clr/1991/1991_4_373.pdf

(1)) όπως τροποποιήθηκε. Πριν από την έκδοση της προσβληθείσας απόφασηςτοζήτημαμεταξύτηςαιτι^ριαςκαιτουΔιευθυντήήταν κατά πόσο η περίπτωση της θαυπαγότανστις απαλλαγές από τη φορολογίατουάρθρου 18τουΝόμου24/80και συγκεκριμένα στην παράγραφο (στ) αυτούπου εισήχθη μετο άρθρο6(β)του περί Φο­ ρολογίας Ακινήτου Ιδιοκτησίας (Τροποποιητικού) Νόμου του 1981 (ΝόμοςΑρ. 25/81). Οι προβλεπόμενες στην παράγραφοαυτή προϋποθέσειςαπαλλαγήςπεριλαμβάνουνκαιτηνκατάκύριο λόγο άσκησηγεωργικήςήκτηνοτροφικήςεπιχείρησης απότον ιδιοκτήτη της ιδιοκτησίας και διαμονή αυτούστην περιοχή πουβρίσκεται η ιδιοκτησία. Επειδή ο Διευθυντής δεν ικανοποιήθηκε ότι η αιτή­ τρια πληρούσε τις προϋποθέσεις υπαγωγής στην πιο πάνω απαλ­ λαγή αφούδεν του είχανυποβληθεί και τα απαραίτητα δικαιολο- 373 Παντελίδου ν.Δημοκρατίαςκ.ά.

(1991)γητικά,και μετάαπόανταλλαγήεπιστολών αλλάκαιαντιδικίαεπί τηςδιαδικασίαςεπέβαλετις προσβαλλόμενες τελικές φορολογίες. Εκ μέρους της αιτήτριας προβλήθηκε μεταξύ άλλων ο ισχυρι­ σμός, ότι ηεπαγγελματική ιδιότητα ήο τόπος κατοικίας του ιδιο­ κτήτη δεν μπορεί να αποτελέσει κριτήριο για την απαλλαγήαπό την επιβολή φορολογίας ακίνητης ιδιοκτησίας. Συνεπώς,τοσχετι­ κό άρθρο 18(στ)του βασικού Νόμουαντέβαινεστην αρχήτης ίσης μεταχείρισης των πολιτών η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 28 του Συντάγματος,αφούδημιουργούσε δυσμενή διάκριση σε βάρος των ιδιοκτητών γεωργικής γης πουδενασκούσανκατάκύριολόγο γεωργική ήκτηνοτροφική επιχείρηση. 5 10 Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτονταςτον ισχυρισμό τηςαιτήτριας περί αντισυνταγματικότητας του επίμαχου άρθρου 18(στ) τουΝόμου24/80,αποφάσισε ότι:

1. Οι πρόνοιες της νομοθεσίας είναι δεσμευτικές για όλους εκτός αν αποδειχθεί,πέρανπάσηςλογικής αμφιβολίας,ότι αντιτί­ θενται προς μίαήπερισσότερες πρόνοιες του Συντάγματοςκαι κη­ ρυχθούν,ως εκ τούτου,αντισυνταγματικές και ανεφάρμοστες από αρμόδιο Δικαστήριο της Δημοκρατίας. Το Δικαστήριο δεν εξετά­ ζει σε οποιαδήποτεπερίπτωση την σκοπιμότητα οποιασδήποτενομοθετικής πρόνοιας. 15 20
2. Είναι γεγονός ότι το άρθρο 18(στ)του Νόμου24/80 διακρί­ νει μεταξύ δύο κατηγοριών ιδιοκτητών γεωργικής ακίνητης ιδιο­ κτησίας, πράγμα ευμενές για τους μεν και δυσμενές για τους δε. Το γεγονός όμως αυτό απόμόνο του δεν είναι αρκετόγια ναυπο- 25 στηρίξει τον ισχυρισμό ότι το άρθρο 18(στ) αντιβαίνει στις πρό νοιες του άρθρου 28 του Συντάγματος. Και αυτό διότι έχει κατ' επανάληψη νομολογηθεί ότι η αρχή της ισότητας παραβιάζεται μόνο στις περιπτώσεις πουηδιάκρισηστη μεταχείριση δενεδράζε­ ται επάνω σε αντικειμενικά εύλογη δικαιολογία. Ο όρος "ίδιοι 30 ενώπιον του νόμου" στην παράγραφο 1 του άρθρου 28 του Συν­ τάγματος δεν ενέχει την έννοια της απόλυτης μαθηματικής ισότη­ τας αλλά παρέχει προστασία μόνο εναντίον αυθαίρετων διακρίσε­ ων και δεν αποκλείει λογικές διακρίσεις που πρέπει ναγίνουν ως εκ της φύσεως των πραγμάτων. Ο όρος "δυσμενής διάκριση της 35 παραγράφου 2 δεν αποκλείει λογικές διακρίσεις. Η ευχέρεια του νομοθέτη, όπως έχει νομολογηθεί, να προβαίνει στη θέσπιση δια­ κρίσεων που δικαιολογούνται απότις περιστάσεις, γίνεται ακόμα πιο πλατειά όσον αφορά φορολογικά θέματα,λόγω της περίπλο­ κης φύσηςτων θεμάτων αυτών. Τακριτήριατηςδιαπίστωσης του 40 ευλόγου ήτου παραλόγου της διάκρισης δίδονται απότη νομολο­ γία. Η διάκριση για την οποία παραπονείται η αιτήτρια δικαιολο­ γείται πολύ εύκολα απότηδιαφοράμεταξύ των ιδιοκτητών γεωρ­ γικής γης που πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 18(στ) και όλων των άλλων. Η επίδικη διάκριση στοχεύει στην αύξηση της 374 45 4 ΑΛΛ. Παντελίδουν.Δημοκρατίαςκ.ά. γεωργικής καικτηνοτροφικής παραγωγήςμετο χαμηλότεροδυνα­ τόκόστοςκαιστηνκαταπολέμησητηςαστυφιλίας. 5 10 15 Υπάρχει άμεση και λογική σχέση μεταξύ του επιδιωκόμενου αυτού σκοπού δημοσίου συμφέροντος και της απαλλαγής που προνοεί το άρθρο 18(στ). Ο νομοθέτης δεν έχει υπερβεί ταάκρα όρια της ευχέρειας που διαθέτει να προβαίνει σε δικαιολογημένες διακρίσειςστη μεταχείριση των πολιτών και, επομένως,η επίμαχη πρόνοιαδεν παραβιάζει τηναρχήτης ισότηταςόπωςκατοχυρώνε­ ται στοάρθρο28 του Συντάγματος.
3. Επί της ουσίας της προσφυγής με αναφοράστους υπόλοι­ πους λόγους ακύρωσης,έχει διαπιστωθεί ότι μερικοί τουλάχιστον από αυτούς δεν έχουν συζητηθεί επαρκώς μεταξύ των δύο πλευ­ ρών. Το Δικαστήριο θαήθελε επίσης να ακούσει τις απόψεις των μερών σχετικά με το εμπρόθεσμο της προσφυγής όσον αφορά την τρίτη θεραπεία που επιδιώκεται. Το θέμα αυτόεγείρεται μεπρω­ τοβουλία τουΔικαστηρίουσύμφωνα μετις εξουσίες του βάσει της νομολογίας. Εκδίδονται,επομένως, οδηγίες για το επανάνοιγμα τηςυπόθεσης ηοποίαορίζεται για τις 6.2.
4. Επιφυλάσσεται η απόφασηαναφορικά μεταέξοδα. 20 Οδηγίεςως ανωτέρω. Αναφερόμενες υποθέσεις: Δημοκρατία ν.Χριστούδια και άλλων

(1988)3AAA. 2622· Μικρομμάτης ν.Δημοκρατίας,2ΑΑ.Σ.Δ. 125Απόφαση Συμβουλίου επικρατείας της Ελλάδας Αρ. 3160/76' 25 Μάχσηςν. Δημοκρατίας

(1969)3ΑΛΑ. 245(Ολομ.)· Khandige v. Agricultural Ι.Τ.ΟΑ. Decision of the Supreme Courtof India· Kissonerga Development Co. Ltd. και άλλοι v.

(1982)3AAA. 462- 30 Δημοκρατίας GAJ». EstatesUd. v. Δημοκρατίας

(1988)3AAA.

1. . Προσφυγή. Προσφυγήεναντίον της φορολογίαςακίνητης ιδιοκτη­ σίας που επιβλήθηκε στην αιτήτρια για τα χρόνια
2. 35 Χρ, Τριανταφυλλίδης, για την αιτήτρια 375 Παντελίδουν.ΔημοκρατίαςκΑ.

(1991)Γ.Λαζάρου,Δικηγόρος τηςΔημοκρατίας, για τουςκαθ' ων ηαίτηση. Cur. adv. vult. ΟΔικαστής κ.Πογιατζήςανάγνωσετηνακόλουθηαπό­ φαση. ΠΟΓΙΑΤΖΗΣ, Δ: Η Αιτήτρια είναι ιδιοκτήτρια μεγά­ λης ακίνητης ιδιοκτησίας στηΔημοκρατία. Μεβάσητοάρθρο3

(1)του περί Φορολογίας Ακινήτου ΙδιοκτησίαςΝόμουτου 1980 (Νόμοςαρ.24/80) όπωςτρο­ ποποιήθηκε με τον περί Φορολογίας Ακινήτου Ιδιοκτη- 10 σίας (Τροποποιητικό) Νόμο του 1981 (Νόμος αρ. 25/81), πάνω σε όλη την ακίνητη ιδιοκτησία που βρίσκεται μέσα στηΔημοκρατίαεπιβάλλεταικαιεισπράττεταικάθεχρόνο φόρος κατά συντελεστή 1,5 τοις χιλίοις πάνω στην αξία της. Σύμφωναδε με το άρθρο4 του βασικούΝόμου,όλοι 15 οι ιδιοκτήτες τέτοιας ιδιοκτησίαςέχουν υποχρέωση νακαταβάλουν το φόρο αναφορικά με αυτή. Υπάρχουν όμως και ορισμένεςαπαλλαγές απότηγενική αυτή φορολογική υποχρέωση των ιδιοκτητών, για τις οποίες γίνεται πρό­ νοια στο άρθρο 18του βασικούΝόμου,όπως έχει μεταγε- 20 νέστερα τροποποιηθεί. Σχετική με την παρούσα υπόθεση είναι ηαπαλλαγήπουέχει εισαχθεί στο άρθρο 18του βα­ σικού Νόμου ως παράγραφος(στ), με το άρθρο 6(β) του Νόμουαρ.25/81 καιη οποίαέχειως εξής: "18. Δεν επιβάλλεται ήεισπράττεται φόρος επί των 25 ακολούθων: (στ) γεωργικής ακινήτου ιδιοκτησίας (εξαιρουμένων οιωνδήποτε οικοδομημάτων ή ετέρων κτισμάτων ή 30 έργων) ανηκούσης εις φυσικόν πρόσωπον το οποίον ασκεί κατά κύριον λόγον γεωργικήν ή κτηνοτροφικήν επιχείρησιν καιδιαμένει εντός της περιοχής ένθα ευρί376 ^ 4ΑΛΛ. Παντελίδουν.Δημοκρατίαςκ.ά. Πογιατζής, Δ. σκεται ηγεωργική ιδιοκτησία ηοποίαχρησιμοποιείται υπό του ιδιοκτήτου αποκλειστικώς δια γεωργικούς ή κτηνοτροφικούςσκοπούς." Για νασυμπληρώσω την εικόναπουσυνθέτει τονομικόπλαίσιο μέσαστοοποίοθαεξεταστούν μερικοίβασι­ κοί νομικοί ισχυρισμοί της αιτήτριαςστην παρούσα προ­ σφυγή, θα πρέπει να αναφέρω και την πρόνοια του άρθρου 7

(1)του Νόμου ηοποίαεπιβάλλει σε όλους τους ιδιοκτήτες που είναι υπόχρεοι νακαταβάλουν φόρο ανα10 φορικάμετηνακίνητηιδιοκτησίατους,τηνυποχρέωσηνα υποβάλουν,πριν τις 30 Σεπτεμβρίου 1980 στο Διευθυντή τουΤμήματος Εσωτερικών Προσόδων ("Διευθυντή"),δή­ λωση στην οποία να αναφέρεται η ακίνητη ιδιοκτησία τουςκατάτην 1η Ιανουαρίου 1980καιηαξίατηςκατάτην 15 ίδιαημερομηνία. 5 20 25 30 Στις26 Μαΐου 1981 ηΑιτήτρια υπέβαλετη δήλωσητης πάνωστοέντυποI.R.302, η οποίαλήφθηκεαπότοΔιευθυ­ ντή στις 27 Μαΐου 1981. Ηυποβολή αυτής της δήλωσης απότηναιτήτριαέγινεπροφανώςγιαεκπλήρωσητηςυποχρέωσης τηςκάτωαπότο άρθρο7

(1)του Νόμου, όπωςη ίδια και/ή ο σύμβουλος της την είχαν αντιληφθεί. Και τούτογιατί μέσα στηδήλωση της εκείνηηαιτήτρια παρέ­ λειψε νααναφέρειτην αξία μεγάλου μέρους της ιδιοκτη­ σίας της που η ίδια περιγράφει απλώς ως γεωργική. Όμως,τρείςμέρεςαργότερα,μεεπιστολήτηςημερομηνίας 29 Μαΐου 1981, ηαιτήτριαπληροφορεί το Διευθυντήγια την αξία της γεωργικής της ακίνητης ιδιοκτησίας. Με βάσητησυνολικήαξίατων£135,000τηςακίνητης ιδιοκτη­ σίαςτηςπουδενήτανγεωργική, όπωςαναφέρεταιστηδήλωσητης ημερομηνίας 26 Μαΐου 1981, επιβλήθηκε στην αιτήτριαφόρος£150. Στις 26 Απριλίου 1982 ο Διευθυντής απέστειλε στην αιτήτριατηνακόλουθηεπιστολή: "Κυρία, 35 Φορολογία Ακίνητης Ιδιοκτησίας Νόμοι 24/80και 377 Πογιατζής, Δ. Παντελίδουν.ΔημοκρατίαςκΛ.

(1991)25/81 (Τροποποιητικός) Αναφέρομαι στη δήλωσηΑκίνητης Ιδιοκτησίαςπου υποβάλετεστις 27 Μαΐου 1981 γιατηνακίνητη περιου­ σίαπουείχατεκατάτην 1 Ιανουαρίου

1. Στηδήλωση αυτή καθώςκαι στην επιστολή σαςτης 5 29 Μαΐου 1981 αναφέρετε ότι μέρος της περιουσίας που δηλώσατε έχει απαλλοτριωθήή είναι γεωργική γη και επληρώσατε μόνο για περιουσία αξίας £135,
2. Γιαναγίνειδυνατήη εξέτασητης υπόθεσης σαςπαρα­ καλείσθε όπωςδώσετε σετριάνταμέρες απόσήμερατα 10 ακόλουθα: *<~ (α) Τα διατάγματαδυνάμει των οποίων έγιναν οι απαλλοτριώσεις. (β)ΤοέντυποIR313τοοποίοσαςεσωκλείεται αφού συμπληρωθή με όλα τα στοιχεία και δικαιολογητικά 15 που απαιτούνται προκειμένου να εξακριβωθή κατά πόσον εφαρμόζονται οι πρόνοιες του άρθρου 18(στ) τωνπιόπάνωΝόμωνστηνδικήσαςπερίπτωση. Μετιμή," Επειδήη αιτήτριαούτε απάντησεστην πιο πάνωεπι- 20 στολήτου Διευθυντή ούτε παρουσίασε σ' αυτόνοποιαδή­ ποτε απότα στοιχεία πουτης ζητήθηκαν, στις 23 Οκτω­ βρίου 1982, ο Διευθυντής της απέστειλε ειδοποιήσεις επιβολής φορολογίας ακίνητης ιδιοκτησίας για τα έτη 1980,1981και 1982 οι οποίεςβασίστηκανπάνωστηναξία 25 των κτημάτων πουδήλωσεηαιτήτρια. Με επιστολή του ημερομηνίας 17 Δεκεμβρίου 1982 στο Διευθυντή, ο σύμ­ βουλος τηςΑιτήτριας κ.ΦάνοςΙωνίδηςυπέβαλεεκπρόθε­ σμα ένσταση στις πιο πάνω φορολογίες για νακαταστεί εφικτή, όπως είχε πει, η κατάθεση προσφυγής εναντίον 30 της τελικής απόφασης πουοΔιευθυντής θαεξέδιδεπάνω στην ένσταση. Ηουσία της ένστασης περιέχεται στηνπα­ ράγραφο 4 της επιστολής τουκ. Ιωνίδη,στην οποίαανα­ φέρονταιταεξής: 378 4 ΑΛΛ. 5 10 15 Παντελίδουν.Δημοκρατίαςχ.ά. Πογιατζής, Δ. "
3. Εν όψει της παρεξηγήσεως ήτις καλή τη πίστη έλαβε χώρα,παρακαλούμεν όπως δεχθήτε την τυπικώς εκπρόθεσμον ταύτηνένστασιν καιλάβετε τελικήν απόφασιν επ*αυτής δια να δυνηθώμεν να χωρήσωμεν με την κατάθεσιν προσφυγής, καθότι φρονούμεν ότι ο φόρος βαρύνει και επιβάλλεται επί ιδιοκτησίας μη ούσης γεωργικής γης και ασχέτως της ιδιότητος του ιδιοκτήτου,παράτουοποίουδύναταιμόνονναεισπραχθή.Τακριτήρια δέον να είναι κατά πόσον ηιδιοκτησία συνίσταται εκ γεωργικής γης καιανεξαρτήτως του ποιος είναι ή πού διαμένει ο ιδιοκτήτης. Αι πρόνοιαι τουάρθρου 38(στ)του Νόμου συνιστούν δυσμενήδιάκρισιν καιεν όψειτουγεγονότος ότι γεωργική γηανή­ κουσα εις εκκλησιαστικά ιδρύματα σιωπηρώς δεν φορολογείται, φρονούμεν ότι και ιδιώται πολίται της Δημοκρατίας κατέχοντες γεωργικήν γην δέν πρέπει να καταβάλλωσιφόρονεπίτηςαξίαςτης." Ηένσταση τηςαιτήτριαςαπορρίφθηκεαπότοΔιευθυ­ ντήωςεκπρόθεσμη. Εναντίον τηςαπόρριψηςτηςκαταχω20 ρήθηκε ηπροσφυγή αρ.6/
4. Με το αιτιολογικό ότι στις ειδοποιήσεις επιβολής φορολογίας δε διευκρινίζετο ότι η αιτήτριαέπρεπεναυποβάλει ένστασηανδεν ικανοποιείτο μετις επιβληθείσες φορολογίες, τοΔικαστήριοαποφάσισε ότι η ένσταση της έπρεπε να μην είχε απορριφθεί ως εκ25 πρόθεμη. 30 35 Ως αποτέλεσμα της δικαστικής αυτήςαπόφασης.στην προσφυγή αρ. 6/83 και για σκοπούς εξέτασης της ένστα­ σης, οΔιευθυντής απέστειλε στην αιτήτρια επιστολή ημε­ ρομηνίας 20 Οκτωβρίου 1986 με την οποία ζητούσε την υποβολή απότην αιτήτρια, μέσα σε ένα μήνα, στοιχείων για να μπορέσει, όπως ανέφερε, να εξακριβώσει κατά πόσο εμπίπτει ηπεριουσία της στις πρόνοιες τουάρθρου 18(στ)τωνπερίΦορολογίαςΑκινήτου ΙδιοκτησίαςΝόμων του 1980 έως 1981.θαπρέπειστοσημείοαυτόναπαρατηρήσω ότι ο Διευθυντής ασφαλώς δεν είχεεξουσία ναεξε­ τάσει τον ισχυρισμό της ένστασης τηςαιτήτριαςπουαφο­ ρούσε τη συνταγματικότητα του άρθρου 18(στ) του Νόμου,ούτε είχε εξουσία να αγνοήσει ολόκληρη ή μέρος 379 Πογιατζής, Δ. Παντελίδου ν.Δημοκρατίας χΛ.

(1991)της πρόνοιας του άρθρου 18(στ) για τον προβαλλόμενο απότηναιτήτριαήγια οποιοδήποτεάλλολόγο. Ηαιτήτριακαι πάλι παρέλειψε ναανταποκριθείστην επιστολή του Διευθυντή. Συγκεκριμένα, ο σύμβουλος της κ. Ιωνίδης, με απαντητικήεπιστολή του ημερομηνίας 27 Οκτωβρίου 1986, πληροφόρησε το Διευθυντή ότι ηπρο­ σκόμιση περαιτέρωστοιχείων απότηναιτήτριαπεριττεύει γιατουςλόγους πουεκθέτει,στους οποίουςδενείναιανά­ γκηνααναφερθώστοπαρόνστάδιο. 5 Έχοντας υπόψη την παράλειψη εκ μέρους της αιτή- 10 τριας ναπαρουσιάσειταστοιχεία που επανειλημμένατης είχανζητηθεί,στις 7 Ιουνίου 1988 οΔιευθυντής απέστειλε στην αιτήτριατελικές φορολογίες μαζί με επεξηγηματική επιστολή στην οποία δίδεται η αιτιολογία τηςαπόφασης του, η ουσία της οποίας βρίσκεται στην πιο κάτω παρά- 15 γράφο: "Εν όψει τουγεγονότος ότι παραλείψατενα υποβά­ λετε αποδεικτικά στοιχεία για να υποστηρίξετε τον ισχυρισμό σας,παρόλονπουσαςδόθηκεαρκετόχρονι­ κό διάστημα για τούτο,πιστεύω ότι ηπερίπτωση σας 20 δεν εμπίπτει στις πρόνοιες του άρθρου 18(στ) των Νόμων24/80-33/87τις οποίες δεν πληρείτε, καιέτσι αδυνατώ να απαλλάξωτα ακίνητασας απότηνφορο­ λογίαακίνητης ιδιοκτησίας,θεωρώνταςότι δενασκείτε κατάκύριολόγοτοεπάγγλεματουγεωργού." 25 Οι τελικές φορολογίες πουοΔιευθυντής εξέδωσε στις 7 Ιουνίου 1988 - ταχυδρομήθηκαν στην αιτήτρια στις 30/6/1988 και παρελήφθηκαν από αυτή στις 2/7/1988 έχουν ωςεξής: Έτος Εκτίμηση Εκτίμηση Πληρωτέος Αιτήτριας Διευθυντή Φόρος 1980 £690,820.- £1,616,470.380 £1,364.02 σεντ 30 4ΑΛΛ. 1981 1982 5 10 15 20 25 30 35 Παντελί6ου ν.Δημοκρατίαςκ.ά. £690,820.£690,820.- £1,616,470.£1,616,470.- Πογιαχζής,Δ. £1,348.09" £1,348.09" Στις 7 Σεπτεμβρίου 1988 ηαιτήτριακαταχώρησετην παρούσα προσφυγή ισχυριζόμενη ότι οι πιο πάνωφορολογίες έγιναν απότο Διευθυντή καθ' υπέρβασηεξουσίας, κατά παράβαση του Νόμου και του Συντάγματος και είναι,ωςεκτούτου,άκυρες. Παρά το γεγονός ότι τα νομικά σημεία πάνω στα οποία ηαιτήτρια, όπως αναφέρειστην αίτησητης,στηρίζεται για να επιτύχει την ακύρωση των τριών επίδικων φορολογιών είναι πολλά, θαπεριοριστώ στο παρόνστά­ διο,γιατουςλόγους πουθαεξηγήσωαργότερα, στονισχυ­ ρισμό της αιτήτριαςπου περιέχεται στην εκπρόθεσμη έν­ στασηπουοσύμβουλος τηςκ.Ιωνίδηςυπέβαλεεκμέρους τηςκαιοοποίος αφοράτησυνταγματικότητατου άρθρου 18(στ) του Νόμου. Εισηγείται, βέβαια, στη γραπτή του αγόρευση ο ευπαίδευτος δικηγόρος της αιτήτριας,υιοθε­ τώνταςεπίτουπροκειμένου την ένσταση πουείχε υποβά­ λει οσύμβουλος της,ότι "κριτήριο διατηναπαλλαγή από την επιβολή φορολογίας ακινήτου ιδιοκτησίας θαπρέπει να είναι ηχρήση και ηποιότητα της ιδιοκτησίας επί της οποίαςοφόροςπρόκειταιναεπιβληθείκαιόχιη επαγγελ­ ματική ιδιότητα ή ο τόπος κατοικίας του ιδιοκτήτη". Όμως,οκαθορισμός των οποιωνδήποτεκριτηρίωναπαλλαγήςαπότηφορολογία εμπίπτει στην αποκλειστική αρ­ μοδιότητα της νομοθετικής εξουσίας ηοποία,στην περί­ πτωση του άρθρου 18(στ)του Νόμου,καθόρισε κριτήρια που περιλαμβάνουν την επαγγελματική ιδιότητα και τον τόποκατοικίαςτουιδιοκτήτηπουδικαιούνταισεαπαλλαγή. Και ηνομοθετική αυτήπρόνοια είναι δεσμευτική και για το Διευθυντή και για την αιτήτρια και για όλους, εκτός αν αποδειχθεί, πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας, ότι είναι αντίθετηπρος μια ήπερισσότερες πρόνοιες του Συντάγματοςκαικηρυχθεί,ωςεκτούτου,αντισυνταγματικήκαι ανεφάρμοστη απόαρμόδιο Δικαστήριο της Δημο­ κρατίας.ΤοΔικαστήριο δενεξετάζεισεοποιαδήποτεπερί­ πτωση τη σκοπιμότητα οποιασδήποτε νομοθετικής 381 Πογιατζής, Δ. Παντελίδουν.Δημοκρατίαςκ.ά.

(1991)πρόνοιας. Το επιχείρημα του κ. Τριανταφυλλίδη εκ μέρους της αιτήτριας είναι ότι το επίδικο άρθρο 18(στ) του Νόμου αντιβαίνειστηναρχήτηςίσης μεταχείρισης τωνπολιτώνη οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 28 του Συντάγματος, 5 γιατί εισάγει σανκριτήριογιατηναπαλλαγή απότηνεπι­ βολήτης φορολογίας ακίνητης ιδιοκτησίας την επαγγελ­ ματικήιδιότητατου ιδιοκτήτη,δημιουργώνταςμεαυτότο τρόποδυσμενήδιάκρισησεβάροςάλλων φυσικώνπροσώ­ πων τα οποία, ενώ είναι ιδιοκτήτες γεωργικής γης και 10 υφίστανται δαπάνεςγια την καλλιέργεια της,δενασκούν κατάκύριολόγογεωργικήήκτηνοτροφικήεπιχείρηση. Είναι φανερόότι όσοιαπότους ιδιοκτήτες γεωργικής ακίνητης ιδιοκτησίας πληρούν τακριτήριαπου καθορίζει το άρθρο 18(στ) του Νόμου απαλλάσσονται της καταβο- 15 λήςτουφόρουαναφορικάμεαυτή,σεαντίθεσημε άλλους ιδιοκτήτες γεωργικής επίσης γης που όμως δεν πληρούν τακαθορισθέντακριτήρια.Υπό τηνέννοιααυτήτο επίμα­ χο άρθρο δημιουργεί διάκριση μεταξύ των δυο κατηγο­ ριών ιδιοκτητών, η οποία είναι ευμενής για όσους ανή- 20 κουν στην πρώτη κατηγορία και δυσμενής για όσους ανήκουν στηδεύτερηκατηγορίαιδιοκτητών. Είναι,όμως, τογεγονός αυτόαπόμονότουαρκετόγιανα υποστηρίξει τον ισχυρισμό ότι το άρθρο 18(στ)του Νόμουαντιβαίνει στις πρόνοιες του άρθρου 28 του Συντάγματος;Η απά- 25 ντηση στο ερώτημα αυτό είναι αρνητική.Λέγω ότι είναι αρνητική χωρίς οποιοδήποτε δισταγμό για τους λόγους πουθααναφέρωστησυνέχεια. Το άρθρο 28 του Συντάγματος κατοχυρώνει, βέβαια, την ίση μεταχείριση των πολιτών από τους νόμους, τη 30 διοίκηση και τη δικαιοσύνη. Όμως,έχει κατ'επανάληψη νομολογηθεί ότι ηαρχήτης ισότηταςδεναπαγορεύειδια­ κρίσεις στη μεταχείριση των πολιτών, οι οποίεςεδράζο­ νται πάνωσε αντικειμενική εκτίμηση πραγμάτωνπου ου­ σιαστικά διαφέρουν μεταξύ τους. Ηπρόνοιατου άρθρου 35 28 παραβιάζεταιμόνο στις περιπτώσεις που η διάκριση στη μεταχείριση δεν εδράζεταιπάνωσε αντικειμενικάεύ382 4ΑΛΛ. Παντελίδου ν.Δημοκρατίας κ.ά. Πογιατζής, Δ. λογηδικαιολογία. Αναφέρω ενδεικτικά την απόφαση της Ολομέλειας, Δημοκρατία ν. Μαρίας Χριστονδια και άλλων

(1988)3Α.ΑΛ. 2622 καιστην απόφαση τουΑνω­ τάτουΣυνταγματικούΔικαστηρίου (όπωςήταντότε)στην 5 υπόθεση Αργύρης Μικρομμάτης ν. Δημοκρατίας,2 Α.Α.ΣΑ 125,στην οποίατονίστηκε ότι οόρος "ίδιοιενώ­ πιον του νόμου" στην παράγραφο 1του άρθρου 28 του Συντάγματοςδεν ενέχει τηνέννοιατηςαπόλυτης μαθημα­ τικής ισότητας, αλλά παρέχει προστασία μόνο εναντίον 10 αυθαίρετωνδιακρίσεωνκαιδεναποκλείει λογικέςδιακρί­ σειςπουπρέπειναγίνουνωςεκτηςφύσεωςτωνπραγμά­ των. Τονίστηκε ακόμα ότι ο όρος "δυσμενής διάκριση" στην παράγραφο 2 του άρθρου28 του Συντάγματοςδεν αποκλείειλογικές διακρίσεις. \ 15 20 25 30 35 Τις ίδιες αρχές εφαρμόζει στην Ελλάδατο Συμβούλιο Επικρατείαςτοοποίοστηναπόφασητουαρ.3160/76 ανα­ φέρει,αναφορικάμετηναρχήτης ισότητας, ταεξής: "Ουχ ήττον δεν αποκλείει η αρχήαυτή τηνευρείαν ευχέρειαν του νομοθέτου όπως, αναλόγως προς την φύσιντου υπόρύθμισιν θέματοςκαι εν όψει τωνεκά­ στοτε ειδικών συνθηκών, προβαίνει εις την θέσπισιν διακρίσεων δικαιολογουμένων εκ της συνδρομής ειδι­ κώνπεριπτώσεων,ή εκλόγων εξυπηρετούντων τογενικόνσυμφέρον." Η ευχέρεια του νομοθέτη, όπως έχει νομολογηθεί, να προβαίνει στη θέσπιση διακρίσεων που δικαιολογούνται από τις περιστάσεις, γίνεται ακόμα πιο πλατειά όταν αφορά φορολογικά θέματα,λόγω της περίπλοκης φύσης των θεμάτωναυτών. Στηναπόφασητης Ολομέλειας στην υπόθεσηΑνδρέαςΜάτσηςν. Δημοκρατίας

(1969)3 ΑΛΛ. 245, ο τότε Πρόεδρος του Δικαστηρίου Γ. Βασιλειάδης είπεεπίτουπροκειμένου ταεξήςστησελίδα 259: "Furthermore, it must not be lost sight of that when taxation laws are attacked on the ground that they infringe the doctrine of equality, the Legislative discretionis permitted by the Judiciary great latitude, in 383 Πογιατζής,Δ. Παντελίδουν.Δημοκρατίαςκ.ά.

(1991)view, especially/of the inherent complexity of fiscal adjustment of diverse elements' and because ' the power of the Legislature to classify is of 'wide range of flexibility' so that it canadjust its system of taxation inall proper and reasonable ways' (see the decision of the Supreme Court of India in Khandige v.Agricultural I.T.O.A. as referred to in Basu's Commentary on the Constitution of India,5thed.vol. 1, p.464)". 5 Χαρακτηριστική της προσέγγισης του Δικαστηρίουσε θέματα όπως το υπό εξέταση επίδικο θέμα είναι και η *0 απόφαση του Δικαστή Σαββίδη στην υπόθεση Kissonerga Development Co. Ltd. και άλλοι ν. Δημοκρατίας

(1982)3 Α.ΑΑ 462, στην οποίαυιοθετεί στησελ. 487 το ακόλουθο απόσπασμα από τοσύγγραμμαConstitutional Law of India του H.M.Seervai, 2ηέκδοση,Τόμος 1, στησελ. 222: 15 "However, it was held in East IndiaTobaccoCo. v. A.P. that the wide latitude given by our Constitution to the legislature in classification for taxation was correctly described inthefollowing words: Ά State does not have to tax everything in order to 20 tax something. It is allowed to pick and choose districts, objects, persons, methods andeven rates for taxation if it does so reasonably The (U.S.) Supreme Court has been practical and has permitted a very wide latitude in classification for taxation.' The Tobacco Case was cited 25 with approval in KhyerbariTea Co. Ltd v. Assam,and thesedecisions have beenfollowed inother cases." To ίδιο απόσπασμαυιοθετεί επίσης ο Δικαστής Α. Λοΐζου (όπωςήταντότε)στην απόφασητουστηνυπόθεση G.A.P. EstatesLtdν. Δημοκρατίας*. Αναφορικάμετακριτήρια που πρέπει να εφαρμόζονται για να κριθεί στην κάθε περίπτωση το εύλογο ή το παράλογοτηςδιάκρισης * ΠροσφυγήΑρ. 417/84 στην οττοίαη απόφασηπον δόθηκε στις 10/12/88δενέχει ακόμαδημοσιευτεί. 384 30 35 4AAA. 5 Παντελίδουv. Δημοκρατίαςκ.ά. Πογιατζής, Δ. για την οποία υπάρχει ισχυρισμός ότι παραβιάζει την αρχήτης ισότητας,δενομίζωότιθα μπορούσαναπροσθέ­ σωοτιδήποτεσταόσαεπίτουπροκειμένου αναφέρειστην απόφαση του ο Δικαστής Σαββίδης στην υπόθεσηKissonerga ν.Δημοκρατίας (ανωτέρω). Γιατολόγο αυτό παρα­ θέτωαυτούσιο καιυιοθετώτο ακόλουθοαπόσπασμααπό τησελ.486 τηςαπόφασηςεκείνης: "In dealing with thereasonable basis of classification, thefollowing is statedinBasu(supra)atpage 452: 10 15 20 'It is not possible to exhaust the circumstances or criteria which may afford a reasonable basis for classi­ ficationin all cases. As theAmerican Supreme Courthas observedThe constitutionalformula to afford equalprotection of thelaws sets agoal notattainableby theinventionand application of a precise formula. This Court has never attemptedthatimpossible task' *. On the same principle, our Supreme Court has laid down only two broad tests for determining whether a classification is reasonable: (i) The classification must be founded on an intelligible differentia which distinguishes persons or things thataregrouped togetherfrom otherleft outofthe groupand 25 30 (ii)thatdifferentia musthave arationalrelationtothe object sought tobe achieved by thestatuteinquestion. It depends on the object of thelegislation inviewand whatever has a reasonable relation to the object or purpose of the legislation is a reasonable basis for classification of theobjects coming underthe purview of the enactment. What is necessary is that there must be a *Kotchv.PortPilot Commers;,

(1947)330U.SJ52. 385 Πογιατζής, Δ. Παντελίδουν.Δημοκρατίαςκ.ά.

(1991)nexusbetweenthebasisof classification andtheobjectof theAct under consideration." Η διάκριση για την οποία παραπονείται ηαιτήτρια στην παρούσα προσφυγή,όσο δυσμενής και να είναι γι' αυτή,δικαιολογείται πολύεύλογακατάτηγνώμημουαπό 5 εμφανήδιαφοράπουυφίσταται μεταξύ ιδιοκτητώνγεωρ­ γικής γης οι οποίοι ασκούν κατά κύριο λόγο γεωργική ή κτηνοτροφική επιχείρηση και διαμένουν στην περιοχή στην οποία βρίσκεται η ιδιοκτησία αυτή, αφ' ενός, και όλων των άλλων ιδιοκτητών γεωργικής γης, αφ1ετέρου. 10 Το δημόσιο συμφέρον εξυπηρετείται με τηδιάκρισηαυτή γιατί προάγει την επιθυμητή καλλιέργεια της γεωργικής γης από τους ιδιοκτήτες της και την επιθυμητή διαμονή τουςστηνπεριοχήτηςγεωργικήςτουςγηςκαιόχιστιςπό­ λεις. Η επίδικη διάκριση στοχεύει, κατά τη γνώμη μου, 15 στην αύξηση της γεωργικής και κτηνοτροφικής παραγω­ γής μετο χαμηλότερο δυνατό κόστος καιστηνκαταπολέμιση τηςαστυφιλίας.Υπάρχει άμεσηκαιλογική σχέση με­ ταξύ του επιδιωκόμενου σκοπού και της απαλλαγήςπου προνοεί το άρθρο 18(στ) του Νόμου. Υπό τας περιστά- 20 σεις, η ετυμηγορία μου είναι ότι, με την ψήφιση τουάρ­ θρου 18(στ)του Νόμου,ο νομοθέτης δεν έχει υπερβεί τα άκραόριατης ευχέρειας πουδιαθέτειναπροβαίνεισεδι­ καιολογημένες διακρίσεις στη μεταχείριση των πολιτών και, επομένως, η επίμαχη πρόνοια δεν παραβιάζει την 25 αρχήτης ισότητας όπωςκατοχυρώνεταιστοάρθρο28του Συντάγματος. Παραμένει τώρα η εξέταση της ουσίας τηςπροσφυγής με αναφοράστους συγκεκριμένους λόγους ακύρωσηςπου απαριθμούνταιστο κείμενοτηςαίτησης.Στη διάρκεια της 30 εξέτασης των λόγων αυτώναπότοΔικαστήριοέχειδιαπι­ στωθεί ότι μερικοί τουλάχιστον απότους λόγους αυτούς δεν έχουν συζητηθεί επαρκώςαπότους ευπαιδεύτουςδι­ κηγόρους των δύο πλευρών, θα ήθελα ακόμαναακούσω τις απόψεις των δικηγόρων σχετικά με το εμπρόθεσμο ή 35 όχι της προσφυγής όσον αφορά την τρίτη θεραπείαπου ζητά"η αιτήτρια,θέμαπουεγείρω μεδικήμου πρωτοβου­ λία σύμφωνα με τις εξουσίες μου επί του προκειμένου 386 4 ΑΛΛ. 5 Παντελίδουν.Δημοκρατίαςχ.ά. Πογιατζής, Δ. όπωςαυτέςκαθορίζονται απότηνομολογία. Εκδίδω, επο­ μένως, οδηγίες για το επανάνοιγμα της υπόθεσης την οποία και ορίζω ενώπιον μου στις 6 Φεβρουαρίου, 1991 καιώρα9.30 π.μ. Επιφυλάσω την απόφασημουαναφορικάμεταέξοδα. Οδηγίεςωςανωτέρω. 387