονταιγια τους σκοπούς που αναφέ- 30 ρονταιστην παράγραφο (α),δηλαδή γιατην έγκρισηπρο­ διαγραφών που σχετίζονται μόνο με την αγορά 3126 4ΑΛΛ. KassinosConstr.Ltd v.Δημοκρατίας *.ά. Κοϋρρης,Δ. μηχανημάτων. Ηπαράγραφος(d)προνοεί ότι: 5 "(
2. d)Any three members of the above committees including the President shall form a quorum at the meetings convened either for the purpose of approving specifications or examining tenders received. If the specifications are not unanimously approved by the Committee ". (ηυπογράμμισηδική μου) 10 Ηπαράγραφοςαυτήαναφέρεταικαι σε εξέτασηπρο­ σφορών απότιςΤεχνικές Επιτροπές,χωρίς όμως ναείναι σαφής και χωρίς οποιαδήποτε άλλη τέτοια αναφορά σε προηγούμενες παραγράφους για το θέμα αυτό. Οποιαδή­ ποτεκι* ανείναιηέννοια τηςυπογραμμισθείσας φράσεως 15 δεν έχεικαμιάσημασία γιατην παρούσαδιαδικασία εφό­ σον,όπως είπαπιοπάνω,οιΤεχνικές Επιτροπέςδιορίζο­ νται για θέματα που αφορούν αγορά μηχανημάτων,που δενείναιηπερίπτωσηεδώ. Τέλος,οΚανονισμός 34(0 αναφέρειταακόλουθα: 20 25 "(0 Tender documents, other than for machinery, plant and equipment, shall be approvedby a Committee of not less than three competent persons nominated by the Director General of the Ministry or the Head of the Department concerned. The same procedure will be followedinthecaseof employment of consultants.". Η παράγραφος αυτήεφαρμόζεται για τις άλλες περι­ πτώσεις που δεν αφορούν αγοράμηχανημάτων,και σύμ­ φωνα με αυτή, τα έγγραφα προσφορών εγκρίνονται από ΕπιτροπήπουδιορίζεταιαπότοΓενικό Διευθυντήτουεν30 διαφερόμενου Υπουργείου ήτο Διευθυντή του αρμοδίου Τμήματος. Είναι πρόδηλο ότι ο όρος Tender documents" αναφέρεταισταέγγραφαμεβάσηταοποία υποβάλλονται οι προσφορές και όχι στις υποβληθείσες προσφορές. Δεν 3127 Κονρρης,Δ. KassinosConstr.Ltd v. Δημοκρατίαςtea.

(1991)αναφέρεται ανηΕπιτροπήαυτήεξετάζει καιτιςπροσφο­ ρές. Στηνπαρούσαπερίπτωσηοι προσφορές δεναφορού­ σαν αγορά μηχανημάτων, άρα δεν απαιτείτο η σύσταση Τεχνικής Επιτροπής,και οι υποβληθείσες προφορές εξε­ τάστηκαν από Λειτουργούς του Τμήματος Δημοσίων 5 Έργων που προφανώς διορίστηκαν από το Διευθυντή. Επομένως,δεβλέπωκαμιάουσιαστικήπαράβασητουΚα­ νονισμού αυτού και βρίσκω ότι ορθάτο θέμα δεν εξετά­ στηκε απόΤεχνική Επιτροπήκαιορθάοι συστάσεις υπο­ βλήθηκανστο Συμβούλιο από τοΤμήμαΔημοσίων Έργων 10 πουiftav τοαρμόδιογιατηνπαρούσαπερίπτωση. Επομένως, καταλήγω ότι οι πιο πάνωλόγοι πουπρό­ βαλαν οι αιτητές για ακύρωση της επίδικης απόφασης, είναιανυπόστατοι. Αναφορικά με το δεύτερο σημείο ο δικηγόρος των αι- 15 τητώνπρόβαλετουςακόλουθους ισχυρισμούς. Η προσφο­ ράτου ενδιαφερόμενου μέρους δεν πληρούσε τους όρους προκήρυξης 6(

1. a)και6(γ)των προσφορών. Σχετικάμετον όρο 6(a), ο δικηγόρος των αιτητών υπέβαλε ότι το ενδια­ φερόμενο μέρος δε διέθετε τα απαραίτητα μηχανήματα 20 κατά το χρόνο υποβολής της προσφοράς του και ότι ο σκοπός του όρου 6(
2. a)ήιαν η ύπαρξη των μηχανημάτων ( για να ικανοποιηθεί ο εργοδότης ότι ο εργολάβος/ προσφοροδότής είναι σε θέση ναεκτελέσειικανοποιητικά το έργο. Η θέσητουαυτήενισχύεται, κατάτηνάποψητου, 25 από τον όρο 22 του Συμβολαίου και ιδιαίτερα τη φράση "Πριν απότην αξιολόγηση τηςπροσφοράςθαγίνειεξέτα­ σητουμηχανικού εξοπλισμού πουδήλωσεοπροσφοροδό­ τηςγιατηντοποθέτηση των ογκολίθων.". Ταπρώτα μηχα­ νήματα του ενδιαφερόμενου μέρους έφτασαν στις 30 29/4/1989 ενώ η υποβολή των δύο προσφορών έγινε στις 17/3/1989 και 14/4/1989 αντίστοιχα. Επί πλέον τα μηχανήματαόταν έφθασανδεν ήτανσε λειτουργήσιμη κα­ τάσταση αλλά χρειάζονταν συντήρηση και επισκευή, και ούτε ήτανεγγεγραμμένα καιαδειούχακατάτοχρόνο υπο- 35 βολήςτηςπροσφοράς.Οδικηγόρος ισχυρίζεται ότι: (α) Οι όροι και προϋποθέσεις πρέπει να υφίστανται 3128 4ΑΛΛ KassinosCoηsir.Ltd v.Δημοκρατίας*Λ. Κοΰρρης,Δ. τόσο κατάτηντελευταία μέραυποβολήςπροσφορών,όσο καικατάτοχρόνοτηςκατακύρωσης.Βασίστηκε στιςυπο­ θέσεις Republic v.Pericleous

(1984)3 CLR 577, 585,587 καιJ.N.airistoiides TradingLtd. v.Republic

(1985)3 CLR 5 546,550. (β)Γιαναακυρωθείμιαπροσφοράη παράβαση πρέπει να είναι ουσιώδης (J.N. Christofides Trading Ltd., ανωτέ­ ρω,σε.549,500)και ότιτογεγονός ότιτα μηχανήματα δεν ήταν εγγεγραμμένα καιαδειούχα αποτελεί ουσιώδη 10 παράβασητωνόρων τηςπροσφοράς διότι ηπροσφορά δεν μπορούσε ν'αξιολογηθεί αν δεν υπήρχαντα μηχανή­ ματα.Κάνειαναφοράεπίτουπροκειμένουστις υποθέσεις Papadopoulos v. Republic

(1985)3 CLR 154, 160και Medcon Construction andothers v.Republic

(1968)3 CLR 15 535,544-545. 'Οσον αφοράτονόρο6(γ)προκήρυξης των προσφο­ ρών,οδικηγόρος τωναιτητών ισχυρίστηκε ότι η προσφο­ ρά του ενδιαφερόμενου μέρους δενπληρούσε τον όρο αυτό γιατί τα προηγούμενα έργα που αναφέροντανστον 20 κατάλογοπουυπέβαλεδενεκτελέστηκαν απότηνεταιρεία (ενδιαφερόμενο μέρος) αλλά απότον Τεχνικό Διευθυντή και υπεύθυνο λιμενικών έργων της εταιρείας, καθ'ον χρόνο εργοδοτείτο απόάλλην εταιρεία.Ταπροηγούμενα έργακαιπείρατουπροσφοροδότη,είναιουσιαστικό στοι25 χείο της προσφοράς και έχει βαρύτηταστην αξιολόγηση της. Η πείραυπαλλήλου δεν αποτελεί πείρατουενδιαφε­ ρόμενου μέρους. Επομένως,τοενδιαφερόμενο μέρος δεν πληρούσε τους όρους προκήρυξης των προσφορών σύμ­ φωναμετηνυπόθεσηMedcon Construction(ανωτέρω). 30 Οδικηγόρος των αιτητών ισχυρίστηκε περαιτέρω ότι το καθ'ουηαίτηση Συμβούλιοπαρέλειψε ναπροβεί στην ενδεδειγμένη έρευνα όσον αφοράτην κατάστασητωνμη­ χανημάτων τουενδιαφερόμενου μέρους και στηρίχθηκε στις επιστολές του Τμήματος Δημοσίων Έργων ημερ. 35 17/5/1989 και 19/5/1989, χωρίς να έχει ενώπιον του το είδος καιέκτασητων επιδιορθώσεων που χρειάζονταν τα μηχανήματα,πουέπρεπε να επιθεωρηθούν πριντην 3129 Κονρρης,Δ. KassinosConstr.Ltd v. Δημοκρατίαςχ.ά.

(1991)αξιολόγηση των προσφορών σύμφωνα με την παρά. 6(α) τηςπροκήρυξηςκαιτονόρο22του Συμβολαίου. Τέλος, ο δικηγόρος των αιτητών ισχυρίστηκε ότι δεν φαίνεται νααξιολογήθηκε ηπροσφοράτων αιτητών, που είχαν άδειαγια εκτέλεσηέργων 1ηςΤάξηςκαι επομένως 5 και καλύτερο μηχανικό εξοπλισμό απότο ενδιαφερόμενο μέρος,που είχε άδειαγια εκτέλεσηέργων 3ης Τάξης, και είχανεπίσηςέτοιμαπροςχρήσημηχανήματα. Ο δικηγόρος των καθ' ων η αίτηση ισχυρίστηκε ότι υπήρξεσυμμόρφωση μετους όρους6(α)των οδηγιώνκαι 10 22 του Συμβολαίουκαιότι απότηλέξη"προτίθεται" που χρησιμοποιείται βγαίνειτοσυμπέρασμαότι ησυμμόρφω­ ση είναι δυνατή μέχρι και την ημερομηνία κατακύρωσης των προσφορών, αλλά εν πάση περιπτώσει ο όρος δεν ήταν ουσιώδης εφόσο διαγράφηκεαπόαυτόν η πρόνοια 15 ότι παράβασητου θακαθιστούσε την προσφοράάκυρη,η οποίαυπήρχεσε προηγούμενες προσφορές που ακυρώθη­ καν(Παράρτ.Λ). 'Οσον αφοράτηνπείρατουενδιαφερόμενου μέρους σε παρόμοια έργα υπέβαλε ότι ο Τεχνικός Διευθυντής του 20 ΤμήματοςΛιμενικών Έργωντου ενδιαφερόμενουμέρους, ο οποίος κατασκεύασε τα έργα αυτά, ήταν το πρόσωπο στο οποίοχορηγήθηκε άδειαεγγραφήςαπότο Συμβούλιο Εγγραφής και Ελέγχου Εργοληπτών Οικοδομών καιΤε­ χνικών Έργων,σύμφωνα μετοΝόμο32/82.Είναιηεισή- 25 γησητου δικηγόρου ότι ο όρος 6, όταν αναφέρεταιστον προσοροροδότη, εννοεί και το προσωπικό της εταιρείας. Τα μηχανήματατου ενδιαφερόμενου μέρους επιθεωρήθη­ καν στα πλαίσια αξιολόγησης των προσφορών και όπως αναφέρεταιστην επιστολή ημερ. 19/5/1989, πριντηνάξιο- 30 λόγηση. Οι επιστολές του Τμήματος Δημοσίων Έργων ημερ. 17£/1989και 19/5/1989ορθάκαινόμιμαλήφθηκαν υπόψη,οδεΔιευθυντής πρινπροβείστην έκθεσητου, ενη­ μερώθηκεαπότουςυφιστάμενουςτου.Σχετικάμετιςεπι­ σκευές των μηχανημάτωντουενδιαφερόμενου μέρους,το 35 Συμβούλιο είχε υπόψη του τι είπε ο Διευθυντής και δε χρειαζόταν περαιτέρω έρευνα Το ενδιαφερόμενο μέρος 3130 4 ΑΛΛ. KassinosConstr.Ltd v. Δημοκρατίαςκ.ά. Κούρρης,Δ. είχεάδειακατασκευής έργων 3ηςΤάξης,πράγμαπουεπέ­ τρεπετηνκατασκευήτουυπόκρίσηέργου. Ο δικηγόρος του ενδιαφερόμενου μέρους ισχυρίστηκε ότι ούτε ο όρος 6(α) ούτε ο όρος 22 του Συμβολαίου 5 αξιούν ιδιοκτησία ή κατοχή των μηχανημάτων από τον προσφοροδότη κατάτο χρόνο υποβολής της προσφοράς, όπωςδηλώνουν καιοιόροι "προτίθεται"και"θαχρησιμο­ ποιηθούν". Ο όρος 22 καθίσταται συμβατικός όταν και εφόσον υπογραφείησύμβασηκαιμιλάπρώταγιακατάλο10 γοπου οφείλει ναεπισυνάψει οπροσφοροδότης καιμετά για μηχανήματαπου "θαχρησιμοποιηθούν" από τον εργο­ λάβο που πρέπει να είναι εγγεγραμμένα και αδειούχα.Ο "προσφοροδότης" γίνεται "εργολάβος" άμα γίνει αποδε­ κτή η προσφορά του και υπογραφεί το Συμβόλαιο. Η 15 άδειακαι εγγραφήτων μηχανημάτωναποτελούν συμβατι­ κήυποχρέωση του εργολάβου και όχι προϋπόθεση εξέτα­ σης της προσφοράς (Κ & Μ Transport Co. Ltd. v. Eteria Fortigon Aftokiniton & others

(1987)3 CLR 1939, 1944). Επί πλέον, οι αιτητές δεν είχαν κατάτον ουσιώδη χρόνο 20 πιστοποιητικά εγγραφήςγια όλα ταμηχανήματατουςκαι επομένως στερούνται έννομου συμφέροντος να εγείρουν τοσημείοαυτό. Οόρος 6(γ)δεναποκλείει ένανπροσφοροδότηπουδεν ξανακατασκευασε κυματοθραύστες απότου να υποβάλει 25 προσφορά και να πει ότι δεν ξανακατασκευασε τέτοιο έργο. Ηάδεια εργολήπτη δε χορηγείται στην εταιρεία ως εταιρείααλλάσεσυγκεκριμένο φυσικόπρόσωποτηςεται­ ρείας και επομένως ταέργαπουκατασκεύασε ο Τεχνικός Διευθυντής της ορθά έγιναν αποδεκτά. Τα μηχανήματα 30 του ενδιαφερόμενου μέρους επιθεωρήθηκαν από άτομα που είχαντην αναγκαία ικανότητακαιτο Συμβούλιο είχε ενώπιον του την έκθεσηκαι σχετική δήλωση του Διευθυ­ ντή για την κατάσταση τους. Επομένως έγινε η δέουσα έρευνα 'Οσογιατηνκαταλληλότητα τωνπλωτώνμηχανη35 μάτων αυτάέφθασαν στην Κύπρο διά θαλάσσης και ενεγράφηκανστοΝηολόγιο. Στηναπαντητικήτου αγόρευση οδικηγόρος των αιτη3131 Κούρρης,Δ. KassinosConstr.Ltd v.Δημοκρατίαςκ.ά.

(1991)των υπέβαλε ότιηπροσφοράτου ενδιαφερόμενου μέρους δενέπρεπε ναθεωρηθεί έγκυρηγιατίδεδιέθετε ταμηχανή­ ματακατάτοχρόνο υποβολής των προσφορών τουκατά δε το χρόνο κατακύρωσης τους ταμηχανήματα τουδεν ήτανσεθέσηνακατασκευάσουντοέργογιατίχρειάζονταν 5 επιδιορθώσεις καισυντήρηση. Όσοναφοράτονόρο6(γ)ο δικηγόρος είπε ότι οπροσφοροδότης πρέπειναέχειπείρα κΓαυτόφαίνεταικι'απότονόρο7βάσειτουοποίουη Κυ­ βέρνηση έχει δικαίωμανααπορρίψει προσφοροδότες που δεν έχουν ικανοποιητική πείρα στην εκτέλεσηπαρόμοιων 10 έργων. Ο δικηγόρος τουενδιαφερόμενου μέρους ισχυρί­ στηκε, κατάτοστάδιο των διευκρινίσεων, ότιη πρόνοια του όρου 7για απόρριψη προσφορών είναι δυνητικήκαι όχι υποχρεωτικήγιατηνκυβέρνηση. Ο όρος 6(α) τουεγγράφου που φέρει τίτλο "Οδηγίες 15 προςτους Προσφοροδότες" έχειωςακολούθως: "

1. Γιατην αξιολόγηση της προσφοράςη Κυβέρνηση τηςΔημοκρατίαςχρειάζεταιναέχεικαιοπροσφοροδό­ τηςπρέπειναδώσει ταπιοκάτωστοιχεία: (α) Κατάλογο μηχανικού εξοπλισμού που προτίθε- 20 ται να χρησιμοποιήσει για την εκτέλεση του έργου, βάσειτηςπαραγράφου22 των ΌρωντουΣυμβολαίου." Ο όρος 22 του εγγράφου πουτιτλοφορείται "Όροι ΣυμβολαίουκαιΕγγραφή Υποχρεώσεων"έχειως εξής: "
2. Κατάλογος ΜηχανικούΕξοπλισμού 25 Ο προσφοροδότης οφείλει ναεπισυνάψει στηνπρο­ σφορά του κατάλογο που να δείχνει τομηχανικό εξο­ πλισμό που προτίθεται να χρησιμοποιήσει για την ερ­ γασία αυτή γιανα ικανοποιηθεί ο εργοδότης ότι θα είναι σεθέσηοΕργολάβος ναεκτελέσει ικανοποιητικά 30 την εργασία. Όλα ταοχήματακαι μηχανήματαπουθα χρησιμοποιηθούν απότον Εργολάβο,θαπρέπει ναπε­ ριλαμβάνονται στον πιο πάνωκατάλογοκαιθαπρέπει να είναι εγγεγραμμένα καιαδειούχα σύμφωνα με την 3132 4ΑΛΛ. KassinosConstr.Ltd v.Δημοκρατίαςκ.ά~ Κοϋρρης,Δ. ισχύουσα νομοθεσία. Αυτός ο κατάλογος θα δεσμεύει τον Εργολάβογιατηδιάρκειατηςόληςεργασίας. 5 Πριν από τηναξιολόγηση τηςπροσφοράς θαγίνει εξέταση του μηχανικούεξοπλισμού πουδήλωσεο προσφοροδότηςγιατηντοποθέτησητωνογκόλιθων." Τοκύριο ερώτημα είναι κατά πόσο έπρεπεο προσφοροδότηςναέχειτα μηχανήματα(στηνκατοχή ή ιδιοκτησία του) κατά τοχρόνο υποβολής τηςπροσφοράς τουή αν ήταν αρκετό ναταέχει κατάτοχρόνο κατακύρωσηςτων 10 προσφορών. Οικαθ'ωνηαίτηση ζήτησαν γιατο σημείο αυτό γνωμάτευση από το Γενικό Εισαγγελέα, ο οποίος ήταντηςγνώμηςότι οόρος22 μπορείναερμηνευθεί κατά τρόπο πουησυμμόρφωση μ' αυτόνα είναι δυνατή μέχρι και την ημερομηνία αμέσως πριν την κατακύρωσητου 15 έργου (Παράρτημα Η).Από τη φρασεολογία τωνπιο πάνω όρων κατέληξα στοσυμπέρασμα ότιοι όροι αυτοί είναι επιδεκτοί της ερμηνείας που τους δόθηκε απότους καθ*ωνηαίτηση.Το μόνο που ρητάκαι αναντίλεκτα ζη­ τείται από τους προσφοροδότες να δώσουν γιαναείναι 20 δυνατήηαξιολόγησητηςπροσφοράςτους, είναικατάλογο των μηχανημάτων που θαχρησιμοποιήσουν για τοέργο, ανκατακυρωθείσ'αυτούςηπροσφορά.Καιτούτο,για να μπορέσουν οικαθ'ων ηαίτησηνακρίνουν αντα μηχανή­ ματα είναι ικανοποιητικά για να μπορέσει ο επιλεγείς 25 προσφοροδότης να αντεπεξέλθει στις υποχρεώσεις του για την κατασκευήτου έργου. Πέραντούτου, εκείνο που απαιτείται, καιτούτο μόνο από τονπροσφοροδότη που θα επιλεγεί καιθαγίνει πλέον εργολάβος, είναι ναέχει όλα τα οχήματακαι μηχανήματαπου θα χρησιμοποιήσει, 30 καιπουθαονομάζονταιστονκατάλογοαυτό,εγγεγραμμέ­ νακαι αδειούχα. Το μόνο μέρος των πιο πάνω όρων που ενισχύει κάπως τους ισχυρισμούς τωναιτητών είναι ητελευταία παράγραφος, που αφοράτηνεξέταση των μηχανημάτων 35 πριν τηνεξιολόγηση τηςπροσφοράς. Αυτό προϋποθέτει ότι ταμηχανήματαπρέπειναβρίσκονται στηνκατοχήτου προσφοροδότη κατάτοχρόνο τηςεπιθεώρησης τους και 3133 Κοϋρρης, Δ. KassinosConstr.Ltd v.Δημοκρατίαςκ.ά.

(1991)τίποταπερισσότερο. Καιαυτόπάλι αφοράμόνοτα μηχα­ νήματα που είναι απαραίτητα για την τοποθέτηση των ογκολίθων και όχι όλα τα μηχανήματα.Στην προκειμένη περίπτωση τα μηχανήματα του ενδιαφερόμενου μέρους ήταν στην κατοχή του όταν επιθεωρήθηκαν και τούτο 5 έγινε στα χρονικά πλαίσια της αξιολόγησης τωνπροσφο­ ρών, όπως προκύπτει από τις επιστολές του Διευθυντή προς το Συμβούλιο ημερ. 17/5/89 και 19/5/89 και εν πάση περιπτώσει πριντησυνεδρία τουΣυμβουλίου ημερ. 2/6/89 κατά την οποία κατακυρώθηκαν οι προσφορές. Όσον 10 αφοράτην εγγραφήτων μηχανημάτων, δεν υπάρχει καμιά πρόνοια που να υποστηρίζει τη θέση των αιτητών ότι αυτάέπρεπε ναήτανεγγεγραμμένα κατάτοχρόνουποβο­ λής της προσφοράς. Εξάλλου, όπως φάνηκε απότημαρ­ τυρία ούτε οι αιτητές είχαν συμμορφωθεί πλήρως με το 15 σημείο αυτό και επομένως δεν μπορούν να το εγείρουν. Εν πάση περιπτώσει ο όρος αυτός δεν ήταν ουσιώδης όρος της προσφοράς εφόσο ημηεγγραφήτων μηχανημά­ τωνκατάτοχρόνο υποβολής τηςπροσφοράςδενεμπόδιζε τηναξιολόγηση της. 20 Ο όρος 6 (γ)των Οδηγιών προς τους Προσφοροδότες, προνοεί ότι: "

1. Γιατην αξιολόγηση τηςπροσφοράςη Κυβέρνηση τηςΔημοκρατίαςχρειάζεταιναέχεικαιοπροσφοροδό­ τηςπρέπειναδώσειταπιοκάτωστοιχεία: 25 (α) (β) (γ) Κατάλογο προηγούμενων έργων παρόμοιας φύσηςπουέχειεκτελέσει." Ο όρος αυτός στοχεύει στο να ικανοποιήσει τους καθ' 30 ων ηαίτησηότι εκείνος πουθααναλάβειτοέργο θαείναι σεθέση νατοκατασκευάσει.Ταδιάφοραέργακατασκευά­ ζονται από άτομα,άσχετα αν εργολάβος είναι μια εται­ ρεία ΔεναμφισβητείταιότιοΤεχνικός Διευθυντής τουεν3134 4 ΑΛΛ KassinosConstr.Ltd v.Δημοκρατίαςχ.α. Κονρρης,Δ. διαφερόμενου μέρους, που θα κατασκεύαζετο έργο,και ήταν το άτομοστου οποίουτο όνομα εκδόθηκε η σχετική άδεια εργολήπτη για την εταιρεία, είχε κατασκευάσει προηγουμένως άλλα παρόμοια έργα όταν εργαζόταν με 5 άλλη εταιρεία.Ταγεγονότα αυτάήτανενώπιον τουΣυμ­ βουλίου και συζητήθηκαν κατά τη συνεδρία του ημερ. 2/6/
2. Με βάση όλα αυτά καταλήγω στο συμπέρασμα ότι η απόφασητων καθ*ων η αίτηση να θεωρήσουν την πείρα του Τεχνικού Διευθυντή και υπεύθυνουΛιμενικών 10 Έργωντουενδιαφερόμενου μέρους ως ικανοποιούσατον όρο 6(γ) των Οδηγιών προς τους Προσφοροδότες,ωςεύ­ λογα επιτρεπτήσ' αυτούς.Ενπάσηπεριπτώσει, ημησυμ­ μόρφωση με τον όρο αυτόδεν επηρεάζει την εγκυρότητα της προσφοράς του ενδιαφερόμενου μέρους ενόψει του 15 όρου 7των Οδηγιών προς τους Προσφοροδότες,μεβάση τονοποίοοικαθ'ωνη αίτησηέχουν απλώςδικαίωμα, και όχι υποχρέωση, να απορρίψουν προσφοροδότες που δεν έ>ίουν ικανοποιητική πείρα στην εκτέλεση παρόμοιων έργων. 20 Όσον αφοράτα μηχανήματατου ενδιαφερόμενου μέ­ ρους, αυτά επιθεωρήθηκαν από Λειτουργούς που είχαν επιθεωρήσει στο παρελθόν την κατασκευή κυματοθραυ­ στώνκαιεπομένωςδενμπορείναλεχθείότι δενείχαντις απαραίτητεςγνώσεις γιαναπροβούνστις ενλόγωεπιθεω25 ρήσεις. Το γεγονός ότι τα μηχανήματατου ενδιαφερόμε­ νου μέρους χρειάζοντανσυντήρηση και επισκευές,τέθηκε ενώπιον του Συμβουλίου με τις επιστολές ημερ. 17/5/89 και 19/5/
3. Ούτε σ' αυτές, ούτε πουθενά αλλού γίνεται καμιάνήξηότιταμηχανήματααυτάδεθαήτανσεθέσηνα 30 κατασκευάσουνταέργαμετάτιςεπιδιορθώσεις καιτη συ­ ντήρησητους.Δεχρειαζότανκατάτηγνώμημου,περαιτέ­ ρω έρευνα εκ μέρους του Συμβουλίου όσον αφορά το είδος των επιδιορθώσεων πουχρειάζονταντα μηχανήμα­ ταμιακαιαυτόπουχρειαζότανναγνωρίζει είναιανήταν 35 σε θέση, μετά τις επιδιορθώσεις, να κατασκευάσουν το έργο και απόταστοιχεία πουήτανενώπιον τουΣυμβου­ λίου δε συμπεραίνεται το αντίθετο. Αντίθετα, είχε ενώ­ πιοντουτηδιαβεβαίωσητουΔιευθυντήότι το ενδιαφερό­ μενο μέρος "είναισεθέσηνακατασκευάσεικαιτουςοκτώ 3135 y~ ΚονρρηςΔ. Kassinos Constr.Ltd v. Δημοκρατίαςκ.ά.

(1991)κυματοθραύστεςμέσασεπέντε μήνες." Δεν είναι ορθό ότι δεν αξιολογήθηκε ηπροσφοράτων αιτητών. Στη σελίδα 2της επιστολής ημερ. 17/5/89 αναφέ­ ρεταιότι: "3. Ο δεύτερος προσφοροδότης είναι η Εταιρεία C. 5 Cassinos Construction που διαθέτει τόσο τη σχετική πείρα σε παρόμοιαέργαόσο καιδύοπλωτά συνεργεία γιατηνκατασκευήτωνέργων." Τα στοιχεία αυτά ήταν ενώπιον του Συμβουλίου και συζητήθηκαν κατάτησυνεδρία του ημερ.2/6/89. Τογεγο- 10 νός ότι οι αιτητές είχαν άδειαγια εκτέλεση μεγαλύτερων κατασκευαστικών έργων, δενέχεικαμιάσημασία,εφόσον το ενδιαφερόμενο μέρος είχε άδειαγια κατασκευήέργων τηςκατηγορίαςτωνεπίδικων. Αναφορικά μετοτρίτονομικόσημείο,οδικηγόροςτων 15 αιτητών ισχυρίστηκε ότιη ορθήερμηνείατου Κανονισμού 33είναιότιηΤραπεζική εγγύησηδίνεταιμετάτηνκατακύ­ ρωσητης προσφοράς.Διαφορετική ερμηνεία θα σήμαινε ότι παραβιάζεταιτο απόρρητο της προσφοράς αν διαρ­ ρεύσειπληροφορίαγιατο ποσό της εγγύησης πουδόθηκε 20 μαζί με την προσφορά. Ο δικηγόρος της Δημοκρατίας ισχυρίστηκε ότι η ορθήερμηνείατου Κανονισμού 33είναι αυτήπουδόθηκε μετον όρο 16(

1. a)του Συμβολαίουκι'ότι δεν παραβιάζεται το απόρρητοτων προσφορών εφόσονο προσφοροδότης είναι ελεύθερος ναδώσει μεγαλύτερη εγ- 25 γύησηαπότο 10%ανεπιθυμεί. Οδικηγόροςτουενδιαφε­ ρόμενου μέρους,ισχυρίστηκε επίπλέονότι αφ'ενός μενοι τράπεζες είναι υποχρεωμένες να φυλάσσουν τα μυστικά τωνπελατώντους,αφ'ετέρουδεοιαιτητέςδενέχουνέννο­ μοσυμφέρον ναεγείρουν τοσημείο αυτό αφούκι* οι ίδιοι 30 συνεμορφώθηκαν μετονόρο 16(a)του Συμβολαίου. Ο Κανονισμός 33προνοείότι: "33. For tenders of over £2,000 tenderers should furnish a Bankguarantee or cheque equal to 10% of the 3136 4Α ^ Δ . KassinosConstr.Ltd v. Δημοκρατίας κ.ά. Κούρρης,Δ. valueof thetenderprice After theawardof thetender the successful tenderer should be called to submit the necessary guarantee within the time specified in the tender." 5 Ο όρος 16(
2. a)τουΣυμβολαίουέχειως εξής: "16. ΚατάθεσηΧρημάτων 10 (α) Ο προσφοροδότης θαστείλει μαζί με τηνπρο­ σφοράτου,τραπεζικήεγγύηση αξίαςτουλάχιστον 10% του ποσού της προσφοράςτουσαν εγγύηση της ισχύος της για περίοδο δώδεκα εβδομάδων. Η τραπεζιτικήεγ­ γύησηθαεπιστραφεί στον προσφοροδότη μετάαπό την περίοδοτωνδώδεκα εβδομάδων." . Βρίσκω ότι ορθά ερμηνεύτηκε, με τον όρο 16(
3. a)του Συμβολαίου,ο Κανονισμός 33.Οπροσφοροδότης πρέπει, 15 σύμφωνα με τον Κανονισμό, να καταθέσει τραπεζική εγ­ γύηση ίση τουλάχιστον'με το 10% της προσφοράς του. Αυτήη τραπεζικήεγγύηση επιστρέφεται στους προσφορο, δότες μετά την κατακύρωσητων προσφορών οπότε μόνο ο επιλεγείς προσφοροδότηςκαταθέτεινέαεγγύηση. 20 Τοεπόμενοσημείο αφοράτορόλοτουκ. Χριστοδουλίδη,Διευθυντή τουΤμήματοςΔημοσίων 'Εργων,στη διαδι­ κασία.Οδικηγόροςτωναιτητώνανάφερεότιοκ. Χριστοδουλίδης που είχε φιλικές σχέσεις με τον κ. Λόρδο, Διευθυντή τουενδιαφερόμενου μέρους,σκόπιμακαθυστέ25 ρήσε τηναξιολόγηση των προσφορών για ναδώσει καιρό στο ενδιαφερόμενο μέρος να εισάξει τα μηχανήματα του καιάφησενανοηθεί ότι ήτανεπιθυμία τουΠροέδρου της Δημοκρατίαςνακατακυρωθείηπροσφοράστοενδιαφερό­ μενο πρόσωπο. Παρόλοπουταμηχανήματατουενδιαφε30 ρόμενου μέρους επιθεωρήθηκαν από μη ειδικούς, κρίθη­ καν απόαυτούς ακατάλληλα, αλλά ο κ^Χριστοδουλίδης απέκρυψετογεγονός αυτόαπότο Συμβούλιο καισυνέτα­ ξε ο ίδιος την έκθεση και επιστολή ημερ. 17/5/1989και 19/5/1989αντίστοιχα χωρίς να εκθέτει λεπτομέρειες για 35 την κατάσταση των μηχανημάτων, παραπλανώντας έτσι 3137 Κούρρης,Δ. Kassinos Constr.Ltd v. Δημοκρατίαςκ.ά.

(1991)το Συμβούλιο. Υπέβαλε ότι τα όργαναπου συμμετέχουν σε μιαδιαδικασίαπρέπει ναφαίνονταιότι ενεργούν αμε­ ρόληπτα, παραπέμποντας στις υποθέσεις Soteriadou ν. Republic

(1983)3 CLR 921, 944, 945 και Christou v. Republic

(1977)3CLR 11,22. 5 Ο δικηγόροςτων καθ'ων ηαίτησηυπέβαλεότι οι επι­ στολές του Διευθυντή ημερ. 17/5/1989 και 19/5/1989 ορθά καινόμιμαλήφθηκανυπόψη, σύμφωναμετον Κανονισμό 40 και ησυμμετοχή του στη διαδικασίαήταν νόμιμη,ως εκπρόσωπος του Υπουργείου Συγκοινωνιών και Έργων, ίο σύμφωνα με τον Κανονισμό 21(a) και δεν υπήρξε καθυ­ στέρηση στηνεξέτασητωνπροσφορών.Η επιθεώρησητων μηχανημάτωνέγινεαπόέμπειραπρόσωπαπουεπέβλεψαν στο παρελθόν την κατασκευή κυματοθραυστών. Συντά­ κτης τωνπιοπάνωεπιστολών δεν είναι,κατάτην εισήγη- 15 ση του δικηγόρου,ο Διευθυντής, αλλά ο κ. Παπαδόπου­ λος, που ήταν υπεύθυνος του Κλάδου Ελέγχου του Υπουργείου Συγκοινωνιών καιΈργωνκαιότιη απόδειξη ύπαρξης προκατάληψης βαρύνει τους αιτητές. Οδικηγό­ ρος του ενδιαφερόμενου μέρους είπε ότι δενυπάρχουνοι 20 ισχυριζόμενες φιλικές σχέσεις μεταξύ Χριστοδουλίδη και Λόρδου. Για τους ισχυρισμούς που προβάλλονται στο λόγο αυτό ακυρώσεως,προσάχθηκε μαρτυρία,τόσο εκ μέρους τωναιτητώνόσοκαιτωνκαθ'ωνηαίτηση.Μεγάλομέρος 25 της προσαχθείσας μαρτυρίαςείναι άσχετο μεταυπόεξέ­ ταση ζητήματα.Από τη μαρτυρία δεν τεκμηριώνονται οι ισχυριζόμενες φιλικές σχέσεις μεταξύ του Διευθυντή και τουΔιευθυντήτουενδιαφερόμενου μέρους,ούτεοποιαδή­ ποτε σκόπιμηκαθυστέρησητουΔιευθυντήστην αξιόλογη- 30 σητωνπροσφορώνμεσκοπόναευνοηθεί τοενδιαφερόμε­ νο μέρος. 'Οπως συνάγεται από τη μαρτυρία, τα μηχανήματα του ενδιαφερόμενου μέρους δεν κρίθηκαν ακατάλληλα, αλλά κρίθηκε ότι χρειάζονταν επιδιορθώ­ σεις. Το γεγονός αυτόδεν αποκρύφτηκεαπότο Συμβού- 35 λιοκαιδενμπορείναλεχθείότιτοΣυμβούλιο,μεταστοι­ χεία που είχε ενώπιον του παραπλανήθηκε.Αν ο κος. Χαραλαμπίδης διαφωνούσε με τον κ. Χριστοδουλίδη ως 3138 4 Α*ΛΛ. Kassinos Constr.Ltd v.Δημοκρατίας*M. Κονρρης,Δ. προςτηνκαταλληλότητατων μηχανημάτων,μπορούσενα το αναφέρειστοΣυμβούλιο,πράγμαπου δενέπραξε. Το γεγονός ότι η έκθεση/επιστολή ημερ. 17/5/89και19/5/89 συντάχθηκε απότον κ. Χριστοδουλίδη, ήάλλολειτουργό 5 τουΤμήματος δεναποδεικνύει προκατάληψη εκ μέρους τουΔιευθυντή. Για το πέμπτο νομικό σημείο έγιναν οι ακόλουθοι ισχυρισμοί εκ μέρους τουδικηγόρου τωναιτητών:Ολό­ κληρο τοπρακτικότουΣυμβουλίου,στοοποίοπεριλαμ10 βάνεταιηεπίδικηαπόφαση,ασχολείται με τιςπροσφορές του ενδιαφερόμενου μέρους μεμόνεςαναφορές στουςαιτητές από τους Λαμπρινό και Κοντολαίμη. Ηεπιστολή ημερ. 17/5/1989 (Παρ. Ε)αναφέρεταιστους αιτητές, αλλά δενπεριλαμβάνεισαφείςσυστάσειςόπωςπροβλέπειο Κα15 νονισμός 40 καιδεν υπάρχει σταπρακτικά αιτιολογία που ναστηρίζει τις επίδικες πράξεις ενόψει τουόρου7 των προκηρύξεων τωνπροσφορών. Η αιτιολογία πρέπει να είναι σαφήςγιαναελέγχεται,σύμφωνα μετις υποθέ­ σεις:Eleftheriou&others v.CentralBank

(1980)3CLR 85, 20 Kyprianou &others (No. 2)v. Republic

(1975)3CLR187, Arkatitis(No. 2) v.Republic

(1967)3CLR429, Carayiannis v. Republic

(1969)3 CLR 341 και Kittidesv. Republic

(1973)3CLR 123. Οι δικηγόροι τηςΔημοκρατίας καιτουενδιαφερόμε25 νουμέρους ισχυρίστηκανότιτοσύνολοτουπεριεχομένου τωνεπιστολών ημερ. 17/5/1989 και19/5/1989καθώςκαιοι δηλώσειςτουκ.Χριστοδουλίδη, δείχνουνότιοκ.Χριστοδόυλίδης προέβηκε σεσαφείς συστάσεις και εφόσο ο πιο φτηνός προσφοροδότης πληρούσε όλους τους όρους,το 30 Συμβούλιο δενείχελόγουςναμηναποδεχτείτηνπροσφο­ ράτου.Επίσηςδενυπήρχελόγοςαιτιολόγησης τηςαπόρ­ ριψηςτηςπιοψηλήςπροσφοράςκαιενπάσηπεριπτώσειη αιτιολογίασυμπληρώνεται απόταστοιχείατωνφακέλων. Συμφωνώμετηθέσητωνκαθ'ωνηαίτησηότι τοσύνο35 λοτουπεριεχομένου της επιστολής 17/5/89 καιτωνπρα­ κτικώντουΣυμβουλίουημερ.2/6/89δείχνει ότιέγινανσα­ φείς συστάσεις απότονκ. Χριστοδουλίδη. Η αιτιολογία 3139 Κονρρης,Δ. KassinosConstr.Ltd v. Δημοκρατίαςκ.ά.

(1991)τηςεπίδικηςαπόφασηςσυνάγεταιτόσο από τοπεριεχόμε­ νο της προαναφερόμενης επιστολής και των πρακτικών όσο και απότα υπόλοιπα στοιχεία των φακέλων.Το εν­ διαφερόμενο μέρος ήταν ο πιο φτηνός προσφοροδότης, και σύμφωνα με τα ευρήματατων καθ' ων ηαίτηση πλη- 5 ρούσετις απαραίτητεςπροϋποθέσεις. Οι αιτητές δεν επι­ λέγηκαν, όπως συμπεραίνεται, γιατί οι προσφορές τους ήτανπιοακριβέςαπόαυτέςτουενδιαφερόμενου μέρους. Σχετικάμετοντελευταίολόγοπουεγείρεται,οδικηγό­ ρος των αιτητών ισχυρίστηκε ότι οι καθ'ωνηαίτησηανέ- 10 βαλλαντηνκατακύρωσητωνπροσφορώνγιαναπαρασχε­ θεί χρόνος στο ενδιαφερόμενο μέρος να εισάξει τα μηχανήματατουκαινατανηολογήσει,ενώο Κανονισμός 40 προβλέπει ότι δενπρέπεινακαθυστερεί ηεξέτασητων προσφορών,καισύμφωναμετηνεπιστολή 17/5/1989 ησυ- 15 μπλήρωση του έργου ήταν επείγουσα. Αυτό ενισχύεται από το γεγονός (όπως αναφέρεται στην επιστολή ημερ. 17/5/1989) ότι τα πρώτα μηχανήματα του ενδιαφερόμε­ νου μέρους ήλθαν στις 29/4/1989 και τα άλλα το Μάϊο του

1. Η εξέτασητουςέγινεστις9/5/1989και 18/5/1989 20 και ακολούθως ετοιμάστηκαν οι επιστολές 17/5 και 19/5/
2. Οδικηγόροςτωνκαθ'ωνηαίτησηαρνήθηκεότιυπήρξε οποιαδήποτεσκόπιμηή άλληκαθυστέρησηεκ μέρουςτων καθ'ωνηαίτηση.Οδικηγόροςτουενδιαφερόμενου μέρους 25 υπέβαλεότι ομάρτυρας των αιτητώνΧαραλαμπίδης, που ήταν υφιστάμενος του Διευθυντή, δεν μπορεί τώρα,μετά την πάροδοδύοχρόνων,ναέλθεικαιναπει ότι τα μηχα­ νήματα του ενδιαφερόμενου μέρους δεν ήτανσε λειτουρ­ γήσιμη κατάσταση,εφόσο δεν έθεσετέτοιο θέμα ενώπιον 30 τουΣυμβουλίου. Τα θέματα που εγείρονται εδώ έχουν ήδη απαντηθεί κατά την εξέταση των άλλων νομικών σημείων και δεν έχω τίποτε να προσθέσω, εκτός του ότι δεν μπορείτώρα ναπροσαχθεί μαρτυρία γιαπράγματαπουήτανενγνώσει 35 των μαρτύρωνκατάτον ουσιώδη χρόνο και δεντέθηκαν από αυτούς ενώπιον των καθ' ων η αίτηση, απλώς και 3140 4Α ^ Δ . KassinosConstr.Ltd v.ΔημοκρατίαςxA. Κούρρης,Δ. μόνογιαναενισχυθούν οιισχυρισμοί τωναιτητών. Μεβάσηταπιοπάνωβρίσκω ότιηεπίδικη απόφαση ήτανλογικά εφικτήστους καθ'ωνηαίτησηκαι επομένως οι προσφυγές αυτές απορρίπτονται. Καμιά διαταγή για 5 έξοδα Προσφυγέςαπορρίπτονται χωρίςδιαταγήγιαέξοδα 3141