(1992)26 Μαρτίου, 1992 [ΠΙΚΗΣ, ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, ΝΙΚΗΤΑΣ, Δ/στές] ΚΥΡΙΑΚΟς ΒΙΚΤΟΡΟς, Εφεοείων-Εναγόμενος, ν. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, ΑΝΗΛΙΚΟΥΔΙΑΤΟΥΠΑ ΤΡΟΣΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΧΡΕΤΟΥΔΟΥΛΟΥ ΩΣΚΗΔΕΜΟΝΟΣ ΚΑΙΠΛΗΣΙΕΣΤΕΡΟΥΦΙΛΟΥ ΤΟΥ, Εφεσίβλητον-Ενάγοντος. (Πολιτική ΈφεσηΑρ.7905). Απόφαση — Εκδιδόμενη με τέτοιακαθυστέρησηώστε να υπάρχει πα ραβίαση τωνπρονοιών τον άρθρου30.2τονΣυντάγματος — Είναι άχνρη. Απόφαση — Χρονικά όρια μέσα στα οποία πρέπει να εκδίδεται επιφυλαχθείσα απόφαση — Το διάστημα των 6 μηνών που θέτει ο 5 Διαδικαστικός Κανονισμός για την Έγκαιρη Έκδοση Αποφάσεων των Δικαστηρίων, 1986,είναι ενδεικτικό του ακραίου χρονικού ορίου που μπορεί να γίνει παραδεχτό για τηνέκδοση επιφυλαχθείσας απόφασης. Συνταγματικό δίκαιο — Δικαίωμα του καθενός να διαγιγνώσκονται 10 τα αστικά τον δικαιώματα και υποχρεώσεις ή οποιαδήποτε ενα ντίον τον ποινική κατηγορία "εντός ευλόγου χρόνον" — άρθρο 302 τον Συντάγματος — Παράβασητου λόγω καθνστέρησης στην έκδοση επιφυλαχθείσας απόφασης του Δικαστηρίου — Οδηγεί σε *~ ακυρότητα της απόφασης. Πολιτική Δικονομία — Διεξαγωγή τηςδίκης — Αποδοχή μαρτυρίας κατά τηδίκη — Ενστάσεις πον υποβάλλονται κατά τηδίκη σχετι κά με την αποδοχή αμφισβητούμενης μαρτυρίας πρέπει νααποφα σίζονται, κατά κανόνα, κατά το χρόνο της προσαγωγής της — Α.38, ΘΑ των θεσμών Πολιτικής Δικονομίας — Μη συμμόρφωση 20 με τις πρόνοιες τηςμε το να μη αποφασίζονται ενστάσεις σχετικά με το παραδεκτό ή όχι συγκεκριμένης μαρτυρίας κατά τον χρόνο της προσαγωγής της αλλά να αφήνεται το ζήτημα να αποφασισθεί στην τελική απόφαση του Δικαστηρίου — Δυνατό να οδηγήσει σε ακυρότητα τηνόλη διαδικασία. 25 Σε αγωγήτου εφεσείονταγια αποζημιώσεις γιατα τραύματα που υπέστη σε τροχαίοατύχημα, το κλητήριο ένταλμα εκδόθηκε 512 1ΑΑΛ. 5 10 15 20 25 Βίκτωρος ν. Χφίστοδονλον στις 23.9.81, τα δικόγραφα συμπληρώθηκαν στις 25.11.82 και η ακρόασηάρχισε στις 9.2.83 καισυμπληρώθηκε στις 112.84.Η επιφυλαχθείσα απόφαση εκδόθηκε στις 20.5.89, δηλαδή μετά από 5 χρόνια, 3 μήνες και 9 ημέρες. Δεν δόθηκεκαμμιάεξήγησηγια την καθυστέρηση. Κατάτην διάρκεια της ακρόασης το πρωτόδικο Δι καστήριο άφησε για να αποφασίσει αργότερα θέματα αποδοχής μαρτυρίας για το παραδεκτό της οποίας είχαν εγερθεί ενστάσεις απότον εφεσείοντα. ΜετηνεπιφύλαξηαυτήτοΔικαστήριο δέχθη κε να κατατεθεί σαν τεκμήριο η κατάθεση του εφεσείοντα στις αστυνομικές αρχές,μαρτυρίαγιατρούπουνα επεξηγεί ιατρικόπι στοποιητικό, καθώςκαι το φρεσκάρισμα της μνήμης μάρτυρα ως προς τατραύματατου εφεσίβλητου απόδακτυλογραφημένο κείμε νο. Στην απόφασητου το πρωτόδικο Δικαστήριο αποφάσισε ότι η κατάθεσητου εφεσείοντα στην αστυνομία δενήτανπαραδεκτήσαν μαρτυρία. Κατ' έφεση ο εφεσείων ισχυρίσθηκε ότι λόγω της μακράςκαι αδικαιολόγητης καθυστέρησης στην έκδοση της απόφασης μετά την επιφύλαξη της,ηαπόφασηκαθίστατο ακροσφαλής σε όλα της τα σημεία και ότι ηκαθυστέρηση έπληξε δυσμενώς τα δικαιώματα του.Επιπλέον ισχυρίσθηκε ότιτογεγονός ότι είχεαφεθείσε εκκρε μότητα το θέμα του παραδεκτού ή όχι συγκεκριμένης μαρτυρίας γιατηνοποίαείχευποβάλει ενστάσεις κατάτηδιάρκειατης δίκης, και ιδιαίτερα το θέμα του παραδεκτού ή όχι της κατάθεσης του στην αστυνομία, κατάπαράβασητων προνοιών της Δ.38, Θ4 των θεσμών Πολιτικής Δικονομίας συνιστούσεεκτροπήπου οδηγούσε σεακυρότητατην όληδιαδικασία. Αποφασίσθηκε ότι: 30 (α) Ενόψει της μακράς και επιζήμιαςγια τα δικαιώματα των διαδίκων καθυστέρησης στην έκδοση της απόφασης του πρωτόδικου Δικαστηρίου, για την οποία καμμιά εξήγηση ή δικαιολογία είχεπαρασχεθεί,υπήρχε παράβασητωνπρονοιών τουάρθρου 30.2 του Συντάγματος και κατά συνέπεια η ετυμηγορία του Δικαστη ρίουωςπροςτηνεπίλυση τηςδιαφοράςμεταξύτωνδιαδίκωνήταν άκυρηκαι έπρεπενα παραμερισθεί. 35 (β)Οχρόνος των 6 μηνών,πουθέτει οΔιαδικαστικός Κανονι σμός για την Έγκαιρη Έκδοση Αποφάσεων των Δικαστηρίων, 1986, είναι ενδεικτικός του ακραίουχρονικού ορίου που εξ*αντι κειμένου μπορεί να γίνει παραδεκτόγια την έκδοση επιφυλαχθείσαςαπόφασηςοποιουδήποτεδικαστηρίου. 40 (γ) Η μη επίλυση του θέματος του παραδεκτούμαρτυρίας για την οποία είχε υποβληθεί ένσταση, κατάτην στιγμή της προσαγω γής της,καιηεπιφύλαξη της απόφασηςγιατο θέμακατάτην τελι κή απόφαση,αποτελούσε παράβασητων προνοιών της Δ.38, Θ.4 των θεσμών Πολιτικής Δικονομίας και έπληττε καίρια τηνδιαδι κασία, το γεγονός δε ότι στην τελικήαπόφασητου Δικαστηρίου η κατάθεσητου εφεσείοντα στην αστυνομία δεν έγινεπαραδεκτήσαν 45 513 Βίκτορος ν.Χοιστοδούλον
(1992)μαρτυρίαδενθεράπευετηνεκτροπή.Ηπρωτόδικηαπόφαση υπόκειτοσεακύρωσηκαιλόγωτης μη συμμόρφωσης μετιςπρόνοιες τηςπιοπάνωΔιαταγήςσεσυσχετισμό μετιςεπιπτώσειςτηςπαρά βασηςστηνάρτιααπονομήτηςδικαιοσύνης. Η έφεογέγινεαποδεκτήχωρίςδιαταγή 5 γιαέξοδα.Διατάχθηκεεπανεκδίκαση, Τα έξοδατηςπρωτόδικηςδιαδικασίαςναακο λουθήσουντοαποτέλεσμα τηςνέαςδίκης. per Curiam:Ενόψειτωνλόγωνγιατους οποίουςακυρώθηκε η απόφαση,ιδίωςεκείνουπουαφοράτοατελέσφοροτηςδίκηςλόγω ιQ εκτροπής από τα συνταγματικά θέσμια (άρθρο 302), ως θέμα αρχής θα ήταν ορθό όπως τα έξοδα επομισθεί η Δημοκρατία η οποία φέρειτηνευθύνη(άρθρο35)γιατηνδιασφάλισηκαι αποτε λεσματική εφαρμογή των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθε ριώντουατόμου μέσωτωντριώνκλάδωντηςλειτουργίαςτης(νο- 15 μοθετικού, εκτελεστικούκαιδικαστικού). Δενείναιόμωςδυνατήη επιδίκαση εξόδων σε βάρος τηςΔημοκρατίας σε διαδικασίαπου δεν είναιδιάδικος. Ελπίζεταιότιτοκενόπουέχειδιαπιστωθείθα πληρωθείστομέλλον μετηθεσμοθέτηση τωνκατάλληλων ρυθμίσε ων. 20 Υποθέσειςπουαναφέρθηκαν: Ευσταθίου ν.Αστυνομίας,
(1990)2AAA 294· Φοινιώτηv.GreenmarNavigationLtd,
(1989)1ΑΛΛ. (Ε) 33ReΜαγκάκης, αρ. 161/90,6/12/90Psoras v.Republic
(1987)2 C.L.R. 132· 25 Ag&plou v.Panayiotou
(1988)1CLR. 257Paponsv.NationalBank
(1986)1 CLR.578· Έλληναςv.Δημοκρατίας
(1989)2ΑΛΛ. 149Αθηνήςv.Δημοκρατίας
(1989)2ΑΛΛ. 71· Δράκοςν.Δημοκρατίας,
(1991)1ΑΛΔ. 696 Tradax v.TerminalNavigation
(1988)1CLR. 450 Lysandrou ν,Schiza
(1979)1CLR.267· HjiChambis v.Attorney-General
(1986)1CLR. 386Lanitisv.Panayides
(1986)1 CLR.490. 514 30 1 AAA. Βίκτοροςv.Χριστοπούλου Έφεση. Έφεση από τον εναγόμενο κατά της απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού (Σταυρινίδης,Προσ. Α.ΕΑ) που δόθηκε στις 20 Μαΐου, 1989 (Αρ. Αγωγής 5 3078/81)μετηνοποίαεπιδίκασεστον εναγόμενο τοποσό των £1.600.- αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες που υπέστηλόγωοδικούδυστυχήματος. Α. Μνριάνθης, γιατονεφεσείοντα. Γλ. Ταλίάνος,γιατον εφεσίβλητο. 10 Cur. adv. vult ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: Την απόφαση του Δικαστηρίου θα δώσειοΔικαστής Γ.Μ. Πικής. ΠΙΚΗΣ, Δ.: Η ακρόασητης υπόθεσης ολοκληρώθηκε στις 11/2/1984οπότανοΔικαστής πουεκδίκασε την υπό15 θέση,ο Ανώτερος ΕπαρχιακόςΔικαστής Σ. Σταυρινίδης, επιφύλαξετηναπόφαση.Τοεπίδικοθέμααφορούσε ευθύ νη για οδικό δυστύχημα που επεσυνέβη στις 13/8/80στη συμβολή των Οδών Αλκυόνος και Αγίας Φυλάξεως και τιςσυνέπειες τουστονενάγοντα(εφεσίβλητο).Η απόφαση 2 0 εκδόθηκε στις 20/5/89, δηλαδήμετά5 χρόνια,3 μήνεςκαι 9 μέρες απότην ημέραπουεπιφυλάχθηκε.Στην απόφαση δεν παρέχεται καμιάεξήγησηγια την καθυστέρηση,γεγο νός που αφήνει την εντύπωση ότι το δικαστήριο μπορεί χωρίς αποχρώντα λόγο να καθυστερεί για όσο χρόνο το 25 ίδιοκρίνει την έκδοση της απόφασηςάσχετακαι ανεξάρ τητα απότους θεμελιώδεις κανόνεςαπονομήςτης δικαιο σύνηςκαιτασυνταγματικάθέσμια. Τα γεγονότα που περιστοιχίζουν τη δίκη στο βαθμό που είναι σχετικά με τα επίδικα θέματατης έφεσης είναι 30 ταεξής:
(1)Στις23/9/81ο ανήλικος ενάγων (εφεσίβλητος)εξέ δωσε μέσοτουπατέρατουκλητήριο ένταλμα μετοοποίο 515 HXmfeA. Βίκτοροςν.Χβίστοδονλου
(1992)ήγειρε απαίτηση κατά του εναγομένου (εφεσείοντα) για αποζημιώσεις για τη ζημιά που υπέστη ως αποτέλεσμα τουτραυματισμούτουσεοδικόδυστύχημαστοοποίο ενε χόταν το ποδήλατοκαι το αυτοκίνητο τα οποίαοδηγού σαν 04διάδικοι αντίστοιχα.Τησύγκρουση και τις κακώ-5 σας ο ενάγων απέδωσε σε αμέλεια του εναγομένου. Η απαίτησηστοιχειοθετήθηκε καιεξειδικεύτηκε στηνέκθεση απαιτήσεωςπουκαταχωρίστηκεστις30/11/81.
(2)Οεναγόμενος (εφεσείων) αμφισβήτησετηναπαίτη ση και με την υπεράσπιση του, που καταχωρίστηκε στις ίο 25/11/82, αρνήθηκε ευθύνη για το δυστύχημα το οποίο απέδωσε σε αμέλεια του ενάγονταπουέπρεπε να επωμι στείτις συνέπειες ολικάήτουλάχιστον μερικώς λόγωσυ ντρέχουσας αμέλειας. Μετην καταχώρησητων δύοδικο γράφων προσδιορίστηκαν τα επίδικα θέματα και οι 15 διάδικοι δικαιωματικάπρόσβλεπανστις δικαστικέςαρχές γιατηδιάγνωσητωνδικαιωμάτωνκαιευθυνώντουςμέσα σε εύλογο χρόνο, όπως καθορίζει το άρθρο 30.2 τουΣυ ντάγματος.
(3)Ηυπόθεσηορίστηκεγιαακρόαση1 χρόνοαργότερα 20 καιηολοκλήρωσητηςδιάρκεσεάλλο 1 χρόνο,απότις 9/2/ 83 μέχρι τις 11/2/84.Δε διαπιστώνεται υπέρμετρη καθυ στέρηση στον προσδιορισμό των επίδικων θεμάτων ή ακόμαστηδιεκπεραίωσητηςακρόασηςτηςαγωγήςπαρό λο που είναι επιθυμητό, όπως το Ανώτατο Δικαστήριο 25 έχει επανειλημμένα επισημάνει,οιακροάσειςαστικώνκαι ποινικών υποθέσεων να διεκπεραιώνονται χωρίς διακο πή.
(4)Κατάτηλήξη τηςακρόασης,στις 11/2/84, επιφυλά χθηκε ηαπόφασητου δικαστηρίου.Ηαπόφασηεκδόθηκε,3 Q όπως έχουμε τονίσει,5 χρόνια,3μήνεςκαι 9 μέρεςαργό τερα, στις 20/5/89. Το δικαστήριο έκρινε τους διαδίκους εξίσουυπεύθυνουςγιατησύγκρουση,επιδικάζονταςυπέρ του ενάγοντα αποζημιώσεις ίσες με το ήμισυ τηςζημίας την οποία έκρινε ότι υπέστηλόγω των κακώσεων, ταλαιπωρίαςκαιοδύνηςαπότοδυστύχημα. 516 1 AAA. ΒΙχταοοςv. Χριστοπούλου Πικής, A Ο εφεσείων υπέβαλε ότι λόγω της μακράςκαι αδικαιο λόγητης καθυστέρησης στην έκδοση της απόφασης μετά την ολοκλήρωσητης δίκης,ηαπόφασηκαθίσταταιακροσφαλήςσεόλατηςτασημείακαιότι η καθυστέρησηέπληξε δυσμενώς τα δικαιώματα του. Κατά τη συζήτηση της 5 έφεσης τοδικαστήριοέθεσευπόψητωνδιαδίκωντηναπό φαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Ευσταθίου ν. Αστυνομίας,
(1990)2 Α.ΑΑ 294, στην οποίακρίθηκε ότι λόγω της καθυστέρησης στηδιαπίστωσητης ποινικής ευ10 θύνηςτουκατηγορουμένου η ετυμηγορία τουδικαστηρίου ήταν άκυρηλόγω παράβασηςτου θεμελιώδους δικαιώμα τος που κατοχυρώνει το άρθρο 30.2 για τη διάγνωση της ποινικής ευθύνης απότο αρμόδιοδικαστήριο μέσα σεεύ λογοχρόνο. Ο κ.Μυριάνθηςυπέβαλεότι είναι έκδηλο ότι 15 η απόφασηεκδόθηκε έξω από τα συνταγματικά πλαίσια καικατάπαράβασητωνδικαιωμάτωντουεφεσείοντα. Ο κ.Ταλιάνος ευθέως και μεαίσθημαευθύνης προς το δικαστήριο αναγνώρισε ότι η καθυστέρηση η οποία ση μειώθηκε στηνέκδοσητηςεπιφυλαχθείσαςαπόφασηςήταν 20 καταφανώς μεγάλη. Κατά την άποψη του, και έχοντας υπόψητηναπλότητατων επίδικων θεμάτων,εύλογαμπο ρούσενα αναμένεται ηέκδοση της απόφασηςμέσα σε μια ή τοπολύ δυόεβδομάδες.Στηναπουσίαπαροχής οποιασ δήποτε εξήγησης στην απόφασηγια την καθυστέρηση δε 25 μπορούσε να κάμει παρά υποθέσεις για τους λόγους που οδήγησανο αυτή,πουίσως,είπε,σχετίζονται μετοφόρτο ήτιςσυνθήκες εργασίαςτουδικαστηρίου. Τοάρθρο30.2 θέτει τις αρχέςγιατηνέγκυρηαπονομή τηςδικαιοσύνηςκαικαθιστάτηντήρησητουςκαθήκοντης 3 0 Πολιτείας καισυγχρόνως δικαίωματουκάθεατόμουπου προσφεύγει σταδικαστήριαγιαναδιαπιστωθούν τααστι κά του δικαιώματακαι υποχρεώσεις μέσα στασυνταγμα τικάπλαίσια.Τοάρθρο30.2 προβλέπει:· 35 "2. 'Εκαστος, κατά την διάγνωσιν των αστικών αυτού δικαιωμάτων και υποχρεώσεων ή οιασδήποτε κατ*αυτούποινικής κατηγορίας,δικαιούται ανεπηρέα στου, δημοσίας ακροαματικήςδιαδικασίαςεντός ευλό517 HBunfe,Α Βίκτοοοςv. Χο,ιστοοούλον
(1992)γου χρόνου, ενώπιον ανεξαρτήτου, αμερόληπτου και αρμοδίουδικαστηρίουιδρυομένουδιάνόμου. Αι αποφάσειςτων δικαστηρίων δέον ναείναιητιολογημέναι και ν* απαγγέλωνται εν δημοσία συνεδριά σει,πλην όμως οτύποςκαιτοκοινόν δύνανταιν' απο- 5 κλεισθώσιν εξ' ολοκλήρου ή μέρους της δίκης τη αποφάσει του δικαστηρίου, οσάκις απαιτή τούτο το συμφέρον της ασφαλείας της Δημοκρατίας ή της συ νταγματικήςτάξεως ήτηςδημοσίαςτάξεωςήτηςδημο σίας ασφαλείας ή των δημοσίων ηθών ή το συμφέρον ίο των ανηλίκων ή η προστασία της ιδιωτικής ζωής των διαδίκωνήυπόειδικός συνθήκας, καθ'αςκατάτηνκρί σιν του δικαστηρίου ηδημοσιότης θαηδύνατοναεπηρεάσηδυσμενώς τοσυμφέρον τηςδικαιοσύνης." Οόρος "δικαιούται"στοπλαίσιο τουκειμένου τουάρ- 15 θρου 302 δεν αφήνει αμφιβολία ότι στοιχειοθετείται δι καίωμα για την απονομήτης δικαιοσύνης μέσα καισύμ φωνα με τις συνταγματικές διατάξεις και αντίστοιχο καθήκοντης Πολιτείας νατο εξασφαλίσει. (Βλ. επίσης το 2 0 άρθρο35τουΣυντάγματος). Ταεχέγγυα πουκαθιερώνει τοΣύνταγμαγιατηνάρτια απονομήτηςδικαιοσύνηςαφορούν:(α)Τασυστατικά στοιχεία του σώματος πουαπονέμει δικαιοσύνη* δικαστήριο το οποίο καθιδρύεται από το νόμο με αρμοδιότητα να διαπιστώσει τααμφισβητούμενα 25 δικαιώματακαιυποχρεώσεις των διαδίκων,καιναεπιλύ σει τηδιαφοράπουέχειπροκύψει, (β)Τοχαρακτήρατουσώματος· ανεξάρτητοκαιαμερό ληπτοδικαστήριο,και (γ)Το πλαίσιο λειτουργίας του δικαστηρίου*ηδίκαιο- 30 σύνηαπονέμεται δημόσια, οι αποφάσειςτου δικαστηρίου αιτιολογούνται καιεκδίδονται μέσασεεύλογοχρόνο. Η διάγνωση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των 518 1 AAA. ΒΙχτωροςv. Χριστοπούλου Πικής, A διαδίκων, καθώς και της ποινικής ευθύνης του κατηγο ρουμένου πρέπει νασυντελείται μέσασε εύλογοχρόνο.Η αξία των δικαιωμάτων του ανθρώπου εξαρτάται άμεσα από την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών για την 5 προστασίατουςκαιτωνχρονικών ορίωνγιατηδιαπίστω σητους.Η έγκαιρηαπονομήτηςδικαιοσύνηςαποτελείσυ στατικό στοιχείο αυτήςτούτης της έννοιας της δικαιοσύ νης, όπως αναφέρεται και στον πρώτο Χάρτη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της σύγχρονης εποχής, τη 10 Magna Carta του 1215, όπου διακηρύσσεται ότι καθυστέ ρηση στην απονομήτης δικαιοσύνης συνιστά άρνηση της δικαιοσύνης. Ηαπονομήτης δικαιοσύνης μέσασεεύλογο χρόνο αποτελεί πρωταρχική ευθύνη της δικαστικής εξου σίας,όπωςέχειεπανειλημμένα αναγνωριστεί. (Βλ. μεταξύ 15 άλλων Φοινιώτηv. Greenmar Navigation Ltd,
(1989)1 Α.Α.Δ. (Ε) 33,ΑίτησηΜαγχάχη, Αίτησηαρ. 161/90, απο φασίστηκε στις6/12/90καιδενέχειδημοσιευθεί). Ηλειτουργία της δικαστικής εξουσίας έξω ήκατάπα ράβαση τουάρθρου30.2 καθιστάτο έργοτης δικαιοσύνης 20 ατελέσφορο καιτηναπόφαση άκυρη.Αυτόαναγνωρίζεται σε σειρά δικαστικών αποφάσεων ως η φυσιολογική και αναπόφευκτη συνέπεια παρέκκλισης από τις διατάξεις του άρθρου30.2 του Συντάγματος.(Βλ. Psaras &Another v. Republic
(1987)2 C.L.R., 132, Agapiou v. Panayiotou 25
(1988)1 C.L.R.257,καιΕυσταθίου(ανωτέρω)). 'Οπως επισημαίνεται στην Paponsv. National Bank
(1986)1C.L.R.578, το αντικείμενο του άρθρου 30.2 δεν είναι ηπαραγραφήαστικών δικαιωμάτων ήτης ποινικής ευθύνης,αλλά οκαθορισμός τουπλαισίου γιατην έγκυρη 3 0 διάγνωση δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, δηλαδή τα εχέγγυα και προϋποθέσεις για την άρτιααπονομήτης δι καιοσύνης.Συνάγεταιαπότοκείμενο τουάρθρου302 και τη νομολογία, ότι καθιερώνονται, όπως είναι φυσιολογι κό, ομοιόμορφακριτήριαγιατηνεύρυθμηαπονομήτηςδι35 καιοσύνης τόσο σε αστικές όσο και ποινικές υποθέσεις. Τα εχέγγυα για την απονομή της δικαιοσύνης δε μπορεί παρά να είναι ομοιόμορφα. Ηποιότητα της δικαιοσύνης δενεπιδέχεταιδιαβαθμίσεις. 519 Mm$&Δ. Βίκτωοοςν.Χριστοπούλου
(1992)ΟύτετοΣύνταγμα,ούτεοΠερίΔικαστηρίωνΝόμος,ούτε 04ΘεσμοίΠολιτικής Δικονομίας καθορίζουνακριβή χρο νικά όρια για την απονομήτης δικαιοσύνης. 'Οπως ανα γνωρίζεταιστην Έλληναςν. Δημοκρατίας
(1989)2 ΑΛΑ, 149,τοεύλογοτουχρόνουγιατηδιάγνωσητωνδικαιωμά τωνήτηςευθύνηςτουπολίτηεξαρτάταιαπόσειράπαρα γόντων πουσυσχετίζονται με τις ιδιομορφίες τηςυπόθε σης, τη φύση, το χαρακτήρα και το περίπλοκο των θεμάτωνπουεγείρονται προςεπίλυσηκαιτηδιαγωγήτων διαδίκων. (Βλ. επίσης Άρθρο6.1 τηςΕυρωπαϊκήςΣύμβα σης γιατηνΠροάσπισητωνΔικαιωμάτωντου Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών πουκυρώθηκε με τοΝ. 39/62,καιτηνερμηνείαπουαποδόθηκεστιςδιατάξειςτου απότηνΕπιτροπήκαιτο ΕυρωπαϊκόΔικαστήριο Ανθρω πίνων Δικαιωμάτων -DIGESTOFSTRASBOURG CASE LAW, Vol. 2 -Cases on Interpretation and Application of Article6.1 of theConvention). Προς εκπλήρωση των ευθυνών της δικαστικής εξου σίας για τη διασφάλιση της απονομής της δικαιοσύνης μέσασεεύλογοχρόνο τοΑνώτατο Δικαστήριοεξέδωσετο 20 Διαδικαστικό Κανονισμό γιατην ΈγκαιρηΈκδοσηΑπο φάσεων των δικαστηρίων του 1986 με τον οποίοπαρέχε ται ευχέρεια στο Ανώτατο Δικαστήριο αυτεπάγγελτα ή μετά από αίτηση επηρεαζόμενου διαδίκου να επιληφθεί καθυστερήσεων στην έκδοσηεπιφυλαχθεισών αποφάσεων. 25 (Αναφορικά με την εμβέλεια και πλαίσιο εφαρμογής του ΔιαδικαστικούΚανονισμούτου 1986 βλ.Αθηνής ν. Δημο κρατίας
(1989)2 Α.Α.Δ.,71καιΔράκοςκαι Άλλοι ν.Δη μοκρατίας,
(1991)1 Α.Α.Δ. 696. Το άρθρο 3 (α)του Διαδικαστικού Κανονισμού προ- 30 βλέπει:"Κάθε απόφαση εκδίδεται το συντομότερο δυνατό μετά το πέρας της διαδικασίαςκαι δεν επιφυλάσσεται γιαδιάστημαμεγαλύτεροτων6μηνών." Το χρονικό διάστηματων 6 μηνών,πουθέτει οΔιαδι- 35 καστικός Κανονισμός, είναι ενδεικτικό του ακραίου χρο520 10 15 1ΑΛΛ. Βίκτοροςv.Χο,ιστοοούλβν Πωτ&Δ. νικού ορίου πουεξ αντικειμένου μπορεί ναγίνειπαραδε κτό για την έκδοση επιφυλαχθείσας απόφασηςτουδικα στηρίου,οποιουδήποτεδικαστηρίου. Στηναπόφασητουπρωτόδικουδικαστηρίουδενπαρέ5 χεται καμιάεξήγησηήδικαιολογία για την καθυστέρηση. Παράλειψη αιτιολόγησης, τόσο μακράςκαι επιζήμιαςγια τα δικαιώματα των διαδίκων, καθυστέρησης αφήνει την εντύπωση ότι η δικαστική εξουσία μπορεί να λειτουργεί έξω απόχρονικάπλαίσια,κατ'αντίθεσηπροςτοΣύνταγ10 μακαιτους θεμελιώδεις κανόνες απονομήςτηςδικαιοσύ νης. Τα επίδικα θέματα στην υπό εξέταση υπόθεση ήταν απλά και θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν καινα επι λυθούν μέσα σε διάστημα ημερών. Το κυριότερο θέμα αφορούσε την αξιοπιστία των μαρτύρων,θέμα,που σύμ15 φωνα με την απόφαση,κρίθηκε κατάκύριο λόγο μεβάση τις εντυπώσεις που άφησανοι μάρτυρες στο δικαστήριο κατάτηλήψη της μαρτυρίαςτους. Αναμφισβήτητα, κατα γραφήτωνεντυπώσεων αυτώνστηναπόφαση,σε σύντομο χρόνο μετάτο πέρας της διαδικασίας,θαήτανεξίσουεύ20 *οληόπως μετάτηνπάροδο5καιπλέον ετών και οριστι κάπολύπειστικότερη γιατηναιτιολόγηση τωνευρημάτων τουδικαστηρίου. Καιταάλλαθέματα πουείχενααντιμε τωπίσει το δικαστήριο, διαπίστωση των κακώσεων που υπέστη ο εφεσίβλητος και το ύψος των αποζημιώσεων, 25 καθώςκαιοκαταμερισμός της ευθύνης,δενπαρουσίαζαν καμιάιδιαίτερηδυσκολία.Επρόκειτογιαένα συνηθισμένο οδικόδυστύχηματοοποίο μπορούσε εύλογα νακριθείκαι να αποφασιστεί μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα μετάτοπέραςτηςδιαδικασίας. 30 Διαπιστώνουμε ότι ταδικαιώματατων διαδίκωνδια πιστώθηκανέξω απόταπλαίσιαπουθέτει το άρθρο30.2 ' κατά παράβαση των δικαιωμάτων των διαδίκων για τη διαπίστωσητους μέσασεεύλογοχρόνο.Συνεπώςη ετυμη γορίατουδικαστηρίου ωςπροςτηνεπίλυση τηςδιαφοράς 35 είναιάκυρηκαιπρέπει ναπαραμεριστεί. Παραβίαση του άρθρου 30.2 του Συντάγματος δεν είναι ο μόνος λόγοςγια τον οποίοπρέπει να ακυρωθεί η 521 Πιιηξ&Δ. Βίκτοροςν.Χριστοοούλου
(1992)πρωτόδικη απόφαση. Συντρέχει και δεύτερος λόγος ο οποίος προκύπτει από παράβαση της Δ.38 Θ.4 των Θε σμών Πολιτικής Δικονομίας σε συνδυασμό με τις πρό νοιες τηςΔ.64 θ.1 των ιδίων θεσμών. Κατά τη διάρκεια της δίκης ο πρωτόδικος Δικαστής 5 άφησεσε εκκρεμότητα προς επίλυση στηντελικήαπόφαση αριθμό αποφάσεων για το παραδεκτό μαρτυρίας ηοποία είχε προσαχθεί από τους διαδίκους. Παράτη διατύπωση ενστάσεων στην αποδοχή της κατάθεσης του εφεσείοντα στις αστυνομικές αρχές, το δικαστήριο αποδέχθηκε την 10 κατάθεσηκαιτηνκατέστησε τεκμήριο στηδιαδικασία,επι φυλάσσοντας απόφαση ως προς το παραδεκτό της ως μαρτυρίας κατάτην τελικήαπόφαση.Μετην ίδιαεπιφύ λαξη αποδέκτηκε μαρτυρία ιατρού,επεξηγηματική κοινού ιατρικού πιστοποιητικού, καθώς και το φρεσκάρισμα 15 (refreshing)τηςμνήμης μάρτυραωςπροςτατραύματακαι κακώσεις του εφεσίβλητου απόδακτυλογραφημένο κείμε νο.Ταθέματαπουεπιφυλάχθηκανπροςαπόφασηκατάτο τέλοςτης δίκης ήτανουσιαστικά νομικάκαι ιδίως η κατά θεσητου εφεσείοντα στις αστυνομικές αρχές θέμα μείζο- 20 νος σημασίας για τη διαμόρφωση του αποδεικτικού υλι κού που αποτελεί το θεμέλιο για την επίλυση των επιδίκων θεμάτων. Παρέκκλιση απότις διατάξεις δικονομικού κανόναδε συνεπάγεται αυτόματα και την ακυρότητα της διαδικα- 25 σίας, όπως ρητά προβλέπει η Δ.64 θ.1. Παραβίασηδικο νομικών διατάξεων δικαιολογεί τηνακύρωσητηςδιαδικα σίας σε δύο περιπτώσεις, (α) όπου ο κανόνας που παραβιάστηκε θεσμοθετεί τις προϋποθέσεις για τηγένεση της διαδικασίας,και (β)όπου ηπαραβίασησυνιστά από- 30 κλίσηαπότους θεμελιώδεις κανόνες απονομής τηςδικαι οσύνης. (Βλ. Tradax v.TerminalNavigation
(1988)1 C.L.R. 450, Lysandrou v. Schiza. &Another
(1979)1 C.L.R. 267, HMQiambis v. Attorney-General
(1986)1 C.L.R. 386, και 35 NJ>. Lanitis v. Panayides
(1986)1 C.L.R. 490). Η Δ.38 θ.4 θεσμοθετεί κανόνα μείζονος σημασίας για τη διεξαγωγή της δίκης* ρυθμίζει τηδιαδικασίααποδοχής 522 1ΛΛΛ. Βίκτοροςν.Χριστοοοΰλο» Πιχής,Λ. αμφισβητούμενης μαρτυρίαςκαιορίζειότιτοθέμαπρέπει νααποφασίζεταικατάτοχρόνοπουυποβάλλεταιηένστα ση.Καιανεξάρτητααπόοποιαδήποτεένστασητοπαραδε κτό προσαγόμενης μαρτυρίας αποφασίζεται,κατά κανο5 να,κατά τοχρόνο τηςπροσαγωγήςτης.Μόνοπαραδεχτή μαρτυρία μπορεί να αποτελέσει το αντικείμενο αντεξέτασηςπροςτοσκοπόδιαπίστωσης τηςβαρύτηταςπουενέχει η μαρτυρία και σχολιασμού κατάτις τελικές αγορεύσεις ως προς τις επιπτώσεις της. Ηαβεβαιότηταως προς την 10 παραδεκτήμαρτυρίαπου άπτεταιτων επίδικων θεμάτων αφήνει αγεφύρωτο κενό στη διαδικασία και δημιουργεί ρήγμα στη στοιχειοθέτηση του αποδεικτικού υλικού. Οι διάδικοι αφέθηκαν στο σκότος μέχρι και το πέρας της δίκηςωςπροςτηνπαραδεκτή μαρτυρίαστηνυπόθεση.Δι15 καιολογημένα παραπονείταιοεφεσείων ότι αποστερήθηκε τηςευχέρειας νααντιμετωπίσει τοκενό τοοποίοθαπροέ κυπτεαπότην απόρριψητηςκατάθεσηςτουστις αστυνο μικές αρχές ως μαρτυρίας.Το γεγονός ότι ητελικήαπό φαση ως προς το μη παραδεκτό της κατάθεσης υπό το 20 πρίσματωνδιατάξεωντουάρθρου4
(3)τουΠερί Αποδεί ξεως Νόμου,ΚΕΦ.9δεθεραπεύειτηνεκτροπή, ούτεαπο καθιστά το κύρος της διαδικασίας.Διαπιστώνουμε ότι η πρωτόδικηαπόφασηυπόκειταισε ακύρωσηκαιλόγω της μησυμμόρφωσης μετιςπρόνοιες τηςΔ.38 θ.4 σεσυσχετι25 ομόμετις επιπτώσεις τηςπαρέκκλισης στην άρτιααπονο μήτηςδικαιοσύνης. Ησυζήτησητηςέφεσης περιορίστηκε μεοδηγίεςτουδι καστηρίου στην εξέταση της εγκυρότητας τηςπρωτόδικης απόφασης με αναφορά στους δύο λόγους έφεσης που 30 έχουμε πραγματευθεί. Η συζήτηση θα επεκτεινόταν και στον 3ο λόγο, που ουσιαστικά συνίσταται στηναμφισβή τηση της ορθότητας των εκτιμήσεων του δικαστηρίου για τηνευθύνηκαιτηζημία,εάνκρινότανότιηαπόφασηήταν έγκυρη.Δεθαεξετάσουμε εκείνητηπτυχήτηςέφεσης ενό35 ψειτηςκατάληξηςστηνοποίαέχουμεαχθεί. Ηέφεσηεπιτρέπεται. Η επίδικηαπόφαση ακυρώνεται. Διατάσσεται η επανεκδίκαση της υπόθεσης απόάλλο Δι καστή* συγχρόνως δίδονται οδηγίες όπως ηυπόθεσηεπα523 HHurifeΑ. ΒίΜτωροςν. Χριστοπούλου (1992; νεκδικαστεί το συντομότερο και άνευ διακοπήςκατά το δυνατό. Ενόψει των λόγων γιατουςοποίους έχει ακυρω θείηπρωτόδικηαπόφαση θέλουμεναακούσουμετιςειση γήσεις τωνδύο μερώνγιαταέξοδατηςδίκηςκαιτηςέφε σης. Ακούεται οκ.Μυριάνθης Ακούεται οκ. Ταλιάνος ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: Η απόφασηγια τα έξοδα θα εκδοθεί στις30/3/
- 30Μαρτίου,
- ΑΠΟΦΑΣΗΓΙΑΤΑΕΞΟΔΑ ΠΙΚΗΣ, Δ.: Τα έξοδα ακολουθούν κατά κανόνα το αποτέλεσμα. Τίθενται ερωτηματικά στην εφαρμογή του κανόνα σε αυτήτην υπόθεση ενόψει των λόγων για τους 15 οποίουςακυρώθηκεη απόφαση,ιδίωςεκείνουπουαφορά το ατελέσφορο της δίκης λόγω εκτροπής απότασυνταγ ματικάθέσμια ('Αρθρο30.2). Ωςθέμααρχής θαήτανορθό όπωςταέξοδαεπωμιστεί η Δημοκρατίαη οποίαφέρειτην ευθύνη('Αρθρο35)γιατη διασφάλισηκαιαποτελεσματική 20 εφαρμογή των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών του ατόμου μέσο των τριών κλάδων της λειτουργίας της (του Νομοθετικού, του Εκτελεστικού και Δικαστικού). Στην απουσίανομοθετικών ή θεσμικών διατάξεωνπουνα επιτρέπουντηνεπιδίκασητων εξόδωνσεβάροςτηςΔήμο- 25 κρατίας σε διαδικασία που δεν είναι διάδικος, το θέμα των εξόδων πρέπει να αντιμετωπιστεί στο πλαίσιο των υφιστάμενων διατάξεων.Ελπίζεται ότι το κενό το οποίο έχει διαπιστωθεί θαπληρωθεί στο μέλλον με τη θεσμοθέ- ^Q τησητωνκατάλληλων ρυθμίσεων. Κρίνουμε ότι ηδικαιότερηρύθμιση του θέματος μέσα σταυφιστάμεναπλαίσιαείναι ηακόλουθη,την οποία και 524 ! 1ΑΛΛ. Βίκτοροςν.Χριστοπούλου Πικής,Δ. εγκρίνουμε: (α)Ταέξοδατηςπρωτόδικης διαδικασίαςθαακολου θήσουντοαποτέλεσματηςνέαςδίκης,και (β)έκαστος τωνδιαδίκων θαεπωμιστεί ταέξοδα του 5 γιατην έφεση. Ηπαρέκκλιση από τις διατάξεις του άρ θρου30.2έπληξεεξίσουταδικαιώματατωνδιαδίκων. Ηέφεσηεπιτρέπεται.Διαταγή για επανεκδίχασημεδιαταγή για έξοδαωςανωτέρω. 525