(1992)22Οκτωβρίου, 1992 [ΠΙΚΗΣ,ΝΙΚΗΤΑΣ,ΑΡΤΕΜΗΣ,ΑΑπές] ΓΕΩΡΓΙΟΣ Γ.ΠΑΦΓΓΗΣ&ΑΛΛΟΙ, Εφεσείοντες, ν. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΚΩΣΤΑΚΟΥΚΟΥΡΗ&ΑΛΛΩΝ, Εφεσίβλητων. (Πολιτική ΈφεσηΑρ. 7729). Ακίνητηιδιοκτησία— Υπόγειοιυδάτινοιπόροι—Ανήκουναποκλει στικά στοκράτοςσύμφωναμετο άρθρο 23.1 τουΣυντάγματος— Κατά συνέπεια ταδικαιώματα άντλησης νερούαπόδιάτρηση διέ πονται αποκλειστικά από τους όρους τηςάδειαςανόρυξης, πον δενμπορούννατροποποιηθούνμεοποιαδήποτεσυμβατικήδιενθέ- 5 τηση. Ακίνητηιδιοκτησία— Υφιστάμενο δικαίωμαχρήσηςνερούαπό αλακατόλακκο—Ατονεί μετηναποξήρανση τουαλακατόλακκουκαι δενμεταβιβάζεται σεδιάτρησηπουανορυγνύεται μεάδειατηςαρ- _ 1 ϋ μόδιαςαρχής. Δικόγραφα —Καθορίζουν τα επίδικα θέματα —Δενεπιτρέπεται διεύρυνση τωνεπιδίκωνθεμάτων, ούτεσεπερίπτωσηπουεπιτρά πηκεηπροσαγωγήμαρτυρίαςέξωαπό ταδικόγραφαχωρίςένστα ση — Επίσηςδεν επιτρέπεται διεύρυνση τωνεπιδίκων θεμάτων ούτεμε τουςλόγουςέφεσης, αναυτάδενείχανεγερθείστοπρωτό- 15 δικόΔικαστήριο. Οι εφεσίβλητοι ήσαν ιδιοκτήτες κτήματος στην Κ.Δευτέρα, Λευκωσίαςμέσαστοοποίουπήρχεαπόπαλιάαλακατόλακκος,το νερότουοποίουείχανδικαίωμαναχρησιμοποιούν καιοιεφεσείοντες.Οαλακατόλακκοςαποξηράνθηκεκαι,μετάαπόάδειατηςαρ- 20 μόδιας αρχής,οιεφεσίβλητοι ανόρυξανδιάτρηση,ηοποίαήταν επιτυχής.Οιεφεσείοντες αξίωσανδικαίωμαχρήσης τουνερούτης διάτρησης με τον ίδιο τρόπο που χρησιμοποιούσαν το νερότου αλακατόλακκου. Στην αγωγή ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστη ρίουταεπίδικαθέματαπεριορίσθηκανμεκοινήδήλωσητωνδιαδί- 25 κων στην επίλυσητουθέματος κατά πόσο τονερό ανήκε στους εφεσίβλητους ήκατά πόσοκαιοιεφεσείοντες είχαν δικαίωμα να το χρησιμοποιούν. Τοπρωτόδικο Δικαστήριο αποφάσισε ότιη χρήση τουνεροΰ τηςδιάτρησης διείπετο αποκλειστικά απότους 1154 1 ΑΛΛ. Παφίνηςχοι άλλοι ν. Κουχουρή και άλλον όρους της άδειας ανόρυξης, ότιταδικαιώματα των εφεσειόντων για τηνχρήση του νερού τουαλακατόλακκουείχαν ατονίσει με την αποξήρανση του,και εξέδωσε διακήρυξη ότιοι εφεσίβλητοι είχαν αποκλειστικό δικαίωμα χρήσης του νερού 1της διάτρησης, σύμφω να με τους όρους της σχετικής άδειας. Κατ έφεση οι εφεσείοντες προσπάθησαν να εγείρουν νέα επίδικα θέματα με έρεισμα τις αρχές του δικαίου της επιείκιας, ήτοι διάφορα είδη κωλύματος (estoppel). Αποφασίσθηκε ότι: 10 15 20 (α)Το μόνο επίδικο θέμα στην παρούσα υπόθεση ήταν τα δι καιώματα χρήσης του νερού τηςδιάτρησης, και δενήτο δυνατόν να επιτραπεί η διεύρυνση των επιδίκων θεμάτων στοστάδιοτης έφεσης. (β) Σύμφωνα μετοάρθρο 23.1του Συντάγματος οι υπόγειοι υδάτινοι πόροι ανήκουν αποκλειστικά στην Δημοκρατίακαι,κατά συνέπεια, τα δικαιώματα χρήσης του νερού της διάτρησης διείποντο αποκλειστικά από τους όρους τηςάδειας ανόρυξης, και δεν μπορούσαν νατροποποιηθούν από οποιαδήποτε συμβατική διευ θέτηση μεταξύ των διαδίκων. (γ)Τα δικαιώματα των εφεσειόντων για χρήση του νερούτου αλακατόλακκου είχαν ατονίσει με την αποξήρανση τουκαι δεν μπορούσαν να μεταβιβασθούν πάνωστο νερό της διάτρησης. Η έφεση απορρίφθηκε χωρίς έξοδα, όιοτι δεν ζητήθηκαν. 25 Υποθέσεις που αναφέρθηκαν: Παπαγεωργίου ν. Κλάππα (InvestmentsServicesLtd),Π.Ε. 7367, απόφαση 14.1.90Βραχίμη ν.Κουλουμπρή
(1992)1 Α.Α.Δ. 836. Έφεση. 30 Έφεση από τους εναγομένους κατά της απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας (Κωνσταντινίδης, Π.ΕΛ.) που δόθηκε στις 7.9.1988 (Αρ. Αγωγής 6668/84) με την οποία έγινε αποδεκτήηαγωγήτων εφεσίβλητων -ενα γόντων και εκδόθηκε διακήρυξη ότι είναι οι μόνοι που 35 έχουν δικαίωμα άντλησης νερού από διάτρηση που βρί σκεται μέσα στο κτήματους,Τεμ. 305, Φ. Σχ. ΧΧΧ/27.Ε.2, Κ.Δευτέρα. 1155 ΠαφΙνςςκαιάλλοιν.Κουκουρήκαι άλλον
(1992)Α. Λεμονάρηςκαι Ν. Κληρίδον(πα) για τους εφεσείο ντες. Ε.Βραχίμη(χα),γιατουςεφεσίβλητους. Gir.adv. Yult ΠΙΚΗΣ, Δ. ανάγνωσε την ακόλουθη απόφασητου Δι- 5 καστηρίου.Τοαντικείμενοτηςέφεσης είναιαπόφαση του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας με την οποίαέγινε αποδεκτή η αγωγήτων εφεσίβλητων (εναγόντων) και εκ δόθηκεδιακήρυξηότι είναι οι μόνοι πουέχουνδικαίωμα άντλησης νερού από διάτρηση που βρίσκεται μέσα στο ίο κτήμα τους - Τεμαχ. 305,Φ.Σχ.ΧΧΧ/27.Ε.2, Κ-Δευτέρα, καιότιοι εναγόμενοι δενέχουνανάλογοδικαίωμαάντλη σης από την ίδια διάτρηση για την άρδευση των δικών τους γειτονικών κτημάτων. Οι εφεσείοντες (εναγόμενοι) ισχυρίστηκαν ότι αρύονται το δικαίωμα αυτό από εγγε- 15 γραμμένοδικαίωμα γιατηνάντλησηνερούγιατηνάρδευ ση των κτημάτων τους από αλακατόλακκο εντός του Τεμαχ. 305 που προϋπήρχε της διάτρησης αλλά στέρεψε πριντηνανόρυξητης. Η μαρτυρία αποκάλυψε ότι η διάτρηση ανορύχθηκε 20 αφούδιαπιστώθηκεότι οαλακατόλακκοςείχεαποξηραν θεί και μετά από συνεννοήσεις μεταξύ των προκατόχων των εφεσειόντων και εφεσίβλητων για τον κοινό σκοπό άρδευσης των κτημάτωντους. Η συνεννόησηαυτή αποτέ λεσεγια πολλά.χρόνια τηβάση γιατην άρδευσητων κτη- 25 μάτωντωνεφεσειόντων απότηδιάτρηση στοΤεμαχ.
- Πριν την έναρξη της αγωγής οι εφεσίβλητοι αμφισβή τησαν το δικαίωμα των εφεσειόντων να παίρνουν νερό από τη διάτρηση επικαλούμενοι τα περιουσιακάτους δι καιώματα.Οι εφεσείοντες απότηνπλευράτους συνέχισαν 30 να αντλούν νερό απότηδιάτρησηγια τους σκοπούςάρ δευσης των κτημάτων τους με έρεισμα το δικαίωματους γιαάντλησηνερούαπότοναλακατόλακκοτοοποίο, όπως ισχυρίστηκαν, διασώθηκε και μετά την στέρεψή του και μεταβιβάστηκε στη διάτρηση. Η άδεια βάσει της οποίας 35 ανορύχθηκεηδιάτρησηπεριορίζει την εξαγωγήνερούγια 1156 1 ΑΛΛ. Παφίτηςκαι άλλοιν.Κονχουρήκαι άλλων Πικής,Δ. σκοπούςάρδευσηςτουΤεμαχ.
- Σύμφωνα με τις διατάξειςτου περί ΦρεάτωνΝόμου, Κεφ. 351 (τέθηκε σε ισχύ από 1/9/1946) ηανόρυξηφρέα τος επιτρέπεται μόνον κατόπιν άδειας από την αρμόδια 5 αρχή και η χρήση του νερού επιτρέπεται μόνο για τους σκοπούς που καθορίζονται στην άδεια. (Βλ. 'Αρθρο 3, Κεφ. 351 και Τροποποιητικό Ν.47/61). Εξάλλου απότη θέσπιση τουπερί Κυβερνητικών Υδατικών ΈργωνΝόμου - Κεφ. 341, (τέθηκε σε ισχύ από 12/5/1928), διασαφηνίζεJQ ταιότι οι υπόγειοι υδάτινοιπόροιανήκουν αποκλειστικά στο κράτος,δικαίωμαπουδιαφυλάχθηκευπέρτηςΔημο κρατίας και μετά την ανεξαρτησία βάσει των διατάξεων τουάρθρου23.1 του Συντάγματος. Το επίδικο θέμα της δίκης,όπως προσδιορίστηκε από 15 ζ έγγραφες προτάσεις των διαδίκων, ήταν ηαμφισβη τούμενη ύπαρξη δικαιώματος των εφεσειόντων να αντ λούν νερό από τη διάτρηση για σκοπούς άρδευσης των κτημάτωντους μεέρεισμα ταδικαιώματαπουτουςπαρεί χε ηεγγραφήγιαανάλογο σκοπόαπότοναλακατόλακκο. 20 Τα επίδικα θέματαπροσδιορίστηκαν επακριβώς με κοινή δήλωσητωνδιαδίκωνπριντηνέναρξητηςδιαδικασίαςως εξής:τι 25 "θα ηθέλαμε να δηλώσουμε από κοινού στο Δικα στήριο ότι το μόνο θέμαπουζητούμε απόφασηαπότο Δικαστήριο σας είναι κατάπόσο το νερό ανήκει στους ενάγοντες ήκατάπόσο έχουν δικαίωμακαιοι εναγόμε νοι νακάμουνχρήσητουνερού αυτού.Όσοναφοράτις υπόλοιπες απαιτήσειςμας, τις εγκαταλείπουμε." Το αίτηματων εφεσίβλητων πουεγκαταλείφθηκεαφο30 ρούσετηθεραπείαγιατηνέκδοσηαπαγορευτικού διατάγ ματος με το οποίο ναπαρεμποδίζεταιηείσοδος των εφε σειόντων στοκτήματων εφεσίβλητων. Κατάτηνσυζήτησητηςέφεσης,καιπαράτηνφύσητων επιδίκων θεμάτων και των λόγων για παραμερισμό της 35 πρωτόδικης απόφασης που τέθηκαν με την ειδοποίηση έφεσης, οι εφεσείοντες επεδίωξαν ναεισάξουν νέα θέματα 1157 J ΠΐΜςς,Δ. Πα<?ί·ϊςς HOIάλλο*ν.Κουκουρήκαιάλλων
(1992)πουείχανωςαντικείμενο τιςδιεκδικήσεις τουςγιαάντλη σηνερού απότηδιάτρησημε έρεισμα τις αρχέςτουδικαί ου της επιείκειας (Equitable Estoppel, Proprietory Estop pel). Δεν επετράπηστους εφεσείοντες ναεξέλθουν απότα επίδικα θέματα. Στην Παπαγεωργίονν. Λούη KXOJOUX 5 (InvestmentsServicesLtd) (Πολιτική Έφεση7367, αποφα σίστηκε στις 14/1/90 και θα δημοσιευτεί στους τόμους
(1990)1 Α.Α.Δ.), είχαμε την ευκαιρία να τονίσουμε τα ακόλουθα:"Οι αρχές του δικονομικού δικαίου περιορίζουν τα *0 επίδικα θέματα σε εκείνα τα οποία προσδιορίζονται από τη δικογραφία· δηλαδήτην απαίτηση,τηνυπερά σπιση και την απάντηση όπου υπάρχει. Ο επακριβής προσδιορισμός των επιδίκων θεμάτων συναρτάται άμεσα με το αντιπαραθετικόσύστημα δίκης που ισχύει 15 στο δικαιϊκό μας σύστημα και απόρροια της φυσικής δικαιοσύνης που επιβάλλει τηδιασφάλιση τουδικαιώ ματος διαδίκου για ουσιαστική ευκαιρία απάντησης στις θέσειςκαι ισχυρισμούς του αντιδίκου του.Ηδίκη δρομολογείται, όπως επιγραμματικά ανάφερε ο τότε 20 Πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου κ. Βασιλειάδης στην υπόθεση Homeros Th. Courtis andOthers v. Panos K. Iasonides
(1970)1 C.L.R., 180, (βλέπε επίσης Christakis Loucaides v. CD. HayandSons Ltd
(1971)1 C.L.R., 134) κατάμήκος των γραμμών που οριοθετεί η 25 δικογραφία και ηδίκηδιατρέχει την ίδιαπορεία όπως καιτο τραίνο κατάμήκος τωνπροκαθορισμένων γραμ μώντηςδιαδρομής." Στη μεταγενέστερη απόφασημας Βραχίμην. Κονλονμπρή
(1992)1 Α.Α.Δ.836επισημάναμεότιούτεηδιερεύνη- 30 ση απότο πρωτόδικο δικαστήριο θεμάτων άλλων από τα επίδικα δεν επιφέρει τηδιεύρυνση των επιδίκωνθεμάτων τα οποία προσδιορίζονται απότις εγγράφους προτάσεις κατά τηδίκηκαι απότην ειδοποίηση έφεσης στο δεύτερο στάδιο. 35 Τοπρωτόδικοδικαστήριοτόνισεστηναπόφαση τουότι το μόνο θέμα το οποίο εγείρεται προς επίλυση βάσει της δικογραφίας είναι ηύπαρξητου αμφισβητούμενου δικαι1158 1 ΑΛΛ. Παφίτηςχαιάλλοιν.Κονχουρήχαιάλλα» Πικής,Δ. ώματος των εφεσειόντων για την άντληση νερού απότη διάτρηση, θέμα στο οποίο επικεντρώθηκε η προσοχήτου. δικαστηρίου. Ούτε συμβατικές διευθετήσεις μεταξύ των μερών ή ενδεχόμενη διάρρηξητους ή οποιοδήποτεσυνα5 φές θέμαδεν αποτελούσε επίδικο θέμα προςλύσηγια το δικαστήριο.Τοδικαστήριοαποφάσισευπέρτωνεφεσίβλη των ενόψει των όρων χρήσης, ανόρυξης και άντλησης νερού απότηδιάτρηση.Σύμφωνα μετην απόφαση,ταδι καιώματατωνεφεσειόντων γιαείσοδοστοκτήματωνεφε10 σιβλήτων για σκοπούς άρδευσης απότοναλακατόλακκο ατόνισανότανστέρεψεεκείνηηπηγήνερού. Ηαπόφασητουπρωτόδικουδικαστηρίουείναισωστή. Ορθάκρίθηκεότιηάντλησηνερούαπότη διάτρησηδιέπε ται αποκλειστικά από τους όρους της άδειαςανόρυξης 15 καιχρήσης της.Καμιάσυμβατικήδιευθέτησηδενμπορού σε να ισχύσει ή να τροποποιήσει τους όρους τηςάδειας δεδομένου ότι αφορούσε ταδικαιώματατρίτων,του κρά τους που αποτελεί, βάσει της νομοθεσίας, και την μόνη αρχήγια την εξουσιοδότηση χρήσης των υπογείωνυδάτι20 νωνπόρων. Τοάρθρο11τουπερίΑκινήτου Ιδιοκτησίας (Διακατοχή, Εγγραφή και Εκτίμησις)Νόμου- Κεφ.224,κάμνει ει δική πρόνοια για την απόκτηση δουλειών και άλλων δι καιωμάτων, προνομίων και ελευθεριών επί της 25 περιουσίαςετέρουπροσώπου.Κανέναδικαίωμαδεναπο κτήθηκε βάσει των διατάξεωντουάρθρου 11για την άντ ληση νερού από τη διάτρηση στο Τεμαχ. 305. Επίσης, καμία νομοθετικήπρόνοιαδενπροβλέπει την μεταφορά ή μεταβίβαση δουλείας από μια πηγή άντλησης νερού σε 30 άλλη όταν η πρώτη αποξηραίνεται· ούτε υπάρχει τέτοια δυνατότηταβάσειτουνόμου. Ενόψει των ανωτέρωηέφεσηαπορρίπτεται.Δεν εκδί δεταιδιαταγήγιαταέξοδαεφόσον δενδιεκδικούνται από τους εφεσίβλητους. Ηέφεσηαπορρίπτεται χωρίςδιαταγή γιαέξοδα. 1159