(1992)9Νοεμβρίου, 1992 [ΠΙΚΗΣ. ΝΙΚΗΤΑΣ,ΑΡΤΕΜΗΣ,Δ/στέςΙ AMERICAN EXPRESS EUROPELIMITED, Εφεσείουσα -ενάγουσα, v. PAVEMAR HOTELS LIMITED, Εφεσίβλητης -εναγόμενης. (Πολιτική ΈφεσηΑρ. 7840). Δικαιοδοσία — Ρήτρα δικαιοδοσίας αλλοδαπού Δικαστηρίου σε έγ γραφη συμφωνία — Όρος στην ίδια συμφωνία που επέτρεπε στον ένα συμβαλλόμενο την μονομερή τροποποίηση των όρων της συμ φωνίας — Μονομερής τροποποίηση της ρήτρας δικαιοδοσίας, ώστε να δίδεται δικαιοδοσία στα Κυπριακά Δικαστήρια — Κατά 5 πόσο είχε νομική ισχύ —Κατά πόσο μπορούσε να εφαρμοσθεί στην περίπτωση ισχυριζόμενων παραβάσεωνπου είχαν γίνει πριν απο την τροποποίηση. Δίκαιο — Διάκριση μεταξύ ουσιαστικού και δικονομικού ή αποδει κτικού δικαίου — Ρήτρα δικαιοδοσίας σε έγγραφη συμφωνία — 10 Είναι αναμφισβήτητα δικονομικού περιεχομένου. Η εφεσίβλητη, που ήτανιδιοκτήτριακαι διαχειρίστριαξενοδο χείου στη Λεμεσό, συμμετείχε στην υπηρεσία πιστωτικών διευκο λύνσεων με το σύστημα κάρτας,που παρείχε η εφεσείουσα, που ήταν η εκδότρια της πιστωτικής κάρτας γνωστής σαν "American 15 Express". Ηυπηρεσίααυτήσυνίστατο,ουσιαστικά,στην εξόφληση από την εφεσείουσα των λογαριασμών κατόχων της κάρτας,που προέρχοντα απόχρεώσεις γιακαθορισμένες υπηρεσίες και αγαθά, που παρείχεσ' αυτούςηεφεσίβλητη, μεαντάλλαγματην παρακρά τηση απότην εφεσείουσα ποσοστού 5% απότις χρεώσεις. Οι σχέ- 20 σεις μεταξύ των διαδίκων ρυθμίζονταν με έγγραφη συμφωνία, η οποίακαθόριζετιςσυγκεκριμένες χρεώσεις που μπορούσαννακα λυφθούν από την εφεσείουσα, και περιλάμβανε τους εξής όρους: (i)Ρήτραδικαιοδοσίας με τηνοποίαεδίδετο αποκλειστικήδικαιο δοσία για την εκδίκασηδιαφορώνδυνάμει της συμφωνίας στα Δι- 25 καστήριατης πόλης των Αθηνών,και (ii)όρο μετον οποίο εδίδετο δικαίωμαστην εφεσείουσα νατροποποιεί μονομερώς οποιοδήποτε όρο τηςσυμφωνίας μεειδοποίηση 10ημερών προςτην εφεσίβλητη. Στις 16.1.87,με γραπτήειδοποίηση της προςτην εφεσίβλητη, η 30 εφεσείουσα τροποποίησε την ρήτρα δικαιοδοσίας της συμφωνίας με τρόπο ώστε να δίδεται δικαιοδοσία για επίλυση τυχόν διαφο- 1204 1AAA. 5 1Π ι υ 15 20 25 American Expreii τ.Par«nur Hotelf ρών δυνάμει αυτήςστα ΚυπριακάΔικαστήρια Στις93.87,με επι στολή του δικηγόρου της, ηεφεσείουσα κατάγγελε την πιο πάνω συμφωνία, διότι, κατά τον ισχυρισμό της, τον Σεπτέμβριο Ναι Οκτώβριο του 1985, ηεφεσίβλητη είχεαποδεχθεί χρεώσεις γιασυνολικό ποσό ΛΚ12.426,00 που δεν ενέπιπταν στους όρουςτης συμφωνίας. Ηδιαφοράαυτήείχεαποτελέσει τοαντικείμενο αλλη λογραφίαςμεταξύτων διαδίκωνκατάτο 1986. Στις30,3.87ηεφε σείουσα αξίωσε τοπιο πάνω ποσό από την εφεσίβλητη μεαγωγή τηςστο ΕπαρχιακόΔικαστήριο Λεμεσού. Ηεφεσίβλητη ήγειρε ένστάση ότιτο Δικαστήριο δενείχε δικαιοδοσία ναεκδικάσει την αγωγή, καιτο ζήτημα εκδικάσθηκε σανπροκαταρκτικό νομικό θέμα. Το πρωτόδικοΔικαστήριο έκρινε ότι ητροποποίησητηςρή τρας δικαιοδοσίας δεν μπορούσε ναέχειαναδρομικήεφαρμογήσε διαφοράπουείχεανακύψει πριναπότηντροποποίηση,καιαποδέχθηκε την ένσταση καιδιέταξε την αναστολή της διαδικασίαςενώ πιον του. Στηνέφεση,ηεφεσείουσα ισχυρίσθηκε ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο είχε παραγνωρίσει τογεγονός ότιηρήτραδικαιοδο σίας δενήταν ουσιαστικού αλλά δικονομικού περιεχομένου,και έτσιδενετίθετο θέμαμηαναδρομικήςεφαρμογήςτης.~ Αποφασίσθηκε ότι: (α) Τα Δικαστήρια ανέκαθεν έκαναν διάκριση ανάμεσα στους νόμους που μεταρρυθμίζουν το υφιστάμενο ουσιαστικό δίκαιο, οι οποίοι δεν έχουν αναδρομική ισχύ εκτός αν ρητάτο προβλέπουν, και εκείνους που τροποποιούν απλώς τη δικονομία ήτους κανόνες αποδείξεως,οιοποίοι μπορούν ναέχουν αναδρομική ισχύ. 30 (β) Ηρήτρα δικαιοδοσίας στην έγγραφησυμφωνία μεταξύ των διαδίκων ήταν αναμφισβήτητα δικονομικού περιεχομένου. Κατά συνέπεια,δεν είχεσημασία το πότε είχεπροκύψει ηδιαφοράμετα ξύ των διαδίκων,διότι ταουσιαστικά δικαιώματατους,που απέρθ 6 * " βπό την σύμβαση, είχαν μείνει άθικτα. Εφόσον κατάτηνκα ταχώρηση της αγωγής και την εκδίκαση της ένστασης η τροποποιημένη ρήτραδικαιοδοσίαςβρισκόταν σε ισχύ,και εφόσον μετην ρήτραεκείνηεδίδετο δικαιοδοίαστα ΚυπριακάΔικαστήρια, η απόφαση του πρωτόδικου Δικαστηρίου ήταν λανθασμένηκαι 35 έπρεπεναπαραμερισθεί. Η έφεσηεπιτράπηκε μεέξοδα. Υποθέσεις που αναφέρθηκαν: R. v. Harris[1970]3AllEJi. 746· DJ>J>. v.Lamb[1941]2AllEJi. 499· 40 Buckman v. Button[1943]2All EX.. 82R. v.Oliver[1943]2All EJi. emSaab v. TheHolyMonasteryof Ay. Neophytos
(1982)1GLR. 499. 1205 Americaa Express τ.PavemarHotel*
(1992)Έφεση. Έφεσηαπότους ενάγοντες κατάτου διατάγματοςτου Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού (Κωνσταντινίδης, Π.ΕΑ Νικολάτος,ΕΑ) πουδόθηκε στις 28Ιανουαρίου, 1989 (Αρ. Αγωγής 1807/87)με την οποίαδέχθηκε την έν- 5 στάση της εναγόμ£νης γιαέλλειψηδικαιοδοσίαςτου Κυ πριακού Δικαστηρίου και ανέστειλε τη διαδικασίαστην αγωγή. Χρ. ΜιχσίδηςκαιΜ. Σάββα(χα),γιατονεφεσείοντα. Α.Λεμής,γιατονεφεσίβλητο. *Q Cur. adv. vult ΠΙΚΗΣ, Δ.:Τηναπόφασητουδικαστηρίουθαδώσει ο δικαστήςΣ. Νικήτας. ΝΙΚΗΤΑΣ,Δ: Το ζήτημαπουθέτει η έφεση είναι ανη προκείμενη διαφορά υπάγεται στη δικαιοδοσία των κυ- 15 πριακών δικαστηρίων.Το αντικείμενο της θαγίνειφανε ρό αφούεκθέσουμε τις συνθήκες υπότις οποίες ανέκυψε. Η εφεσείουσα είναι αλλοδαπήεταιρεία.Εχει την έδρα της στο Ηνωμένο Βασίλειο. Είναι ηεκδότρια της πιστωτικής κάρτας γνωστής ως "Αμέρικαν Εξπρές" της οποίας έχει 20 τηνεκμετάλλευση σεδιεθνήκλίμακα. Ηεφεσίβλητη,πουείναιτοπικήεταιρεία, διαχειρίζεται ξενοδοχείο στη Λεμεσότου οποίου είναι καιιδιοκτήτρια. Συμμετείχε δε στην υπηρεσία πιστωτικών διευκολύνσεων μετοσύστημα κάρταςπουοργανώθηκεαπότηνεφεσείου- 25 σα.Οισχέσειςτουςρυθμίστηκανμεέγγραφησυμφωνία. Η εφεσείουσα ανέλαβε, με βάσητους όρους της συμφωνίας, να ξοφλά τους λογαριασμούς κατόχων της κάρτας που προέρχονται απόχρεώσεις τους για υπηρεσίες καιαγαθά ήάλλες αιτίεςπουκαθορίζειη συμφωνία.Ωςαντάλλαγμα 30 συμφωνήθηκε να παρακρατείταιαπότις χρεώσεις ποσο στό5%προςόφελος τηςεφεσείουσας. 1206 1ΑΛΛ. 5 American Expressτ.Pavemar Hotels Νικι^νας,Δ. Ηυπόθεσητηςτελευταίας,όπωςσυνάγεταιαπότηνέκ θεσηαπαιτήσεως,είναιότι μεταξύΣεπτεμβρίουκαιΟκτω βρίου 1985,ηεφεσίβλητη αποδέχθηκεχρεώσεις για συνο λικό ποσό £12.426 που δενεμπίπτουν στους όρουςτης συμφωνίας.Ηεφεσείουσα αξίωσετοποσόαυτόμεαγωγή πουκαταχώρησεστις 30/3/87στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λεμεσού. Στοσημείο αυτόπρέπειναλεχθείπωςησυμφωνία πε ριέχει ρήτραδικαιοδοσίας.Προβλέπει ότιταδικαστήρια 10 της πόλης τωνΑθηνών είναιαρμόδιαναεπιληφθούντων διαφορώνπουμπορούνναπροκύψουναπότηνεφαρμογή τηςσυμφωνίας: 15 "Για την επίλυση κάθεδιαφοράς προερχόμενης από την εφαρμογήτηςπαρούσας σύμβασης αρμόδια δικαστήριαορίζονταιτατηςπόληςτων Αθηνών." Πρέπειναμνημονεύσουμε ακόμη έναόρο.Η εφεσείου σαεπιφύλαξετοδικαίωμανατροποποιείσεοποιοδήποτε χρόνο τη συμφωνία ύστερα απόπροηγούμενη γραπτή ει δοποίηση. Η σχετική παράγραφος είναι σύντομη και την 20 παραθέτουμεολόκληρη: "Η"Αμέρικαν Εξπρές"διατηρείτοδικαίωμανατρο ποποιείμονομερώς τοπαρόνσυμφωνητικόοποτεδήπο τε μετηνπροϋπόθεσηότι θαειδοποιείτηναντισυμβαλ λόμενηεπιχείρησηδέκα
(10)μέρεςπριν." Βασιζόμενη στον όρο αυτόηεφεσείουσα, αφού έδωσε την προβλεπόμενη απότησύμβαση ειδοποίηση στις 16/1/ 87, τροποποίησε μονόπλευρα τη ρήτρα δικαιοδοσίαςμε τηνπροσθήκητηςακόλουθηςνέαςπαραγράφου: 30 "Εις περίπτωσιν πουαφοράεπιχειρήσεις ενΚύπρω, δικαιοδοσίανθαέχουντακυπριακάδικαστήρια." Το θέματης δικαιοδοσίας εκδικάστηκε απότοΠλήρες ΕπαρχιακόΔικαστήριοΛεμεσού(εφεξήςτοπρωτόδικοδι καστήριο)σανπροκαταρτικό.Μετηναπόφασητου δέχθη1207 Νβκήβας,Δ. American Enprcoov. PovemnrHotels
(1992)κε την ένσταση της εφεσίβλητης γιαέλλειψηδικαιοδοσίας εκ μέρους του κυπριακού δικαστηρίου να επιληφθεί της διαφοράς καιανέστειλετι)διαδικασίαστην αγωγή, κατα δικάζονταςτηνεφεσείουσα σταέξοδα. Στην ουσία το πρωτόδικο δικαστήριο αποφάσισε πως 5 ηαρμοδιότηταστην προκείμενη περίπτωσηανήκειστοδι καστήριο Αθηνών σύμφωνα με την αρχική ρήτρα. Οκύ ριος συλλογισμόςτης απόφασηςείναιότι ο νέος όρος,με τον οποίο αποκτούσε αρμοδιότητατο κυπριακό δικαστή ριο,δεν ήτανδυνατόναέχειαναδρομική δύναμηώστενα 10 καλύπτει διαφοράπουγεννήθηκε κατά το 1985, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η έκθεση απαιτήσεως, θα ίσχυε μόνο για το μέλλον,δηλαδή,για διαφορές πουθα είχανπροκύψει μετάτηνεκπνοήτηςταχθείσαςαπότηνει δοποίησηπροθεσμίας. Οδικηγόρος της εφεσείουσας υπέβαλε ότι τοπρωτόδι κο δικαστήριο αντίκρυσε λανθασμένα το θέμα,κρίνοντας ότι ηνέα ρύθμιση, που καθιστούσε αρμόδιο τοκυπριακό δικαστήριο,έπρεπεναπροϋπάρχειτηςγένεσηςτηςδιαφο ράς. Γιατο βασικόλόγοότι ητροποποίησηδεναφορούσε 20 ουσιαστικό όρο της σύμβασης, αλλά είχαν μόνο δικονομι κόχαρακτήρα.Καιεπομένως μπορούσε οπρόσθετος όρος πουτέθηκε μετηνειδοποίησηναέχειαναδρομικήισχύκαι εφαρμογή. Ο δικηγόρος της εφεσίβλητης υιοθέτησε και υποστήριξε το σκεπτικό της πρωτόδικης απόφασης,ανα- 25 λογιζόμενος τις συνέπειες ανο έναςαπότους συμβαλλό μενους έχει την ευχέρεια να μεταβάλλει ουσιαστικούς όρουςτηςσυμφωνίαςκατάτοδοκούν. Ταδικαστήρια ανέκαθενέκαναντηδιάκρισηανάμεσα στους νόμους που μεταρρυθμίζουν το υφιστάμενο ουσία- 30 στικό δίκαιοκαι εκείνους πουτροποποιούν απλώς τηδι κονομία ήτους κανόνες αποδείξεως (για πλήρη ανάλυση βλέπε 36 Halsbury's Laws of England 3η έκδοση,παραγ. 644 και 647). Ηταξινόμηση αυτήέχει σημαντικές πρακτι κές συνέπειες. Τις εξηγά μεκαθαρότηταηαπόφασηR. ν. 35 Harris(Richard)[1970]3All E.R. 746στή 754: 1208 ^ 1 ΑΛΛ. 5 10 15 AmericanExpressv.PovemorHotels Νικήτας,Δ. "Where the trial is held after the substantive law is changed, they apply the old law to transactions taking place before thechange was made andthenew law only tosubsequent transactions. Butwherethechangeisinthe rules of procedure or thelaw of evidence thenew law is applied in both cases. Whether this is to give statutes about procedure and evidence retrospective effect, as Lord Blackburn saidin Gardner v. Lucas
(1878)3 App. Cas.582 at 603, or whether these statutes are construed asgivingdirections tothecourt about its modeof hearing all future casesandare inthatsensenot retrospective at all,as Harman L.J.saidinBlyth v.Blyth andPush(.1965) 2 All E.R. 817 at 826, is a difference of words only. However the matter is expressed, we have Lord Blackburn's authority in Gardnefs case for holding that therule isthesame bothfor criminal andcivilcases." Χρήσιμηαναφοράμπορείναγίνει καιστηνDirectorof PublicProsecutions v.Lamb[1941] 2AH E.R.
- Toσκε πτικό της ακολούθησε η Buckman v. Button [1943]2 All 20 E.R. 82 το οποίο επικρότησε το Εφετείο στην R,v. Oliver [1943] 2 All E.R.
- Κοινό χαρακτηριστικότους ήτανη επιβολή μεγαλύτερου προστίμου που προβλέφθηκε από μεταγενέστερο τηςδιάπραξηςτωναδικημάτωνκανονισμό, ο οποίος ήταν σε ισχύ κατάτο χρόνο της ακρόασης.Το. 25 επιχείρημα πουπροβλήθηκε ήταν ότι η τροποποίηση του σχετικού κανονισμού,πουαύξησετιςποινές,δενμπορού σε να επηρεάσει την τιμωρία αδικήματοςπου τελέστηκε πριν από αυτή. Απορρίφθηκε όμως διότι κρίθηκε ότι, κατάτηναληθινήτουερμηνεία,οκανονισμόςαναφερόταν 30 οεκαταδίκεςμετάτηνημερομηνίαπουητροποποίησητου είχε τεθεί σε εφαρμογή.Επομένως τογεγονός πωςτο αδί κημαδιαπράχθηκεπρογενέστερα ήτανάσχετο. Υπογραμμίζεται ότι στην περίπτωση των γραπτών συμφωνιών εφαρμόζονταιοι ίδιες ήανάλογες ερμηνευτι35 κέςαρχές.Η διαφορά εδώ, όπωςέγινε απόκοινού αποδε κτό,γεννήθηκε στη διάρκειατων μηνών Σεπτεμβρίουκαι Οκτωβρίου
- Καιακολούθησε σχετικήαλληλογραφία μεταξύ των διαδίκων μέχρι των αρχών του
- Όπως 1209 ΝΐΜφας,Λ. American Express τ.Pavemar Hotels
(1992)διαβάζουμεστην έκθεσηαπαιτήσεως,ησύμβασηκαταγγέλ θηκε απότην εφεσείουσα με επιστολήτου δικηγόρου της ημερ. 9/3/87,που κατατέθηκε σαν τεκμήριο, ενώ η ειδο ποίησηγια τηνέα ρήτραδικαιοδοσίαςείχεδοθεί απότον Ιανουάριο του 1987. Οτανδικάστηκε ηπροδικαστική εν- 5 στάση το Δεκέμβριο του 1989 η ρήτρα αυτή, που είναι αναμφισβήτητα δικονομικού περιεχομένου, βρισκόταν σε ισχύ. Το γεγονός ότι η διαφοράείχε προκύψει πριν από τηντροποποίησηείναιάνευσημασίαςγιατίταουσιαστικά δικαιώματαπουαπορρέουναπότησύμβασηέμειναν άθι- 10 κτα. Για το λόγοαυτόηπροσβαλλόμενη απόφαση παραμε ρίζεταιως εσφαλμένη. Η υπόθεσηαναπέμπεταιστοΕπαρ χιακόΔικαστήριο Λεμεσούγιανασυνεχίσειτην ακρόαση της. Η εφεσίβλητη καταδικάζεται στα έξοδα της έφεσης ι$ καιτηςδίκης. Βρίσκουμεαπαραίτητοναδιευκρινίσουμε πως ηαπό φασημαςδενπροκρίνει μεοποιονδήποτετρόποτηνπερί πτωση δικαιώματος μονομερούς τροποποίησης, μεταβο λής ή προσθήκης όρων συμφωνίας που ρυθμίζουν τα 20 ουσιαστικά δικαιώματακαιυποχρεώσεις των μερών.Ένα τέτοιο θέμα παραμένει ανοικτό για να αποφασισθεί όταν καιεφόσον ανακινηθείειδικάσταπλαίσιατωνδιατάξεων του αρθρ.29 του περί Συμβάσεων Νόμου Κεφ. 149, που προβλέπει την περίπτωση ακυρότητας για αβεβαιότητα 25 των όρων της σύμβασης. (Βλέπε Saab v. The Holy MonasteryofAy. Neophytos
(1982)1 C.L.R.499). Ηέφεσηεπιτρέπεταιμεέξοδα. 1210