(1992)10Νοεμβρίου, 1992 (ΠΙΚΗΣ,ΝΙΚΗΤΑΣ. ΑΡΤΕΜΗΣ.Δ/σιές] ΑΝΔΡΕΑΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ, Εφεσείων, ν. ΤΡΑΠΕΖΗΣΚΥΠΡΟΥ ΛΤΔ, Εφεσίβλητων. (Πολιτική ΈφεσηΑρ.7710). Συνταγματικό Δίκαιο —Στέρηση του δικαιώματοςδιαδίκουναυπο βάλει τελική αγόρευση, λόγωμη αιτιολογημένης άρνησηςχορήγη σης αναβολής— Καθιστά το αποτέλεσματης δίκης άκυρο — Άρθρα302 και 30.3τουΣυντάγματος. Δίκη — Χορήγησηαναβολής —Επαφίεταιστηνδιακριτική ευχέρεια 5 του Δικαστηρίου — Για ναυπάρξειάρνησηχορήγησης αναβολής πρέπει ναδιαπιστωθεί αντικειμενικός λόγος για τηνάρνηση και ναδοθούνοιλόγοι γιατηναπόρριψητουαιτήματος, άλλωςηαπό φασηείναι εσφαλμένη. Κατάτηνημέραπουηαγωγήτουεφεσείοντα εναντίοντης εφε- \Q σίβλητης ήταν ορισμένη γιατηνακρόασητωντελικών αγορεύσε ων, ο εφεσείων δενπαρουσιάσθηκε στοΔικαστήριο, ο δε δικηγό ρος τουζήτησεαναβολήλόγω τουότι οεφεσείων ήτοασθενήςκαι παρουσίασεσχετικό ιατρικόπιστοποιητικό. Οδικηγόροςανάφερε ότι ο εφεσείων επιθυμούσε να είναι παρώνκατάτην ακρόασητης 15 υπόθεσης τουκαι επίσης γιανα είναισεθέση ναπαράσχειοδηγίες προςτον δικηγόροτουαναυτόεκρίνετο αναγκαίο.Ηυπόθεσηείχε αναβληθεί προηγουμένως αρκετές φορές με την συναίνεση των διαδίκων καιτηνέγκριση τουΔικαστηρίου. Ηεφεσίβλητη έφερε ένσταση στην αιτηθείσα αναβολή, αλλά δεναμφισβήτησε τογεγο- 20 νός της ασθένειας τουεφεσείοντα ή τηςορθότητας τουιατρικού πιστοποιητικού. ΤοΔικαστήριο απέρριψετο αίτημα αναφέροντας απλάότι"υπότιςπεριστάσεις" ηαναβολήδενμπορούσε ναδοθεί. Μετά την απόρριψη τουαιτήματος,ο δικηγόρος τουεφεσείοντα -_ αποσύρθηκεμεάδειατουΔικαστηρίου. Ηεφεσίβλητη υπέβαλετην ^ τελικήτηςαγόρευσηκαιηαπόφασηεπιφυλάχθηκεγια συγκεκριμέ νη ημερομηνία. Κατ'έφεση,ο εφεσείων ισχυρίσθηκε ότιείχε απο στερηθεί τουδικαιώματος τουναυποβάλει τελική αγόρευσηκαι τον δικαιώματοςτου να έχειδίκαιηδίκη, κατάπαράβασητου άρ θρου30.2και 30.3 τουΣυντάγματος. 30 1222 1 ΑΛΛ. Γρηγορίου ν.ΤραπέζηςΚύπρου At* Αποφασίσθηκε ότι: 5 10 J5 (α) Παρέκκλιση απόταθέσμιατηςδίκαιηςδίκης,πουεγγυάται το άρθρο 302 του Συντάγματοςή αποστέρηση τωνκατ' ελαχίστων δικαιωμάτων, που κατοχυρώνει στον διάδικο το άρθρο 30.3 του Συντάγματος,αναιρείτηνδίκηκαικαθιστάτο αποτέλεσμα'άκυρο. . (β) Η διεξαγωγή της δίκης μέσα στα συνταγματικά πλαίσια αποτελεί ευθύνητου πρωτόδικου Δικαστηρίου,στηδιακριτική ευ χέρειατου οποίου ανάγεταιηακρόασητων υποθέσεων καιο χρό νος εκδίκασης τους. Στην προκειμένη περίπτωση δεν είχε παρασχεθεί κανέναςουσιαστικά λόγος γιατηναπόρριψητου αιτήματος για αναβολή ούτε είχε διαπιστωθεί εξ' αντικειμένου η ύπαρξη λόγου που θα δικαιολογούσε αυτήν την κατάληξη. Η εσφαλμένη απόρριψητου αιτήματος,σεσυνδυασμό μετησυνέχισητηςακρόα σης μετάτηναποχώρηση,μετηνάδειατου Δικαστηρίου,τουδικηγόρου του εφεσείοντα,οδήγησαν στην αποστέρηση του αιτητή του δικαιώματος ναυποβάλει τηντελική του αγόρευση,καικατάσυνέ πεια είχε αναιρέσει την δίκηλόγω μη διασφάλισης των εχεγγύων τηςδίκαιης δίκης. Η έφεση επιτράπηκε με έξοδα. Διατάχθηκε επανεκδίχαση. 20 Υποθέσεις που αναφέρθηκαν: . Psaras v.Republic
(1987)2 C.LA.132- Έλληνας ν.Δημοκρατίας
(1989)2ΑΛΛ. 149· Ευσταθίου ν.Αστυνομίας,
(1990)2ΑΛΛ. 294· 2 5 Rousos v.Republic
(1984)3 C.L.R. 1437Rousos v.Republic
(1985)3 C.L.R. 119Μαγκάκης, Αίτηση 161/90, απόφαση 6/12/90· Χριστοδούλου,
(1991)1ΑΛΑ. 35· Έφεση. ^0 . Έφεση από τον ενάγοντα κατά της απόφασης του ΕπαρχιακούΔικαστηρίου Λευκωσίας (Γ. Παπαδόπουλος, Π.ΕΛ.,Ηλιάδης, Ε.Δ.) που δόθηκεστις 30 Ιουλίου, 1988 (Αρ. Αγωγής 7439/85)με την οποία το αίτηματου ενάγο ντα - εφεσείοντα για αναβολήτης υπόθεσης του απορρί35 φθηκε, με αποτέλεσμα ο εφεσείων να στερηθεί της ευκαι ρίαςνα υποβάλειτην τελική του αγόρευση. 1223 ΓοηγορΙουν.ΤραπέζηςΚύπρονΑτβ
(1992)Οεφεσείων παρουσιάζεταιαυτοπροσώπως. Π. Πολυβίου καιΣτ.Μίτλεττον(χα)γιατουςεφεσίβλη τους. Cur. adv. vult ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: Την απόφαση του δικαστηρίου θα 5 δώσειοΔικαστήςκ.Γ.Μ. Πικής. ΠΙΚΗΣ, Δ.: Παρέκκλιση από τα θέσμια της δίκαιης δίκης, που εγγυάται το άρθρο 30.2 του Συντάγματος, αναιρεί τη δίκη και καθιστάτο αποτέλεσμα άκυρο. (Βλ. Psaras &Another v.RepubUc
(1987)2 C.L.R., 132, 'Ελλη- 10 νας ν. Δημοκρατίας
(1989)2AAA, 149,καιΕυσταθίουν. Αστυνομίας,
(1990)2Α.Α.Δ. 294. Κατ'ανάλογοτρόποκαι για παρόμοιους λόγους αποστέρηση των δικαιωμάτων πουκατοχυρώνει το άρθρο30.3 ενέχειτις ίδιες συνέπειες εφόσον ηάσκηση τους επιδιώκεται μέσα σταπλαίσια της 15 δικαστικήςλειτουργίαςκαιόχι έξωή σεαντίθεσημεαυτά. (Βλ. Rousos v.Republic
(1984)3C.L.R.,1437 -βλ. επίσης Rousos andAnotherv. RepubUc
(1985)3C.L.R.,119,Αίτη ση Μαγκάκη,Αρ. 161/90,αποφασίστηκεστις 6/12/90, και ΑίτησηΧριστοδούλου,
(1991)1Α.Α.Δ. 35). 20 Το άρθρο 30 του Συντάγματοςείναι προσαρμοσμένο στο κείμενο καιτοπνεύματουάρθρου 6της Ευρωπαϊκής Συνθήκης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων η οποία στοχεύει στηνοριοθέτηση τουπλαισίουτηςδίκαιηςδίκης(fairtrial) και την κατοχύρωση των ελάχιστων προϋποθέσεων για ^5 τηνεξασφάλισητης. Οεφεσείων υπέβαλεότικατάτηνακρόαση της αγωγής του εναντίον των εφεσίβλητων για την παραβίαση των αστικών του δικαιωμάτων αποστερήθηκε τουδικαιώμα τος πουτου εξασφαλίζεταιαπότοάρθρο30.3 (β) τουΣυ- 30 ντάγματος "ναπροβάλητους ισχυρισμούς αυτούενώπιον τουδικαστηρίουκαιναέχηχρόνο επαρκήγιατηνπροπα ρασκευήτούτων".Ηπαραβίασηπροέκυψεαπότηνάρνηση 1224 1ΑΛΛ. Γρηγορίουν.ΤραπέζηςΚυπρονAt* Πικής,Λ. του δικαστηρίου στο στάδιο των τελικών αγορεύσεων να αναβάλει την υπόθεσηγια να καταστεί δυνατήη παρου σίαση του εφεσείοντα κατάτην υποβολήτους.Τοαίτημα για αναβολήθεμελίωσεηαδυναμία του ναπαραστείτην 5 ημέρα εκείνη λόγω ασθένειας πιστοποιούμενης από την ιατρότου.Ηπαρουσίατου,όπωςεισηγήθηκε οδικηγόρος του, ήταναναγκαία για δύο λόγους (α)την επιθυμίατου εφεσείοντα ναπαρευρίσκεταικατά την ακρόασητης υπό θεσης του,και(β) την παροχήοδηγιώντις οποίεςοδικη10 Υ0(?°5τ ο υ έκρινε αναγκαίεςγιατην υποβολήτης τελικής αγόρευσης. Τα ιατρικά πιστοποιητικά που κατατέθηκαν προς υποστήριξη του αιτήματοςγια αναβολήέφεραντον εφεσείοντα ανίκανο γιαεργασία καιέχονταανάγκη θερα πείας μέχρι την 9/7/1988. Συνεπώς εδικαιολογείτο, εκ 15 π;ρώτηςτουλάχιστον όψεως,ηαπουσίατουτην8/7/88, την ορισθείσα ημέραγιατην ακρόαση των τελικών αγορεύσε ων. Οι εφεσίβλητοι (εναγόμενοι) έφεραν ένσταση επικα λούμενοιαλλεπάλληλα αιτήματατουεφεσείοντα για ανα20 βολή σε προηγούμενα στάδιατης δίκης τα οποία έγιναν δεκτά απότο δικαστήριο.Τα πρακτικάτου δικαστηρίου βεβαιώνουν ότι η υπόθεση είχε αναβληθεί στο παρελθόν περισσότερες φορές της μιας μετά από αίτηση του εφε σείοντακαιμετηνέγκρισητουδικαστηρίου. 9C Το δικαστήριο απέρριψετο αίτημαγια αναβολήμετο εξής σκεπτικό: "Υπό τις περιστάσεις, δεν μπορούμε να δώσουμε άλλη αναβολή. Ηυπόθεση θαπροχωρήσει σήμε ρα". Οι περιστάσεις που ώθησαν το δικαστήριο σ' αυτή την απόφασηδεν αναφέρονται.Το πιθανότερο είναι ότι 30 τοδικαστήριοέκρινεότι επέστηοχρόνος να ολοκληρωθεί ηακρόαση. Μετάτην απόρριψητου αιτήματοςγια αναβολήοδι κηγόροςτουεφεσείοντα,οκ.Ευσταθίου, ζήτησετηνάδεια τουδικαστηρίουνααποσυρθείμετοεξήςδικαιολογητικό: 35 "Εν τοιαύτηπεριπτώσει, και για να μην είναι δεσμευτική για τον ενάγοντα η διαδικασίααυτή, υπότην έννοια να μην αποστερηθεί περαιτέρω δικαιωμάτωντα οποία έχει, 1225 ΠΐΗήζ,Δ. Γρηγορίουν.Τραπέζης ΚύπρουΑϊ5
(1992)παρακαλώόπωςμεαπαλλάξετε". Τοαίτημαέγινε δεκτόκαιοδικηγόροςτουεφεσείοντα αποσύρθηκε. Τοδικαστήριοπροχώρησε στηνακρόαση της αγόρευσης των εφεσίβλητων μετά το πέρας της οποίας επεφύλαξετηναπόφασηη οποίαεκδόθηκε22 μέρες αργό- 5 τερα,στις 30/7/1988.Ως αποτέλεσμα της διαδικασίαςκαι των εξελίξεων που σημειώθηκαν την 8/7/1988 ο εφεσείων στερήθηκε την ευκαιρίαναυποβάλει την τελική του αγό ρευση. 'Οπως επεσήμανε ο αδελφός Δικαστής Αρτεμης κατά 1 0 τηνέναρξητης διαδικασίας,προέχει η διερεύνησητουμέ ρους της έφεσης πουαφοράτην αποστέρηση θεμελιωδών δικαιωμάτωντουεφεσείοντα ενόψει των επιπτώσεωνπου μπορείναέχειστην εγκυρότητατηςδίκης. Η αναβολήδικαστικής υπόθεσης ανάγεται,όπως έχει 15 επανειλημμένα διακηρυχθεί, στη διακριτικήευχέρεια του δικαστηρίουη οποίαασκείταιδικαστικά.Σ'αυτήτηνυπό θεσηδεδίνεταικανέναςουσιαστικός λόγος πουνα τεκμη ριώνει την απόφασηκαι να την αιτιολογεί μεαναφορά στις σχετικές αρχές δικαίουκαι σταγεγονότα πουεπικά- 20 λέστηκε ο εφεσείων για αναβολή.Είναι αξιοσημείωτο ότι δεν αμφισβητήθηκε η αδυναμία του εφεσείοντα ναπαρα στείκατάτηδίκητουήηορθότητατωνγεγονότων πουπι στοποιούνται σταδυοιατρικάπιστοποιητικάπουκατατέ θηκαν. Εξάλλου, η παραχώρηση σε προηγούμενο στάδιο ^ αναβολών,δικαιολογημένων όπωςτεκμηριώνεται απότις αποφάσειςτουδικαστηρίουβάσειτωνοποίωνπαραχωρή θηκαν,δεσυνιστά αφεαυτούλόγογιατηναπόρριψη σεμε ταγενέστερο στάδιο δικαιολογημένου αιτήματοςγια ανα βολή· εκτός βέβαιααν οχρόνος της αναβολής ήταντόσο 30 μακρύς ώστε να ανατρέπεται η προθεσμία για απονομή της δικαιοσύνης μέσα σε εύλογο χρόνο ('Αρθρο 30.2). Προκύπτειαπόταπρακτικάότιη απόφαση επιφυλάχθηκε μέχρι τις 30/7/88,γεγονός που επιμαρτυρεί ότι ο χρόνος για την απονομή δικαιοσύνης μέσα στα πλαίσια του άρ- 35 θρου30.2 δενείχε εκπνεύσει. 1226 1ΑΛΛ, Γρηγορίουν.ΤραπέζηςΚύπρου - ΠΐΜής,Δ. .Αποτελείευθύνητουπρωτόδικου δικαστηρίου η διεξα γωγήτης δίκης μέσα στασυνταγματικάπλαίσιακαιβάσει τωνκαθιερωμένων αρχώντουδικαίου.Ηακρόασητωνδι καστικώνυποθέσεων καιοχρόνος εκδίκασης τουςανάγε5 ται στη διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου. Στηνπρο κείμενη περίπτωση δεν παρέχεται κανένας ουσιαστικά λόγοςγιατην απόρριψητου αιτήματοςγια αναβολήούτε διαπιστώνεται εξ αντικειμένου η ύπαρξη λόγου που θα εδικαιολογούσε αυτήτηνκατάληξη.Ηεσφαλμένηαπόρρι10 ψητουαιτήματοςσε συνδυασμό μετησυνέχιση της ακρό ασης μετάτην αποχώρηση,μετην άδειατουδικαστηρίου, τουδικηγόρουτουεφεσείοντα οδήγησανστην αποστέρηση του αιτητήτου δικαιώματος να υποβάλει την τελικήτου αγόρευση. Εναπομένει να εκτιμήσουμε τις συνέπειες 15 αυτήςτηςστέρησης στοέγκυροτηςδίκης. Ο δικηγόρος των εφεσίβλητων υπέβαλε ότι το τελικό μέρος της διαδικασίαςδεν μπορεί να απομονωθεί και ότι ηδιαδικασίακρινόμενη στοσύνολοτηςδεσυνιστάπαρέκ κλιση απόταθέσμια τηςδίκαιηςδίκης.Εξέφρασε όμως εκ 20 μέρους των πελατών του την ετοιμότητα τους νασυμφω νήσουν στην ακύρωση της διαδικασίαςγια ναδιασκεδα στεί κάθεεντύπωση του εφεσείοντα ότι αποστερήθηκε θε μελιωδών δικαιωμάτων του για την προώθηση και προβολήτηςυπόθεσης τουενώπιοντουδικαστηρίου. 25 Το άρθρο 30.2 του Συντάγματος έχει ως πρώτυπο το άρθρο6 τηςΕυρωπαϊκήςΣύμβασηςγιαταανθρώπινα δι καιώματα, που επίσης ενσωματώνεται στο ημεδαπό δί καιο με τον κυρωτικό Νόμο 39/62. Η έννοια της δίκαιης δίκης όπως έχει ερμηνευθεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστή30 QK> και την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων εξυπακούει δικαίωμαπαρουσίαςτουδιαδίκουκατάτηδίκητου, καθώς και ευκαιρίας αντιπαράθεσηςτόσο μαρτυρίας όσο και επιχειρηματολογίας προς τις θέσεις του αντιδίκου καθώςκαιδικαίωμασχολιασμού τηςμαρτυρίαςπουκατα35 τίθεται στο δικαστήριο. (Βλ. Fawcett, "The application of the European Convention on Human Rights, και Jacobs, "The European Convention on Human Rights" αναφορικά μετηνερμηνεία και εφαρμογήτων προνοιών του "Αρθρου 1227 Πικής,Λ. Γρηγορίουν.ΤραπέζηςΚύπρουΛτδ
(1992)6 τηςΣυνθήκης). Στοπλαίσιοτουδικούμαςδικαστικούσυστήματος το δικαίωμα αυτό περιλαμβάνει την παροχήλογικήςευκαι ρίαςγιατηνυποβολή τηςτελικήςαγόρευσης.'Αλληπτυχή της δίκαιης δίκης είναι η παροχήίσων ευκαιριών στους 5 διαδίκουςγιαανάπτυξητωνθέσεωντους,γνωστήωςισό τητα των όπλων πουπεριλαμβάνει το δικαίωμαεκάστου διαδίκουναυποβάλειτηντελικήτουαγόρευση. Το άρθρο 30.3 (β)αποτελεί πτυχήτης έννοιας τηςδί καιης δίκης και διασφαλίζει ρητάτο δικαίωμαπροβολής 1 0 της υπόθεσης του διαδίκου μέσα στα καθιερωμέναπλαί σια της διαδικασίαςπεριλαμβανομένων και τωντελικών αγορεύσεων (Βλ. Δ.33 των θεσμών Πολιτικής Δικονο μίας).Η αποστέρησητουδικαιώματοςαυτούαπότονεφε σείοντααναίρεσετηδίκη λόγωμηδιασφάλισηςτωνεχεγ- 15 γύων της δίκαιης δίκης οπόταν η πρωτόδικη απόφαση πρέπειναακυρωθεί. Ηέφεσηεπιτρέπεταιμεέξοδα.Ηπρωτόδικη απόφαση κηρύσσεταιάκυρη καιπαραμερίζεται.Διατάσσεταιη επανεκδίκασητης υπόθεσης.Ταέξοδατηςπρωτόδικηςδιαδι- 20 κασίας θαακολουθήσουν το αποτέλεσμα της επανεκδίκαση. Ηέφεσηεπιτρέπεταιμεέξοδα. Διαταγήγιαεπανεχδίχαση. 1228