clr/1992/1992_1_309.pdf

(1992)Ναυτοδικείο—Αιτία αγωγής— Υποθήκηπλοίουδιεπόμενηαπόαλ­ λοδαπόδίκαιο —Δύναται, σεαγωγή τουστηνΚύπρο, ο ενυπόθη^ κοςδανειστήςναμηεπικαλεσθείτοαλλοδαπόδίκαιο,οπότεηνπο~\ θήκηθα κριθεί σαν συμβατική υποθήκη (equitable mortgage) με βάσητοκυπριακό δίκαιο —Σετέτοιαπερίπτωση, ανο ενυπόθη- 5 κοςχρεώστης επικαλεσθεί τοαλλοδαπό δίκαιοσαν υπεράσπιση, δύναταιοδανειστήςναδώσειλεπτομέρειεςστηναπάντηση τουγια την εγκυρότητατης υποθήκης δυνάμειτουαλλοδαπού δικαίου, χωρίςτούτονασημαίνειότιcwtfyft νέαβάσηαγωγής. Ναυτοδικείο —Δικονομία—Δικόγραφα—Καταχώρηση διχογρά-10 φον σεαπάντηση τροποποιημένου δικογράφου —Δενμπορεί να διαφέρει απότοαρχικόεκτός απότροποποιήσειςπου συνεπάγο­ νταιήείναιαναγκαίεςαπότιςτροποποιήσειςπουέγιναν—Ανπε­ ριέχειπερισσότερεςτροποποιήσεις, ηάλληπλευράπρέπει ναζητή­ σειτηνδιαγραφήτους, άλλωςθεωρείταιότιτιςέχειαποδεχθεί. 15 Ναυτοδικείο—Αγωγήinremεναντίονπλοίου—Εμφάνισητωνιδιο­ κτητώνγια υπεράσπιση του— θεωρούνται ότι έχουν υποταχθεί στηδικαιοδοσία τουΔικαστηρίουκαιότιείναι διάδικοι —Δύνα­ ταιναεκδοθείκαιεναντίοντουςαπόφαση. Διάδικοι— Ταυτότητα διαδίκων—Αλλοδαπή εταιρεία διαδεχόμενη, 20 δυνάμει αλλοδαπούδικαίου, ταδικαιώματακαιυποχρεώσεις υφι­ στάμενης διαδίκου αλλοδαπήςεταιρείας—Δύναταινατην αντι­ καταστήσεισανδιάδικος. Αόγοι υπεράσπισης —Μηεγερθέντες γιασυγκεκριμένο επίδικο θέμα ενώπιον αλλοδαπού Δικαστηρίου — Κατά πόσουπάρχει δεδικα- 25 σμένοκαιγιααυτούς—Εφαρμόζονται οιίδιεςαρχέςπουισχύουν στοκυπριακόεσωτερικόδίκαιο. Μαρτυρία—Νομικό κώλυμαγιασυγκεκριμένοεπίδικοθέμαλόγωδε­ δικασμένου(issueestoppel)απόαλλοδαπόΔικαστήριο—Αναγνω- ._ ρίζεταιαπότοκυπριακόδίκαιο —Προϋποθέσεις υπότιςοποίες •*" αναγνωρίζεται. Μαρτυρία—ΑγγλικήBankers'BooksEvidenceAct, 1879—Εφαρμό­ ζεται στην Κύπρο δυνάμει τουάρθρου3 τουπερί Αποδείξεως Νόμου, Κεφ.9. Μαρτυρία— Bankers'Books EvidenceAct,1879 - Κατάπόσοεφαρ-35 μόζεται για τηναποδοχήαντιγράφων τραπεζικών λογαριασμών που ετοιμάσθηκαν με "επεξεργαστή κειμένων" από στοιχεία που τηρούνται σεηλεκτρονικό υπολογιστή. Λέξειςκαιφράσεις— "andallotherbooksusedintheordinarybusiness oftheBank"στοBankers'BooksEvidenceAct, 1879—Περιλαμβά- 4Q νει αντίγραφα τραπεζικών λογαριασμών που ετοιμάσθηκαν με 310 1 AAA. Williams &Glyn'eBankv. Ship"Maria" V "επεξεργαστήκειμένων"από στοιχεία Jtovτηρούνται σε ηλε^ j κό υπολογιστή. 5 Ύόκος — Ξένες συναλλαγές — Δεν εφαρμόζονται οι πρόνοιες του περί Τόκου Νόμου — Επιφύλαξη του άρθρου 7 του περί Τόκου χαιΣυναφών θεμάτωνΝόμου, 1977(Ν.2/77). Απόφαση — Διπλότητα διαδικασίας — Απόφαση για το ίδιο ζήτημα εκδοθείσα εναντίον του ιδίου προσώπου από αλλοδαπό Δικαστή­ ριο — Εμποδίζει την έκδοση απόφασης για το ίδιο ζήτημα ενα­ ντίον του ιδίουπροσώπου από κυπριακό Δικαστήριο. 10 15 20 25 30 " 40 Με αγωγή in rem εναντίον του εναγομένου πλοίου,πουήταν υπό ελληνική σημαία,ηαρχικήενάγουσαWilliams andGlyn's Bank Limited απαιτούσε το υπόλοιπο δανείου και τόκους, ανερχόμενο σεπολλάεκατομμύριαδολλάριαΗΠΛ,πουηΕνάγουσαείχεχορη­ γήσει σε τρίτα πρόσωπα,και που είχε εξασφαλισθεί με υποθήκη του εναγομένου πλοίου,που είχε εγγραφεί στην ελληνική αρμόδια αρχή. Στην αναφορά της η ενάγουσα δεν είχε δώσει λεπτομέρειες σχετικά μετην υποθήκηήτην εγγραφήτης,αλλά έδωσε τις λεπτο­ μέρειες αυτέςστην απάντησητηςστηνυπεράσπισητου εναγόμενου πλοίου, όπου εγέρθηκε το Θέμαότι η υποθήκηήτανξένη υποθήκη καιδιείπετοαπότο αλλοδαπόδίκαιο.Ηαρχικήυπεράσπισηπερι­ λάμβανε παραδοχήότι η υποθήκη ήταν ελληνική υποθήκη εγγε­ γραμμένηστην Ελλάδασύμφωνα μετο ελληνικό δίκαιο,ηπαραδο­ χή αυτή όμως δεν περιλήφθηκε σε νέα υπεράσπιση που είχε καταχωρηθεί σε απάντησητροποποιημένης αναφοράςπουείχεκαταχωρήσει η ενάγουσα μετά απόδιαταγήτου Δικαστηρίου. Η εν λόγω απόσυρσητηςπαραδοχήςδενήταναναγκαία γιανααπαντη­ θεί ητροποποιημένηαναφορά,αλλάηενάγουσαδεν έκαμε αίτηση γιαδιαγραφήτηςνέαςπαραγράφουκαιεπαναφοράτηςαρχικής. Ενώ εκκρεμούσε η διαδικασία, σύμφωνα με νόμο που θεσπίσθηκε στην Βρεττανία,τα δικαιώματα και υποχρεώσεις της αρχι­ κήςενάγουσαςαναλήφθηκαναπότηνRoyal Bank of ScotlandPLC, η οποία ζήτησε να αντικαταστήσει την αρχική ενάγουσα σαν ενά­ γουσα στηναγωγή. Ήταν κοινά αποδεκτόγεγονός ότι κατάτην εγγραφήτηςυποθήκηςστην ελληνική αρμόδιααρχήείχε παραληφθείνααναφερθεί ο τίτλος κτήσεως του πλοίου κατάπαράβαση σχετικής ρητής διά­ ταξηςτου ελληνικού νόμου.Υπήρχε όμως διαμετρικήδιαφορά με­ ταξύ των δύοπλευρών ως προςτο αποτέλεσμα της εν λόγω παρά­ λειψης. Ο μεν εμπειρογνώμονας μάρτυρας της ενάγουσας ισχυρίσθηκε ότι η παράλειψη δεν επηρέασε την εγκυρότητα της υποθήκης, ενώ ο εμπειρογνώμονας μάρτυρας του εναγόμενου πλοίου ανέφερε ότι ηπαράλειψηαυτήκαθιστούσε την όληυποθή­ κη άκυρη.Σε αγωγήενώπιον αρμόδιου ελληνκςύ δικαστηρίου με­ ταξύ της αρχικής ενάγουσας και της πλοιοκτήτριας εταιρείας, 311 Williamo& Glyn'oBankv. Ship"Maria"

(1992)όπου η ενλόγω παράλειψηδεν είχε εγερθεί σανλόγοςυπεράσπι­ σης,τοελληνικό δικαστήριο αποφάνθηκεότιηυποθήκηήταν„,.,<)ρη. V Κατά τηνακρόασηκατατέθηκαν εκ μέρους της ενάγουσαςσαν τεκμήρια γιααπόδειξητουακριβούς υπολοίπου το κεφαλαίουκαι 5 τόκων που οφείλονταν δυνάμει του δανείου,αντίγραφα τραπεζι­ κών λογαριασμών που είχαν ετοιμασθεί με "επεξεργαστή κειμέ­ νων"αποστοιχείαπουτηρούντανσεηλεκτρονικό υπολογιστή. Κα­ τατέθηκεεπίσηςστοΔικαστήριοότιη ενάγουσαείχεκινήσειαγωγή και πάρα απόφαση εναντίον της πλοιοκτήτριας εταιρείας για το 10 υπόλοιπο τουδανείουκαιτόκουςστααγγλικάδικαστήρια. Ενώταπραγματικάγεγονότατηςυπόθεσηςουσιαστικάδεναμ­ φισβητήθηκαν, εκμέρους του εναγόμενουπλοίου προβλήθηκαν τα εξής επιχειρήματα: (α) Δεδομένου ότι το εφαρμοστέο δίκαιο στην υποθήκηήταντο ελληνικό,ηενάγουσαδενείχεαιτίααγωγήςδιότι 15 στηναναφοράτηςδενείχεαναφέρειότι ηυποθήκη ήτανεγγεγραμ­ μένη σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ελληνικού δικαίου και δεν είχε δώσειλεπτομέρειες της εγγραφής,(β) Εν πάσαπεριπτώσει η υποθήκηήταν άκυρη σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο,διότικατά την εγγραφή της δεν είχε καταχωρηθεί ο τίτλος κτήσεως του 20 πλοίου, (γ) Η τελική ενάγουσα Royal Bank of Scotland PLC δεν μπορούσε ναστοιχειοθετήσει βάσει αγωγής εναντίοντουεναγόμε­ νου πλοίου διότι δεν είχε αποδειχθεί ο ισχυρισμός για διαδοχή υποχρεώσεων και δικαιωμάτων, (δ) Τα κατατεθέντα αντίγραφα τραπεζικών λογαριασμών, που είχαν ετοιμασθεί με "επεξεργαστή 25 κειμένων" αποστοιχείαπουτηρούντανστονηλεκτρονικό υπολογι­ στήτηςΤράπεζας,δεν μπορούσανναγίνουναποδεκτά σαν μαρτυ­ ρίατουυπολοίπου τουοφειλόμενουποσούκαιτωντόκωνδυνάμει του δανείο. (ε) Τυχόν απόφαση μπορούσε να εκδοθεί μόνο ενα­ ντίον του εναγόμενου πλοίου και όχι και εναντίοντης πλοιοκτή- 30 τριαςεταιρείας. Σταπιοπάνωεπιχειρήματαηενάγουσααπάντησεωςεξής: Για το (α),ότι το εναγόμενοπλοίο δεν μπορούσε ναεπικαλε­ σθεί την ένστασηότι δενυπήρχεαιτίααγωγής διότι, εφόσοναυτή βασιζότανστο αλλοδαπό δίκαιο,θαέπρεπεναείχεαναφερθείστην -*5 υπεράσπιση εξειδεκευμένα, με αναφοράδηλαδήστα συγκεκριμένα άρθρα και πρόνοιες του ελληνικού δικαίου, πράγμαπου δεν είχε γίνει, και ότι η γενική αναφοράσε ανυπαρξίααιτίαςαγωγής δεν εκάλυπτε το κενό. Περαιτέρω αναφέρθηκε ότι στην αναφοράδεν είχε γίνει επίκληση του ελληνικού δικαίου πράγμα που εσήμαινε 40 ότι η ενάγουσα εβασιζε την αγωγή της στην ύπαρξη συμβατικής υποθήκης (equitable mortgage) σύμφωνα με το κυπριακό δίκαιο. Επιπλέον ισχυρίσθηκε ότι το εναγόμενο πλοίο στην αρχική του υπεράσπιση είχε παραδεχθεί την ύπαρξη έγκυρης εγγεγραμμένης υποθήκης σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο και ότι δεν εδικαιούτο 45 312 1 ΑΛΑ. Williams &Glyn's Bankτ. Ship"Maria" J να απόσυρα την παραδοχήαυτή με την νέα υπεράσπιση του που f καταχώρησεσεαπάντησητηςτροποποιημένης αναφοράς(που είχε { καταχωρηθεί μετά απόδιαταγήτου Δικαστηρίου) διότι ηαπόσυρ­ σηαυτήδενσυνεπαγότανήήταναναγκαίααπότην τροποποιημένη 5 αναφορά.Για το (β),ότι υπήρχε νομικό κώλυμα (issue estoppel) γιατην έγερσηισχυρισμού για μηεγκυρότητα τηςυποθήκηςδυνά­ μει του ελληνικού δικαίου,διότι το θέμα αυτό είχε αποφασισθεί απότοελληνικό δικαστήριο στηνπιοπάνωαγωγή,όπου ουσιαστι­ κά οι διάδικοι ήσαν οι ίδιοι, δηλαδή η αρχική ενάγουσα και η 10 πλοιοκτήτρια εταιρεία έστω και αν, στην αγωγή εκείνη, το θέμα της ισχυριζόμενης παράλειψης καταχώρησης του τίτλου κτήσεως του πλοίου δεν είχε εγερθεί σαν υπεράσπιση. Πέραν τούτου, και επί της ουσίας της ένστασης, η ισχυριζόμενη παράλειψη δεν είχε σαν αποτέλεσμα την ακυρότητατης υποθήκηςδυνάμει τουελληνι15 κούδικαίου. Αναφορικά με τις άλλες ισχυριζόμενες παραλείψεις, δενυπήρχεοποιαδήποτεμαρτυρίαγιατοαποτέλεσμα τουςστο ελ­ ληνικό δίκαιο.Πατο (γ),ότι θέματαδιαδοχήςνομικών προσώπων διέπονται από το δίκαιο της χώρας εγγραφής τους,δηλ. το αγγλι­ κό δίκαιο, και ότι σύμφωνα με τις πρόνοιες ειδικού αγγλικού 20 νόμου, για τις οποίες είχε δοθεί μαρτυρία στο Δικαστήριο, ητελι­ κή ενάγουσα είχε ανάλαβα τα δικαιώματα και υποχρεώσεις της αρχικής ενάγουσας. Για το (δ),ότι τα αντίγραφατων τραπεζικών λογαριασμών μπορούσαν ναγίνουν αποδεκτάσανμαρτυρίασυνά­ μα των προνοιών του αγγλικού Bankers' Books Evidence Act, 25 1879, το οποίο εφαρμοζόταν στην Κύπρο δυνάμα του άρθρου 3 του περί Αποδείξεως Νόμου, Κεφ. 9. Για το (ε),ότι θα έπρεπε να εκδοθεί απόφασηκαι εναντίον της πλοιοκτήτριας εταιρείας διότι αυτή, έστω και αν δεν ήταν διάδικος στην υπόθεση, είχε εμφανι­ σθεί για να υπερασπίσει το εναγόμενο πλοίο και με τον τρόπο 30 αυτόείχε υποταχθεί στηδικαιοδοσίατου Δικαστηρίου. Εγέρθηκε, επίσης, θέμα ποιο δίκαιο διείπε την εκδίκαση του τόκου. . Αποφασίσθηκε ότι: 35 40 45 (α)Εφ'όσο ηένσταση γιαανυπαρξίααιτίαςαγωγήςβασιζόταν στο ελληνικό δίκαιο,η ένσταση έπρεπε να είχε εξειδικευθεί στην υπεράσπιση με αναφοράστις συγκεκριμένες πρόνοιες του ελληνι­ κού δικαίου στις οποίες βασιζόταν,και ηύπαρξηγενικής αναφο­ ράςστην υπεράσπιση σεανυπαρξίααιτίαςαγωγήςδενθεράπευε το κενό πουυπήρχε. (β)Εφ'όσο ησυμβατικήυποθήκη(equitable mortgage) αναγνω­ ρίζεται απότο κυπριακόδίκαιο,η ενάγουσα μπορούσε να βασίσει την αγωγή της στην συμβατική υποθήκη χωρίς να επικαλεσθεί το ελληνικό δίκαιο και κατά συνέπεια χωρίς να υποχρεούται να δώσει λεπτομέρειες για την εγγραφή του και την εγκυρότητα της υποθήκηςδυνάμει του ελληνικού δικαίου. 313 Williams&Glyn'sBankv.Shipv."Maria"

(1992)(γ)Αν καιήτανορθόςο ισχυρισμός τηςενάγουσαςότι ηαποΛ συρσητηςπαραδοχήςτηςεγκυρότηταςτης υποθήκηςδυνάμα του\ βλληνικού δικαίου,πουείχεγίνει στηναρχικήυπεράσπιση,μετην > καταχώρησητηςνέαςυπεράσπισηςσεαπάντησητηςτροποποιημέ­ νης αναφοράς,δεν συνεπαγόταν καιδεν ήταν αναγκαία απότην 5 τροποποίηση της αναφοράς, εφόσον η ενάγουσαδεν είχεζητήσει μεαίτησητηνδιαγραφήτηςνέαςπαραγράφουκαιτηνεπαναφορά τηςαρχικήςπαραγράφουμετηνοποίαγινότανηπαραδοχή,εθεω­ ρείτοότιείχεαποδεχθείτηνέαυπεράσπιση. ( (δ) Υπήρχε νομικό κώλυμα (issue estoppel) για το εναγόμενο 10 πλοίοναεγείρειθέμαεγκυρότηταςτηςυποθήκηςδυνάματουελλη­ νικούδικαίου,διότιτο θέμαείχεαποφασισθείτελεσίδικα απόαρ­ μόδιοΔικαστήριο,δηλαδήτο ελληνικό Δραστήριο, σεαγωγή που είχεκινηθεί μεταξύτων ιδίωνδιαδίκων.Τοότι ηεναγόμενηστην αγωγή ενώπιον του ελληνικού Δικαστηρίου ήτανηπλοιοκτήτρια 15 εταιρεία,ενώστηνπαρούσααγωγήεναγόμενοήτανμόνοτοπλοίο, δενεσήμαινε ότιδενυπήρχεταυτότηταδιαδίκων,ενόψει τουότιη πλοιοκτήτρια εταιρεία είχε εμφανισθεί στην παρούσααγωγήκαι είχευπερασπισθείτοεναγόμενοπλοίο.Επιπλέον,τοότιτοσυγκε­ κριμένοθέματηςμηκαταχώρησηςτουτίτλουκτήσεωςτουπλοίου 20 δεν είχεεγερθεί ενώπιον του ελληνικού δικαστηρίουδεν εμπόδιζε τηνεφαρμογήτηςπιοπάνωαρχήςπερί νομικούκωλύματος,διότι ίσχυε και στις αλλοδαπές αποφάσειςη αρχήπου ισχύει στις κυ­ πριακέςαποφάσειςότιυπάρχειδεδικασμένο αναφορικάμεόλατα ζητήματαπουσχετίζονταν μετηνσυγκεκριμένη υπόθεσηείτεεγέρ- 25 θηκαν στο Δικαστήριο είτεμπορούσανναείχανεγερθεί στοΔικα­ στήριοαλλάδενεγέρθηκανστηνπράξη. (ε)Επί της ουσίαςτου ισχυρισμού γιαακυρότητατηςυποθή­ κηςδυνάμειτουελληνικού δικαίου,τοΔικαστήριοείχεεξουσίανα εξετάσει το ίδιοτιςπηγέςτουαλλοδαπού δικαίου,δηλαδή τουελ- 30 ληνικού, στις οποίες είχαν αναφερθείοι εμπειρογνώμονες μάρτυ­ ρες των διαδίκων για να μορφώσει ιδία γνώμη, αν και δεν είχε εξουσία ναδιεξάγει δικήτουέρευνασεπηγέςπουδενείχαντεθεί ενώπιον του απότουςεμπειρογνώμονες μάρτυρες. Εφαρμόζοντας την πιο πάνω αρχή η εκδοχή του εμπειρογνώμονα μάρτυρατης 35 ενάγουσας ότι ητυχόν παράλειψηκαταχώρησηςτουτίτλου κτίσε­ ως τουπλοίου δεν οδηγούσε σεακυρότητατηςυποθήκης δυνάμα τουελληνικού δικαίου,έγινεαποδεκτή. (στ) Εφόσον θέματαδιαδοχήςνομικών προσώπων διέπονται απότοδίκαιοτης χώρας εγγραφήςτους,δηλαδή στηνπροκειμένη 40 περίπτωση τοαγγλικό δίκαιο,ήτανκαθαρόαπότηνπροσαχθείσα μαρτυρίαότισαναποτέλεσματωνπρονοιώντουειδικούαγγλικού νόμου που είχε θεσπισθεί για το θέμα η τελική ενάγουσαRoyal Bankof Scotland picείχεαναλάβει ταδικαιώματακαιυποχρεώσεις τηςαρχικήςενάγουσαςWilliamsandGlyn's BankLimited,καικατά 45 συνέπεια η αρχική ενάγουσα είχε νομότυπα αντικατασταθεί από 314 -1 ΑΛΛ. •} y WUliams&Glyn'sBankτ. Ship"Maria" την τελική ενάγουσα, ηοποία είχε δικαίωμα αγωγής εναντίον του εναγομένου πλοίου. •ν 5 10 15 20 25 (ζ) Έχονταςστο νου το σκοπό του νόμου που είναι η διευκό­ λυνση των τραπεζών στην προσαγωγή μαρτυρίας με τη μορφή αντιγράφων αντί των πρωτοτύπων, και εφαρμόζοντας την ερμη­ νευτική αρχή του ejusdem generis, η φράση "and all other books usedinthe ordinary businessof the bank" στο άρθρο9 του Bankers Books Evidence Act, 1879, ήτανγενική καικάλυπτε οποιασδήποτε μορφής μόνιμης καταγραφήςστοιχεία που τηρούνται απότράπε^ζ* περιλαμβανομένων και αντιγράφων που προέρχονται από "επεξεργαστή κειμένων" απόστοιχεία πουτηρούνται από ηλεκτρο­ νικό υπολογιστή. (η)Το Θέματου τόκου διείπετο απότο δίκαιοτης χώρας εκδί­ κασης Qex fori), δηλαδή το κυπριακόδίκαιο,και είχε εφαρμογή η επιφύλαξη του άρθρου 7 του περί Τόκου και Συναφών θεμάτων Νόμου, 1977, με την οποία οι ξένες συναλλαγές εξαιρούνταν από τιςυπόλοιπες πρόνοιες τουπερίΤόκουΝόμου. (θ)Αν καιυπόκανονικάςσυνθήκαςτογεγονός ότι ηπλοιοκτή­ τρια εταιρεία είχε εμφανισθεί στην υπόθεσηκαι είχε υπερασπισθεί ΙΟ εναγόμενο πλοίο θα σήμαινε ότι θα μπορούσε να εκδοθεί από­ φασηκαι εναντίον της,στην παρούσαπερίπτωση,επειδή εναντίον της πλοιοκτήτριας εταιρείας είχε ήδηεκδοθεί απόφαση απόαγγλι­ κό Δικαστήριο για το ίδιο ζήτημα,το Δικαστήριο εμποδίζετο από του ναεκδόσει οποιαδήποτεαπόφασηεναντίον της πλοιοκτήτριας εταιρείας, διότι θα εδημιουργείτο θέμα διπλότητας της διαδικα­ σίας. Εκδόθηκε απόφασηεναντίον του εναγομένουπλοίου και υπέρ των -εναγόντων για ποσό Δολ. ΗΠΑ 4.400.000,00πλέον Δολ. ΗΠΑ 11.000.000,00τόκους,πλέον έξοδα για δύο δικηγόρους. -Π Μ Υποθέσεις που αναφέρθηκαν: 35 Williams & Glyn'sBank Ltd v. The Ship "Maria"

(1983)1 C.L.R. 106,124,773,844Williams & Glyn's Bank Ltd v. The Ship "Maria"

(1985)1 C.L.R. 495. Kouloumbis v. TheShip"Maria'·

(1983)1C.LJ?. σελ. 497,682TheShip"Maria"v. Williams & Glyn's Bank (19β3) 1C.L.R. 706· 40 Kouloumbis v. TheShip "Maria"

(1984)1C.LJ?.285· 315 Williams&Glyn'sBankv.Ship"Maria"

(1992)Williams &Glyn's Bank picr.Kouloumbis v. TheShip "Maria" y

(1984)1CLH.569,674· \ CypntsTelecommunicationsAuthorityv.TheShip"Mark"

(1983)1 CJJi.825· Kouloumbisv. TheShip"Maria"

(1985)1CLR. 486- 5 Williams & Glyn'sBankpic v. Kouloumbis v. TheShip "Maria"

(1986)1CLH. 627· TheAngelBell[1979]2LLR.491* Georgiadesv.Kaminaras

(1958)23 CLH276Vlachosv. DorotheaShipping

(1980)ICLR. 113- U> Williams &Glyn's BankLtdv.TheShip "Maria"

(1984)1CJJI. 82V Hungarian ShippingCo v. CyprusCompound Fodders

(1981)i CLR. 380· Mahattouv.ViceroyShippingCoLtd

(1979)1 CLJt.542- 15 HoUis v.Burton [1892]3 Ch. 226· Squirev.Squire[1972]1AllEH.89V Georgiou v. Kyriacou

(1986)1 CLR. 433· Stytianou v.Manoli

(1982)1CLR.287Spyropoullos v. TransaviaHollandN.V.Amsterdam

(1979)1CLR. 20 42V Mihsv. Cooper[1967]2ΑΠE.R. 100· TheSennar[1985]2AllEH. 104 Cari-Zeiss-Stiftung v. Rayner& Keeler Ltd(No.2)[1966] 2 ΑΠ EH. 536· 25 Demetriouv. Hilides

(1980)1J.S.C.21V R. v.Governorof Brixton Prison exparte Osman

(1)[1992] 1 All EH. 108ColtIndustriesv. Sarlie(No2) [1966]1W.LR. 1287The August8"[1983]2A.C. 450· 316 3 0 1 ΑΛΛ. William*&Glyn'sBank τ.Ship "Maris" TicGemma

(1899)p. 285· TheBanco[1971]1AllEH.524· TheNordglimr(1988]2ABEH.53V Theoriv. Djonl

(1984)1CLH.296· 5 Henderson v.Henderson[1844]6Q.B. 288· Vervaekev. Smith[1982]2AllEH. 144· IsraelDiscountBankofNew York v. Hadjipateras[1984] t WLH. 137· 10 Dahma DairyIndustriesLtdv. NationalBank of Pakistan [1978]2 LLH.223· DynamltA/Gv. Rio TintoCo [1918]App. Cas.260· EarlNelson v.LordBridport [1843-60]AllEH.Rep. 1032· BumperDevelopment Corp. Ltdv.Commissionerof Police of the Metropolis[1991]4ΑΠEH. 638· 15 Methsv. NationalBankofGreeceandAthens[1957]2 Q.B. 33· LetcoCo v. Ηλιάδη,

(1991)1ΑΛΛ. 435· Adamsv. NationalBankofGreece5Λ. [1961]AC. 225· ArabMonetaryFund v.Hashim(No. 3)[1991] 1All EH. 87V 20 The Attorney-General of the Republic v. Tbeocharides

(1973)2 CL.R. 75· Azinas v.Police

(1981)2 CLH. 9· Αστυνομία v.Ξνδιά,

(1992)2ΑΛΛ 26' Barker'v. Wilson[1980]2 ΑΠEH. 8V Mmangosv.GeorgeFrank (Textiles)Ltd(No.2)[1977]Q.B. 489· 25 Helmsing Scbiffahrts GmbH and Co v. Malta Dry Docks Corporation [1977]2LLR. 444· The PointBreeze"LloydsRep.,Vol.30,p.229· The Despina G.K."[1982]2UoydsRep. 555. 317 Williams&Glyn'sBankv. Ship"Maria"

(1992)Αγωγή. Αγωγή για το ποσό των $7.202.465,28 για παράλειψη πληρωμής απότουςοφειλέτες τηςσύμβασηςυποθήκηςτου εναγομένου πλοίου, η οποία δόθηκε σαν εξασφάλισηδα­ νείουπουπαρεχώρησεη ενάγουσαεταιρείασετρίτους. 5 Μ.Μοντάηος χαι Ε. Μοντάνιος,γιατουςενάγοντες. Μ.ΗλιάδηςκαιΑ Σκορδήςγιατους εφεσίβλητους. Cur. adv. vult ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Δ.,ανάγνωσε την ακόλουθηαπό­ φαση. Ο Λόρδος Denning αναφερόμενος στο δικαίωμα 10 πρόσβασηςσταΑγγλικά Δικαστήριαείπεχαρακτηριστικά: ..."is not confined to Englishmen. It extends to any friendly foreigner. Hecanseektheaidof our courts if he decides todoso.You maycallthisforum shopping if you please,but if the forum is England, it is a goodplace to ^ shopin, bothfor thequality of thegoodsandthespeedof service." (TheAtlantic Star[1973] QB364,atpage382). Μεόλο το σεβασμό, θαυιοθετούσα το πιο πάνωαπό­ σπασματουΛόρδου DenningκαιγιατηνΚύπροσανκαλό φόρουμ σε εκείνους τους αλλοδαπούςφίλους πουζητούν 20 τηβοήθειατων ΚυπριακώνΔικαστηρίων. Η υπόθεση αυτή ουσιαστικά δεν έχει καμιά σχέση με την Κύπρο. Οι ενάγοντες είναι Βρεττανική δημόσιαεται­ ρεία,ενώ το εναγόμενο πλοίο ήτανκατά το συγκεκριμένο χρόνο ελληνικό. Η διαφοράτων μερών εστιάζεται ουσία- 25 στικά σε μιάσύμβασηυποθήκηςτουεναγόμενουπλοίου,η οποία δόθηκεσανεξασφάλιση δανείουπουπαραχώρησε η ενάγουσα εταιρεία σε τρίτους. Όλες οι συμφωνίες υποθή­ κης,δανείου,εγγυήσεων, έγιναν εκτός Κύπρουκαθώς και οι παραβάσειςαυτώντων συμφωνιών. Οι ενάγοντες τέλι- 30 κάεπέλεξαντηνΚύπρογιαναεπιλύσουν τηδιαφοράτους με το εναγόμενο πλοίο, όχι όμως επιλεκτικά ως προς το 318 1 ΑΛΛ Williams &Glyn'sBankv.Ship "Maria" Παααδόηονλος, Δ. δικαϊκό σύστημα (forum shopping), αλλάλόγωδιάφορων συγκυριώνπουαναφέρωαμέσως. Μετάτηνπαράλειψητωνοφειλετώντωνεναγόντωννα πληρώσουν το εκκρεμές υπόλοιπο τουδανείουπουείχαν 5 παραχωρήσει σε αυτούς, οι ενάγοντες, βασιζόμενοι στις εξουσίεςπουτουςέδινεησύμβασηυποθήκηςτουεναγόμε­ νου πλοίου, ανέλαβαν κατοχή του πλοίου στις 19/2/82 στην πόλη Ισκεντερούν που βρίσκεται στη νοτιο­ ανατολικήΤουρκία.Οιαντιπρόσωποι τωνεναγόντων,οι 10 οποίοιεπιβιβάστηκανστοπλοίο,τοοδήγησανστηΛάρνα­ κα για ανεφοδιασμό με τελικό προορισμό την Ελλάδα ΣτηΛάρνακα ταδεδομένα άλλαξαν,ο πλοίαρχος και OL ιδιοκτήτες τουπλοίου άρχισαννα αμφισβητούντο δικαί­ ωματων εναγόντωνναεξασκούν έλεγχοκαινα κατέχουν 15 to πλοίο καιτελικά αρνήθηκαν σε αντιπροσώπουςτων εναγόντων ναεπιβιβαστούνστο πλοίογιαναπάρουν τον πλήρηέλεγχοκαιτηνκατοχή του.Σαναποτέλεσμααυτής της εξέλιξης οι ενάγοντες, μετο φόβο ότι θαέχαναντη μόνη εξασφάλιση τους, εξαναγκάσθηκαν να συλλάβουν 20 καιναακινητοποιήσουν το πλοίο, μετά απόαίτησηστο Δικαστήριο αυτό,χαράσσονταςταυτόχρονατηναρχή της πορείαςτης διαδικασίας αυτής.Ηπορείααυτήδυστυχώς υπήρξε μακράκαι κάτωαπόκλίμα έντονης νομικής δια­ μάχης χρειάστηκαν δέκαπερίπου χρόνια γιαναολοκλη25 ρωθεί ηεκδίκασητηςυπόθεσης. Ημεγάλη αυτή καθυστέ-. ρήση δυστυχώς πλήττει την κυπριακή δικαιοσύνη και κάνειτηνκυπριακήεπιλογή σαν νομικό φόρουμ ολιγότε­ ρο δελεαστική. Ηκαθυστέρηση όμως αυτή οφείλεται σε πολλούς παράγοντεςπουδενθαήτανσκόπιμο κανείς να 30 ενδιατρέξει μεπλήρη λεπτομέρεια. Αναφέρω όμως μερι­ κούς σκιαγραφώντας ταυτόχρονα τις βασικές εξελίξεις τηςδιαδικασίας. ΙΣΤΟΡΙΚΟΤΗΣΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ Το εναγόμενο πλοίο συνελήφθηκε στις 26y2/82. Στις 9/ 35 3/82 μεταφέρθηκεαπότηΛάρνακαστηΛεμεσό μετάαπό αίτηση του Αξιωματικού Ναυτοδικείου και συμφωνίας όλωντωνμερών,γιαλόγους ασφαλείας. Παρόλοπουηδι319 ΠΧβΒβ&&3ονλο&Δ. WUliamo &Gly&'o Bank v. Ship "Maria"

(1992)κογραφία συμπληρώθηκε αρκετά σύντομα, η διαδικασία οιακοπτετο συνεχώς από αλλεπάλληλες αιτήσεις τις οποίες τοΔικαστήριο είχευποχρέωση ναεκδικάσει πριν τηντελικήεκδίκασητηςουσίαςτηςυπόθεσης. Μιααπόαυτέςήτανηαίτησητωνεναγόντων,ημερομη- 5 νίας 26/10/82,γιαναεπιφέρουν αλλαγές στον τίτλοτης αγωγής.ΚαταχωρήθηκεένστασηκαιτοΔικαστήριοεξέδω­ σετηνΑπόφασητουστις26/1/83, επιτρέπονταςτιςαιτού­ μενεςτροποποιήσεις. (WilUams &Glyn's Bank Ltd v. The Ship"Mana"

(1983)1GLA.106). 10 Επίσης άλλη αίτηση που απασχόλησε τοΔικαστήριο ήταν αυτήπου καταχωρήθηκε εκμέρους τωνεναγόντων στις 23/6/82 γιαπώληση τουεναγόμενου πλοίου pendente liteκαικατάθεσητουπροϊόντοςπώλησηςστοΔικαστήριο. Τούτο κατέστη αναγκαίο λόγω των αυξημένων κοστών\$ του Αξιωματικού Ναυτοδικείου για τη συντήρηση του πλοίου στολιμάνι. Το Δικαστήριο αφούεκδίκασε τηναί­ τησηαυτήγιατηνοποίαυπήρξεέντονηαντίδρασηαπόμέ­ ρους τουεναγόμενου πλοίου, εξέδωσετηνΑπόφαση του στις 22/9/83 (Williams and Glyn's BankUd ν. The Ship 20 "Maria"

(1983)1 C.L.R. 773). διατάσσοντας τηνπώληση τουπλοίου.Τελικά τοπλοίο πωλήθηκεσε εκτέλεση διαδι­ κασίας fieri facias άλλης αγωγής στις 13/10/83γιαποσό $1.500.000Αμερικανικών Δολαρίων,ποσότοοποίοκατα­ τέθηκεσετοπικήΤράπεζα. 25 Η υπόθεση μετά απόδιάφορες άλλες αιτήσεις,και αφούτοΔικαστήριο ασχολήθηκε μεάλλααναφυόμενα θέ­ ματα στηδιαδικασία(όπωςαίτησηγιααποκάλυψη εγγρά­ φων και άλλων), ορίστηκε για ακρόαση στις 31/10/83. 3 0 Ομως,μετάαπόαίτησητουεναγόμενουπλοίουγιααναβολήτηςακρόασης,αίτησηγιατηνοποίαοιενάγοντεςείχαν ένσταση,τοΔικαστήριο ενέκρινε διστακτικάτηναναβολή μεΑπόφασητουημερομηνίας27/10/83. (Williams& Glyn's BankLtd v. The Ship"Maria"

(1983)1CLR. 844). To Δι­ καστήριοόρισετηνυπόθεσησύντομα γιαακρόασηστις 5/35 12/83,6/12/83και7/12/83,ημερομηνίεςκατάτιςοποίεςδό­ θηκε ηπροφορική μαρτυρίατου RexWilliam Harrington 320 1ΑΛΛ Williams &Glyn'aBankτ. Ship"Maria" Πααα&όχουλος,A. (M.E.1),Γενικού Διευθυντή της ενάγουσας εταιρείας. Δυ­ στυχώς όμως ησυνέχεια τηςακροαματικής διαδικασίας διακόπηκεκαιπάλιλόγωτουότιτοΔικαστήριοήτανυπο­ χρεωμένο ναεπιληφθείάλλωναιτήσεων. 5 Μιααπόαυτέςήταναίτησηεκμέρουςτουεναγόμενου πλοίου,μετην οποίααιτείτοπαραμερισμότουδιατάγμα­ τοςσύλληψηςτου,καθώςκαιδιάταγμαπαραμερισμούκαι ακύρωσης του κλητηρίου εντάλματος λόγω έλλειψης δι­ καιοδοσίας.Μετάαπόεκδίκασητηςαίτησηςαυτής,τοΔι10 καστήριοαπέρριψετην αίτηση μεΑπόφαση τουημερομη­ νίας 25/6/85. (WilUams & Glyn's BankUd v. TheShip" "Maria"

(1985)1 CLR. 495). Η υπόθεση και πάλι,αφούπροσέκρουσε σε διάφορες άλλες ενδιάμεσες αιτήσεις (όπωςηαίτησηγια τροποποίη15 σητουτίτλου καιπάλιτηςαγωγής μετην αντικατάσταση του ονόματος των εναγόντων με την Royal Bank of Scotland pic,ΔιάταγμαΔικαστηρίου ημερομηνίας 25/6/86. Επίσης σχετική ηΕνδιάμεση Απόφαση του Δικαστηρίου ημερομηνίας26/11/85 πουπροηγήθηκεσεαίτησηexparte), 20 συνέχισετηνπορείατηςγιατηνακροαματικήδιαδικασία. Η15/6/87ορίζεταιγιασυνέχισητηςακρόασηςκαιεκεί­ νητηνημέρακαταθέτειενώπιον τουΔικαστηρίου ο Μάρ­ τυρας (Μ.Ε.2) Καθηγητής 'Αλκής Αργυριάδης. Ηκυρίως εξέταση του μάρτυρααυτούσυνεχίζεται και στις 16/6/87, 25 οπότε σεκάποιοσημείο εγέρθηκε ένσταση εκμέρους του εναγόμενου πλοίου κατάπόσο ο μάρτυραςμπορούσε να αναφερθείσεεγγεγραμμένη υποθήκη ήόχι.ΤοΔικαστήριο αφούάκουσεεπιχειρηματολογία καιαπότιςδύοπλευρές, επιφύλαξε τηνΑπόφαση τουπάνω στοθέμα αυτό και 30 όπως ήτανφυσικό,η συνέχισητης ακρόασηςαναβλήθηκε επ'αόριστομέχριτηνέκδοσητηςΑπόφασης. Στη συνέχεια δύο γεγονότα επισυμβαίνουν, τα οποία καιπάλι θαέχουνδυστυχώς σαναποτέλεσματηνπεραιτέ­ ρωκαθυστέρησητηςυπόθεσης.Ο (Μ.Ε.2)ΚαθηγητήςΑρ- 5 γυριάδηςπεθαίνεικαιέτσιη επιφυλαχθείσαΑπόφασητου Δικαστηρίου καθίσταταιάνευαντικειμένου,εφόσον μέχρι 321 Uaaa&aaovljoi,Δ. Williams&Glyn'oBanbv.Ship"Maria"

(1992)τότεδενείχεσυμπληρωθεί η μαρτυρίατου.Τοδεύτερογε­ γονός ήτανότι οΈντιμοςΔικαστής κ.Σαββίδης,ενώπιον του οποίου εκκρεμούσε ηυπόθεση αυτή, αφυπηρετούσε. Σημειωτέον ότι ο ίδιος Δικαστής κατά τη διάρκεια της διαδικασίαςαυτήςεπιβαρύνετομεμίασωρεία άλλων συν· 5 δεδεμένων υποθέσεων με τησυγκεκριμένη, για τις οποίες εκδοθησαν διάφορες αποφάσεις τόσο από τονίδιο, όσο και απότην ΟλομέλειατουΑνωτάτου Δικαστηρίου στην αναθεωρητική της δικαιοδοσία. (Ίδε Kouloumbis Panayiotis v. TheShip"Maria

(1983)1CLR. σελ. 497.10 WilUams &Glyn's Bank pic v. The Ship "Maria"

(1983)1 CLR. 124,Kouloumbis Panayiotis v. TheShip "Mana"

(1983)1CLR. 682, TheShip "Mana"v. WilUams & Glyn's Bank

(1983)1CLR. 706, Panayiotis Kouloumbis v. The Ship "Maria"

(1984)1CLR. 285, WiUiams &Glyn'sBank \s pic v.PanayiotisKouloumbis v.TheShip "Maria"

(1984)1 CLR. 569,Cyprus Telecommunications Authority v. The Ship "Maria"

(1983)1CLR. 825, WiUiams &Glyn's Bank pic v. Panayiotis Kouloumbis ν TheShip "Maria"

(1984)1 C.L.R. 674, Kouloumbis Panayiotis v. TheShip"Mana" 2 Q

(1985)1 CLR. 486, WilUams & Glyn'sBankpic v. PanayiotisKouloumbis v. TheShip "Mana"

(1986)1 CL.R. 62η. Η υπόθεση τελικά ορίστηκε ενώπιον μου γιαπρώτη φορά στις 7/6/89,και αφούεξεφράσθηκε και απότιςδύο25 πλευρές ηέντονηδιάθεσηγιατελικόσυμβιβασμό τηςόλης υπόθεσης, ενέκρινα διάφορες αναβολές για ναβοηθηθούν οι δύοπλευρές στην προσπάθειατουςγια εξώδικοσυμβι­ βασμό της υπόθεσης. Δυστυχώς αυτέςαπέβησαν άκαρπες. Τούτο εδηλώθη απερίφραστα ενώπιον μουστις 11/7/90,30 οπότε οι δύο πλευρές σε μιά προσπάθειαεξοικονόμησης χρόνου,απεδέχθησανόπωςη μαρτυρίαπουείχεδοθείστις προηγούμενες ακροαματικές διαδικασίες ενώπιον του αδελφού Δικαστή κ. Σαββίδη, αποτελέσει πρακτικά της διαδικασίας ενώπιον μου.Ηπρόθεσητων δικηγόρων των « δύοπλευρών διατυπώθηκεσεκοινήδήλωσηπουπεριέχετο στο πρακτικόημερομηνίας 11/7/90.Ηδιαδικασία πορεύ­ θηκε κανονικά μετην προσαγωγή μαρτύρων και από τις δύο πλευρές και στις 31/10/90ο δικηγόρος του εναγόμε322 1ΑΛΛ Williams&Glyn's Bank τ.Ship"Maria" Παπα&όαονλος,Λ. νουπλοίουστηντελική τουαγόρευσηέδωσετέτοιαερμη­ νείαστηνκοινήδήλωση, ημερομηνίας 11/7/90,πουπροκά­ λεσετους ενάγοντες νακαταχωρίσουναίτησηστις5/11/90 για τροποποίηση του πρακτικού αυτού. Καταχωρήθηκε 5 ένσταση στην αίτησηαυτή,έγιναν αντεξετάσεις τωνδικη­ γόρωνπουπροέβηκανστις ενόρκουςδηλώσεις καιεξέδω­ σα τελικά Απόφαση στις 19/4/91.ΗΑπόφαση αυτήμετά από σχετική αίτηση των εναγόντων, έγινε αντικείμενο αναθεώρησης ενώπιον της Ολομέλειας τουΑνωτάτουΔι10 καστηρίου.ΗΟλομέλεια τουΑνωτάτου Δικαστηρίουεπι­ λήφθηκετηςαναθεώρησηςστις4/11/91, οπότετοεναγόμε­ νο πλοίο αποδέχθηκε την τροποποίηση ίου σχετικού πρακτικούημερομηνίας 11/7/90μεδήλωσητουδικηγόρου τους,μετέτοιοτρόποώστεξεκαθαρίστηκεότισταπρακτι15 κάτηςδιαδικασίαςπεριλαμβάνεταικαιημαρτυρίατουκ. Rex Harrington.Μετάαπόαυτή τηδήλωσητουδικηγόρου τουεναγόμενουπλοίου,ηΟλομέλεια τουΑνωτάτουΔικα­ στηρίου εξέδωσεανάλογηδιαταγή. Ηυπόθεσηεπαναορίστηκεκαιπάλιενώπιον μουγιασυμπλήρωση τωναγορεύ20 σεων και η διαδικασίαολοκληρώθηκε μετην απαντητική αγόρευσηεκμέρουςτουεναγόμενουπλοίουστις9/12/91. ΜΑΡΤΥΡΙΑ-ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Ημαρτυρίαη οποίαέχειπροσαχθείστηνυπόθεσηαυτή ήταν εκτενής,όχιόμως ωςπρος ταπραγματικάγεγονότα 25 τηςυπόθεσης πουουσιαστικάπολύλίγο αμφισβητήθηκαν, αλλά ωςπροςτοαλλοδαπόΔίκαιοτοοποίοεφαρμόζετο γιαταδιάφοραεπίδικαθέματα. Γιαταπραγματικάγεγονότατηςυπόθεσηςέχουνκατα­ θέσει δύοαξιωματούχοι τηςενάγουσας εταιρείας, οικκ. 30 RexWilliamHarrington,ΒοηθόςΓενικόςΔιευθυντής καιο Λάμπρος Βαρναβίδης, ΑνώτεροςΔιευθυντής. Η μαρτυρία τους ουσιαστικά δεν αμφισβητήθηκε απότο εναγόμενο πλοίο καιοι αμφισβητήσεις περιορίστηκαν βασικά στην υποστήριξη νομικών ενστάσεων που περιέχονται στην 35 υπεράσπισητουεναγόμενου πλοίου. Εκμέρους των ενα­ γόντωνέδωσανεπίσης μαρτυρίαοΚαθηγητήςτουΕλληνι­ κούΔικαίουΑντώνης Αντάπασης καιη δ.AlisonLewsey r 323 Ώαηα&όπονλο&Δ. Williams &GlynoBankv. Ship"Maria"

(1992)δικηγόροςαπότην Αγγλία. Το εναγόμενο πλοίο κάλεσε μόνο ένα μάρτυρα,τον κ. ΓρηγόρηΤιμαγένη, Ελλαδίτηδικηγόροσαν εμπειρογνώμο­ ναπάνωστο Ελληνικό Δίκαιο. Καμιάμαρτυρίαδενπροσήχθηεκ μέρους τουεναγόμενου πλοίουωςπροςταπραγ- 5 ματικά γεγονότα της υπόθεσης. Το εναγόμενο πλοίο στηρίζει κυρίως την υπεράσπισητουπάνωσε νομικές εν­ στάσεις οι οποίεςαναφέρονταιστηνυπεράσπισητου. Πριν προχωρήσω να εξετάσω τις νομικές πτυχές της υπόθεσης και ιδιαίτερατους νομικούς λόγους πουεπικα­ λείται το εναγόμενο πλοίο,θασχολιάσω πρώτατη μαρτυ­ ρία την οποία έχω ενώπιον μου ως προς τα πραγματικά γεγονότα. Η μαρτυρία των εμπειρογνωμόνων θα σχολια­ σθεί και θα αξιολογηθεί όταν θαυπεισέλθω στακαθαρά νομικάεπίδικαθέματα. Όπως έχω προαναφέρει η μαρτυρία των κκ. Harrington και Βαρναβίδη,ηοποίαυποστηριζόταντεκμη­ ριωμένα από έγγραφατα οποία είναι ενώπιον τουΔικα­ στηρίου, είναι αναντίλεκτη,ουδεμίαμαρτυρίαέχειπροσα­ χθείπουνατηναντικρούεικαικαθόλουδενέχει κλονισθεί στην αντεξέταση.Τις μαρτυρίεςτωνπιοπάνω αξιωματού­ χων της ενάγουσας εταιρείας αποδέχομαι πλήρως. Τα κύριαγεγονότα όπως αυτάέχουν αναφερθείαπότους πιο πάνω μάρτυρες,ταοποίαόπως έχωαναφέρειαποδέχομαι σανπραγματικά,είναι: Ηενάγουσα εταιρείαWilliams&Glyn's Bank Ltd, ήταν κατά τον ουσιώδη χρόνο εγγεγραμμένη δημόσια εταιρεία στην Αγγλία, η οποία ασχολείτο με τραπεζικές εργασίες και είχε 360 υποκαταστήματαστο Ηνωμένο Βασίλειο και ένα στον Πειραιά.Κάποιαελληνική εταιρεία μετο όνομα Ulysses Shipping Agency Ltd ("Ulysses"), συνήψε στις 12/ 10/76 με την ενάγουσα Τράπεζα έγγραφη συμφωνία δα­ νείου για ποσό $10.000.000(Αμερικανικών Δολαρίων). Η συμφωνία αυτήκατατέθηκε στο Δικαστήριο σαν τεκμήριο 1.Για εξασφάλιση του πιο πάνωδανείουηελληνική εται- 35 ρεία Laertis Shipping Enterprises Special Shipping S.A 324 10 15 20 25 1ΑΑΛ WilUams&Glyn'sBank v. Ship-Maria" Παπαδόπουλος,A. ("Laertis"), υπέγραψε στις 12/10/76 συμφωνία εγγυήσεως τουδανείου,συμφωνία ηοποίαέχεικατατεθείσαντεκμή­ ριο

1. ΉLaertis που ήταν ιδιοκτήτρια του εναγόμενου . . πλοίουκαι"αδελφική"εταιρείατης"Ulysses",γιαπεραιτέ* ρωεξασφάλιση της εγγύησης γιατηναποπληρωμήτουδα­ νείου,υπέγραψεστοΛονδίνοστις23/5/77συμφωνίαυπο­ θήκης του εναγόμενου πλοίου "Maria" (τεκμήριο 3). Η υποθήκη αυτήήταν δεύτερη προτιμώμενη υποθήκηπάνω στο εναγόμενο πλοίο,ενώηπρώτηυποθήκη ηοποία μετα10 γενέσιερα αποπληρώθηκε, ήταν προς όφελος κάποιας εταιρείας Hill Samuel& Co Ltdαπότην Αγγλία,ηοποία συγκατατέθηκε στην εγγραφήτηςδεύτερης υποθήκηςπρος όφελος των εναγόντων. Ηενάγουσα εταιρεία τελικάδιάθεσετοποσότων$10.000.000στηνUlysses, όπωςδιαλάμ15 βάνεησυμφωνίαδανείου. Στις 11/3/81 ηUlyssesπλήρωσε στην ενάγουσαΤράπε­ ζα ποσό $2.630.000και στις 5/8/81370.000 Αμερικανικά Δολάρια. Έκτοτεκανέναποσό δεν πληρώθηκε στους ενά­ γοντες,παρόλες τις εκκλήσειςτων εναγόντων καιτιςδιά20 φορέςπροσπάθειες που έγιναν γιαανεύρεση τωναπαραί­ τητων οικονομικών πόρων. Οι προθέσεις αυτές διατυπώθηκαν σε επιστολή την οποίαν υπέγραψαν,μετα­ ξύ άλλων, η Ulysses και η Laertis, η οποίααπευθυνόταν στους ενάγοντες (τεκμήριο 11),όπου εξέφραζαντηνπρό25 θέση τους για πώληση κάποιου πλοίου με το όνομα "Dolphin IV" για εξασφάλιση κεφαλαίων, γεγονός το οποίο εάνδενεπιτυγχάνετο όπως ανέφεραν μέχρι την 30/ 11/81, θα κατέληγαν να πωλήσουν το εναγόμενο πλοίο "Maria". Δυστυχώς τίποτε απόταπιο πάνωδεν έγινεκαι 30 οι ενάγοντες συνέχιζαν ναπιέζουν τηνUlyssesκαιLaertis για πληρωμή. Στις 16/2/82 στάλησαν δύο επίσημες ειδο­ ποιήσεις στην Laertis και Ulyssesγια πληρωμή (τεκμήρια 12(a) και 12(β) αντίστοιχα),αλλά δεν υπήρξεανταπόκρι­ ση. Έτσι οι ενάγοντες καταχώρισαν στο Ανώτατο Δικα10 35 οτήί? τηζ Αγγλίας αγωγή εναντίον της "Laertis" (πλοιο­ κτήτριας εταιρείας του εναγόμενου πλοίου) καιστις 14/5/ 82 εξεδόθη Απόφαση, αντίγραφο της οποίας κατατέθηκε στο Δικαστήριο σαν τεκμήριο
2. Κανένα ποσό δεν ει­ σπράχθηκεγιαικανοποίησητηςΑπόφασηςαυτής. 325 ϋαααοόπονλος, Δ. Williams &Glyn'sBankv. Ship"Marin"

(1992)Για τους πιοπάνωλόγους, οι ενάγοντες κίνησαναυτή τη διαδικασία εναντίον του πλοίου για εξασφάλιση των δικαιωμάτων τους που απορρέουν απότην υποθήκητου εναγόμενου πλοίου. Ηυποθήκη,όπως κατέθεσε ομάρτυ­ ρας κ. Rex Harrington αλλά και ο μάρτυραςκ. Βαρναβί- 5 οης,ενεγράφηκε στο βιβλίο Υποθηκολογίου του Λιμεναρ­ χείου Κέρκυρας και κατατέθηκε σαν τεκμήριο 23 πιστοποιημένο αντίγραφοαπότοβιβλίοαυτό.Αυτότοέγ­ γραφο αναγνωρίσθηκε καιεπεξηγήθηκε απότον εμπειρο­ γνώμονατωνεναγόντωνΚαθηγητήΑντώνηΑντάπαση. 10 Ο μάρτυρας των εναγόντων κ. Βαρναβίδης,ο οποίος κατάθεσεστο Δικαστήριο επτάχρόνια μετάαπότοσυνά­ δελφο τουRex Harrington,ήτανσεκαλύτερηθέση ναδια­ φωτίσει το Δικαστήριο για τις πιο πρόσφατες εξελίξεις όσον αφορά την κατάσταση λογαριασμού των οφειλομέ- 15 νωνποσών.Κατέθεσε σαντεκμήρια24και25 καταστάσεις όπου φαίνεται ότι στις 18/7/90ο πιο πάνω λογαριασμός πιστώθηκε μετοποσό των$2.600.000(Αμερικανικών Δο­ λαρίων) με αποτέλεσμα να μειωθεί το οφειλόμενο ποσό στα $4.400.000 (Αμερικανικά Δολάρια). Όμως παρέμεινε 20 το θέμα των τόκων, οι οποίοι φαίνονται αναλυτικά στο τεκμήριο25καιανέρχονταν, όπωςφαίνεταιαπότηνκατά­ σταση λογαριασμού μέχρι τις 25/9/90, στο ποσό των $13.497.064,84(Αμερικανικών Δολαρίων). ΕΠΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ-ΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΣΤΑΣΕΙΣ Το εναγόμενο πλοίο στην υπεράσπιση του προβάλλει διάφορους νομικούς λόγους γιατί αυτήηαγωγήεναντίον του δε μπορεί να επιτύχει. Εντούτοις, στην αγόρευσητου ο δικηγόρος του εναγόμενου πλοίου περιόρισε τανομικά θέματα στα πιο βασικά, χωρίς όμως ναδηλώσει ότι εγκα- 30 ταλείπει τους υπόλοιπους λόγους. Γι' αυτό θα εξετάσω πρώτατιςνομικές θέσειςπουτέθησανκατάτηναγόρευση, πουθεωρώκαιτιςπιοσημαντικές. (Α) ΒΑΣΗ ΑΓΩΓΗΣ -ΑΛΛΟΔΑΠΟ ΔΙΚΑΙΟ Ηπιοβασικήθέση τουεναγόμενου πλοίου,καιη οποία ^ 326 1 ΑΛΛ Williams&Glyn'sBankτ. Ship"Maria" Παπαδόπουλος, Δ. προβαλλόταν έντονακατά τηδιάρκειατης ακροαματικής διαδικασίας υπό τύπο ενστάσεων σε διάφορες ερωτήσεις που υποβάλλονταν,για τις οποίες το Δικαστήριο επιφυ­ λάχθηκενααπαντήσειαργότεραώστε ναμηνπαρακωλύε5 ται ηδιαδικασίασυνεχώς, είναι ότι ενώ ηβάσητηςαγω­ γής είναι η σύμβαση υποθήκης του εναγόμενου πλοίου, στην Αναφοράδε γίνεται μνεία και δεν εξειδικεύεται ότι πρόκειται για εγγεγραμμένη υποθήκη που είναι η μόνη υποθήκη που αναγνωρίζεται από το Ελληνικό Δίκαιο. 10 Πριν εξετάσω την ένσταση αυτήθάθελανα αναφέρωότι αυτήείναι καθαράνομοτεχνική,καθότιστην ουσίαυπάρ­ χει αναντίλεκτη μαρτυρία ότι η υπό συζήτηση υποθήκη ενεγράφηκε νόμιμα και έγκυρα στην Ελληνική Αρμόδια Αρχή. 15 Απαραίτητη προϋπόθεση πριν να εξετάσω περαιτέρω τηθέση αυτή,είναι νααποφασίσωκατάπόσοτοεφαρμο­ στέοΔίκαιογιατηνυποθήκη είναιπράγματιτο Ελληνικό. Το θέμαδεν είναιξεκάθαροαπότηνομολογία. Ηεπι­ κρατέστερη άποψηόμως είναι ότι το εφαρμοστέο Δίκαιο 2Q είναι το Δίκαιο της σημαίας του πλοίου (the law of the flag). Τηθέσηαυτήυποστήριξε οΛόρδος Donaldson,όταν ήτανακόμη ΔικαστήςτουΑνωτάτου Δικαστηρίουτης Αγ­ γλίας, στην υπόθεση TheAngelBell

(1979)2 L.L.R. σελ. 491,όπουεπαραλλήλησε τοθέμαμετιςπεριπτώσειςόπου 25 to Δικαστήριο καλείταινακαθορίσει τοΔίκαιο υποθήκης σε ακίνητη περιουσία, περιπτώσεις που είναι ξεκάθαρο από τη νομολογία ότι εφαρμόζεταιτο Δίκαιο όπου ευρί­ σκεται η ακίνητη περιουσία (the "lex situs"). (Ίδε "The Conflict of Laws" D.C.Morris, 3rd Ed.,σελ. 343-345).Στη 30 σελίδα495 τηςΑπόφασης οΛόρδος Donaldson είπεχαρα­ κτηριστικά: "TheMortgage 35 The first bone of contention between the parties is whether the proper law of the mortgage is English or Panamanian. Mr. Colman, who has appeared for Gillespies, submitted that it was English, being in the 327 Παπαδόπουλος,Δ. WilUams&Glyn'sBank v. Ship"Marin"

(1992)English language, negotiated and executed in England, designed to secure a sum expressed in sterling andmade for the protection of an English lender. Mr. Hobhouse submitted that it was Panamanian,because the ship was Panamanian, it was Intendedto be registered in Panama 5 and,inso far as it was endorsedwith anacceptanceof the mortgage by Gillespies,isnotinanEnglish form. A ship is, in effect, a floating piece of the nation whose flag it wears and there is, therefore, an analogy between foreign landandforeign ships. 10 I accept that it is possible tohave an English contract for a mortgage of foreign land which will result in the mortgage being governed inter partes by English law, while being perfected according to foreign law: British South African Co. Ltd. v. De Beers ConsoUdated Mines 15 Ltd. [1910] 2 Ch.502. But prima facie mortgages either of foreign land or ships will be governed by the law of their situs orflag.In this case, unlike the position in the British South African Co. case, there are no internal indicia to displace this presumption. Indeed, there are 20 indicators which support thepresumption. Accordingly, I hold that the mortgage itself was governed by Panamanian law." (Οιυπογραμμίσειςείναιδικέςμου) Παρόλο που υπήρχανδιάφορεςαντιδράσειςκαι αντί- " θετές απόψειςσε αυτήτηνομικήθέση,οι οποίες υποστήρι­ ζαν ότι τούτο είναι έξω από τα εμπορικά δεδομένα (commercially unrealistic) τηςεποχήςόπουταπλοία αλλά­ ζουν συνεχώς σημαίες για οικονομικά ωφελήματα (ίδε "Enforcement of Maritime Claims" DCJackson LLP

(1985), 30 εντούτοις οι περισσότεροι συγγραφείς υποστηρίζουν (ίδε AM. Tettenbom "Maritime Securities and the Conflict of Lawssome Problems" MCLQ

(1980)σελ. 404, 406), και η επικρατέστερη άποψηείναι ότι για ύπαρξη ομοιομορφίας και συνέπειας στην εφαρμογήτου δικαίου, και λόγω των 35 πρακτικών και νομικών δυσκολιών να καθορίσει κανείς 328 1 ΑΛΛ N Williams &Glyn'sBankv. Ship"Maria Παπαδόπουλος,Δ. κανόνεςήνασυνδέσεινομικάκάποια υποθήκη πλοίουμε οποιοδήποτε σταθερόπαράγοντα,ηεπιλογήτου εφαρμο­ στέου δικαίουμε βάσητοπιο πάνωκριτήριο είναι και η πιο σωστή.Μεαυτή τηθέση συμφωνώαπόλυτακαι κατα5 λήγωότι το εφαρμοστέοΔίκαιογιατηνυποθήκηείναιτο Ελληνικό. Παρόλοπουοι ενάγοντεςαρχικάδεν ανέφερανότι το ΕλληνικόΔίκαιοεφαρμόζεταιγιατηνυποθήκη,εντούτοις, όταν τούτο εγέρθηκε για πρώτη φορά στην Υπεράσπιση 10 τουπλοίουστηνπαράγραφο 16,ηθέση αυτήέγινεαποδε­ χτήαπότους ενάγοντες στηνΑπάντηση τους στηνπαρά­ γραφο14. Και οι δύο εμπειρογνώμονες πάνωστο Ελληνικό Δί­ καιο, ο Καθηγητήςκ. Αντάπασης εκ μέρους τωνεναγό15 ντων και ο κ. Τιμαγένηςγια το εναγόμενο πλοίο, ανέφε­ ραν ότι το Ελληνικό Δίκαιο δεν αναγνωρίζει equitable mortgage,δηλαδήμηεγγεγραμμένες υποθήκες,όπωςσυμ­ βαίνειστην ΚύπροκαιστηνΑγγλία.Δηλαδή γιατοΕλλη­ νικόΔίκαιοείναιθεμελιακόανη υποθήκη είναιεγγεγραμ20 μένη, ενώ για την Κύπρο τούτο δε συμβαίνει στον ίδιο βαθμό,διότι ημηεγγεγραμμένηυποθήκη,όπωςθα εξηγή­ σω αργότερα,αναγνωρίζεται ως έγκυρη χωρίς όμως να απολαμβάνει διάφορανομικά προνόμιαπου αναφέρειο Νόμος45/63,ΝόμοςΠρονόωνΠερίΝηολογήσεως, Μετα^ βιβασεως και Υποθηκεύσεως Πλοίων και Περί Ετέρων ΣυναφώνΖητημάτων. Ηεισήγησηκαιη θέσητουσυνηγόρουτουεναγόμενου πλοίου είναι ότι με δεδομένο ότι δεν αναγνωρίζεται από τοΔίκαιοτηςυποθήκης(Ελληνικό) ησυμβατΐκή'υποθήκη 30 (η μη εγγεγραμμένη)ως,έγκυρη,τότεοι ενάγοντες, εφόσον δεν εξειδίκευσαν και δεν έδωσαν λεπτομέρειες εγγραφής στηναναφορά,δενέχουναιτίααγωγής(causeofaction). Η θέση αυτή αντικρούσθηκε από τους ενάγοντες με διάφορεςδιαζευκτικέςεισηγήσεις,τιςοποίεςκαι θαεξετά35 σωαμέσως. 329 Παπαδόπουλος, Λ. WilUams&Glyn'sBankv. Ship"Maria"

(1992)Ηπρώτηεισήγηση είναιότιτοεναγόμενοπλοίοδεμπο­ ρεί να επικαλεσθεί την πιο πάνω νομική ένσταση, διότι εφόσονπρόκειταιπερίνομικήςένστασης πουπηγάζειαπό αλλοδαπό Δίκαιο, τούτο θα έπρεπε να είχε αναφερθεί (pleaded) στηνΥπεράσπιση εξειδικευμένα. 5 Με αυτήτην εισήγηση συμφωνώ απόλυτα.Είναι γνω­ στήαρχήτουιδιωτικούδιεθνούςΔικαίουμαςότιτοαλλο­ δαπόΔίκαιο είναιθέμαγεγονότων καισαντέτοιο θα πρέ­ πεινααναφερθείκαιπεριληφθείστις έγγραφεςπροτάσεις. Οποιεσδήποτε αρχές δικαίου ή αλλοδαπών νόμων που 10 υπάρχει ισχυρισμός ότι εφαρμόζονται, θαπρέπει ναανα­ φέρονταισταδικόγραφακαιτομέροςπουτιςεπικαλείται θαπρέπεινατις αποδείξει μεπροσαγωγήμαρτυρίας. Σχε­ τικά στην Απόφαση Loizos L Georgiades v. Renos Kaminaras

(1958)23 CL.R.276 το Εφετείο υιοθέτησε και 1 5 εφάρμοσετον Κανόνα205 πουδιατυπώνεταιστην 7η Έκ­ δοσητουDicey's "Conflict of Laws"στησελίδα 1107: "In any case to which, in accordance with this "Digest, foreign Law applies, that Law must be "pleaded and provedas afact tothesatisfaction of "theJudgeby expert 20 evidence orsometimes by "certain othermeans." "

(2)Intheabsence of satisfactory evidence of "foreign Law,theCourtwillapplyEnglish Law to "such acase." (Επίσης ίδε Vlachosv. Dorothea Shipping

(1980)1 C.L.R. 113.) Πράγματι στην υπόθεση αυτή το εναγόμενο πλοίο ενώ αναφέρει γενικά στην υπεράσπιση του ότι δεν υπάρχει αιτία αγωγήςήότι ηυποθήκη δεν είναι έγκυρη (παρ.2(β) τηςυπεράσπισης "does notform avalidandproper causeof action ....allegedmortgageis inoperative" και2(δ)),εντού- 30 τοις δεν αναφέρειότι αυτόείναι λόγω του ότι εφαρμόζε­ ταιτο Ελληνικό Δίκαιο μεβάση τοοποίοκαισύμφωναμε κάποιο συγκεκριμένο άρθρο(το οποίοθαέπρεπε ναανα­ φέρεται ρητά),δεν αναγνωρίζει συμβατικές υποθήκεςσαν έγκυρες. Το εναγόμενο πλοίο επικαλείταιτοΕλληνικό Δί- 35 330 25 1ΑΛΛ. Williams &Glyn'sBankv.Ship"Maria" Παηα&όπονλρς, Δ. καιο στις παραγράφους 16,17 και 18 της Υπεράσπισης, γιαναυποστηρίξει ότι μεβάση αυτό τοΔίκαιοη υποθήκη είναιάκυρη γιαλόγους πουεξειδικευμένα επικαλείταικαι γιατουςοποίουςαναφέρεικαιαποσπάσματααπότοσχε5 τικό Ελληνικό Νόμο. Τέτοια λεπτομερής αναφορά, που είναι όπως ανέφερα προηγουμένως απαραίτητηγια να υποστηρίξει το γενικό ισχυρισμό γιαμηύπαρξη βάσης αγωγής,δενέγινε στη συγκεκριμένη περίπτωση, γεγονός πουαποκλείειτέτοιαθέσηναπεριλαμβάνεταισταεπίδικα 1° Βίμιτα. Οαδελφός Δικαστής Σαββίδηςαναφερόμενοςσε παρόμοιαθέματαπουηγέρθηκανστηδιαδικασίααυτή,υι­ οθέτησετοαπόσπασμααπότον Bullen andLeake -Jacob's Precedents ofPleadings, 12th Ed.,πουαναφέρεταισχετικά στην WiUiams & Glyn's Bank Ud v. The Ship "Maria" 15

(1984)1C.L.R.821: 20 "Where a party relies onforeign law to support his claim oras aground ofdefence thereto,hemustspecially plead theforeign lawreliedonin his Statement ofClaim or Defence, as thecase maybe, and heshould give full particulars of the precise statute, code, rule, regulation, ordinance or case law relied on. with the material sections,clausesorprovisionsthereof." (Οιυπογραμμίσειςείναιδικέςμου) Επίσηςθάθελανααναφέρωότι δεσυμφωνώμετηθέση 25 ότι οιενάγοντες θαέπρεπε,εφόσον υπήρχεγενικός ισχυ­ ρισμός για ανυπαρξίαβάσης αγωγής στην παράγραφο2 (δ) της υπεράσπισης, να είχαν ζητήσει λεπτομέρειες "particulars" διότι δεν είναι θέμα λεπτομερειών να συ­ μπληρωθούν κενάσε δικόγραφα, ιδιαίτεραόταντούτα θα 30 έπρεπε νααναφέρουνρητάκαιτεκμηριωμένα κάθε αυτο­ τελήκαιανεξάρτητηνομική ένσταση πουπηγάζειαπόαλ­ λοδαπόΔίκαιο. Μιάάλληεισήγηση πουέγινε απότοδικηγόροτωνενα­ γόντωνείναιonοιενάγοντες,γεγονόςπουείναιαλήθεια, 35 σττίν Αναφορά δενισχυρίστηκαν ότιτοεφαρμοστέοΔί­ καιογιατηνυποθήκηείναιτο Ελληνικό, επιθυμώντας ου331 Παπαδόπουλος,Δ. Williams &Glyn'sBankv.Ship"Maria-

(1992)σιαστικά το Δικαστήριο, στην απουσία μαρτυρίας,να εφαρμόσει το Κυπριακό. Σύμφωνα μετο Κυπριακό Δί­ καιο,ησυμβατική υποθήκη(equitablemortgage) αναγνω­ ρίζεται καιείναι έγκυρη.Ηδυνατότηταεγγραφής υποθή­ κης, σύμφωνα με το Νόμο Περί Εμποριχής Ναυτιλίας5 (Νηολόγησης, Πώλησης, Υποθήκευσης Πλοίων) 1963 (45/ 63)άρθρα31 με38,στοΚυπριακόΝηολόγιο,περιορίζεται για μόνο κυπριακά πλοία και τούτο ουσιαστικά για να δώσει, μεταξύ άλλων, κάποιο πλεονέκτημα στον καθορι­ σμότωνπροτεραιοτήτων. ™ Τοάρθρο71τουπιοπάνωΝόμουαναφέρει: " σκοπός του παρόντοςΝόμουείναι όπως τα εκ συμβάσεως συμφέροντα,ή τα έτερα συμφέρονταάτινα αναγνωρίζονται υπότων Κανόνων τουΔικαίουτης Επιείκειας (equitableinterests)δύνανταιναεκτελεσθώ- 15 σιν αναγκαστικώς υπόή κατά τωνπλοιοκτητώνκαι των ενυπόθηκων δανειστών πλοίων κατά τοναυτόν τρόπον ωςκαισυμφέροντα εφ'οιασδήποτεετέραςκινη­ τήςπεριουσίας." (Επίσης ίδεTemperley "The Merchant Shipping Acts" 20 7η Έκδοση,Τόμος 11,σελ. 24,παρ.58 και Christofer Hill "Maritime Law" 3ηΈκδοση,σελ.24-30). Πιστεύω ότι οσυνδυασμός τουάρθρου71 καιτου άρ­ θρου29

(2)(α) του Περί Δικαστηρίων Νόμου(14/60) ξεκα­ θαρίζειπλήρωςτηθέσηότι στην Κύπροησυμβατικήυπο- " θήκη (equitablemortgage)είναι έγκυρη,έστω καιανείναι υποδεέστερη της εγγεγραμμένης σε θέμχχταπροτεραιοτή­ τωνκαιάλλων προνομίων,ταοποίαδεν μας ενδιαφέρουν γιατουςσκοπούςτηςυπόθεσηςαυτής. Με αυτήτη νομική θέσηδεδομένη,οιενάγοντες όταν 30 αναφέροντο σε υποθήκη χωρίς να προσδιορίσουν εάν είναι εγγεγραμμένη καιπού, μπορούσαν, νοουμένου ότι δεν ισχυρίζονταν εφαρμογήΕλληνικού Δικαίου,ναέχουν καλήκαινομικά βάσιμηαιτία αγωγής. Όμωςτο θέματης εφαρμογής του Ελληνικού Δικαίου εγέρθηκε απότοενα-35 332 1 ΑΛΛ. WiUiams&Glyn'sBankv. Ship"Maria" Παπαδόπουλος, Δ. γόμενο πλοίο στην Υπεράσπιση και έτσι οι ενάγοντες στην Απάντηση τους εξειδίκευσαν πλέον το γενικό αυτό όρο της υποθήκης,αναφέρονταςστην παράγραφο 16

(11)της Απάντησης τους ότι πρόκειτο για υποθήκηπου είχε 5 εγγραφείσύμφωναμετονΕλληνικό Νόμο.Κατάσυνέπεια καταλήγω ότι δεν ήταν απαραίτητο για τους ενάγοντες, γιατονπιοπάνωεπιπρόσθετολόγο,νααναφερθούνεξει­ δικευμένακατάπόσοηυποθήκηήτανεγγεγραμμένηήόχι, εφόσονδενήταναυτοί(οι ενάγοντες)που επικαλέσθηκαν 10 αρχικάτηνεφαρμογήτουΕλληνικούΔικαίου. ΌπωςαναφέρεταιστοAnnual Practice 1958στησελίδα 441: 15 20 "But thepleader should never allegeany fact which is not material at the present stage of the action, even though he may reasonably suppose that it may become materialhereafter." "Itis notpart of thestatement of claim to anticipate the defence andto state what theplaintiff wouldhaveto say in answertoit" (perJames LJ. HaU v.Eve, 4Ch.D., P·345.) (Οιυπογραμμίσειςείναιδικέςμου) Έχει προβληθεί ο ισχυρισμός εκ μέρους τουεναγόμε­ νουπλοίουότι οι ενάγοντεςδεμπορούσανστην Απάντη­ ση τους να αναφερθούνσε εγγεγραμμένη υποθήκη, διότι θα εισήγαγε νέαβάσηαγωγής,γεγονός πουδενεπιτρέπε25 ται με την απάντηση (ίδε Bullen & Leake - Jacob's Precedents of Pleadings, 12th Ed., p. 107 "No departure permitted": Επίσης Hungarian ShippingCo. v.Cyprus CompoundFodders

(1981)1C.L.R.σελ. 380, 385).Συμφω­ νώ ότι δεν επιτρέπεται να εισαχθεί νέα βάση αγωγής με 30 τηναπάντηση,αλλάδιαφωνώότιείναιθέμα που εγείρεται στη συγκεκριμένη υπόθεση. Ο ισχυρισμός για δέουσα εγ­ γραφή στην Απάντηση δε συνιστά νέα βάση αγωγής, απλούσταταεξειδικεύεται ότιη υποθήκηαυτήήτανπράγ­ ματι εγγεγραμμένη,ότανκαι εφόσον μετην επίκλησητου 35 ΕλληνικούΔικαίουαπότοεναγόμενοπλοίουπήρχεσημα­ σίανα εξειδικευτεί. 333 Παπαδόπουλος, Λ. Williams&Glyn'sBank v. Ship"Maria"

(1992)Η τελευταία εισήγηση των εναγόντωνσε απάντησητης προαναφερόμενης νομικής ένστασης είναιότι τοεναγόμε­ νο πλοίο παραδέχθηκε ότι ηυποθήκη ήτανεγγεγραμμένη μετηνπροηγούμενηΥπεράσπισητηςκαιγιατούτοκωλύε­ ταιναεγείρει θέμαμη εγγραφής.Πράγματιη παράγραφος 5. 15της αρχικήςΥπεράσπισης αναφέρει: 'The Mortgage in question is aGreek MortgageregisteredinGreeceunderthe Greek Law". Αυτήηπαραδοχήόμως τροποποιήθηκε εφό­ σον μετηνέαΥπεράσπιση δεναναφέρεταιτέτοιος ισχυρι­ σμός.Ηνομικήαρχήείναιότι οι διάδικοιδικαιούνται να 10 αποσύρουν παραδοχέςοι οποίες γίνονται κατάτη διάρ­ κεια της διαδικασίας,όμως για τούτο χρειάζεταιάδεια από το Δικαστήριο. (Ίδε σχετικά Andreas Mahattou v. ViceroyShipping Co.Ltd

(1979)1CLR.542καιHoUis v. Burton

(1892)3Ch. 226). 15 Οι ενάγοντες ισχυρίζονται ότι το εναγόμενο πλοίο προέβηκεστην τροποποίησηχωρίς άδεια. Η τροποποίηση η οποία έγινε στην Υπεράσπιση έγινε σαν συνέπεια αίτη­ σης των εναγόντων για τροποποίησητης Αναφοράς,την οποία αποδέχθηκε το εναγόμενο πλοίο στις 18/9/86. Η 20 τροποποίηση έγινε για να αντικατασταθεί η ενάγουσα Τράπεζα Williams andGlyn's Bank pic μετηνRoyal Bank of Scotlandpic,στηνοποίαμεταβιβάστηκανδιανόμουόλα τα δικαιώματα. Ηθέσητων εναγόντωνείναι ότι ενώανα­ γνωρίζουν στο εναγόμενοπλοίο τοδικαίωμανακάνειτις 25 απαραίτητες τροποποιήσεις, στην αρχικήτου Υπεράσπι­ ση,συνεπείατηςδικήςτουςτροποποίησης,αναφέρουνότι αυτό το δικαίωμα περιορίζεται στις τροποποιήσεις που συνεπάγονται ή είναι αναγκαίες από τις τροποποιήσεις που έγιναν. Υποστήριξη στη θέση αυτή βρίσκουν στα -*0 λόγια του Λόρδου Russel στην υπόθεση Squire v. Squire [1972]1 All E.R.,σελ. 891,στη σελίδα897,όπου είπε: "In our judgment the arguments advanced by the plaintiff are to be preferred, andthe leaveto amendthe defence in circumstances such as thepresent is limited to « those amendments that are consequential inthesenseof theformula abovementioned " 114 1 ΑΛΛ. Williams &Glyn'sBankv.Ship"Maria" Παπαδόπουλος, Λ (Οιυπογραμμίσειςείναιδικέςμου) Συμφωνώότι πράγματι το εναγόμενο πλοίο στηντρο­ ποποιημένη Υπεράσπιση τουξέφυγε απότα"επιτρεπτά" πλαίσια. Εάν επιθυμούσε ναέκανε περισσότερες τροπο5 ποιήσεις από ότι ήταν απαραίτητο,θαέπρεπε ναείχε κάνει σχετική αίτηση. Όμως τοθέμα είναι τι έπρεπε να έκανανοιενάγοντες βλέπονταςαυτή την εκτροπή. Σίγου­ ρα θαέπρεπε να έκαναναίτησηγια διαγραφήτων παρα­ γράφων τηςΥπεράσπισης που ξέφυγαν από την εξυπα10 κουόμενη εξουσιοδότηση για τροποποίηση. Σχετικά το Annual Practice

(1982)Volume, στη σελίδα 394, 20/9/1 αναφέρει: "If the party whohas obtained an order to amend makes amendments which are not authorised by the 15- order, the-proper course isfor hisoponent toapplyto havetheamendments disallowedwithcosts.Itistruethat r.4,relied oninBourne v.Coulter, 50L.T. 321,applies only toamendments madewithout leaveunderr.3ofthis Order. But there is,itissubmitted, aninherent powerin 20 the Court to.set aside,atthecost oftheoffending party, any alteration or amendment of anyproceeding in an actionwhichismadeby eitherparty without authority,or inexcessofanyauthority whichhasbeengiven." Οι ενάγοντες, για λόγους που δε μπορώναγνωρίζω, 25 δενέκαναν τέτοια αίτηση. 'Οχιμόνο δενέκαμανκανένα βήμα για διαγραφήπαραγράφων, αλλά προχώρησανκαι απάντησανσεαυτέςχωρίςναθέσουντέτοιοθέμαούτεστη γραπτή τους Απάντηση. Το ερώτημα πουτίθεται είναι κατάπόσο μετην Απάντηση τους,ή μετη μηέγκαιρη κα30 ταχώρισησχετικής αίτησηςγιαδιαγραφή,οισχετικέςτρο­ ποποιήσεις οι οποίες έγιναν μπορούν ναγίνουν αποδε­ χτέςαπότοΔικαστήριο. Ηεξουσίαγιατροποποίησητωνδικογράφωνστιςυπο­ θέσεις ναυτοδικείου βασίζεται στο θεσμό 90 των Κανονι35 σμώνΝαυτοδικείου.Ηπροϋπόθεσησχετικήςδιαταγήςτου Δικαστηρίου γιακάθετροποποίησηείναιαπαραίτητη.(Σε 335 Παπαδόπουλος,Δ. WilUams &Glyn's Bankv.Ship"Maria"

(1992)αντίθεση με τηνΑγγλική Πρακτική,ίδε British Shipping Laws, AdmiraltyPractice,Τόμος 1, παρ.781-789). Πιστεύω ότι στις περιπτώσεις όπουεκδίδεται ρητή διαταγήτουΔι­ καστηρίου για τροποποίηση ενός δικογράφου,και η τρο­ ποποίησηπουτελικά επιτελείται ξεφεύγει απόταπλαίσια 5 τηςδιαταγής,τότε έστωκαιεάνηάλληπλευρά απαντήσει στο τροποποιημένο δικόγραφο,ήδενεγείρει τέτοιο θέμα στη συνέχεια, το Δικαστήριο θαπρέπει να αγνοήσει τις τροποποιήσεις οιοποίες έγιναν καθ'υπέρβαση τηςδιατα­ γής.Αυτό πιστεύω ότιθαπρέπει ναείναι ησωστήνομική 10 θέση,αλλιώς η όληδιαδικασίαθαεξέφευγε απότονπραγ­ ματικόέλεγχοτουΔικαστηρίουκαικατάκάποιοτρόπο θα παραγνωρίζοντο οι διαδικαστικές διαταγές του. Βέβαια εάν δοθεί μαρτυρία χωρίς ένσταση πάνω σε θέματα τα οποία εγείρονται απόπαραγράφουςπουτοΔικαστήριοθα 15 έπρεπε νααγνοούσε, τότε τοΔικαστήριο μπορεί, εάντο κρίνει απαραίτητο, απόμόνο του ναδιατάξειτην τροπο­ ποίηση τωνδικογράφων για νασυνάδουν μετη δοθείσα μαρτυρία. (Ίδε Georgiou v.Kynacou

(1986)1C.L.R. 433 καιStyUanouv. ManoU

(1982)1 C.L.R. 287.) 20 Όμως ηαρχήαυτήδενομίζωναεφαρμόζεταιστιςπε­ ριπτώσεις όπως τη συγκεκριμένη, δηλαδή εάνητροπο­ ποίηση είναι αποτέλεσμα διατάγματος τροποποίησης άλλου δικογράφου καισανσυνέπεια αυτού γίνονται οι άμεσασυνεπαγόμενες τροποποιήσεις (όπωςνομολογήθηκε 25 στην Squirev. Squire(ανωτέρω), τότε το γεγονός ότιη άλληπλευράδενεγείρειτοθέμαέγκαιρα,ήσυμπεριφέρθη­ κε μετέτοιοτρόποώστενασυνάγεταιότιτις δέχεται(π.χ. καταχωρείαπάντηση),είναιαρκετόγιαναθεωρήσειτοΔι­ καστήριο ότι εφόσονπρόκειταιγιααπλή παρατυπία,αυτή^0 μπορεί να παραγνωρισθεί. (Βλέπε SpyropouUos ν. TransaviaHoUandN.V. Amsterdam

(1979)1C.L.R. 421).Ο λόγοςπουπιστεύωότιθαπρέπει ναγίνειη διαφοροποίη­ ση στην περίπτωση αυτήείναιδιότι εδώδενυπάρχειρητή διαταγή,ούτεχρειάζεταιρητήδιαταγή,αλλάητροποποίη- 35 ση γίνεται με βάσηαρχικήδιαταγήπουαφοράάλλοδικό­ γραφο, στην οποία θεωρείται ότιενσωματώνεται και συ­ νυπάρχει η συμφυής ή εξυπακουόμενη δικαστική εξουσιοδότηση στην άλλη πλευρά να τροποποιήσεικαι 336 1 ΑΛΛ. WiUiams &Glyn'sBankv. Ship"Maria" Παπαδόπουλος,Δ. αυτήταδικόγραφαταοποίαήδηκαταχώρισεσεαπάντηση των νέων ισχυρισμών και μόνο. Αυτήη "εξουσιοδότηση" πουθεωρείται ότι υπάρχεισεκάθετέτοιο διάταγμα,έστω και εάν ουσιαστικά στην πρακτικήποτέ δεναναφέρεται, 5 δεν είναι προκαθορισμένη ρητά,αλλά είναι τελικά θέμα γεγονότων εάν κάποιος την υπερέβηκε ή όχι και σε ποιο βαθμό. Έτσι δεν τίθεται ξεκάθαραθέμαυπέρβασηςρητής διαταγής του Δικαστηρίου εφόσον πλέον το θέμαανάγε­ ταιαπόνομικόσεκαθαράπραγματικό. 10 Για τους πιο πάνωλόγους καταλήγωότι ητελευταία εισήγησητων εναγόντων στο θέματοοποίο έθεσετοενα­ γόμενο πλοίο,δε μπορεί ναευσταθήσει γιατί θεωρώότιη τροποποιημένη Υπεράσπιση του πλοίου, παρόλο που έγινε κατόπιν εκτροπής από τους θεσμούς, εντούτοις, 15 επειδή όπως είπα αυτήθεωρείται απλήπαρατυπία (ακυ­ ρώσιμη όχι άκυρη),καιλόγω τουότι οι ενάγοντεςέκαναν στη συνέχεια διαβήματα στη διαδικασία, ηπαρατυπία αυτήθεωρείται ότι θεραπεύτηκεκαι έτσι παραγνωρίζεται απότοΔικαστήριο. 20 (Β)ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ ΣΤΗΣΥΜΒΑΣΗΥΠΟΘΗΚΗΣ Ένα άλλο νομικό επιχείρημα πουανέπτυξε ο συνήγο­ ρος του εναγόμενου πλοίου είναι ότι,σύμφωνα μετο Ελ­ ληνικό Δίκαιοηυπό συζήτησηυποθήκηείναι άκυρη διότι σε αυτήδεν αναφέρεταιοτίτλος κτήσεως τηςκυριότητας 25 του όπως προβλέπεται επιτακτικάαπότο άρθρο 3(α)του Ελληνικού Νόμου3839/1958.Προςυποστήριξη της θέσης αυτής κατέθεσε ο εμπειρογνώμονας του εναγόμενου πλοίουκ.Τιμαγένης,ενώγιατουςενάγοντες οΚαθηγητής Αντάπασης,οοποίοςσχολιάζονταςτοπιοπάνω επιχείρη- 0 μαυποστήριξε διαμετρικάαντίθετη άποψη. Πριν προχωρήσω στην αξιολόγηση της μαρτυρίαςτων εμπειρογνωμόνων και να αποφανθώστην ουσία της πιο πάνω νομικής ένστασης, θαεξετάσω δύο καθαρά νομικές θέσειςπουπροβλήθηκαναπότο συνήγορο τωνεναγόντων 35 σεαπάντηση. 337 Παπαδόπουλος, Δ. Williams &Glyn'sBankv. Ship"Mario"

(1992)Ηπρώτηαφοράδικονομικόκώλυμαπαρόμοιο με αυτό πουσυζητήθηκεπροηγουμένως,δηλαδή,ηπαράλειψητου εναγόμενου πλοίου να αναφερθεί στην Υπεράσπιση του εξειδικευμένα στην πιο πάνω νομική θέση. Πράγματιτο εναγόμενο πλοίο δεν αναφέρθηκε στην Υπεράσπιση του 5 στην πιο πάνωένστασηκαι ούτεέδωσε λεπτομέρειες του σχετικού άρθρου του Ελληνικού Νόμου. Στηρίζει όμως τηνένστασητουεπικαλούμενοτουςγενικούςλόγους ακυ­ ρότητας που αναφέρονται στις παραγράφους 2(β), 2(δ) και 15£αλλά,όπωςέχωπροαναφέρει, τούτοδενείναιαρ- *" κετόδιότι τοαλλοδαπό Δίκαιοπρέπεινααναφέρεταιστα δικόγραφα εξειδικευμένα,δίδοντας πλήρεις λεπτομέρειες. Αντίθετα,το εναγόμενοπλοίο συμμορφώθηκε μεαυτή την Αρχή όταν αναφερόταν σε άλλους λόγους ακυρότητας (που θαεξετάσω αργότερα),οι οποίοι αναφέρονταιστην 15 παράγραφο 18της Υπεράσπισης, όπουδίδονταιλεπτομέ­ ρειες του Ελληνικού Νόμου.Καταλήγωότι γι' αυτόκαι μόνο το λόγο το εναγόμενο πλοίοδε μπορείνα στηριχθεί στην πιο πάνωένσταση και να επικαλεσθεί το πιοπάνω άρθρο του Ελληνικού Νόμου. Ηνομική πτυχήαυτήςτης 20 θέσης έχει εξετασθεί προηγουμένως στην Απόφαση και έτσιδενθατηνεπαναλάβω. Νομικό Κώλυιχα ιιε βάση την Αρχή Res Judicata (Estoppel perRemJudicatam) Περαιτέρω ο συνήγορος των εναγόντων ισχυρίσθηκε 25 ότιτοεναγόμενοπλοίοδεμπορείναισχυρισθεί ότιηυπο­ θήκηείναι άκυρη γιατονπιοπάνω λόγο ή/και για οποιο­ δήποτεάλλο λόγο,διότιπάνωστοθέμααυτό αποφάνθηκε το Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιάστην Απόφαση του μεαρ. 897/82(Τεκ. 18), η οποίααναφέρεταιστηνΑπάντη- 30 σητωνεναγόντων. Πράγματιαπόφασηξένουδικαστηρίουείναιδυνατό να αποτελέσει νομικό κώλυμα (Issue estoppel) πάνω σε ένα επίδικο θέμα σε διαδικασία ενώπιον των ΚυπριακώνΔι­ καστηρίων. (ΊδεHalsbury's Laws of England, 4η Έκδοση, 35 παρ. 1530 και "Res Judicata",Turner,2η Έκδοση,σελ. 6070.) 338 1 ΑΛΛ Williams &Glyn'sBankv. Ship"Maria" Παπαδόπουλος,Δ. Σχετικά ο Κανονισμός 35 που αναφέρεται στον Dicey & Morris, 'The Conflict of Laws", 11η Έκδοση,Τόμος 1,σελ 418,αναφέρει: 5 "A judgment of. a court of a foreign country (hereinafter referred to as a foreign judgment) has no directoperationinEnglandbutmay

(2)be recognised as a defence to an action or as conclusive of anissueinan action." 10 (Ηυπογράμμισηείναιδικήμου) Περαιτέρω ο Λόρδος Diplock L.J. στην υπόθεση MiUs v. Cooper

(1967)2 All E.R. 100,στησελίδα 104σχολιάζο­ ντας την εφαρμογήτης πιο πάνω νομικής αρχής (χωρίς όμωςναγενικεύειτηναναφοράτουώστενα περιλαμβάνει 15 καιαλλοδαπέςαποφάσεις), είπε: 'This doctrine,so far as it affects civil proceedings, may bestated thus: aparty to civil proceedings is not entitledto make, as against the other party, an assertion, whether of fact or of thelegalconsequences of facts, thecorrectnessof 20 which is an essential element in his cause of action or defence, if thesame assertion was anessential elementinhis previous' cause of action or defence in previous civil proceedings between the same parties or their predecessors intitleandwas foundby acourtof competent jurisdictionin 25 such previous civil proceedings to be incorrect, unless further material which is relevant to the correctness or incorrectness of the assertion and could not by reasonable diligence have been adduced by that party in the previous proceedings hassincebecomeavailabletohim.". (Ηυπογράμμισηείναιδικήμου) Όπως έχει νομολογηθεί, για να υπάρξει δεδικασμένο πάνωσε έναεπίδικοθέμα,από απόφασηαλλοδαπούδικα339 Λ Παπαδόπουλος, Δ. Williams&Glyn'sBankv. Snip"Maria"

(1992)στηρίου, θα πρέπει να ικανοποιούνται τρεις προϋποθέ­ σεις: (α)Το αλλοδαπόδικαστήριο ήταναρμόδιοκαι είχε δικαιοδοσία να επιληφθεί της υπόθεσης και ηαπόφαση του οποίου είναι τελική και τελεσίδικη πάνωστην ουσία της υπόθεσης,(β)ότι οιδιάδικοιείναι ίδιοι και(γ)ότιτα 5 επίδικαθέματαείναιταυτόσημα. Ο Λόρδος Brandon στην υπόθεση The Sennas[1985] 2 All E.R. 104, υιοθετώνταςτηνυπόθεση Carl-Zeiss-Stiftung v.Rayner&KeelerUd & Others (No.2) [1966]2 All EH. 536 στησελίδα 110είπε: 10 "To create an estoppel of that kind, three require­ ments have to be satisfied. The first requirement is that thejudgment intheearlier actionreliedonas creating an estoppel must be (a)of acourt of competent jurisdiction, (b)finalandconclusiveand(c)onthemerits. Thesecond 15 requirement is that the parties (or privies)in the earlier action relied on as creating an estoppel andthose in the later action in which thatestoppel is raisedas abar must bethesame. Thethirdrequirement Isthattheissueinthe later action in which the estoppel is raised as a bar must 20 be the same issue as thatdecided by thejudgment in the earlier action." (Επίσης ίδε Απόφαση του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λάρνακος Demetriou v.HiUdes & Others

(1980)1J.S.C. 211, όπου υιοθετήθηκαν οι πιο πάνω αρχές καθώς και 25 στην πρόσφατη Απόφαση, R. v. Governorof Brixton Prison exparteOsman

(1)[1992] 1All E.R.108, στιςσελί­ δες118-120.) Εξετάζοντας τώρα τις πιο πάνωπροϋποθέσεις,κατάλήγω ότι ηπρώτηπροϋπόθεση ικανοποιείται.Το Ελληνι­ κό Δικαστήριο είχε δικαιοδοσία να εκδικάσει την πιο πάνωυπόθεση, κάτιπουυποστήριξανκαιοι δύοεμπειρο­ γνώμονες του Ελληνικού Δικαίου και αυτή η Απόφαση είναιτελικήκαιτελεσίδικη γιατοΔικαστήριο πουτηνεξέ­ δωσε, ασχέτως εάν μπορούσε να εφεσιβληθεί (ίδε Colt 35 Industries v.SarUe (No.2) [1966] 1W.L.R. 1287), κάτιπου 340 1 ΑΛΛ Williams &Glyn'sBank v. Ship"Maria"Παπαδόπουλος, Δ. εν πάση περιπτώσει δεν έγινε. Τώρα όσον αφοράκατά πόσο η Απόφαση ήταν επί της ουσίας, τούτο συνάγεται αναντίλεκτα απότην ανάγνωσητης ίδιαςτης Απόφασης, όπουφαίνεταιότι τοΔικαστήριο εξέτασε ταγεγονότακαι 5 τιςνομικές αρχέςπουήτανενώπιοντουκαιμετάκατέλη­ ξεστασυμπεράσματατου. Η δεύτερη προϋπόθεση είναι κατά πόσο οι διάδικοι είναιταυτόσημοι. Ηδιαφοράεστιάζεται στο ότι ησυγκε­ κριμένη υπόθεση είναι' αγωγή εναντίον αντικειμένου 10 (action in rem),ενώ στην υπόθεσηενώπιον τουΠρωτοδι­ κείουΠειραιώς(897/82),τοπλοίοδενήτανμέροςτηςδια­ δικασίας,αλλά οι ιδιοκτήτες του "Ναυτιλιακά! Επιχειρή­ σεις Λαέρτη Ειδική Ανώνυμος ΝαυτιλιακήΕταιρεία",η οποία,όπως αναφέρειηίδιαη Απόφαση,μετατράπηκεσε 15 Ναυτική Εταιρείαμεβάση τοΝόμο959/79υπότην επωνυ­ μία "Ναυτιλιακαί Επιχειρήσεις Λαέρτης ΝαυτικήΕται­ ρεία". Ηδιαδικασία εναντίοντουαντικειμένου (inrem)είναι ουσιαστικά ένα διαδικαστικόεπινόηματο οποίοεξασφα20 λίζει στον ενάγοντα την απαίτησητου.Στην ουσία όμως όταν καταχωρηθείεμφάνισησετέτοιαδιαδικασία θεωρεί­ ται ότι οι ιδιοκτήτες τουπλοίου έχουν υποταχθείστηδι­ καιοδοσίατουΔικαστηρίουκαιμπορείοποιαδήποτε από­ φαση να εκτελεσθεί και εναντίον των πλοιοκτητών απ' 25 ευθείας. ν Σχετικάο Λόρδος Brandon στην υπόθεση "77ieAugust 8" [1983] 2 A.C. 450, υιοθετώντας την υπόθεση The Gemma

(1899),σελ. 285,είπε: 30 35 "By the law of England once a defendant in anAdmiralty action in rem has entered an appearance in such action, he has submitted himself personally to the jurisdictionof theEnglishAdmiraltyCourt,andtheresult of that is that from then on,the action continues against himnot only as an action inrem but alsoas an actionin personam." 341 ΙΙαηαοόπουλος, Δ. Williams &Glyn'sBankv. Ship"Maria"

(1992)(Ίδεεπίσης τασχόλια τουΛόρδου Denningστην υπόθεση Tfte Banco[1971] 1All E.R. 524, στη σελίδα 531 καιτης υπόθεσης 77*eSennar(ανωτέρω).) Στην υπόθεση "The Nordglimt" [1988]2 All E.R. 531 εγέρθηκεπαρόμοιοθέμα.Οιπλοιοκτήτες υπέβαλαναίτηση 5 γιαακύρωσητουδιατάγματοςσύλληψης τουπλοίου, ισχυ­ ριζόμενοι ότι αγωγήμεταξύτων ιδίων μερών είχε εγερθεί σεάλληχώρα.Η αίτησηαπορρίφθηκεδιότιτοΔικαστήριο αποφάνθηκε ότι δεν υπήρχε ταυτότητα διαδίκων, διότι στηναγωγήεναντίοντουπλοίου(στηνΑγγλία) οι ιδιοκτή- 10 τες δεν εμφανίσθηκαν, όπως αντίθετα έχει συμβεί στην υπόθεσηαυτή.ΟΔικαστήςHobhouseστησελίδα545είπε: "It will only become an action between the same parties when and if a shipowner, liable in personam, chooses to appear in the action and defend it. It Isfrom 15 thatmoment,andnotbefore, thattheactionfirst acquires the character of an action between the plaintiff and the shipowner..." Στηνπαρούσαυπόθεσηοι ιδιοκτήτεςέχουνεμφανισθεί στην υπόθεση και την υπερασπίζονται.Περαιτέρω,όπως 20 έχει αναφέρειοσυνήγορος τωνεναγόντων,έχεικαταχωριθεί και ανταπαίτηση εναντίον των εναγομένων με την οποία απαιτούσαν αποζημιώσεις για τη σύλληψη του πλοίου. Όμως αυτή η ανταπαίτηση έχει αποσυρθεί (discontinued) καιέτσιαγνοείταιαπότοΔικαστήριο. 25 Υπό το φωςτων πιο πάνωνομικών αρχών, καταλήγω στο συμπέρασμαότι οι διάδικοιείναιταυτόσημοικαιέτσι ηδεύτερηπροϋπόθεσηγιαέγερσηνομικούκωλύματοςικα­ νοποιείται. Ητρίτηπροϋπόθεσηείναικατάπόσουπάρχειταυτότη- 30 τα σταεπίδικαθέματα.Στηδιαδικασία ενώπιον τουΠρω­ τοδικείου Πειραιώς οι πλοιοκτήτες του εναγόμενου πλοίου ισχυρίσθηκαν ότι η σύμβασηυποθήκηςείναιάκυρη για πέντε λόγους, τους οποίους απέρριψε το Δικαστήριο γιατουςλόγουςπουαναφέρονταιστηνΑπόφαση. 35 342 1 ΑΛΛ. Williams &Glyn'sBankτ.Ship"Maria" Παπαδόπουλος, Δ. Μεταξύτων λόγων ακυρότηταςτηςυποθήκηςπουεπι­ καλέσθηκανήταν(α) ότι είχεγίνειχωρίςτηνάδειατηςδα : νείστριαςτουπλοίουπουείχεπρώτηπροτιμώμενηυποθή­ κη και (β) ότι το χρέος προέρχετο από εγγύηση της 5 Εταιρείας (Λαέρτης), κάτι που ήταν έξω από τους σκο, πουςτηςΕταιρείας. Γιατους πιοπάνωλόγους ακυρότητας,έγκυραυπάρ­ χει δεδικασμένο διότι ικανοποιείται πλήρως και η τρίτη προϋπόθεση για ταυτότητα στα επίδικα θέματα. Όμως 10 όσον αφοράτο λόγο ακυρότηταςμεβάση το άρθρο3του Νόμου3899/1958,για το οποίο καμιάαναφορά δεν έγινε στην Απόφαση γιατί απλούστατα δεν εγέρθηκε το θέμα, τούτοχρήζειπερισσότερηςανάλυσης. Τοερώτημαείναικατάπόσον έναςδιάδικοςθαπρέπει 15 ν α εγείρει όλους τους λόγους υπεράσπισηςστοαλλοδαπό δικαστήριο καικατά πόσον εάνδεν τοπράξειδέ θα μπο­ ρεί αργότερα ενώπιον των Κυπριακών Δικαστηρίων να τους επικαλεσθεί. Η θέση αυτή είναι ξεκάθαρη όσον αφορά την εφαρμογή του δεδικασμένου με βάσηαποφά20 σειςτωνΚυπριακώνΔικαστηρίων,αλλάδενείναιξεκάθα­ ροεάνεφαρμόζονταικαιγιααλλοδαπές αποφάσεις. Όσον αφορά κυπριακές αποφάσεις, στην υπόθεση Avgousta Theori v. MarouUaA. Djoni

(1984)1CL.R. 296, ο αδελφόςΔικαστής Λοΐζου υιοθέτησε απότην Απόφαση 25 Henderson v. Henderson [1844]6 Q.B. 288, το εξής από­ σπασμα: 30 "Theplea of res judicata applies, except inspecialcases, not only to points upon which the court was actually required by the parties to form an opinion and pronounce ajudgment, buttoeverypointwhich properly belongedtothesubject of litigation andwhich the parties, exercising reasonable diligence, might have brought' forwardatthetime." (Επίσης ίδε Vervaeke v. Smith[1982]'2 All E.R. 144, 35 όπουυιοθετήθηκεηπιοπάνωΑπόφαση.) 343 Παπαδόπουλος, Δ. Williams &Glyn'sBank τ.Ship-Maria"

(1992)Πιστεύω ότι οι ίδιες αρχές εφαρμόζονται καισεσχέση μεαλλοδαπέςαποφάσειςόπωςτηνπροκειμένη. ΟDicey &Morris στησελίδα 463αναφέρει: "Closelyparralel totherulethataforeignjudgmentis conclusive is the rule that the defendant must take all 5 availabledefencesintheforeign court,andthat,if hedoes not doso, hecannot be allowedtopleadthem afterwards in England." Η θέση αυτή υποστηρίζεται από την υπόθεση Henderson v. Henderson [1844]6 Q.B. 288 και την Israel10 DiscountBank of New York v. Hadppateras [1984] 1 W.L.R. 137 καθώς και απότο σύγγραμμα "Res Judicata", Turner,2ηΈκδοση,παράγραφος

1. Υπό το φως των ανωτέρωκαταλήγωότι το εναγόμενο πλοίοκωλύεται απότουναεγείρει οποιοδήποτελόγο ακυ- 15 ρότητας της σύμβασης υποθήκης (περιλαμβανομένου της παράληψης αναφοράς στον τίτλο κτήσης κάτω από το άρθρο3τουΝόμου3899), καθότιηεγκυρότητατηςσύμβα­ σης υποθήκης ήταν αντικείμενο διαδικασίας ενώπιον αλ­ λοδαπού δικαστηρίου το οποίο αποφάνθηκε τελεσίδικα 20 επί του θέματος και οποιοιδήποτε λόγοι ακυρότηταςθα έπρεπεναείχανπροβληθεί εκεί.Τοεπιχείρημαότιο λόγος που δεν προβλήθηκε κάποιος ισχυρισμός στην αλλοδαπή διαδικασία ήτανάγνοιαηοποίαήτανδικαιολογημένη,θα μπορούσε ναοδηγούσε τοΔικαστήριο να μηθεωρήσει ότι 25 εγείρεται θέμαδεδικασμένο. (Ίδε"ResJudicata", Turner,2η Έκδοση,παραγρ.204.) Όμωςστη συγκεκριμένη περίπτω­ ση καμιά μαρτυρία δεν υποστηρίζει τέτοια θέση και πολύ δύσκολα κάποιος θαδικαιολογούσε τέτοια παράλειψη σε Ελληνική διαδικασία, όταν το θέμα που παραλήφθηκε 30 ήτανκαθαράνομικός ισχυρισμός ακυρότηταςπουπηγάζει απότοίδιοτοΕλληνικό Δίκαιο. Πριν την εφαρμογή της αρχής του δεδικασμένου με βάση αλλοδαπή απόφαση, το Δικαστήριο θα πρέπει να αντιμετωπίσει τέτοιο ενδεχόμενο μεεπιφυλακτικότητα. 344 M ΧΑΛΛ. Williams &Glyn'sBankv.Ship MarU" Παπαδόπουλος, Δ. Ο Λόρδος Reid στην υπόθεση Carl-Zeiss-Stiftung v. Rayner&KeelerLtd&Others(No.2) (ανωτέρω),είπε: 5 "But special caution is required before a foreign judgment canbeheld togive rise toanissue estoppel, particularly because English Courts areunfamiliar with modes of procedure in many foreign countries, and it maybe difficult tosee whether aparticular issuehasbeen decided or that a decision was a basis of a foreign Judgment andnotmerelycollateral or obiter." ίο Έχοντας κατάνουταπιοπάνω λόγια,δεν έχω καμιά επιφύλαξηκαιενδοιασμόναεφαρμόσωτηναρχήτουδεδι­ κασμένου μεβάση τηνΑπόφασητουΕλληνικού Δικαστη­ ρίου,πουεξάλλου προέρχεται από χώρατηςοποίας μπο­ ρεί τοδικαϊκό σύστημα ναείναι διαφορετικό,αλλά της 15 οποίας η μητρική γλώσσα καιοι εθνικές ρίζες είναι οι ίδιες μετιςδικές μας,γεγονός που διευκόλυνε το Δικα­ στήριο νααντιληφθείτην Απόφασηπιοεύκολα. Εξάλλου η Απόφαση αυτή έχει αναλυθεί και εξηγηθεί από τον εμπειρογνώμονα των εναγόντων,τουοποίουτημαρτυρία . 20 στοθέμααυτόαποδέχομαιπλήρως. Αφού εξέτασα ταδύο νομικά επιχειρήματαπου υπο­ στηρίζουν ότι ηνομική ένσταση για παράλειψη εγγραφής τίτλουκτήσης στησύμβασηυποθήκηςδεμπορείνα ευσταθήσει, προχωρώ να εξετάσω την ουσίατης ένστασης,δη25 λαδήτοίδιο τοάρθρο3του Νόμου
2. Ηεξέταση της ουσίας της ένστασης είναι απαραίτητη έστω καιανοι προαναφερθέντεςλόγοι είναιαρκετοίγιανααπορριφθείη ένσταση, καθότιη εξέταση καιη ερμηνεία αλλοδαπού δι­ καίουθεωρείται θέμαγεγονότων ταοποίατοΠρωτόδικο 30 Δικαστήριο έχεικαθήκονααξιολογήσει και προσδιορίσει ώστε σεπερίπτωσηπου ανατραπεί ηΑπόφαση τουπάνω στους νομικούςλόγους πουαναφέρθηκα, ναυπάρχειστην Αναθεώρηση ενώπιον τουΑνωτάτου Δικαστηρίου η αξιο­ λόγηση της μαρτυρίας.(Παρόλοπουηαπόφασηπάνω σε 35 θέματα αλλοδαπού δικαίου θεωρείται θέμα γεγονότων, εντούτοις τοΕφετείοπιοεύκολαεπεμβαίνειστα ευρήματα του ΠρωτόδικουΔικαστηρίου παρά σεπεριπτώσεις όπου 345 Παπαδόπουλος,Δ. Williams &Glyn'sBankv.Ship"Maria"

(1992)έχουμε καθαράπραγματικάευρήματα. (ΊδεDalmia Dairy IndustdesLtdv. NationalBank ofPakistan

(1978)2C.L.R. σελ.223,286.) Toάρθρο3τουΝόμου3899/1598αναφέρει: "Η σύμβασις πρέπει νααποφέρει πλην των κατάτο 5 κοινόν Δίκαιον στοιχείων καια)τοντίτλο κτήσεωςτης κυριότητος του πλοίου, το όνομα, το διεθνές σήμα, αριθμό νηολογίου καιλιμένα νηολογήσεως, τας επίτη βάσει επισήμου καταμετρήσεως διαστάσεις καιχωρητι­ κότητα,τοείδος της κινητηρίου δυνάμεως και την δύ-10 ναμητηςμηχανής. β)Διορισμόν αντικλείτουκατοικούντος " Ο εμπειρογνώμονας των εναγομένων κ. Τιμαγένης υποστήριξε ότι εάνδεναναγράφεταιοτίτλος κτήσεωςτου πλοίου,γεγονός πουείναι αληθές (ίδετεκμήριο 3(σελ.1)),15 έχει σαναποτέλεσμα, σύμφωνα μετο Ελληνικό Δίκαιο, την ακυρότητα τηςσύμβασηςκαθότιτοάρθροείναιδημο­ σίας τάξεως.Προς υποστήριξη της θέσης του αναφέρθηκε σε συγγράμματα εγκρίτων Ελλήνων νομικών αλλά υπο­ στήριξε ότιαυτήήταν και ηδικήτου άποψη.Αντίθετα ο20 εμπειρογνώμονας των εναγόντων Καθηγητής Αντάπασης, υποστήριξε διαμετρικάαντίθετηάποψη καιείπεότιεφαρ­ μόζοντας την τελολογική ερμηνεία στα πιο πάνω άρθρα, δενεπέρχεται ακυρότητααδιάκριτα.Οσκοπόςτουνόμου, όπως ανέφερε, είναι να διασφαλίσει ότιδεν θα υπάρχει25 ασάφεια στη σύμβαση ως προς τοπλοίο που έχει υποθη­ κευτεί και εάντέτοιαασάφειαδενπροκαλείται,διότιανα­ φέρονται άλλα διακριτικά γνωρίσματα του πλοίου τα οποία απαριθμούνται μόνο "ενδεικτικά" στο σχετικό άρθρο,τότεδενεπέρχεταιακυρότητα. 30 Το βάροςτηςαπόδειξηςγιατοαλλοδαπόΔίκαιοείναι πάνωστηνπλευράπουτοεπικαλείταικαιστη συγκεκριμέ­ νη περίπτωση πάνω στο εναγόμενο πλοίο. (Ίδε Dynamit A/G v. Rio Tinto Co.[1918] App. Cas. 260.) 346 1ΑΛΛ. Williams &Glyn'sBankv. Ship"Maria" Παπαδόπουλος,Δ. To Δικαστήριο πριν επιλέξει ποια από τις δύοαντι­ κρουόμενες μαρτυρίες των εμπειρογνωμόνων υιοθετεί πάνωστοαλλοδαπό Δίκαιο,έχειτηνεξουσίαναμελετήσει από μόνοτουτις νομικέςπηγέςστις οποίεςαναφέρθηκαν 5 οι εμπειρογνώμονες. Αυτή ηαρχήαναφέρεται στονDicey &Morris,σελ.223,όπουαναφέρεται: 10 "If theevidence of several expert witnesses con- fUcts as to the effect of foreign sources, the court is entitled andindeedbound,to look atthosesources inorderItself todecidebetween theconflicting testimony." Περαιτέρω στηνυπόθεση EarlNelson v. Lord Bndport [1843-60] All E.R. Rep. 1032 στη σελίδα 1036, ο Λόρδος Langdale M.R. είπε: 15 20 25 "Though a knowledge of foreign law-is not to be imputed to the judge, you may impute to him such knowledge of the general art of reasoning as will enable him with the assistance of the bar, to discover where fallacies are probably concealed, and in what cases he ought to require testimony more or less strict. If the utmost strictness were required in every case, justice might often have to stand still; andI amnot disposed to say, thattheremay notbe cases, inwhich theJudge may, without impropriety, take upon himself to construe the words of aforeign law, anddetermine theirapplicationto the case in question, especially if these should be a variance orwant of clearness inthetestimony." ΟμωςτοΔικαστήριοδε μπορείναδιεξάγειτηδική του έρευνα απόπηγέςπου δενείναιενώπιον τουκαινακατα­ λήξει σε συμπεράσματα. (ΊδεBumper DevelopmentCorp. _ n Ltd. v. Commissioner of PoUce of the MetropoUs [1991] 4 U Α11Ε£.σελ.638.) Και οι δύοεμπειρογνώμονεςέχουνμεσαφήνεια εξηγή­ σειτιςαπόψειςτουςκαι έχουνβοηθήσειτοΔικαστήριονα αντιληφθεί το ΕλληνικόΔίκαιοστο σημείο αυτό. Δεν έχω 35 αμφιβολία ότι και οι δύο μάρτυρες είπαν στο Δικαστήριο 347 Παπαδόπουλος,Δ. Williams &Glyn's Bank v.Ship"Mario"

(1992)τηναλήθεια αλλά,όπωςείναι φυσικό,οινομικές απόψεις πάνωσεθέματαπουδενείναιξεκάθαραδιαφέρουν. Αφού έχω μελετήσει τις πηγές πουμεέχουνπαραπέμ­ ψει οι δύο εμπειρογνώμονες καιαφούάκουσαπροσεκτικά την ανάλυση καιεπεξήγηση που έκανε ο κάθε μάρτυρας 5 σχολιάζοντας το σχετικό άρθρο,κατέληξα στονα προτι­ μήσω τη μαρτυρίατου μάρτυρατων εναγόντων Καθηγητή Αντάπαση,πάνωστο σημείο αυτό.Μεταξύτωνλόγωνπου μεοδήγησανναεπιλέξω τηνερμηνείαπουέδιδεοκ.Αντάπασης ωςτην πιο σωστή, είναι ότιοποιαδήποτε αντίθετη 10 ερμηνεία θα μας οδηγούσε, όπως είπε και ο ίδιος,σεμιά "τυπολατρεία".Τοάρθρο3απαριθμείενδεικτικά στοιχεία που θαπρέπει νααναφέρονται σε κάθε τέτοια σύμβαση υποθήκηςμεσκοπό,όπωςανέφερεοκ. Αντάπασης, "ναμη δημιουργείται αμφισβήτηση αναφορικάμετην κυριότητα 15 τουπαρέχοντοςτοδικαίωματηςυποθήκηςκαιέτσινα πα­ γιδεύονται οιτρίτοι πουδίνουνπίστηστοβιβλίο τηςυπο­ θήκης". Εφόσον η παράλειψηαναφοράς έχειαναπληρωθεί με την αναφορά άλλων διακριτικών γνωρισμάτων τα οποίααναφέρονταιστο άρθρο3, καικατάσυνέπεια καμιά 20 ασάφεια ή αβεβαιότητα και ούτε πραγματικό πρόβλημα δεν έχειδημιουργηθεί, καταλήγωότι ησύμβασηυποθήκης δε μπορεί να είναι άκυρημεβάσητηνπιοπάνω παράλει­ ψη που τηθεωρώ εντελώς τυπική.Σημειώνω στο σημείο αυτότηντάση,πουόπωςπαραδέχθηκανκαιοιδύοεμπει- 25 ρογνώμονες παρατηρείται στα Ελληνικά Δικαστήρια,πε­ ριορισμού τωνακυροτήτων για παραλείψεις κατ' εξοχήν τυπικούχαρακτήρα. (Γ)ΑΛΛΟΙΛΟΓΟΙΑΚΥΡΟΤΗΤΑ! Ένας άλλος λόγοςτον οποίοεπικαλείται τοεναγόμενο 30 πλοίο, ισχυριζόμενο ότιησύμβαση υποθήκηςείναι άκυρη, είναιδιότι δεν καταχωρήθηκανστοαρμόδιοΕλληνικό Νη­ ολόγιο, οιαλλαγές αναφορικά μετον ενυπόθηκο δανειστή και ενυπόθηκο οφειλέτη. Τοθέμααυτόκαθώςκαιοποιοιδήποτεάλλοι λόγοι ακυρότηταςτηςυποθήκης,είναιόπως 35 ανέφερα δεδικασμένο (ίδε τεκ. 18)και κατά συνέπεια το εναγόμενο πλοίο κωλύεται απότουναεγείρει οποιοδήπο348 1 ΑΛΛ Williams &Glyn'sBank v. Ship"Maria"Παπαδόπουλος, Δ. τε νέο ισχυρισμό ακυρότηταςτηςσύμβασης. Όμωςεξετά­ ζοντας και την ουσία του επιχειρήματος, καταλήγω ότι αυτόπρέπει να αποτύχει. Δεν υπάρχειμαρτυρίαενώπιον μου που να υποστηρίζει ότι τέτοιες αλλαγές δεν έγιναν, 5 παρόλο που το βάρος της απόδειξης τέτοιου ισχυρισμού εβάρυνε το εναγόμενο πλοίο. Περαιτέρω,απότα ίδιατα άρθρασταοποίαέχωπαραπεμφθείτου Ελληνικού Κώδι­ κα,(άρθρο204, ΚΙΝΔ 1313 και 1314 τουΑστικού Κώδι­ κα)καιταοποίααναφέρονταιστην παράγραφο 18(e)της . jo Υπεράσπισης, δεσυνάγεταιότιη παράλειψη καταχώρισης τωναλλαγώνθαπροκαλούσεακυρότηταστησύμβαση.Τέ­ τοια θέση δεν υποστηρίχθηκε από τον εμπειρογνώμονα του εναγόμενου πλοίου σε κανένα στάδιο της μαρτυρίας του. 15 - Τέλος θάθελανααναφερθώσε άλλους λόγουςακυρό­ τητας, οι οποίοι αναφέρονται στις παραγράφους 18 και 18(e) της Υπεράσπισης, για τους οποίους όμως δεν έγινε καμιάαναφοράστην αγόρευσητουσυνηγόρουτουεναγό­ μενου πλοίου,δίνοντας την εντύπωση ότι αυτοί οι λόγοι 20 εγκαταλήφθηκαν.Όπωςπροανάφερα,κανέναςλόγος ακυ­ ρότητας της σύμβασης υποθήκηςδε"μπορεί ναπροβληθεί στηδιαδικασίααυτή,γιατίυπάρχειτονομικόκώλυματου δεδικασμένου τοοποίοανέλυσαπροηγουμένως.Αλλά και επί της ουσίας των ενστάσεων αυτών,θα εκατέληγα και 25 πάλιστην απόφασηνατις απέρριπτα,καθότικαμιά μαρ­ τυρία εμπειρογνωμόνων δεν έχειπροσαχθεί ενώπιον μου πουναυποστηρίζει τις νομικές αυτές ενστάσεις. Οκ.Τιμαγένης περιορίστηκε στη μαρτυρία του στο σχολιασμό τωνάρθρωνπουπροανάφεραμόνο. 3 0 (Δ)ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΔΙΑΔΙΚΩΝ Όπως φαίνεταιαπότον ίδιοτον τίτλο τηςαγωγής,οι ενάγοντεςαντικαταστάθηκαναπότηΒρεττανική Εταιρεία Royal Bank of Scotland pic.Αυτήητροποποίηση έγινε με βάση το θεσμό 34 των Θεσμών Ναυτοδικείου, μετά από 35 σχετική αίτηση και κατόπιν σχετικού διατάγματος που ακολούθησε,ημερομηνίας25/6/86. 349 Παπαδόπουλος, Λ. WilUams &Glyn'sBankτ.Ship"Maria"

(1992)Είναι η θέση τουεναγόμενου πλοίου ότιηενάγουσα Τράπεζα,όπωςαντικαταστάθηκε,(Royal Bank of Scotland pic) δε μπορεί ναστοιχειοθετήσει βάσηαγωγής εναντίον του καθότι δεν έχει αποδειχθείο ισχυρισμός για διαδοχή 5 υποχρεώσεων καιδικαιωμάτων. Πάνω στο θέμααυτόκατάθεσε εκμέρους των εναγό­ ντων ηεμπειρογνώμονας τουΑγγλικού Δικαίουδ. Alison Lewsey. Ημαρτυρίατης αμφισβητήθηκε απότην Υπερά­ σπιση μόνο στην αντεξέταση καιτοεναγόμενο πλοίο δεν προσήγαγεκαμιάμαρτυρίαπάνωστοΑγγλικόΔίκαιο. 10 Οι ενάγοντες κάλεσαν την πιο πάνω εμπειρογνώμονα για ναυποστηρίξει τους ισχυρισμούς που αναφέρονται στην παράγραφο26της τροποποιημένης Αναφοράς τους. Η παράγραφοςαυτήαναφέρειότι μεβάσητο Βρεττανικο Δίκαιο και το Νόμοτου 1985,Royal Bank ofScotland Act 15 1985, όλαταδικαιώματακαι οι υποχρεώσεις της Εται­ ρείας Williams and Glyn's Bank pic, εκχωρήθηκανκαι με­ ταβιβάστηκαν στη Δημόσια Εταιρεία Royal Bank of Scotland pic (σημερινούς ενάγοντες στη διαδικασία).Λε­ πτομέρειες του αλλοδαπού αυτού Νόμου αναφέρονται20 στην ίδια παράγραφο. Κατάσυνέπεια εκείνο πουθα πρέ­ πει νααποφασιστείστο σημείο αυτό,πρινπροχωρήσωνα εξετάσω τον πιο πάνωΝόμο,είναι νακαθορίσωποιοΔί­ καιο διέπει τη διαδοχή δικαιωμάτων και υποχρεώσεων απότημιάεταιρείαστηνάλλη. 25 Οι ενάγοντες ισχυρίσθηκαν στην παράγραφο28 της Αναφοράς διαζευτικάότι το εφαρμοστέο Δίκαιο είναιτο Ελληνικό και έδωσαν λεπτομέρειες σχετικών άρθρωντου Ελληνικού Νόμου. Όμως το θέμα είναι πιο ξεκάθαρο, η νομολογία συνηγορεί ότιηνομική κατάστασητωνεται- 30 ρειών και οργανισμών (status of corporations), διέπεται από τοΔίκαιο της χώρας όπου έχουν εγγραφεί, που στη συγκεκριμένη περίπτωσηείναιτοΒρεττανικο. Ο Λόρδος Denning στην υπόθεση MetUs v. National BankofGreeceandAthens[195712Q.B. 33,είπεχαράκτη- 35 ριστικά: 350 1 AAA. Williams &Glyn'sBank v.Ship"Maria" Παπαδόπουλος,Δ. 5 "Just as thestatus of anindividual,his birth,hisdeath, his marriage andsuccession are governed by the Law of his domicile, so also the status of a corporation, its creation,its dissolution,its amalgamation andsuccession aregoverned by theLawof Itsincorporation." (Ηυπογράμμισηείναιδικήμου) (Επίσης ίδεσχετικά.SpyropouUos v. Transavia HoUand N.V.

(1979)1 C.L.R. σελ. 421, WiUiams and Glyn'sBank Ltd v. TheShip "Mana"

(1983)1CLR. 106 καιπιο πρό10 σφαταLetco Co. v.Ηλϊάδη,

(1991)1Α.Α.Δ.

1. Πιστεύωότιείναικρυστάλλινηηαρχήότιόσοναφορά θέματα συγχώνευσης (amalgamation),διαδοχής καιμετα­ βίβασης δικαιωμάτων εταιρειών, όπωςσχεδόνκαιόλα τα άλλα θέματα που αφορούν εταιρείες,το εφαρμοστέοΔί15 καιοείναιτοΔίκαιοτηςχώρας εγγραφής.Αυτόσυνάγεται αναντίλεκτα απότις αποφάσεις της ΒουλήςτωνΛόρδων National Bank of Greecev. Metlis (ανωτέρω)καθώς και Adams v.NationalBankof GreeceS.A [1961] AC.
2. ΣτηMetlis (ανωτέρω)ο Viscount Simmondsείπεχαρα20 κτηριστικά: 25 30 35 "I believe that justice will be done If your Lordships think it right not only to recognize thefact thatthenew company exists by the law of its being but to recognize also what it is by the same law. It is conceded that its status must be recognized. Thatis a convenientword to use. But what doesit includeorexclude? If acorporation exists for no other purpose than to assume the assets, liabilities andpowers of anothercompany,what sense is there in our recognizing its existence if we do not also recognize thepurposes of its existence andgive effect to them accordingly? If, for reasons of commity, we recognize the new company as a juristic entity,neither the Greek government, the creator, nor the new company,its creature,cancomplainthatwe tooclotheit with all the attributes with which it has been invested, 351 Παπαδόπουλος, Δ. WilUams&Glyn'sBankv. Ship"Marin"

(1992)Thusandthusalone,asitappears,willjusticebedone." Επίσηςστησυνέχει οΛόρδος Tuckerείπε: "It is of the very essence of the transaction that the liabilities and assets of the former should attach to the latter andtorecognize theexistenceof thenew entity but 5 to Ignore an essential Incident of its creation would appear to me Illogical .... In my view,the fact that this liability was attached to it at birth by its creator can properly be regarded as amatter pertain to thestatus of the appellant company and accordingly governedby the 10 law of its domicile." (Επίδης ίδε σχετικά την πρόσφατη Απόφασητης Βου­ λής τωνΛόρδων πάνωστο ίδιοθέμαArabMonetaryFund v.Hashim andOthers (No.3)[1991]1 All E.R. 871.) Μεδεδομένο ότι τοΔίκαιοπουδιέπειτη διαδοχή είναι 15 το Βρεττανικο, προχωρώ να εξετάσω τις σχετικές πρό­ νοιες της Αγγλικής Νομοθεσίας, όπως αυτές εξηγήθηκαν απότηνεμπειρογνώμονα δ.AlisonLewsey. Τημαρτυρίατηςδ.AlisonLewseyαποδέχομαι πλήρως σαν αληθινήκαιπραγματικήκαθότικαμιά άλλη μαρτυρία 20 περί τουαντιθέτουδεν έχει προσαχθείούτε έχει κλονιστεί στηναντεξέταση. Τα άρθρατου σχετικού Αγγλικού Νόμου (που έχουν κατατεθεί σαν τεκ. 21), προβλέπουν ρητά (άρθρο 6

(1)(α)), ότι όλες οι υφιστάμενες συμβάσεις που έγιναν με την 25 WilliamsandGlyn's Bank pic("ΑρχικήΤράπεζα"), θα ερμη­ νεύονταν καιθαεφαρμόζοντανκαιθαείχαν ισχύ από την καθορισμένη ημερομηνία,ωςεάναντίτηςΑρχικήςΤράπε­ ζας οι ενάγοντες ήταντοπρόσωπο μετοοποίοέγιναν.Το άρθρο 8(l)(c)(l) προβλέπει επίσης ότι οποιαδήποτεασφά- 30 λεία είχε ηΑρχική Τράπεζαπροςόφελος της,θαθεωρείτο ότι την είχαν οι ενάγοντες εξ υπαρχής.Τέλος, το άρθρο 11

(1)προβλέπει ότι οποιαδήποτε αγωγή εκκρεμεί προς όφελος της Αρχικής Τράπεζας, αυτήθασυνεχιζόταναπό 352 1 ΑΛΛ Williams &Glyn'sBankv. Ship"Maria" Παπαδόπουλος, Λ την Royal Bank of Scotland. Ηκαθοριζόμενηημερομηνία διαδοχήςαναφέρεταιστο άρθρο3τουΝόμουπουήρανη 30/9/85, (όπωςδημοσιεύτηκε στηνΕπίσημηΕφημερίδατου. Λονδίνου,τεκμήριο21). 5 Αφού εξέτασα και μελέτησα τα πιο πάνωάρθρα,και αφού άκουσα με προσοχή την επεξήγηση της νομικής θέσηςπουπροέβαλεη εμπειρογνώμονας τουΑγγλικού Δι­ καίου,καταλήγωότι ηδιαδοχήέγινε νομότυπακαιότι οι αρχικοίενάγοντες μπορούνναθεωρηθούνότιέχουννομό10 τυπααντικατασταθείαπότους σημερινούς ενάγοντες, οι οποίοι έχουν τα ίδια δικαιώματα εναντίον του πλοίου, όπως είχε ηΑρχική Τράπεζα.Το γεγονός ότι ακόμα υφί­ σταται η Williams and Glyn's Bank pic (ίδε τεκ. 26), δεν έχει καμιάσημασίακαιδεν επηρεάζεικαθόλουτηνομιμό15 τητατης διαδοχής. (Ε)ΠΟΣΟΠΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ Η σχετική συμφωνία που έχει κατατεθείενώπιον μου σαν τεκμήριο 3,αναφέρειξεκάθαρα (άρθρο2)ότι η υπο­ θήκη έχει παραχωρηθεί σαν ασφάλεια, μέχρι ύψους 20 $27.500.000, που θακαθίσταντο οφειλόμενα δυνάμει της εγγύησης σε σχέσημε το κεφάλαιο,και την πληρωμή του ποσού$11.000.000 (Αμερικανικών Δολαρίων), σεσχέση με τόκο πάνωστο κεφάλαιοπουασφαλίζειηεγγύηση..Η εγ­ γύηση που έχει σημειωθεί και αυτήσαν τεκμήριο 3,είναι 25 αυτή πουπαραχώρησεη πλοιοκτήτρια εταιρεία (Λαέρτης) στο δάνειο (τεκμήριο 1), που έγινε στην "Ulysses" από τους ενάγοντες.. Ημαρτυρίαπουδόθηκεγιατοθέμααυτό δενέχειαντικρουσθεί απότο πλοίο με την προσαγωγήοποιασδήποτε 30 άλλης μαρτυρίας.Τοοφειλόμενο ποσόσήμερα,όπως ανέ­ φερε ο μάρτυρας των εναγόντων Βαρναβίδης, είναι $4.400.000και οι τόκοι μέχρι την 25/9/90 $13.497.062,84. Το ποσό των $100.000πουαπαιτείταιμε τηνπαράγραφο 29(d) τηςΑναφοράς,έχει εγκαταλειφθεί. Όπωςέχωπροα35 ναφέρει,τημαρτυρίατουκ. Βαρναβίδηκαικ. Harrington την έχω αποδεχθεί σαν αληθή,ηοποία,όπως προανάφε353 Παπαδόπουλος, Δ. Williams &Glyn'sBankτ.Ship"Maria"

(1992)ρα,υποστηρίζεταιαπότεκμήριαταοποία έχουνκατατεθεί στο Δικαστήριο καιη εγκυρότητα τωνοποίων δενέχει κλονισθεί. Αναφορικά με την κατάσταση λογαριασμού που φαίνεται στατεκμήρια24και25,εγείρεται θέμακατά πόσο αυτάκαλύπτονταιαπότοBankers' Books Evidence 5 Act 1879 ώστε ναμπορούνναληφθούνυπόψηαπότοΔι­ καστήριο. Καιοιδύοπλευρές συμφωνούνότι το Bankers' Books Evidence Act 1879εφαρμόζεται στην Κύπρο μεβάση το άρθρο 3 του Κεφ. 9 (Evidence Law). (Ίδε The Attorney- 10 General of the RepubUc v. Theocharis Tbeocharides and Others

(1973)2 C.L.R. 75καιAzinas&Anotherv. PoUce

(1981)2C.L.R.9). Ηδιαφοράεστιάζεταιστοκατάπόσοτοσχετικό άρθρο περιλαμβάνει και καταστάσεις λογαριασμού τα οποία είναιαντίγραφα "επεξεργαστήκειμένου"απόστοιχείαπου τηρούνται σεηλεκτρονικό υπολογιστή, όπως κατάκοινή παραδοχήείναιτατεκμήρια24και25. Τοσχετικόάρθρο9τουπιοπάνωΝόμουαναφέρει: "Expressions inthis Act relating to "bankers' books" ^0 include ledgers daybooks, cash books, accounts books, and all other books used Inthe ordinary business ofthe bank." Στην Αγγλία τοθέμα είναι πιο ξεκάθαροαφούμε τη θέσπιση τουΝόμου Banking Act 1979προστέθηκαν στο 25 τέλοςτουπιοπάνωάρθρουοι λέξεις: "Whether thoserecords areinwritten form orarekept on microfilm, magnetic tape or any other form of mechanical orelectronical dataretrieval mechanism." Δυστυχώςστην Κύπροδενέχουνγίνει οιπιοπάνωαλ­ λαγές, αλλά βέβαια, όπως έχει αναφερθεί στην υπόθεση Αστυνομία ν.ΓιαννάκηΞνδιά κ.α.,

(1992)2Α.Α.Δ.26, που εκδόθηκεστις 10/1/92απότονΠρόεδροτουΑνωτάτουΔι354 30 1ΑΛΛ. Williams &Glyn'sBankτ.Ship"Maria" Παπαδόπουλος, Δ. καστηρίου κ.Α. Λοΐζου, τοΔικαστήριο δενθαπρέπεινα προσπαθήσειαπόμόνοτου"ναβρειλύσεις σταπροβλήμα­ τα που δημιουργεί η τεχνολογική πρόοδος, έξω από τις καθιερωμένες αρχές του δικαίου ...." Είναι καθήκονκαι 5 αρμοδιότητατης νομοθετικής εξουσίας ναθεσπίσει νομο­ θεσίαηοποίανασυμβαδίζειμετιςτεχνολογικές εξελίξεις. Όμωςπιστεύω ότι,παρόλοπουτοσχετικό άρθροτου Νόμου μας δεν είναι ξεκάθαρο,εφαρμόζονταςτην ερμη­ νευτικήαρχήτουejusdem generisστην ερμηνείατηςφρά­ 10 σης "andall otherbooksusedintheordinary businessof the bank" και έχοντας στο νουτο σκοπότουΝόμου,πουδεν είναιτίποτεάλλοπαράναδιευκολύνει τις Τράπεζεςστην προσαγωγήμαρτυρίαςμετημορφήαντιγράφωναντίτων πρωτοτύπων,κάτι που θαήταν εντελώς δυσχερές καιθα 15 προκαλούσεδυσκολίες στοτραπεζικόσύστημα,καταλήγω' ότι τοσχετικό άρθρο9είναιγενικό καικαλύπτειοποιασ­ δήποτε μορφής μόνιμης καταγραφήςστοιχείων που τη­ ρούνται από Τράπεζες, περιλαμβανομένων καιαντιγρά­ φων που προέρχονται από "επεξεργαστή κειμένων" από 20 στοιχεία που τηρούνται από ηλεκτρονικό υπολογιστή. (ΊδεCraies onStatuteLaw,7η Έκδοση,σελ. 182-185,πάνω στις αρχές ερμηνείας γενικών λέξεων σεσυνδυασμό μετο σκοπότουΝόμου.)Υποστήριξη στην άποψηαυτή βρίσκω στην υπόθεση Barkerv. WUson [1980] 2 All E.R. 81, η 25 οποία αποφασίστηκε πριν τη θέσπιση του Banking Act 1979.Σχετικάστησελίδα83οΛόρδος Bridgeείπε: "The Bankers' Books Evidence Act 1879 was enacted with the practice of bankers in 1879 inmind. Itmust be construed in 1980inrelation tothepractice of bankers as we now understand it. So construing the definition of "bankers' books" and the phrase "an entry in a banker's book", itseemstomethatclearlybothphrases are aptto , include any form of permanent record kept by the bank of transactions relating to the bank's business,made by any of the methods which modern technology makes available, including, inparticular, microfilm." (Οιυπογραμμίσειςείναιδικέςμου) 355 Παπαδόπουλος,Δ. Williams &Glyn'sBonisτ. Ship"Maria"

(1992)Γιατουςπιοπάνω λόγους,ταπιοπάνωτεκμήριαλαμ­ βάνονται υπόψηαπότοΔικαστήριο, θέλω όμως νατονί­ σωότικαινααγνοούνταναυτέςοικαταστάσεις,ηαναντίλεκτη προφορική μαρτυρία του κ. Βαρναβίδη θα ήταν αρκετήγιατοΔικαστήριο νακαταλήξεισταίδιασυμπερά- 5 σματα. (Ζ)ΤΟΚΟΙ Το ζήτηματων τόκων με έχει προβληματίσει. Από το τεκμήριο 3, άρθρο 2

(11)(σελίδα 4), γίνεται ξεκάθαρο ότι αυτοί δε μπορούν να υπερβούν το ποσό των $11.000.000 (Αμερικανικών Δολαρίων). Ποιο είναι το Δίκαιο που εφαρμόζεται στην εκδίκαση του τόκου; Υπάρχουν δύο απόψεις* ότι το επιτόκιο είναι θέμα που ανάγεται στο μέτρο των αποζημιώσεων (measure of damages)και κατά συνέπεια είναι θέμαδιαδικαστικόκαιδιέπεταιαπό τοτο­ πικό Δίκαιο (Law of theforum,δηλαδή το Κυπριακόστην περίπτωση μας),(ίδε σχετικά MUiangos v. George Frank (Textiles) Ltd (No.2) [19771Q.B. 489), και ηάλλη νομική θέσηυποστηρίζει ότι διέπεται απότο εφαρμοστέο Δίκαιο της συμφωνίας πουστησυγκεκριμένη περίπτωσηείναι το 20 Ελληνικό (ίδεHehnsingSchiffahrts GmbHandCo. v. Malta Dry Docks Corporation [197η 2 L.L.L.R. 444). Πιστεύω ότι η πρώτη νομική θέσηπου αναφέρεταιστην MUiangos (ανωτέρω),είναι ηπιο σωστή.Το θέματης εκδίκασηςτου τόκουείναιθέμαπουδιέπεταιαπότοlex fori. Η εφαρμογή 25 του Κυπριακού Νόμουδεν έχει όμως καθόλου δυσμενείς συνέπειεςγιατις ξένες συναλλαγές. Το ανώτατοεπιτόκιο που προβλέπεται απότο σχετικό Νόμο-(2/77 ΠερίΤόκου και Συναφών Θεμάτων Νόμος), άρθρο 3, είναι 9% ετη­ σίως. ΌμωςοΝομοθέτηςπρόβλεψετηνπιθανή αδικίαπου 30 ίσως θασυνέβαινε σε περιπτώσεις όπουόλες οι συναλλα­ γές έγινανστοεξωτερικό μεταξύαλλοδαπώνυπηκόων και γι' αυτό συμπεριέλαβε στο Νόμο την επιφύλαξη τουάρ­ θρου7που αναφέρει: "Αι διατάξειςτων άρθρων 3,4,5 και6 δεν εφαρμό­ ζονται εφ'οιουδήποτεχρέους ήυποχρεώσεως ειςξένον νόμισμα προς μη κάτοικονΚύπρουεάνη σύμβασιςδια 356 1 ΑΛΛ ^5 WilUams &Glyn'sBankτ.Ship"Marla" Παπαδόπουλος, Δ. το χρέος ή την υποχρέωσιν ταύτηνσυνήφθηκαθ' οιον­ δήποτε χρόνον μετά την 25ην Ιουνίου, 1963 και εάν αύτη έτυχεν εγκρίσεως ή,αναλόγως της περιπτώσεως, δεν έχρηζεν εγκρίσεως δυνάμει του περί Ελέγχου του Συναλλάγματος Νόμου." Η πιο πάνωεπιφύλαξηεφαρμόζεταιαπόλυτα στη συ­ γκεκριμένη περίπτωσηκαι έτσι δεν καθορίζεται οποιοδή­ ποτε ανώτατο όριο επιτοκίουπάνωστο αρχικό κεφάλαιο τηςοφειλής. 1° ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Έχω κληθεί από τους ενάγοντες όπως σε περίπτωση που εκδώσω Απόφαση εναντίον του εναγόμενου πλοίου, αυτή θα πρέπει να περιλάβει και την πλοιοκτήτριαεται­ ρεία ηοποίαέχει εμφανισθεί στη διαδικασία καιέχει υπε15 ρασπισθείτοπλοίο. Στο σύγγραμμα 'THE ADMIRALTY JURISDICTION & PRACTICE", 5th Edition by ROSCOE, στη σελίδα 29 στη2ηπαράγραφοαναφέρεται: 20 25 30 "An action in rem being a form of procedure only, a successful litigant in such an action has a right to recover damages against the property of a defendant who has appeared in an action in rem other than the ship against which thewrit in rem has been issued.The liability of the shipowner is not limited to thevalue of theres primarily proceeded against. Modern decisions have in fact elucidated the law and replaced Itin its earlier and more simple state (see THE DUPLEDC

(1912)P. 8, THE GEMMA [1899]P.285,THEDICTATOR

(1892)P. 304, THE JOANNISVATIS (No.2)[1922]P.213). An action, therefore, though originally commencedinrem, becomes a personal action against a defendant upon appearance, and he becomes liable for the full amount of a judgment unless protected by the statutory provisions for the limitation of liability." 357 Παπαδόπουλος, Δ. WiUiams&Glyn'sBank v. Ship"Maria"

(1992)Επίσης στην υπόθεση "THE POINT BREEZE1 Lloyds Rep.,Vol. 30, σελ. 229, οΔικαστής Bateson είπε: "....That part of thejudgment has since been overruled in THE GEMMA

(1899)p. 285, THE DICTATOR

(1892)p. 304 and other cases whereby it is made plain 5 that anybody getting a judgment in an action in rem is entitled to Issue execution for any balance against the parties who have appeared to defend in such an action (Ηυπογράμμισηείναιδικήμου) JQ Και στην υπόθεση 'THE DESPINA G.K." [1982] 2 Lloys Rep. p. 555, στη σελίδα 558 όπου ο Δικαστής Sheen J.απεφάσισε: " Likewise, there is the further distinction between an action in rem which may be brought in the High Court ^ against the ship and execution of judgment obtained in such an action. In the GEMMA

(1899)p. 285 the Court of Appeal held that the owners of the foreign vessel had by appearing in an action in rem, rendered themselves personally liable. Accordingly,if the amount of bailgiven 20 for the release of the ship was insufficient to satisfy the judgment the balance outstanding could be enforced by a writ of fieri facias against any of the defendant's goods and chattels, including the released vessel if the came 2 5 within theJurisdiction ". Δεν έχω αμφιβολίαότι υπόκανονικές συνθήκες ηΑπό­ φαση θα έπρεπε να εκδιδότανκαι εναντίον της πλοιοκτή­ τριας εταιρείας. Δε δέχομαι τη θέση των συνηγόρων του πλοίου ότι η εμφάνιση στη διαδικασία έγινε εκ μέρους μόνο του πλοίου αποκλειστικά,διότι πρόκειται περί άψυ- 30 χου αντικειμένου και οι εμφανίσεις γι' αυτό γίνονται εκ μέρους κάποιας νομικής ή φυσικής προσωπικότητας που έχει συμφέρο σε αυτό. Συμφωνώότι μπορεί να εμφανισθεί οιοδήποτε ενδιαφερόμενο μέρος στη διαδικασίασύμφωνα με τους θεσμούς, αλλά εάν επιλέξει να εμφανισθεί εκ μέ- 35 358 1 ΑΛΛ. Williams &Glyn'sBankv.Ship"Maria" Παπαδόπουλος,Δ. ρουςτου ίδιουτουπλοίου τότε διακινδυνεύει ναεκδωθεί απόφασηεναντίον τουπροσωπικά.Στησυγκεκριμένη πε­ ρίπτωσηηεμφάνισηέγινεεκμέρους τουπλοίου απότην πλοιοκτήτρια εταιρεία. Τούτο συνάγεται τόσο από τα 5 πρακτικά τουΔικαστηρίου κατάτηδιάρκεια τηςδιαδικα­ σίας,όσοκαιαπότιςδηλώσειςτωνδικηγόρωντουπλοίου στηνεξέλιξητηςδιαδικασίας. Όμως τοθέμαδεσταματάεδώ.Υπάρχει ηΑπόφαση του Αγγλικού Δικαστηρίου εναντίον τηςπλοιοκτήτριας 10 εταιρείας,καιη οποίαέχεικατατεθείσαντεκμήριο 14,για ακριβώςτοίδιοθέμα.Πιστεύω ότι με βάσητην αρχήRes Judicata, πουανέλυσα προηγουμένως, εμποδίζομαι από του να εκδώσω οποιαδήποτε απόφαση εναντίον της πλοιοκτήτριας,καθότιθαεδημιουργείτο θέμα διπλότητας 15 τηςδιαδικασίας. Υπό το φωςτων ανωτέρω,εκδίδωΑπόφασηεναντίον του εναγόμενου πλοίου και υπέρ των εναγόντων,για ποσό $4.400.000 (Αμερικανικών Δολαρίων) και ποσού $11.000.000 (Αμερικανικών Δολαρίων) σαντόκων, ή το 20 αντίστοιχο σεΚυπριακέςΛίρες. (Ίδεπάνωστο θέματης απόφασηςσεξένοσυνάλλαγμα, WUiiams &Glyn'sBank v. Panayiotis-Kouloumbis v.The Ship "Maria"

(1986)1 C.L.R.. 627:) Επίσης καταδικάζωτο εναγόμενο πλοίο όπωςπληρώ" σειόλατο.έξοδατων εναγόντων,ταοποίαθαυπολογίσει ο Πρωτοκολλητής, εκτός εάνσυμφωνηθούν μέσασε δέκα μέρεςαπό σήμερα.Λόγωτηςφύσηςτηςυπόθεσης καιτων διαφόρων νομικών πτυχών που εγέρθησαν, επιτρέπω έξοδαγιαδύοδικηγόρους. Απόφασηωςανωτέρω. 359