1AJLA. 11Φίβρσυαρίοβ, 1992 [ΚΟΥΡΡΗΣ,ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,ΑΡΤΕΜΗΣ, ΔΑπές) ΑΝΔΡΕΑΣΘΕΟΔΩΡΟΥ, Εφεοτίων-Ενσγόμενος, ν. ΜΚΑΛΑΚΗ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΥΠΟ ΤΗΝΙΔΙΟΤΗΤΑΤΟΥ ΩΣΔΙΑ ΧΕΙΡΙΣΤΗΤΗΣΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣΤΗΣΑΠΟΒΙΩΣΑΣΑΣΑΝΝΑΣ ΧΑ ΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΑΛΛΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΗΠΑΠΥΡΟΥΣ. Εφεοίβλητον-Ενάγοντα (ΠολιτικήΈφεσηΑρ.7647). Εφεση—Αξιολόγησηαξιοπιστίαςτωνμαρτύρων—Είναι χατ'εξοχή έργοτονπρωτόδικουΔικαστηρίου. 5 IQ 15 20 Σε αγωγή μεταξύτου εφεσίβλητου και του εφεσείοντα,με την οποία ο εφεσίβλητος ζητούσε απόφασητουΔικαστηρίου πουνα κηρύσσει άχυρο πληρεξούσιο έγγραφο που είχε δώσει στον εφε σείοντα ηαποβιώσασα μητέρα του,λόγωπνευματικήςανιχανότητος κατά τονχρόνο εκτέλεσης τουπληρεξουσίου, το πρωτόδικο Δικαστήριο,αφούάκουσετηνμαρτυρίατωνδύοπλευρών σχετικά με την πνευματική ικανότητα τηςαποβιωσάσης, αποδέχθηκετην μαρτυρία που προσήγαγε ο εφεσίβλητος καιαπέρριψε αυτή που προσήγαγε ο εφεσείων. Κατ' έφεσηο εφεσείων ισχυρίσθηκε ότι η αξιολόγηση της αξιοπιστίαςτων μαρτύρων ήτανλανθασμένη,και ότιτοπρωτόδικο Δικαστήριο είχεδώσειυπέρμετρηβαρύτηταστην μαρτυρίαιατρούπουπαρουσίασεοεφεσίβλητος. Αποφασίσθηκεότι: Η αξιολόγηση της αξιοπιστίας μαρτύρων είναικαθαρά θέμα τουπρωτόδικου Δικαστηρίου καικατάκανόνατο Εφετείο σπάνια επεμβαίνει στονα αποφασίσει για την αξιοπιστία ενός μάρτυρα. Στην παρούσα υπόθεση τίποτε δενδικαιολογούσε τηνεπέμβαση του Εφετείου στα ευρήματατου πρωτόδικου Δικαστηρίου αναφο ρικάμετηναξιοπιστίατωνμαρτύρων. Ηέφεσηαπορρίφθηκεμεέξοδα. Υποθέσειςπουαναφέρθηκαν: Πίτσιλοςν. Ευγενίου.
(1989)1ΑΛΛ. (Ε) 691· 25 KaraoUs v. TheEstateofthedeceasedQxistodoulosSawaKaraoUs (196S)1CLR24. 253 ®ccfiago»v.®3c4agow
(1992)Έφεση από τον εναγόμενο κατά της απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας (Χατζητσαγγάρης, ILEA, Κραμβής Ε Α ) πουδόθηκε στις 28 Απριλίου. 1988 (Αρ. Αγωγής 11537/85) με την οποία σκυρώθησαν οι εγ- 5 γραφές και μεταβιβάσεις των επιδίκων κτημάτων επ*ονό ματι του εναγομένου - εφεσείοντα και συγχρόνως διετά χθη η εγγραφή και μεταβίβαση των ιδίων κτημάτων, επ' ονόματι του ενάγοντα -εφεσίβλητου. Επεδικάσθησαν επί σης έξοδασε βάροςτου ενάγονταεφεσείοντα. 10 Α. Δράχος, γιατον εφεσείοντα. Ν.Ανδρέου χαι Α. Χ" Πσναγκύτον, γιατον εφεσίβλητο. Cur. adv. wit. ΚΟΥΡΡΗΣ Δ., Ανάγνωσε την απόφαση του Δικαστη ρίου. Η έφεση στρέφεται εναντίον της απόφασηςτου πλή- 15 ρους ΕπαρχιακούΔικαστηρίου Λευκωσίας, με την οποία αποφάσισε ότι η εκτέλεση του πληρεξουσίου εγγράφου από την αποθανούσαΆννα Χαραλάμπους,άλλως Θεοδώ ρου ήΠάπυρου, απότο Καϊμακλί, αποτελεί άκυρηπράξη επειδήέγινεαπόπρόσωποδικαιοπρακτικάανίκανο. Ο ενάγοντας-εφεσίβλητος, με την αγωγή του εναντίον του εναγομένου-εφεσείοντα, ζητούσε: "Α Διάταγμα του Δικαστηρίου δηλούν ότι το Γενικόν Πληρεξούσιον έγγραφον της άνω αποβιωσάσης προς τον υιόν της Ανδρέαν Θεοδώρου εκ Κάτω Λακατάμιας 25 ημερ. 6/6/83το οποίον κατετέθηεις το ΕπαρχιακόΚτη ματολόγιο Λευκωσίας την 11/6/83 με αριθμόν ΡΑ 104/
- υπό του Εναγομένου, είναι άκυρον ως συνταχθέν υπό ταύτης άνευ της ελευθέρας βουλήσεως της. και/ή καθ'ον χρόνον η αποβιώσασα λόγω πνευματικής και/ή 30 πλήρους συγχύσεως και/ή σωματικής νόσου δεν είχε την νόμιμον ικανότητα να σύνταξη τούτο και/ήως συ νταχθέν εκ πλάνης και/ήαπάτης και/ήδόλου και/ή ανε254 1AJUL Φεοδάρονv. Οκοδώρον Κούρρης,Δ. πιτρέπτουεπιρροήςκαι/ήάλλωςπως. 5 10 Β. Δήλωσιν του Δικαστηρίου ότι ηκατάθεσις υπό του εναγομένου εις το Επαρχιακόν Κτηματολόγιον Λευκωσίας του άνωπληρεξουσίου εγγράφουημερομηνίας 11/6783 με αριθμόν καταθέσεως ΡΑ 404/83 είναι άκυρον εξ υπαρχής και εστερημένηοιασδήποτε Νομι κής ισχύος. Γ. Διάταγμα του Δικαστηρίου διατάττον όπως αι δυνάμειτουωςάνωπληρεξουσίου εγγράφου γενόμενοι μεταβιβάσεις επ' ονόματι του εναγομένου των κτημά των υπό στοιχεία (Αριθμ.εγγραφής,Β/
- Φ/Σ Β. τεμάχιον 137 και αρ.εγγραφής C 138, τεμάχιον 138) εις Καϊμακλί. ακυρωθούν ως γενόμενοι δυνάμει του ως άνωάκυρουπληρεξουσίου εγγράφου." Οεναγόμενος μετηνυπεράσπισητου,ισχυρίστηκε ότι η αποθανούσα, κατά τον ουσιώδη χρόνο, είχε σώας τας φρένας και γνώριζε ότι εκτέλεσετο επίδικο πληρεξούσιο έγγραφοσύμφωνα μετοΝόμοπροςτοσκοπόόπωςοενα γόμενος μπορέσει ναεκτελέσειτις ρητές οδηγίες τηςαπο2ο θανούσας,όπωςκαιέπραξε. 1S Η Άννα Χαραλάμπους Θεοδώρου, γνωστή ως Πάπυ ρου.απέθανεστις24/1/1984 σεηλικία 75χρόνων. Από τον πρώτοτηςγάμο,ηΠάπυρουαπέκτησε2 παιδιά,τηνΑντι γόνη καιτον εφεσίβλητο, ενώ απότο δεύτερο απέκτησε 3 25 παιδιά, την Πόπη, το Στέλιο και τον εφεσείοντα. Ο εφεσείοντας διορίστηκε ως πληρεξούσιος αντιπρόσωπος της μητέραςτου,μεγενικό πληρεξούσιο έγγραφο ημερομηνίας 6/6/
- Ο εφεσείοντας, με βάση το εν λόγω πληρεξούσιο έγγραφο, μεταβίβασε επ* ονόματί του, δυνάμει δωρεάς, 30 στις 11/6/83, δύοκτήματατης μητέραςτου,ταοποίακατά τοχρόνοτηςμεταβίβασηςήτανγραμμέναεπ'ονόματίτης. Οεφεσίβλητος διορίστηκε διαχειριστής της περιουσίας της αποθανούσης μητέρας του, δυνάμει διατάγματος του ΕπαρχιακούΔικαστηρίου Λευκωσίας. 255 E&o$gq&Α. ®ecft«bQovν.®ββδώ$ου
(1992)Η θέση του εφεσίβλητου είναι ότι ο διορισμός του εφε σείοντα ως πληρεξούσιου αντιπροσώπου της, έγινε χωρίς ελεύθερη βούληση και χωρίς επίγνωση των πράξεων της, λόγω της προχωρημένης ηλικίας της και των διαφόρων ασθενειών από τις οποίες υπέφερε, εξαιτίας των οποίων 5 ήταν πνευματικά και διανοητικάανίκανηκαι κατ'επέκτα ση ανίκανη προς δικαιοπραξία. Για τους πιο πάνω λό γους, ο εφεσίβλητος με την αγωγή αξιώνει ακύρωση της μεταβίβασης των κτημάτων, η οποία έγινε επ' ονόματι του εφεσείοντα με βάση το εν λόγω πληρεξούσιο, και απόφαση 10 του Δικαστηρίου ότι το πληρεξούσιο ήταν άκυρο, όπως άκυρηήτανκαι η κατάθεσητου στο Κτηματολόγιο. Ήθέση του εφεσείοντα, είναι ότι το πληρεξούσιο υπε γράφη από τη μητέρα του με ελεύθερη βούληση και με πλήρη επίγνωση των πράξεων και συνεπειών τους και ότι κατά το χρόνο της υπογραφήςτου εν λόγω εγγράφου ημη τέρα του είχε πλήρη δικαιοπρακτικήικανότητα. Η μεταβί βασητων κτημάτων επ*ονόματί του,έγινεδυνάμει δωρεάς και σε αναγνώριση της βοήθειας την οποία είχε προσφέρει προς την οικογένεια του για χρόνια και λόγω μητρικής 20 αγάπης. Η μαρτυρία που είχε ενώπιον του το πρωτόδικο Δικα στήριο, στρεφόταν γύρω από την κατάσταση της υγείας της μητέρας των διαδίκων κατά το χρόνο διορισμού του εφεσείοντα ως πληρεξουσίου αντιπροσώπου της, με βάση 25 το πληρεξούσιο έγγραφο που ήταν Τεκμήριο 1 ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου. Η διακρίβωση της διανοητικής και πνευματικής κατά στασης της μητέρας των διαδίκωνκατά το χρόνο της υπο γραφής του εν λόγω εγγράφου, αναμφίβολα έχει άμεση 30 σχέση και βρίσκεται σε πλήρη συνάρτιση με το ζήτημα της δικαιοπρακτικής της ικανότητας κατά τον κρίσιμο χρόνο της υπογραφής του πληρεξουσίου. Εκ μέρους του εφεσί βλητου κατέθεσαν στο πρωτόδικο Δικαστήριο 3 μάρτυρες και εκ μέρους του εφεσείοντα 7 μάρτυρες. Σχετικά με το 35 ζήτημα της πνευματικής ικανότητας της μητέρας των δια δίκων κατά το χρόνο της υπογραφής του πληρεξουσίου 256 1 ΑΛΛ. θιοΑάφονv.BCOMQOV Ko4mS»Δ. εγγράφου, το πρωτόδικο Δικαστήριο είχε ενώπιον του τη μαρτυρία του Ιατρού Μελέαγρου, καθώς και τη μαρτυρία ανθρώπων του στενού και ευρύτερου περιβάλλοντος της αποθανούσας Πάπυρους. Το πρωτόδικο Δικαστήριο αφού 5 αξιολόγησε τη μαρτυρία των διαφόρων μαρτύρων που είχεενώπιον του, αποδέχτηκε τη μαρτυρία των μαρτύρων του εφεσίβλητου και απέρριψε τη μαρτυρίατων μαρτύρων του εφεσείοντα και αποφάσισε ότι η Πάπυρου κατά τον ουσιώδη χρόνο της εκτέλεσης του πληρεξούσιου εγγρά1 0 φου, ήταν πρόσωπο δικαιοπρακτικώς ανίκανο, λόγω της πνευματικής ανικανότηταςαπότην οποίαυπέφερε. (Χ προβαλλόμενοι λόγοι της έφεσης, στρέφονται ενα ντίον των ευρημάτων αξιοπιστίας των μαρτύρων απόαπό το πρωτόδικο Δικαστήριο. Είναι ο ισχυρισμός των δίκη15 γόρων του εφεσείοντα ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο έδωσε υπέρμετρη βαρύτητα στη μαρτυρία του Ιατρού Με λεάγρου που κατέθεσε στο πρωτόδικο Δικαστήριο εκ μέ ρους του εφεσίβλητου και ότι βασιζόμενο επί της μαρτυ ρίας του Μελεάγρου, απέρριψε όλη την υπόλοιπη 20 μσοτυρία χωρίς να την αξιολογήσει δεόντως. Επιπλέον, ο δικηγόρος του εφεσείοντα εισηγήθηκε ότι επειδή το πρω τόδικο Δικαστήριο απέρριψε τη μαρτυρία του εφεσίβλη του ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο η αποθανούσα ήταν σε τέτοια κατάσταση φυσική και διανοητική που ήταν σαν 25 "φυτό"και επειδή ο Ιατρός Μελέαγρος ανέφερε επίσης ότι η αποθανούσαήταν σαν "φυτό",έπρεπε το πρωτόδικο Δι καστήριο να έβλεπε με μεγάλη υποψίατη μαρτυρίατουΙα τρού Μελεάγρου και να μην της δώσει τη βαρύτητα την οποία της έδωσε. 30 Αναφορικά με τα ευρήματα του πρωτόδικου Δικαστη ρίου που βασίζονται στην αξιοπιστία μαρτύρων, είναι κα θιερωμένη αρχή ότι η αξιολόγηση ενός μάρτυρα αν είναι αξιόπιστος ή όχι, είναι καθαράθέμα του πρωτόδικου Δι καστηρίου και κατάκανόνατο Εφετείο σπάνια επεμβαίνει . . στο να αποφασίσει περί της αξιοπιστίας ενός μάρτυρα. Στην υπόθεση 7204 Μόδεστος Πίτσύος ν.Δημητράκη Ευ γενίου,
(1989)1 Α Λ Α (Ε) 691, σελ., το Δικαστήριο ανα φέρει τα ακόλουθα: 257 Κ00$$ς& Δ. ®Ββ4ώ$®βv. ®3G&&$9\t
(1992)"Οι υπόλοιποι λόγοι της έφεσης στρέφονται ουσια στικάεναντίον τωνευρημάτωναξιοπιστίαςτουπρωτό δικουΔικαστηρίου. Στοδικαΐικό μαςσύστημα ηευθύ νηγιατηδιαπίστωσητωνγεγονότων ανήκεικατ'εξοχή στο πρωτόδικο Δικαστήριο το οποίο έχειτην ευκαιρία 5 ναακούσει τους μάρτυρεςκαιναεκτιμήσειτηναξιοπι στία τους σταπλαίσια της ζωντανής ατμόσφαιραςτης δίκης (Papadopoulos v. Stavrou
(1982)1 CIA. 321). Μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις δικαιολογείται η επέμβασητου Εφετείου σταευρήματατουπρωτόδικου *" Δικαστηρίου. Η ευθύνη για τον προσδιορισμό των γε γονότων ενόψει συγκρουόμενων εκδοχών βαρύνει το πρωτόδικο Δικαστήριο. Η επέμβασητου Εφετείου στα ευρήματατουπρωτόδικουΔικαστηρίου δικαιολογείται μόνο όταν αυτά αντιστρατεύονται την κοινή λογική ή 15 έρχονται σε αντίθεση μεαδιαμφισβήτηταμέρη τηςμαρ τυρίας (βλέπε, μεταξύάλλων,Fournidesv.TheRepublic
(1986)2 C.L.R. 73, Psaras & Another v. The Republic
(1987)2C.L.R.132)." Εφαρμόζονταςτηνπιοπάνωαρχήστην παρούσαυπό- 20 θέση,καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότιτίποτεδενδικαιο λογείτηνεπέμβαση μαςσταευρήματατουπρωτόδικουΔι καστηρίου αναφορικά με την αξιοπιστία της μαρτυρίας των μαρτύρωνπουείχεενώπιον του.ΤοπρωτόδικοΔικα στήριο, αξιολόγησετη μαρτυρίατωνδιαφόρωνμαρτύρων 25 που είχεακούσει καιδει,με μεγάλη προσοχήκαιαναφέρ θηκε και στην υπόθεση KaraoUs v. The Estate of the deceased Christodoulos SawasKaraoUs
(1965)1 CLR 24, μετηνοποίατοΑνώτατο Δικαστήριο ανέτρεψε τοεύρημα τουπρωτόδικουΔικαστηρίου ότιοεναγόμενος ήτανπνευ- 30 ματικά ανίκανος, επειδή το πρωτόδικο Δικαστήριο απέ δωσε υπέρμετρη βαρύτητα στην ιατρική μαρτυρία πάνω στην οποία στήριξε το εύρημα του, έναντι της μαρτυρίας τωνμήειδικών (απλοϊκών)μαρτύρων. Τοπρωτόδικο Δικαστήριο, έδωσεπολύ πειστικούς λό- 35 γους για την προτίμηση της μαρτυρίας των συγκεκριμέ νων μαρτύρων και ο ισχυρισμός του δικηγόρου του εφε σείοντα ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο έδωσε υπέρμετρη 258 1 ΑΛΛ. θεοΑΰφουν.θιοδώρου - Κούβρης,Δ. βαρύτηταστημαρτυρίατουΙατρούΜελέαγρου,είναιαβά σιμος. / · ' _._.• , ^ Τια^τους πιοπάνωλόγρυς,-ήέφεστι απορρίπτεταιμε έξοδαΓγίαέναδικηγόρο." -Γ" " "i<^T_I^fe V-Γ- ^ ^ ^^ Η έφεσηαπορρίπτεταιμεέξοδα. 259