(1991)7Νοεμβρίου, 1991 [ΠΙΚΗΣ,ΔΛπής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΥΡΓΩΝΜΕΣΩΤΟΥ ΚΟΙΝΟΤΑΡΧΗΚΑΙΤΗΣ ΧΩΡΓΠΚΗΣ ΑΡΧΗΣΠΥΡΓΩΝΚΑΙ ΑΛΛΟΙ, Αιτητές, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕΣΩΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥ ΛΙΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ Καθ'ων ηαίτηση. (Υπόθεση Αρ. 671/91). Αναθεωρητική Δικαιοδοσία Ανωτάτου Δικαστηρίου — Περιορίζεται στην αναθεώρησηπράξεων μετά από αίτηση προσώπου που νομι μοποιείται να προσφύγει βάσει του άρθρου 146— Η διερεύνηοη τωνπροϋποθέσεων για τηνάσχημηδικαιοδοσίαςμπορεί νααναλη φθεί από το Δικαστήριο σεοποιονδήποτε στάδιο τηςδιαδικασίας 5 και αυτεπαγγέλτως. Προσφυγή βάσει του άρθρου 146 τον Συντάγματος — Διάδικοι — Αιτητής — Ενεργητική νομιμοποίησηαιτητή— Ητοπική αρχή,ως εκ της φύσεως της, νομιμοποιείται να προσβάλει απόφαση οργά νου τηςΚεντρικής Κυβέρνησηςεφόσον θίγονται συμφέροντα της. 10 Σύνταγμα — 'Αρθρο 23.3— Δικαίωμα Ιδιοκτησίας — Δεν περιλαμ βάνει ειδική πρόβλεψη οτο Σύνταγμα για τηνπροστασία του περι βάλλοντος — Αναγνωρίζεται όμως νομοθετική ευχέρειαστην Πο λιτεία να περιορίσει μεταξύ άλλων το δικαίωμα της ιδιοκτησίας χάριν της δημόσιας υγείας και της Πολεοδομίας (Άρθρο 23.3) 15 καθώςκαι για τηνπροστασία δικαιωμάτων τρίτων. Σύνταγμα — Άρθρο 7.1 — Ερμηνεία— Ο όρος "ζωή"— Το δικαίω μα της ζωής δεν περιορίζεται στην προστασία της ύπαρξης αλλά επεκτείνεται και στις βασικές προϋποθέσεις για την επιβίωση του ανθρώπου στο χώρου όπου διαβοί — Συνέπεια και το ότι κατοι- 20 κος κοινότητας έχει λόγο στη διαμόρφωση του φυσικού περιβάλ λοντος στο οποίο διαβιοί το δικαίωμα. Εφόσον είναι κοινό σε όλους τους κατοίκους τηςκοινότητας μπορεί να προασπισθεί συλ λογικά από την κοινοτική αρχή που τους εκπροσωπεί (Βλ. και 3498 4ΑΛΛ. ΚοινότηταΠύργωνκ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ-ά. Simonis &.Another v. Improvement BoardLatsia) —To δικαίωμα ζωήςπουκατοχυρώνεται στοάρθρο 7.1 δεν συναρτάται μετα δε δομένα του 1960πουθεσπίστηκε τοΣύνταγμα, αλλά προτιμάται ωςδιαχρονικήαξίαμεάξονα ταλειτουργικάεχέγγεια τηςζωής. 5 Σύνταγμα— Ερμηνεία — Δεναποτελείσύνηθες νομοθέτημα αλλά τον θεμέλιο νόμο ο οποίοςοριοθετεί τοπλαίσιολειτουργίας της Πολιτείαςκαι σύμμετρηςάσκησης τωνδικαιωμάτωνκαι εκπλήρω σης τωνυποχρεώσεωντωνπολιτών— Γνώμοναςγια τηνερμηνεία τουΣυντάγματοςείναι nόιαχρονικιίπροοπτικήπου καθιστά(στην 10 περίπτωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων), ταδικαιώματα που κατοχυρώνονται, μόνιμεςαξίεςοι οποίες εξασφαλίζονται έναντι των μεταβαλλόμενωνκινδύνωνπουθέτουν ταδεδομένα τηςκάθε εποχής. Προσφυγήβάσειτου άρθρον 146του Συντάγματος— Έννομο συμφέρον— Χαρακτηριστικά— 'Αμεσο, ενεατώς, προσωπικό —Η αναγνώριση τονδικαιώματος για προστασία τον περιβάλλοντος δεν απαμβλύνει τιςπροϋποθέσεις τηςπαραγράφου 2 τον άρθρον 146 για προσφυγή(.άμεσος δυσμενής επηρεασμός υφιστάμενου προσωπικού συμφέροντος) — Σεαντίθεση με τηΧωριτική Αρχή 20 τέτοιο συμφέρονδεν συντρέχει στουςσυνδέσμους, οργανώσεις και επιτροπές(σεπερίπτωσηπροσβολής τονκοινούσυμφέροντος των κατοίκωντηςκοινότηταςωςπροςτοπεριβάλλον) 15 ΔιοικητικόΔικονομικόΔίκαιο — Αίτηση για αναστολή εκτέλεσης διοικητικήςπράξηςπουπροσβάλλεται μεπροσφυγή— Ηπροσέγ25 Υ101! "Ws νομολογίαςκατατείνει υπέρτηςπροκαταρκτικήςδιερεύ νησης τηςισχύοςτηςυπόθεσης του αιτητή — Ηδιερεύνηση οντή τηςουσίαςδενξεπερνάταόριατηςαποκάλυψηςσυζητήσιμηςυπό θεσης—Ηανεπανόρθωτηζημία ωςκρίσιμοςόροςστηδιαδικασία κρίσεωςτηςαίτησηςαναστολής—Συνεκτιμάταικαιοεπηρεασμός 30 τωνσυμφερόντων τον έλκοντοςδικαιώματα από τηνπράξηενδια φερόμενουμέρους. 35 40 Ηπαρούσασυνιστάενδιάμεση απόφασησταπλαίσιατηςπρο σφυγήςκατάτηνπαραχώρηση άδειαςλατομείουστοενδιαφερόμε νο μέρος. Ταεπίδικαζητούμεναόπωςκαθορίστηκαναπόταδεοομένα της διαδικασίας ήταν στο στάδιο αυτό η κρίση περί της ενεργητικής νομιμοποιήσεωςτωναιτητών (κατά βάσητοέννομο συμφέροντους)και ηεξέτασητης αίτησηςτουςγια αναστολή της προσβαλλόμενης άδειας λατομείου μέχρι την αποπεράτωσητης δίκης. Το Ανώτατο Δικαστήριο, διατάσσοντας την αναστολήτης ισχύοςτηςεπίδικηςπράξεως,αποφάσισεότι: 1.Επειδήτο ζήτηματης ενεργητικήςνομιμοποίησηςτων αιτη τών άπτεται τηςδικαιοδοσίαςτου δικαστηρίουπου περιορίζεται στην αναθεώρησηπράξεων μετάαπό αίτησηπροσώπουτοοποίο 3499 Κοινότητα Πύργωνκ.ά.ν.Δημοκρατίαςκά.
(1991)νομιμοποιείται ναπροσφύγει βάσειτουάρθρου 146.2 του Συντάγ ματος,ηδιερεύνηση τωνπροϋποθέσεων γιατηνάσκηση δικαιοδο σίας μπορεί νααναληφθείσεοποιοδήποτε στάδιοτης διαδικασίας καιμεπρωτοβουλίατου ίδιουτουδικαστηρίου. Στηναίτησηομοδικούν ηΧωριτικήΑρχήκαιόλεςοι οργανώ- 5 σεις, σωματεία και επιτροπές της κοινότητας, περιλαμβανομένης καιτηςΠεριβαλλοντικής ΚίνησηςΠύργων.Βάσειτων αρχώνπου υιοθετούνται στην Improvement Board ofStrovolos v.Republic, η τοπικήαρχήνομιμοποιείται ναπροσβάλει απόφαση οργάνου της Κεντρικής Κυβέρνησης εφόσον θίγονται συμφέροντα της αρχής, ίο Οιοργανώσεις τοπικήςαυτοδιοίκησης έχουναυθύπαρκτη υπόστα σηκαι συμφέρον στην προστασίατηςλειτουργικότητας τηςαρχής και των κοινών δικαιωμάτωντων κατοίκων τους οποίουςεκπρο σωπούν. 2.ΤοΣύνταγμα τηςΚυπριακήςΔημοκρατίαςδενκάμνειειδική 15 πρόβλεψη γιατην προστασίατου περιβάλλοντος είτεωςσυλλογι κής(κρατικής)υποχρέωσης είτεμέσωτηςκαθιέρωσηςξεχωριστού ατομικού δικαιώματος. Αναγνωρίζει όμως νομοθετική ευχέρεια στην Πολιτεία ναπεριορίσει μεταξύάλλων τοδικαίωματηςιδιο κτησίας χάριν της δημόσιας υγείας και της πολεοδομίας (Άρθρο 20 23.3) καθώςκαιγιατηνπροστασίατωνδικαιωμάτωντρίτων. Τοκρίσιμοερώτημαείναι αντοδικαίωματηςζωής, τοοποίο κατοχυρώνεταιστοάρθρο7.1 τουΣυντάγματος, περιορίζεταιστην προστασίατηςύπαρξηςτουανθρώπουήανεπεκτείνεται στην λει τουργία τουστο φυσικόχώροστονοποίοδιαβιοί.Εννοιολογικά ο 25 όρος "ζωή" δενπεριορίζεται στηνύπαρξη τουανθρώπου,ωςυπο κειμένου προστασίας του ποινικού δικαίου, η προσβολή του οποίου συνιστά αδίκημα Οόρος "ζωήενέχειβιολογικήέννοια η οποία,σε σχέσημε τον άνθρωπο,περιλαμβάνει τηλειτουργία του ωςοργανικού(έμβιου)μέρουςτουφυσικούπεριβάλλοντος. 30 Στονπροβληματισμό γιατονπροσδιορισμό τηςερμηνείαςτου όρου"ζωή"στοάρθρο7.1σημαίνοντα ρόλο διαδραματίζουνκαιοι κανόνες ερμηνείας του Συντάγματος. Το Σύνταγμαδεν αποτελεί σύνηθες νομοθέτημα,αλλάτονθεμέλιονόμοοοποίοςοριοθετεί το πλαίσιο λειτουργίας τηςΠολιτείαςκαισύμμετρηςάσκησηςτωνδι- 35 καιωμάτωνκαιεκπλήρωσης τωνυποχρεώσεων τωνπολιτών. Γνώ μοναςγιατηνερμηνείατουΣυντάγματοςείναιη διαχρονική προο πτική που καθιστά (στην περίπτωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων) τα δικαιώματατα οποία κατοχυρώνονται μόνιμες αξίες οι οποίες εξασφαλίζονται έναντι των μεταβαλλόμενων κιν- 40 δύνων που θέτουν τα δεδομένα της κάθε εποχής. Το δικαίωμα ζωήςπουκατοχυρώνεται στο άρθρο7.1 δεν συναρτάται μετα δε δομένα του 1960 που θεσπίστηκε το Σύνταγμα,αλλάαποτιμάται ωςδιαχρονικήαξίαμεάξοναταλειτουργικά εχέγγυατηςζωής. Κρίνω ότι το δικαίωματης ζωήςπουκατοχυρώνεται απότο 45 3500 4 ΑΛΛ. Κοινότητα Πύργωνχ.ά.ν.Δημοκρατίας κΛ. άρθρο 7.1 του Συντάγματοςδεν περιορίζεται στην προστασία της ύπαρξης,αλλά επεκτείνεται καιστις βασικές προϋποθέσεις γιατην επιβίωση τουανθρώπουστο χώρο όπουδιαβιεί. 5 10 15 3. Ηαναγνώριση τουδικαιώματοςγια προστασία του περιβάλλοντος δεν απαμβλύνει τις προϋποθέσεις που θέτει η πάρα.2 του άρθρου 146 γιαπροσφυγήστο δικαστήριο,δηλαδήάμεσο δυσμενή επηρεασμό υφιστάμενου προσωπικού συμφέροντος. Το συμφέρον το οποίο ηΧωριτικήΑρχήπροασπίζεταιείναι τοκοινό συμφέρον των κατοίκων της κοινότητας η προστασία του οποίου επαφίεται σττ ν ϊ τοπικήαρχή,καθώςκαιτο συμφέρον τηςκοινότηταςγια κοι νωφελή ανάπτυξη.Αντίθετα οι σύνδεσμοι, οργανώσεις και επιτρο πές που έχουν συνενωθεί ως διάδικοι δεν έχουν ιδιαίτερο συμφέ ρον το οποίο νομιμοποιούνται να προστατεύσουν με προσφυγή στο δικαστήριο. Οι προσφυγές των υπόλοιπων αιτητών, εκτός τηςΧωριτικής αρχήςΠύργων,απορρίπτονται. 4. Από τις ενόρκους δηλώσεις που έχουν κατατεθεί προςυπο στήριξη της αίτησης προκύπτει ότι ηπεριοχή του λατομείου ευρί σκεται κοντά στην κοινότητα και γειτνιάζει σε περιοχή η οποία έχειοριοθετηθεί γιατηδημιουργίαεξοχικών κατοικιών. 20 25 Παρόλο πουδιασφαλίζεταιαπότο άρθρο23
(1)τουΣυντάγμα τος η ιδιοκτησία της Δημοκρατίας στους υπόγειους μεταλλευτι κούς πόρους ηεγκαθίδρυση λατομείου στο χώρο πουέχει εγκριθεί με την άδεια θα δημιουργήσει αναπόφευκτα κωλύματα στη χρήση της επιφάνειας της γης και θα αποστέρησα τους κατοίκους της κοινότητας του συμβατικού δικαιώματος το οποίο έχουν για βό σκησητων ποιμνίων τουςστην περιοχή.
- Οι απόψειςδιίστανται ως προς τοβαθμόκαιέκτασηδιερεύ νησης των προοπτικών επιτυχίας της προσφυγής στο προκαταρ κτικό αυτόστάδιο. 30 Βάσει της ευρύτερης'νομολογιακής προσέγγισης, η διερεύνηση τηςουσίας δενξεπερνά ταόριατηςαποκάλυψηςσυζητήσιμης υπό θεσης, αφήνοντας το πεδίο ανέπαφογια την κρίση της εγκυρότη ταςτηςπράξηςστο φυσιολογικό στάδιοτηςδίκης. 35
- Ανεπανόρθωτη είναι ηζημίαηοποίαδεν μπορεί να αποκατασταθεί μευλικά ήάλλα μέσα Ηαποτίμησητου επηρεασμού του περιβάλλοντος και της ποιότητας της ζωής σε χρηματικές αξίες είναι εκτόςπραγματικότητας. 40 Κρίνω ότι ηβλάβη ηοποίαθαπροκληθεί στο περιβάλλον δεθα είναι δυνατό να αποκατασταθεί στο προβλεπτό μέλλον που είναι και το μέτρο κρίσης του ανεπανόρθωτου της ζημίας. Συνεπώς, στοιχειοθετείται η σοβαρήπιθανότηταπρόκλησης ανεπανόρθωτης ζημίας πουσυνιστά βάσιμο λόγο για την έκδοση προσωρινού δια3501 ΚοινότηταΠύργωνκ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1991)τάγματος. Η παρεμβολή σοβαρώνήανυπέρβλητωνδυσχερειών στηνεκ πλήρωσητου διοικητικού έργουσυνιστά λόγο για την μη έκδοση προσωρινούδιατάγματοςπαράτοότιδιαφαίνεταιότιηζημίαπου θαπροκληθείδενθαείναιδυνατόναεπανορθωθεί. Στηνπροκειμέ- 5 νη περίπτωση δεν έχεικαταδειχθεί τέτοια δυσχέρεια ούτεμπορεί να αντιπαραβληθούνκαινααποτελέσουνλόγογιατην μη έκδοση του διατάγματοςτα συμφέροντα τρίτων, όπως εκείνα τωνκατα σκευαστών οικοδομών από τη μη αναστολή της άδειας για την εγκαθίδρυση λατομείου. Συνεκτιμάται όμως ο επηρεασμός των 10 συμφερόντωντουενδιαφερόμενου μέρους, οοποίοςστηνπροκει μένηπερίπτωσηκρίνεταισημαντικόςενόψεικαιτουγεγονότοςότι ηυλοποίηση της άδειαςαποτελεί και μέσο επαναδραστηριοποίη σηςτωνλατομικώντουεργασιών,τηβάσητωνοποίωναπώλεσεμε την κατάληψη του χωριού Κουτσοβέντης στο οποίο διατηρούσε 15 λατομείο.Δεν αντισταθμίζειόμωςτηζημίαηοποίαθαπροκληθεί στο περιβάλλον από τηνυλοποίησητηςάδειας σεπερίπτωσηπου ήθελεφανείότιηεπίδικηαπόφασηυπόκειταισεακύρωση. Αίτησηαναστολήςεπιτρέπεται. 20 Αναφερόμενεςυποθέσεις: Georghiou v.Republic
(1978)3CLR 400Συμιλλήκαι άλλος ν. Δημοκρατίας (ΠροσφυγήΑρ. 813/88, ημερ. 14/2/90)· ΛόρδοςκαιΑναστασιάδηςΛτδ και Άλλοι ν.ΣυμβουλίουΒελτιώ σεωςΑμαθούντος(ΠροσφυγήΑρ. 874/88, ημερ. 17/2/90)· 25 ImprovementBoardofStrovolosv.Republic
(1983)3CLR434· Αποφάσεις Συμβουλίου της Επικρατείας της Ελλάδας Αρ. 2730/87, 312/83, 3436/79 και 1615/83Policev.Georghiades
(1983)2 CLR33· Attorney-Generalv.Georghiou
(1984)2CLR251• SimonisStAnotherv.ImprovementBoardLatsia
(1984)3CLR 109Pantelourisv. CouncilofMinisters
(1985)3 CLR 852· Soiodeousv.Republic
(1971)3CLR 345- 3502 oyj 4 ΑΛΛ. Κοινότητα Πύργων κ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά. Miluadous v.Republic
(1972)3CLR 341· Gcorghiades v.Republic
(1965)3 CLR392Ioannidesv.Republic
(1983)3CLR410 Προσφυγή. 5 10 Προσφυγή εναντίον απόφασηςτου Υπουργού Εμπο ρίου και Βιομηχανίας με την οποία παραχώρησεάδεια στο ενδιαφερόμενο μέρος για την εγκατάσταση και λει τουργία λατομείου κοντά στην κατοικημένη περιοχή της κοινότηταςΠύργων. Ε.ΕυσταθίουκαιΚ.Καμένος,γιατοναιτητή. Στ. Θεοδούλου, Δικηγόρος της ΔημοκρατίαςΑ\ για τουςκαθ' ωνηαίτηση. Γ.Αμπίζας, γιατοενδιαφερόμενομέρος. Cur. adv. wit. 15 ΠΙΚΗΣ,Δ.ανάγνωσε την ακόλουθηαπόφαση. Η πα ραχώρησηάδειαςαπό τον Υπουργό ΕμπορίουκαιΒιομη χανίας στον Αχιλλέα Τουμάζουγια την εγκατάσταση και λειτουργία λατομείου μέσα στα σύνορα και κοντά στην κατοικημένη περιοχή της κοινότητας Πυργών προκάλεσε 20 την αντίδρασητων κατοίκων οι οποίοι μέσωτηςΧωριτικής Αρχής και κάθε τοπικής οργάνωσης, συνδέσμου και επιτροπής προσέφυγαν στο Ανώτατο Δικαστήριο γιατην ακύρωση της άδειας χάριν της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο διαβιούν και σε συνάρτηση με 25 αυτότηςποιότηταςτηςζωής. Η ΧωριτικήΑρχήπροσέφυγε και για τηνπροστασία δύο άλλων δικαιωμάτων της κοινότητας τα οποία θίγο νται από την απόφαση, (α) την οικιστική ανάπτυξη,και (β) του δικαιώματος των κατοίκων να βόσκουν ταζώα 30 τους στην επιφάνειατης περιοχής που καλύπτει η άδεια 3503 Πικής,Δ. ΚοινότηταΠνργών κ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1991)μεταλλείου. Μεγάλο μέρος της γης που καλύπτεταιαπό την άδεια, εκμισθώθηκε απότο 1939 στη ΧωριτικήΑρχή για τη βόσκηση των ζώων των κατοίκων τηςκοινότητας. Έκτοτε η άδεια ανανεώνεται και η υφιστάμενη ισχύει μέχριτο
- Παράλληλα με τηνάσκησηπροσφυγής,οι αιτητές επι διώκουν την έκδοση προσωρινού διατάγματος για την αναστολή της άδειας μέχρι την αποπεράτωση της δίκης βάσειτουΚ. 13τουΠερίΑνωτάτου Συνταγματικού Δικα στηρίου Διαδικαστικού Κανονισμού του
- Ο λόγος 10 για τον οποίο επιζητείται η αναστολή είναι ηαποφυγή πρόκλησης ζημίας στο φυσικό περιβάλλον, η αλλοίωση του οποίουδεν θαείναι δυνατόνααναστραφείανεπιτύ χουν στην προσφυγή τους. Μεγάλο μέρος της περιοχής την οποίαπεριλαμβάνει ηάδειακαλύπτεταιαπόποικίλο- 15 μορφή βλάστηση που περιλαμβάνει και αιωνόβιαπεύκα. Η εκχέρσωση της θααλλοιώσει το χαρακτήρατου φυσι κούπεριβάλλοντος στοπροβλεπτόμέλλονπουδεθαείναι δυνατό να επανορθωθεί αν επιτύχουν στη δίκη. Το ίδιο ισχύει και για την οχληρία που θαυποστούν απότην εκ- 20 πομπήσκόνης και το θόρυβοτων εκρήξεων απότην εξό ρυξη λατομικού υλικού. Προς συμπλήρωση του βάθρου της αίτησης, ας σημειωθεί ότι η επίδικη απόφασηπρο σβάλλεταιωςπλημμελής λόγωανεπαρκούςέρευνας, κατά χρηση εξουσίας λόγω παραγνώρισης των συμφερόντων 25 τηςκοινότηταςκαιγιαεσφαλμένηαιτιολογία. Οι καθ*ωνη αίτησηόχι μόνον ενίστανταιστην έκδοση του προσωρινού διατάγματος αλλά αμφισβητούν και το δικαίωμα των αιτητώνναπροσφύγουν. Κανέναςαπό αυ τούς, όπως εισηγήθηκαν, δεν κατέχει το προβλεπόμενο 30 από τηνπάρα.2τουάρθρου 146 συμφέρον γιανα επιδιώ ξει τηναναθεώρησητηςεπίδικηςπράξης.Εφόσοντοθέμα άπτεταιτηςδικαιοδοσίαςτουδικαστηρίουπουπεριορίζε ται στην αναθεώρησηπράξεων μετά από αίτησηπροσώ που το οποίο νομιμοποιείται να προσφύγει βάσει του 35 προαναφερθέντος άρθου του Συντάγματος,η διερεύνηση των προϋποθέσεων για την άσκηση δικαιοδοσίας μπορεί να αναληφθεί σε οποιοδήπτεστάδιο της διαδικασίας και 3504 5 4ΑΛΛ. Κοινότητα Πύργωνκ.ά.ν. Δημοκρατίαςκ.ά. Πικής,Δ. με πρωτοβουλία του ίδιου του δικαστηρίου. Η δικαιοδο σία του δικαστηρίου να επιληφθεί της προσφυγής αποτε λεί τοπρώτοθέματο οποίοθαεξετάσουμε. Αν διαπιστω θεί ότι οι αιτητές ή ορισμένοι από αυτούς νομιμο5 ποιούνται να προσφύγουν θαπροχωρήσουμεστην εξέτα ση του αιτήματος για την έκδοσηπροσωρινού διατάγμα τος. Στην αίτηση ομοδικούν* ηΧωριτικήΑρχή καιόλεςοι οργανώσεις, σωματεία και επιτροπές της κοινότητας,πε10 ριλαμβανομένης και της Περιβαλλοντικής Κίνησης Πύρ γων. Βάσει των αρχών που υιοθετούνται στην Improvement Board of Strovolos v. Republic**, η τοπική αρχήνομιμοποιείται ναπροσβάλει απόφασηοργάνου της Κεντρικής Κυβέρνησης εφόσον θίγονται συμφέροντα της 15 αρχής.Οιοργανώσειςτοπικήςαυτοδιοίκησης έχουναυθύ παρκτηυπόσταση και συμφέρον στην προστασία τηςλει τουργικότητας της αρχής και των κοινών δικαιωμάτων τωνκατοίκωντουςοποίους εκπροσωπούν. Οκ.Θεοδούλουυπέβαλεότι ηπροστασίατουπεριβάλ20 λοντοςαποτελεί αποκλειστική μέριμνατηςΚεντρικήςΚυ βέρνησηςπουσυνιστά καιτημόνη αρχή πουέχειστηδιά θεση της τα μέσα για τη διασφάλιση ισορροπίας στο περιβάλλον σε όλη την έκταση της Κύπρου. Ηθέσηαυτή αποκλείει την ύπαρξη ιδιαίτερου συμφέροντος του ατό25 μουήτωνκατοίκωντηςπεριοχήςστηδιαμόρφωσητουπε ριβάλλοντοςστοοποίοδιαβιούν.ΣτηΓαλλίααναγνωρίζε ται δικαίωμα στον πολίτη ο οποίος επηρεάζεται άμεσα απότοδιαφορισμότουπεριβάλλοντος στο οποίοδιαβιοί, να προσφύγει στο διοικητικό δικαστήριο για αναθεώρηση 30 τηςπράξηςπουεπιφέρει αλλοιώσειςστοφυσικότουπερι*Βλ. ΠορίσματαΝομολογίαςτονΣυμβουλίουτηςΕπικρατείας,
- σελ.273-274, Georghiouv.Republic
(1978)3C.LJi. 400,Σνμιλλή χαι Άλλοςν. Δημοκρατίας, Υπ.813/88 εκδόθηκε στις 14/2/90, Λόρδος 35 ΑΑναστασιάδηςΛτδ. καιΆλλοι ν.ΣυμβουλίουΒελτιώσεωςΑμαθονντος,Υποθ. 874/88, εκδόθηκεστις17/2/90. **
(1983)3C.LJt,434. 3505 Πιχής,Δ. ΚοινότηταΠύργωνχ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1991)βάλλον*. Εξάλλου, στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Γερ μανίασειρά νομοθετικών διατάξεων κατοχυρώνειτοδι καίωμα επηρεαζόμενου ατόμου να προσφύγει στο δικα στήριο για την προστασία του περιβάλλοντος**. Ορισμένεςχώρες έχουνπροβείρητάστησυνταγματικήκα- 5 τοχύρωση του δικαιώματος του ανθρώπου στο περιβάλ λον***. Στην Ελλάδα (Άρθρο 24 του Συντάγματος),όπωςκαι σεορισμένεςάλλες χώρες****, ηπροστασίατουπεριβάλ λοντος καθιερώνεταιωςυποχρέωσητουκράτους, διάταξη 10 ηοποίαέχει ερμηνευθεί ότι παρέχειαντίστοιχοδικαίωμα στον πολίτη για περιφρούρηση του φυσικού περιβάλλο ντοςστον τόποόπουδιαβιεί.ΣτηνΕλλάδαέχεικριθεί ότι νομιμοποιείται οπερίοικος,όροςαντίστοιχοςτουγείτονα στο ιδιωτικό δίκαιο, να προσφύγει για την αναθεώρηση 15 άδειαςγιατη λειτουργίαή επέκτασηβιομηχανικής εγκατά στασης*****. Αναγνωρίζεται επίσης συλλογικόσυμφέρον των κατοίκων της κοινότητας να προσφύγουν μέσω της τοπικής αρχής,ηοποίατους εκπροσωπεί, στοδικαστήριο για την προστασία του περιβάλλοντος, νοουμένου ότι ο 20 επηρεασμόςαποτιμάταιωςκοινός******. *Βλ.απόφαση Conseil d'Em, 8/2/1957, και Ρέμελη -Η Προστασία του Περιβάλλοντοςαπό τις Βιομηχανικές και ΒιοτεχνικέςΕγκατα- « ς στάσεις, 1989, σελ.177-
- Δ0 * *Βλ.Ρέμελη(ανωτέρω), σελ.
- ***Βλ. Άρθρο 66 τον Συντάγματος της Πορτογαλίαςτον1976, Άρθρο 45τουΙσπανικούΣυντάγματοςτου1978, και Άρθρο 192 τον ΓιουγκοσλαβικούΣυντάγματοςτον
- *** *Βλ. Άρθρο 9 τονΙταλικούΣυντάγματοςτου1948καιΆρθρο24 30 τουΕλβετικούΣυντάγματος. *****Βλ.Ρέμελη. σελ. 182-
- ***** *Βλ. Αποφάσεις2730/
- 312/
- 3456/79και 1615/
- καιΡέ μελη, σελ.186,189.192και
- 3506 4ΑΛΛ. ΚοινότηταΠνργώνκ.ά.ν.Δημοκρατίας*Λ. Πικής,Δ. Το Σύνταγματης ΚυπριακήςΔημοκρατίας δεν κάμνει ειδική πρόβλεψη για την προστασία του περιβάλλοντος είτεως συλλογικής (κρατικής)υποχρέωσης είτεμέσωτης καθιέρωσης ξεχωριστού ατομικού δικαιώματος.Αναγνω5 ρίζειόμωςνομοθετικήευχέρειαστηνΠολιτείαναπεριορί σει μεταξύάλλων τοδικαίωμα της ιδιοκτησίας χάριντης δημόσιας υγείας και της πολεοδομίας (Άρθρο 23.3)*, καθώςκαιγιατηνπροστασίατωνδικαιωμάτωντρίτων**. Τοκρίσιμο ερώτημαείναιαντοδικαίωματηςζωής, το 10 οποίοκατοχυρώνεταιστοάρθρο7.1 τουΣυντάγματος,πε ριορίζεται στην προστασία τηςύπαρξηςτου ανθρώπου ή αν επεκτείνεται και στηλειτουργία τουστο φυσικό χώρο στονοποίοδιαβιεί.Εννοιολογικά οόρος "ζωή"δενπεριο ρίζεταιστηνύπαρξη τουανθρώπου,ωςυποκειμένου προ15 στασίαςτουποινικούδικαίου,ηπροσβολήτουοποίουσυ νιστά αδίκημα. Ο όρος "ζωή" ενέχει βιολογική έννοια η οποία, σε σχέση με τον άνθρωπο, περιλαμβάνει τη λει τουργία του ως οργανικού (ένβιου) μέρους του φυσικού περιβάλλοντος. Η πρωταρχική έννοια του όρου "ζωή" 20 προσδιορίζεται ως εξής στο Σύγχρονο ΟρθογραφικόΕρ μηνευτικόΛεξικότηςΕλληνικής Γλώσσας,τηςΠρωϊας:- 25 "Ζωή: ηαφηρημ.έννοια του ζω,τοαποτέλεσματων λειτουργιών παντόςενόργανου όντος,των συμβαλλουσών εις την ανάπτυξιν και διατήρησιν αυτού: "δεν υπάρχειζωήεπί τηςσελήνης", "οήλιος αποτελείσημαντικώτατον παράγοντα της ζωής των ζώων και των φυτών"· το σύνολον των εκδηλώσεων των ενόργανων όντων,επίδεανθρώπωνκαιτωνπράξεωναυτών..." Αν κριθεί ότι ο όρος "ζωή", όπως απαντάται στο 30 άρθρο 7.1, δεν περιορίζεται στην προστασία τουανθρώ πουωςπολιτειακής οντότηταςαλλάεπεκτείνεται και στη *Βλ.μεταξύάλλωντονΠερίΡυθμίσεωςΟδώνκαιΟικοδομώνΝόμο, Κεφ.96, τονΠερίΠολεοδομίαςκαιΧωροταξίαςΝόμο 90/72 και τον ΠερίΕργοστασίωνΝόμο. Κεφ.
- 35 **Βλ.μεταξύάλλωνΆρθρο45και46τονΚεφ.
- 3507 Πικής,Δ. ΚοινότηταΠνργώνκ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1991)βιολογική του υπόσταση,τότε το δικαίωμαπουκατοχυ ρώνεται παρέχει λόγοστο άτομο στο φυσικό περιβάλλον στο οποίο διαβιοί και αντίστοιχη υποχρέωση σεβασμού καιεξασφάλισηςτου. Είναιαξιοσημείωτο ότιτοδικαίωματουανθρώπουστο 5 περιβάλλον αποτέλεσε το αντικείμενο δύο ευρωπαϊκών συνελεύσεων σε σχέσημε τα δικαιώματατουανθρώπου. Ιδιαίτερηςσημασίαςείναι ταπορίσματατηςδεύτερηςΕυ ρωπαϊκής Συνέλευσης που συγκροτήθηκε στο Salzburg στις 2 και 3 Δεκεμβρίου, 1980, στην οποία διακηρύχθηκε 10 ότι το δικαίωματου ανθρώπουστο περιβάλλον αποτελεί προϋπόθεσητουδικαιώματοςγιαυγείακαιζωή.Το δικαί ωμα στο περιβάλλον αποτιμήθηκεως δικαίωμα συμμετο χής των πολιτών στις αποφασιστικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων όταν θίγεται το περιβάλλον στο οποίο δια- 15 βιούν*. Αξιόλογη συνεισφορά στη διερεύνηση των νομικών προβλημάτων του περιβάλλοντος αποτελεί και η μελέτη του Α. Σακελλαρόπουλου, που περιέχεται στον Τόμο Τι μητικό του Συμβουλίου της Επικρατείας, 1929-1979, 20 Τόμος II -Σκέψεις για το Πρόβληματου Περιβάλλοντος απότηΝομικήΣκοπιά.Οσυγγραφέαςεπισημαίνει σταθε ρή τάσησυσχετισμού τουδικαιώματος τουανθρώπουστο φυσικό περιβάλλον με την προσωπικότητα του και την αναγνώρισηλόγου στοάτομοωςπροςτηδιάθεσηήεπέμ- 25 βάση με τα αγαθά που είναι κοινά στον άνθρωπο (σελ. 306). Αξιοσημείωτη επίσης είναι και η απόφαση του ΑρείουΠάγου-393/64-στην οποίακρίθηκεότι οιδιατά ξειςτουπολεοδομικούκαιοικοδομικούδικαίουέχουν ως σκοπό όχι μόνο τηνπροστασία τουγενικού συμφέροντος 30 αλλά συγχρόνως και του συμφέροντος των ιδιοκτητών τωνγειτονικών οικοδομών**. *Βλ. ΗΣυνταγματικήΚατοχύρωση τηςΠροστασίας τουΠεριβάλλο ντος, τηςΓ.Π. Σιούτη, 1985, σελ. 29. 35 **Βλ.Σακελλαρόπουλο(ανωτέρω),σελ. 352. 3508 4ΑΛΛ* Κοινότητα Πυργώνκ.ά. ν.Δημοκρατίαςκ.ά. Πικής,Δ. Δεν παραγνωρίζωότι το άρθρο 7.1 έχειως πηγήπροέ λευσηςτο άρθρο2
(1)της Ευρωπαϊκής ΣυνθήκηςΑνθρω πίνων Δικαιωμάτων πουκαθιστάυποχρέωση τουκράτους την προστασία της ζωής μέσωτης θέσπισης της πρέπου5 σας νομοθεσίας. Σημειώνεται όμως ότι οι διατάξεις του άρθρου 7.1 του Κυπριακού Συντάγματος διαφέρουν από εκείνες του άρθρου 2
(1)της Συνθήκης διότι δεν συναρ τούν το δικαίωμα της ζωής με ευθύνη του κράτους για διαφύλαξητου,αλλά τοκαθιερώνουν ωςκαθολικό ατομι10 κόδικαίωμα,όπωςάλλωστεορίζεται στο άρθρο3τηςκα θολικής διακήρυξης των Ηνωμένων Εθνών γιατα δικαιώ ματατουανθρώπου. Άλλος ανασχετικός παράγων στην απόδοση της φυ σιολογικής έννοιας του όρου "ζωή" είναι το ευρύτερο 15 3(λαίσιοτου άρθρου 7πουπραγματεύεται, με ειδικές δια τάξεις, τις προϋποθέσεις για την νόμιμη ανακοπή της ζωής. (Βλ. παραγράφους 2 και 3 του άρθρου 7). Μόνο φαινομενικάτίθεταιτέτοιο εμπόδιο διότι: (α)Τοδικαίωμαπουκατοχυρώνει ηπαράγραφος 1 του 20 άρθρου 7 δε συναρτάται με οποιεσδήποτε από τις ρυθμί σεις που περιλαμβάνονται στις επόμενες παραγράφους, και (β)εκτός απότο δικαίωμα της ζωής,ηπαράγραφος1 του άρθρου 7 κατοχυρώνει και το δικαίωμα της σωματι κήςακεραιότητας. 25 Στον προβληματισμό για τον προσδιορισμό της ερμη νείαςτουόρου "ζωή"στοάρθρο7.1 σημαίνοντα ρόλο δια δραματίζουνκαι οι κανόνες ερμηνείας του Συντάγματος. Το Σύνταγμα δεν αποτελεί σύνηθες νομοθέτημα, αλλά το θεμέλιο νόμο ο οποίος οριοθετεί το πλαίσιο λειτουργίας 30 Ήΐς Πολιτείας και σύμμετρης άσκησης των δικαιωμάτων και εκπλήρωσης των υποχρεώσεων των πολιτών. Γνώμο νας γιά την ερμηνεία του Συντάγματος, όπως έχουμεεπι σημάνει σε προηγούμενες αποφάσεις*, είναι η διαχρονική προοπτική που καθιστά (στην περίπτωση των ανθρω- 35 * Βλ. μεταξύ άλλωνPolice v. Georghiades
(1983)2 CLR. 33 και Attorney-Generalv. Geoighiou
(1984)2C.LK. 251. 3509 Πικής, Δ. ΚοινότηταΠνργωνκΛ. ν.ΔημοκρατίαςκΛ.
(1991)πίνων δικαιωμάτων) ταδικαιώματαταοποίακατοχυρώ νονται μόνιμες αξίες οι οποίες εξασφαλίζονται έναντι των μεταβαλλόμενων κινδύνων που θέτουν τα δεδομένα της κάθε εποχής. Το δικαίωμα ζωής που κατοχυρώνεται στο άρθρο 7.1 δεν συναρτάται με τα δεδομένα του 1960 5 που θεσπίστηκε το Σύνταγμα, αλλά αποτιμάται ως δια χρονικήαξίαμεάξοναταλειτουργικά εχέγγυατηςζωής. Κρίνω ότι το δικαίωματης ζωής πουκατοχυρώνεται από το άρθρο7.1 του Συντάγματοςδεν περιορίζεται στην προστασία της ύπαρξης, αλλά επεκτείνεται καιστις βασι- ίο κές προϋποθέσεις για την επιβίωση του ανθρώπου στο χώροόπουδιαβιοί.Δεθαδιερευνήσω,διότιδενείναιανα γκαίο για τους σκοπούς αυτής της υπόθεσης, τιςδιαστά σεις ή προεκτάσεις του δικαιώματος. Διαπιστώνω όμως ότι κάτοικος κοινότητας έχει λόγο στη διαμόρφωση του 15 φυσικού περιβάλλοντος στο οποίοδιαβιοί, το οποίο, εφό σον είναι κοινό σε όλουςτους κατοίκους της κοινότητας, μπορεί να προασπισθεί συλλογικά από την κοινοτική αρχήηοποίατους εκπροσωπεί. Εκτός απότο άρθρο 7.1,και οι διατάξειςτου άρθρου 20 9, που κατοχυρώνουν την αξιοπρεπή διαβίωση του αν θρώπου, ενδεχομένως παρέχουν λόγο στο άτομο για τη διαμόρφωσητου περιβάλλοντος στο βαθμόπουεπηρεάζει τηνυγείατου.Δεθαεπεκταθώόμωςστηδιερεύνησηαυτής τηςπτυχήςτουθέματοςδιότιδεθίγεταισ'αυτήτηνυπόθε- 25 ση. Οι προοπτικές ανάπτυξηςσε συνάρτηση μετη διαμόρ φωσητουφυσικούπεριβάλλοντος αφορούντηνκοινότητα άμεσα και όπου επηρεάζονται δυσμενώς παρέχεται ανε ξάρτητοέρεισμα στην κοινοτική αρχή νατις προασπίσει - 30 Simonis&Anotherv. Imp. BoardLatsia* Ηαναγνώρισητουδικαιώματοςγιαπροστασίατουπε ριβάλλοντος δεναπαμβλύνειτιςπροϋποθέσεις πουθέτειη πάρα 2 τουάρθρου 146 για προσφυγή στο δικαστήριο, *
(1984)3C.LR.109. 3510 4 ΑΛΛ. Κοινότητα Πύργωνκ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά. Πικής,Δ. δηλαδή άμεσοδυσμενήεπηρεασμόυφιστάμενουπροσωπι κού συμφέροντος. Το συμφέρον το οποίο η Χωριτική Αρχήπροασπίζεται είναι το κοινό συμφέρον των κατοί κων της κοινότητας η προστασία του οποίου επαφίεται 5 στην τοπικήαρχή*,καθώςκαι το συμφέρον της κοινότη τας για κοινοφελή ανάπτυξη. Αντίθετα οι σύνδεσμοι, ορ γανώσεις καιεπιτροπέςπουέχουν συνενωθεί ωςδιάδικοι δεν έχουν ιδιαίτερο συμφέρον το οποίο νομιμοποιούνται ναπροστατεύσουνμεπροσφυγήστοδικαστήριο. 10 Καταλήγωότι μόνοη Χωριτική Αρχή Πύργωννομιμο ποιείται ναπροσφύγει. Οι προσφυγέςτων υπολοίπωναιτητώναπορρίπτονται. Οικαθ'ωνηαίτησηυποστήριξανότιδεδικαιολογείται η έκδοση ανασταλτικού διατάγματοςγια δύο κυρίως λό15 γους:
(1)Ηζημία την οποία επικαλούνται οι αιτητές είναι αόριστηκαινεφελώδης** καισυνεπώς δε μπορεί νααπο τιμηθεί ώστε να διερευνηθεί η πιθανότηταεπανόρθωσης της. Επίσης,ισχυρίζονται ότι ηαλλοίωση τουπεριβάλλο20 ντος είναι ανατρέψιμη ενόψει των όρων οι οποίοι έχουν τεθεί από την αρμόδια αρχή για την αποκατάστασητου φυσικού περιβάλλοντος μετά τη λατόμηση της περιοχής. Ηαποκατάστασηβασίζεταισε περιβαλλοντική μελέτη την οποία υπέβαλε το ενδιαφερόμενο μέρος και συνιστά ου25 σιώδηόροτηςάδειας.
(2)Και αν ήθελεκριθεί ότι υφίσταται το ενδεχόμενο πρόκλησης ανεπανόρθωτης ζημίας στο περιβάλλον και την ποιότητα της ζωής των κατοίκων, το διάταγμαδεν πρέπειναεκδοθείενόψειτουυπέρτατου συμφέροντος του 30 δημόσιου στην άμεση υλοποίηση της άδειαςγια την εξα σφάλισητωναναγκαίων λατομικών υλικών γιατηνοικο δομικήβιομηχανία.Ησημασίατηςλειτουργίας του λατο* Βλ.Pantelouris v. Council of Ministers
(1985)3 CLR. 852. 35 **Βλ. Sofocleous v.Republic
(1971)3 CLR. 345. 3511 Πικής,Δ. ΚοινότηταΠύργωνκ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1991)μείουγιατηνοικονομίατουτόπουθίγεταιμόνον ακροθι γώςστηνένορκηομολογίαηοποίαυποστηρίζειτηνένστα ση και εν πάση περιπτώσει δε συσχετίζεται με τη δυ νατότητα παραχώρησηςάδειαςλατομείου σε άλλο μέρος της ευρύτερης περιοχής που έχει εγκριθεί για το σκοπό 5 αυτό. Το ενδιαφερόμενο μέρος επίσης ενίσταται στην ανα στολή έκδοσης της άδειας επικαλούμενο τη ζημία την οποίαθαυποστείαπότηναναστολήεκτέλεσηςτης απόφα σης ηοποία,όπωςεπιμελώς υπέδειξεοδικηγόροςτουεν- 10 διαφερόμενουμέρους μεαναφοράστο ΕλληνικόΔιοικητι κό Δίκαιο, λαμβάνεται υπόψη και συνεκτιμάται με τη ζημίατηνοποίαεπικαλούνταιοι αιτητές.'Οπωςεξηγείται στο έργο του καθηγητήΣκουρή,Η Δικαστική Αναστολή Εκτελέσεως των Διοκητικών Πράξεων,σελ. 80: "... Εφό- 15 σον η πράξηδημιουργεί τριγωνικήσχέσημεταξύτου προ σώπου, στο οποίο αφορά,του τρίτου, του οποίουπρο σβάλλει έννομα συμφέροντα, και της διοικήσεως, είναι εύλογο οι Ε.Α. να ερευνήσουν επιπλέον αν και σε ποιο βαθμό η αναστολή θα προκαλέσει ζημιά στον αποδέκτη 20 τηςπράξεως".Σεμεταγενέστερο στάδιοοσυγγραφέας επι σημαίνει ότι αίτησηγιαπροσωρινό διάταγμα απορρίπτε ται εφόσον διαπιστώνεται ότι θα προκληθεί μεγαλύτερη βλάβηστο ενδιαφερόμενο μέρος απότην αναστολήπαρά στουςαιτητέςαπότηναπόρριψητης. 25 Από τις ενόρκουςδηλώσεις πουέχουνκατατεθεί προς υποστήριξητης αίτησηςπροκύπτειότι ηπεριοχήτουλα τομείου ευρίσκεται κοντά στην κοινότητα και γειτνιάζει σε περιοχή η οποία έχει οριοθετηθεί για τη δημιουργία εξοχικώνκατοικιών.Το φυσικόπεριβάλλοντηςπεριοχής 30 έχει προσελκύσει αριθμόπροσώπων οι οποίοιοικοδόμη σαν εξοχικές κατοικίεςστηνκοινότηταΠύργωνκαιτοεν διαφέρον αυτόαυξάνεται συνεχώς. Ηδημιουργίατου λα τομείου προϋποθέτειτην εκχέρσωσημεγάλης έκτασηςγης ηοποίασήμερακαλύπτεταιαπόπλούσιαβλάστησηκαιαι- 35 ωνόβια δέντρα.Παρόλοπουο χώρος μπορεί να αναμορ φωθείμετάτηνπεράτωσητωνλατομικώνεργασιώνη ανα δημιουργία του περιβάλλοντος ανάγεται στο απότερο μέλλον και αποτελεί μόνο μακροχρόνια προοπτική.Η 3512 4 ΑΛΛ. ΚοινότηταΠύργωνκ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά. Πικής,Δ. απογύμνωσητηςπεριοχής απόταδέντρακαιτη βλάστηση που σήμερα υπάρχει θα αλλοιώσει ουσιωδώς το φυσικό περιβάλλον στοπροβλεπτόμέλλον. Οθόρυβοςαπότις εκρήξεις γιατηλατόμηση τηςπεριο5 χήςκαθώςκαιησκόνηηοποίαθαεκπέμπεται, προοιωνί ζουν προβλήματα για τους κατοίκους της κοινότητας,τα οποία όμως, δεν έχουν προσδιοριστεί με τη βεβαιότητα πουεπιβάλλεται ώστενααποτιμηθούνοι επιπτώσεις τους προς το σκοπό διαπίστωσης της δυνατότηταςεπανόρθω10 σήςτους. Παρόλο που διασφαλίζεται από το άρθρο 23
(1)του Συντάγματος η ιδιοκτησία της Δημοκρατίας στους υπό γειους μεταλλευτικούς πόρους η εγκαθίδρυση λατομείου στο χώρο που έχει εγκριθεί με την άδειαθα δημιουργήσει 15 αναπόφευκτα κωλύματα στην χρήση της επιφάνειας της γης και θα αποστερήσει τους κατοίκους της κοινότητας τουσυμβατικού δικαιώματοςτοοποίο έχουν για βόσκηση των ποιμνίων τους στην περιοχή. Ηζημία όμως ηοποία δυνατό να προκληθεί από την αποστέρηση στον.τομέα 20 αυτό δεν μπορεί να κριθεί ως ανεπανόρθωτη, δεδομένου ότι εύλογα μπορεί να αποτιμηθεί και να αποτελέσει το αντικείμενο αποζημίωσης βάσει των διατάξεωντηςπαρα γράφου6τουάρθρου 146σεπερίπτωσηπουήθελεακυρω θεί ηπράξη. Ηπιθανήπαραγνώριση της ύπαρξης τουδι25 καιώματος το οποίο έχει παραχωρηθεί, όπως ισχυ ρίζονται οι αιτητές, άπτεται της επάρκειας της έρευνας γιατηνέκδοσητηςάδειαςκαιγενικότερα της εγκυρότητας τηςπράξης,θέμαόμως το οποίοδενερευνάται εξαντλητι κάστοπαρόνστάδιοαλλάθακριθεί στηδίκη.Οιαπόψεις 30 διίστανται ωςπροςτοβαθμόκαιέκτασηδιερεύνησης των προοπτικών επιτυχίαςτηςπροσφυγήςστοπροκαταρκτικό αυτό στάδιο. Η ελληνική νομολογία υποστηρίζει ότι η έρευνα περιορίζεται στη διαπίστωση κατάπόσο ηπράξη είναιπροδήλωςπαράνομη. 35 Αντίθετα, η κυπριακή νομολογία μεβάσητηναμερικα νικήπροσέγγιση κατατείνει υπέρτης προκαταρκτικής διε3513 Πικής,Δ. ΚοινότηταΠύργωνκ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1991)ρεύνησης τηςισχύοςτηςυπόθεσηςτουαιτητή*. Η διαφορά στην προσέγγιση των ελληνικών και κυ πριακώνδικαστηρίωνίσωςναέγκειται στογεγονόςότιτο δικαστήριοτοοποίοεπιλαμβάνεταιαιτήσεωνγιααναστο λήστην Ελλάδαδεν είναιτοδικαστήριοτοοποίοεπιλαμ- 5 βάνεται της ουσίας της διαφοράς.Εν πάση περιπτώσει, και βάσει της ευρύτερης προσέγγισης ηοποίαυιοθετείται στην Miltiadous, ηδιερεύνησητης ουσίας δεν ξεπερνάτα όρια της αποκάλυψηςσυζητήσιμης υπόθεσης,αφήνοντας τοπεδίοανέπαφογιατηνκρίσητηςεγκυρότηταςτηςπρά- 10 ξηςστοφυσιολογικό στάδιοτηςδίκης. Ανεπανόρθωτη είναι η ζημία η οποία δεν μπορεί να αποκατασταθεί με υλικά ήάλλα μέσα. Η αποτίμησητου επηρεασμού του περιβάλλοντος και της ποιότητας της ζωής σε χρηματικές αξίες είναι εκτός πραγματικότητας. 15 ΣτηνΕλλάδαέχεικριθεί ωςανεπανόρθωτη,βλάβη ηοποία προκύπτει από την καταστροφή φυτειών και καλλιερ γειών. την κοπήδέντρων, την καταστροφήδάσους,όπως καιοκίνδυνοςαποψίλωσηςδασικήςέκτασης,καιγενικάη αλλοίωσητουτοπίουκαιτηςμορφολογίαςμιαςπεριοχής. 20 (Βλ. Σιούτης,σελ.71-72). Κρίνω ότι ηβλάβη ηοποίαθαπροκληθεί στοπεριβάλ λον δε θαείναι δυνατόνααποκατασταθεί στοπροβλεπτό μέλλονπουείναικαιτομέτροκρίσηςτουανεπανόρθωτου τηςζημίας.Συνεπώς, στοιχειοθετείται η σοβαρήπιθανότη- 25 ταπρόκλησης ανεπανόρθωτηςζημίαςπουσυνιστάβάσιμο λόγογιατηνέκδοσηπροσωρινούδιατάγματος**. Είναι νομολογιακά παραδεκτό ότι ηπαρεμβολή σοβα ρών ή ανυπέρβλητων δυσχερειών στην εκπλήρωση του διοικητικού έργου συνιστά λόγογια την μη έκδοσηπρο- 30 σωρινούδιατάγματοςπαράτοότιδιαφαίνεταιότιηζημία * Βλ. GeoighiosMiltiadous v.Republic
(1972)3 CLR. 341. **Βλ. μεταξύ άλλων Georghiades v.Republic
(1965)3 CLR. 392. 3514 4 ΑΛΛ. ΚοινότηταΠνργώνκ.ά.ν.Δημοκρατίαςκ.ά. Πικής,Δ. που θα προκληθεί δε θα είναι δυνατό να επανορθωθεί. Στην προκείμενη περίπτωση δεν έχει καταδειχθεί τέτοια δυσχέρειαούτεμπορείνααντιπαραβληθούνκαινααποτε λέσουν λόγογιατην μηέκδοση τουδιατάγματος τασυμ5 φέροντατρίτων,όπωςεκείνατωνκατασκευαστώνοικοδο μών απότημηαναστολήτης άδειαςγιατην εγκαθίδρυση λατομείου. Συνεκτιμάταιόμως,όπωςορθάεπισημαίνεται στο σύγραμμα του καθηγητή Σκουρή,ο επηρεασμός των συμφερόντων του ενδιαφερόμενου μέρους,ο οποίος στην 10 προκείμενη περίπτωση κρίνεται σημαντικός ενόψει και του γεγονότος ότι η υλοποίηση της άδειας αποτελεί και μέσο επαναδραστηριοποίησης*των λατομικών τουεργα σιών, τηβάσητων οποίων απόλεσε με την κατάληψητου χωριού Κουτσοβέντης στο οποίο διατηρούσε λατομείο. 15 Δεν αντισταθμίζει όμως τη ζημία η οποία θα προκληθεί στο περιβάλλον από την υλοποίηση της άδειας σε περί πτωσηπουήθελεφανεί ότι ηεπίδικηαπόφασηυπόκειται σεακύρωση. Για όλους τους προαναφερθέντεςλόγους διατάσσεται 20 η αναστολήτηςάδειαςλατομείου μέχρι την αποπεράτωση τηςδίκης. Όπου διατάσσεταιη αναστολήτηςπροσβαλλό μενης απόφασηςσυντρέχουν ιδιαίτερα ισχυροί λόγοιγια την επιτάχυνσητης εκδίκασηςτηςπροσφυγής,θέμαμετο οποίο θαασχοληθώ αμέσως μετάτην έκδοση της απόφα25 σηςαυτής. Αναστέλλεται ηάδειαλατομείου μέχριτηνεκδίκαση τηςπροσφυγής. * Βλ.Ioannides v.Republic
(1983)3 CLR. 410,414. 3515