(1992)21Αποιλίου. 1992 [ΠΙΚΗΣ, ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ.ΝΙΚΗΤΑΣ.Δ/σιές] ΖΩΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, Εφεσείουσα-Ενάγουσα, ν. THE CYPRUS PHASSOURIPLANTATIONS CO LTD, Εφεσιβλήτων-Εναγομένων. (Πολιτική ΈφεσηΑρ. 7837) Αμέλεια — Εργατικό ατύχημα — Ασφαλές σύστημα εργασίας — Δεν υπάρχει απόλυτη υποχρέωση στον εργοδότη να επινοήσει σύστημα εργασίας το οποίο να είναι απαλλαγμένο κινδύνων — Μακρά και καθιερωμένη πρακτική θεωρείται γενικά, όχι όμωςκαι τελεσίδικα, πως είναι ισχυρή μαρτυρία που τείνει να αποδείξειπως το σύστη- 5 μα εργασίας είναι εύλογα ασφαλισμένο. Αμέλεια — Εργατικό ατύχημα — Αιτιώδης συνάφεια — Ανάγκη να καταδεικνύεται πάντοτε η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της τυχόν αδυναμίας του συστήματος εργασίας ήτης τυχόν παράλειψης μέρι μνας από τον εργοδότη με τοζημιογόνο αποτέλεσμα. 10 Ενώ η εφεσείουσα, που ήταν υπάλληλος της εφεσίβλητης, ασχολείτο με το κόψιμο πορτοκαλιών από τους πορτοκαλεώνες της εφεσίβλητης στο Φασούρι,ησκάλαστηνοποίαήτανανεβασμέ νη "έγειρε" με αποτέλεσμαηενάγουσαναπέσει στο έδαφος καινα τραυματισθεί. Το σύστημα εκκοπής που εχρησιμοποιείτο από 15 πολλά χρόνια ήταντο εξής: Ηκάθεεργάτριαανέβαινεστο δέντρο μετηβοήθειαμονής σκάλαςαπόαλουμίνιο,την οποίαακουμπού σε στα κλαδιά του δένδρου. Η εκκοπή των πορτοκαλιών γινόταν με τη βοήθεια ψαλιδιού και τα κομμένα πορτοκάλιατοποθετού νταν σε τσάντα που η εργάτρια είχε στερεωμένη στον ώμο της. 20 'Οταν ητσάνταγέμιζε,ηεργάτριακατέβαινεαπότησκάλα, άδεια ζε την τσάντα σε παρακείμενοκαροτσάκικαι ξανανέβαινεγιανα επαναλάβει την ίδια διαδικασία. Το πρωτόδικοΔικαστήριοαπέρ ριψε την αγωγήτης εφεσείουσας, διότι έκρινε ότι δεν είχεαποδει χθεί ότι το σύστημα εργασίας ήταν ανασφαλέςκαι διότι δεν είχε 25 καταδειχθεί ο λόγος για τον οποίο η σκάλα έπεσε στο έδαφος, ούτως ώστε να είναι δυνατόνα αποφασισθεί κατάπόσο η εφεσί βλητηευθυνότανήόχι. Αποφασίσθηκε ότι: (α) Το καθήκοντου εργοδότη να παρέχει εύλογα ασφαλές σύ- 30 720 1 ΑΛΛ. 5 10 15 Κωνσταντίνουv.PhassouriPlantations στημα εργασίας εκπληρώνεται αν οι προφυλάξεις πουλαμβάνο νταιείναιεύλογαασφαλείςκαιανάλογεςμετονεμπλεκόμενοκίν δυνο λαμβανομένων υπόψητων αναγκαία εγγενώνκινδύνωντης διεξαγόμενης εργασίας.Δεν υπάρχειαπόλυτηυποχρέωσηπου να βαρύνειτονεργοδότη ναεπινοήσεισύστημαεργασίαςτοοποίονα είναι απαλλαγμένοκινδύνων. Μακράκαικαθιερωμένηπρακτική θεωρείταιγενικά,όχι όμωςκαιτελεσίδικα, πωςείναιισχυρή μαρ τυρίαπουτείνεινααποδείξει πωςτο σύστημαεργασίαςείναιεύ λογαασφαλισμένο. (β)Γιανααποδειχθείευθύνηγιααστικόαδίκημαθαπρέπεινα αποδεικνύεται αμέλεια ή παράβασηνομικού καθήκοντοςκαθώς επίσηςκαιότιη παράβαση αυτήσυνδέεταιμεαιτιώδησυνάφειαμε το ζημιογόνο αποτέλεσμα. Το βάρος της απόδειξηςκαι τωνδύο αυτών στοιχείων βαρύνει τον ενάγοντα και δεν μετατοπίζεται κάτωαπόοποιεσδήποτεσυνθήκες. Στηνπαρούσαπερίπτωση,εφό σον δεν είχεκαταδειχθείηακριβήςαιτίατηςπτώσηςτηςσκάλας, δενήτανδυνατόγιατοΔικαστήριοναπροβείσεοποιοδήποτε εύ ρημαγιαευθύνητηςεφεσίβλητης. Ηέφεσηαπορρίφθηκεμεέξοδα. 20 Υποθέσειςπουαναφέρθηκαν: Atbanasiou v. TheAttorneyGeneral
(1969)1 C.L.R. 160· Eliav.ProgressShipping
(1978)1 C.L.R. 327Stavrou v.Orfanides& Murat
(1982)1 C.L.R. 663· Kitrosv. SaltoShipping
(1984)1 C.LJt. 89825 Wilsherv. EssexAreaHealthAuthority[1988] 1AllE.R. 871· Golfarv.Coggins & Griffith (Liverpool) Ltd[1943] 76U.L.Rep. I, AC. W. Έφεση. Έφεση από την ενάγουσα κατά της απόφασης του 30 Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού (Κωνσταντινίδης, I L E A και Νικολάτος, Ε.Δ.) που δόθηκε στις 30 Ιανουα ρίου, 1989 (Αρ. Αγωγής 2583/87) με την οποία η αγωγή της αποζημιώσεως για αμέλεια και παράβασηνομικούκα θήκοντος απορρίφθηκε. 35 Κ· Δημητριάδης, για την εφεσείουσα. 721 Κωνσταντίνουv.PhassourtPlantations
(1992)Μ. Κονχκίδου (Δνίς) για Κ. Κακογιάννης, για τους εφεσίβλητους. ΠΙΚΗΣ,Δ.:Την απόφαση τουΔικαστηρίου θαδώσειο Δικαστής Γ.Χρυσοστομής. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, Δ.: Η εφεσείουσα-ενάγουσα ήταν 5 υπάλληλος των εφεσιβλήτων-εναγομένων καιη δουλειά της ήταντοκόψιμο πορτοκαλιών απότους πορτοκαλεώνες των εφεσίβλητων στο Φασούρι.Τοκόψιμο γινότανμε τη χρήση μονής σκάλας από αλουμίνιο. Οι εργάτριες ακουμπούσαντις σκάλες στους κλάδους των δένδρωνκαι 10 ανέβαινανσε αυτές,απ'όπουμετη βοήθειαψαλιδιού,έκο βανταπορτοκάλιακαιταέβαζανσεμιατσάνταπουείχαν στερεωμένη στον ώμοτους.Σεκάποιοστάδιοπουέκριναν οι ίδιες καιαφού κάποια ποσότητα πορτοκαλιών μαζευό ταν στις τσάντες, κατέβαιναναπότη σκάλακαι άδειαζαν 15 τα κομμένα πορτοκάλια απότη τσάντα τους σε παρακεί μενο καρότσι. Αυτή η μέθοδος εκκοπής χρησιμοποιείται γιαπολλά χρόνια. Στις 24.3.87,ηεφεσείουσα μαζί μεάλλες 4 εργάτριες ήταν ανεβασμένες στις σκάλες και έκοβαν πορτοκάλια με 20 τον πιοπάνωπεριγραφόμενο τρόπο,απόμια συγκεκριμέ νη πορτοκαλιά. Ενώ ασχολούντο μετην εκκοπή,ησκάλα της εφεσείουσας, όπως ηίδιαανάφερε,"έγειρε" καιέπεσε απότησκάλαστο έδαφοςκαιτραυματίστηκε. Σαναποτέλεσμα, καταχώρησε αγωγήεναντίον των εφε- 25 σιβλήτων για αποζημιώσεις γιααμέλειακαιπαράβαση νο μικούκαθήκοντος. Οι ειδικές και γενικές αποζημιώσεις της εφεσείουσας συμφωνήθηκαν για τοποσό των£4.266. Ηυπόθεση εκδι κάστηκε για τοθέμα τηςευθύνης, ηοποία βασίστηκε στο 30 καθήκοτου εργοδότη ναπαίρνει όλεςτιςεύλογες προφυ λάξεις για την ασφάλειατων υπαλλήλων του και στοκα θήκο του να διατηρεί ήκαι ναπαρέχει ένα εύλογαασφα λές σύστημα εργασίας. 722 1ΑΛΛ Κωνσταντίνουv.PhassouriPlantations Χρυσοστομής,Δ. Μιλώντας γιατοκαθήκο του εργοδότη ναπαρέχει εύ λογα ασφαλές σύστημα εργασίας, είναι χρήσιμο ναανα φερθεί σεαυτότοστάδιο πωςτοκαθήκο αυτό,όπως έχει νομολογηθεί, εκπληρώνεται ανοι προφυλάξεις που λαμ5 βάνονται είναι εύλογα ασφαλείς και ανάλογες μετον εμπλεκόμενο κίνδυνο, λαμβανομένων υπόψη των ανα γκαία εγγενών κινδύνων τηςδιεξαγόμενης εργασίας.Δεν υπάρχει, συνεπώς, απόλυτη υποχρέωση πουνα βαρύνει τον εργοδότη να επινοήσει σύστημα εργασίας,τοοποίονα 10 είναι απαλλαγμένο κινδύνων. Μακρά και καθιερωμένη πρακτική θεωρείται γενικά, όχιόμως και τελεσίδικα, πως είναι ισχυρή μαρτυρίαπουτείνει νααποδείξειπωςτοσύ στημα εργασίας είναι ευλόγα ασφαλισμένο. (Βλ., μεταξύ άλλων, Sawas Athanassiou v. TheAttorney General
(1969)15 1C.L.R. 160,Eliav.Progress Shipping & Others
(1978)1 C.L.R.327, Stavrou v.Orfmides&MuratandOthers
(1982)1 C.L.R.663, Kitros v.SaltoShipping
(1984)1C.L.R.898). To πρωτόδικο Δικαστήριο αφούανάλυσε και αξιολό γησε την ενώπιον του μαρτυρία, κατάληξε στο συμπέρα20 σμαπως δεν αποδείχθηκε ότιτο σύστημα εργασίας ήταν ανασφαλές ήποια ήταν η αιτία της πτώσης της εφεσείου σαςκαιαπόρριψετηναγωγή. Η εφεσείουσα, μετην παρούσα έφεση, προσβάλλειτα πιο πάνω συμπεράσματα του πρωτόδικου Δικαστηρίου 25 σαν λανθασμένα καιο δικηγόρος της, εισηγήθηκε πως με βάσητημαρτυρίαπουαποδέκτηκετο Δικαστήριο,αποδεί χθηκε αμέλεια ή/και παράβασηνομικού καθήκοντος από μέρους των εφεσίβλητων, καθώςκαιηαιτίατης πτώσης. Αντίθετη εισήγηση έγινε από τη δικηγόρο των. εφεσι30 βλήτων,ηοποίακαι υποστήριξε την ορθότητα τηςπρωτό δικηςαπόφασης. Το σχετικό απόσπασμα τουπρωτόδικου Δικαστηρίου που οδήγησε στην απόρριψη τηςαγωγής αναφέρεται στις σελ. 44και 45 των πρακτικώντης έφεσης και έχει ωςακο35 λούθως: 723 Χρνσοστομής,Δ. Κωνσταντίνουv.Phassourl Plantations
(1992)"Με τις πιοπάνω βασικές αρχές υπόψη, κρίνουμε πωςη χρησιμοποίησητηςσκάλαςτουτύπουπουχρησι μοποιούσε η Ενάγουσα δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί, χωρίς άλλο, ανασφαλές σύστημα εργασίας. Από τη μαρτυρίακαιόχιμόνο των μαρτύρωνπουκά- 5 λεσαν οιΕναγόμενοι, η χρησιμοποίηση τέτοιαςσκάλας εμφανίζεται ναείναι μέθοδος κατάλληλη, σεαντιδια στολή με άλλες μεθόδους που αναφέρθηκαν χωρίς όμως ναυποστηριχθούν απόοποιοδήποτεωςεναλλα κτικές λύσεις. ΟΛ. Ττοφαρίδης κατάθεσε ότι τέτοιες 10 σκάλες χρησιμοποιούνται απότους Εναγόμενουςεδώ και20χρόνιακαιοτιηίδιαμέθοδοςακολουθείταιγενι κά. Αντίθετη μαρτυρίαδενυπάρχει και δενέχομε λό γουςγιατουςοποίουςθαμπορούσαμενα απορρίψουμε τημαρτυρίατουΛ.Ττοφαρίδη. Τα παράπονατης Ενάγουσας καιτωνμαρτύρων που κάλεσε, δεν αναφέρονταιστηχρησιμοποίησητης σκάλαςωςμεθόδου εργασίας.Όπωςσημειώσαμε, ανα φέρονταν στο βρεγμένο έδαφος,στη τσάντα πουκρα τούσαν καιστογεγονός ότιηταυτόχρονηκοπήλεμο- 20 νιων απόαριθμό εργοδοτουμένων απότο ίδιοδέντρο, κάτω απόορισμένες συνθήκες προκαλούσε μετακίνηση ήλύγισμα των κλαδιών πάνωστα οποίαήτανστερεω μένη η σκάλα. Και αν δεχόμαστε, όμως, ότι τα πιο πάνωαποτελούσαναδυναμίεςτουσυστήματος,η κατά-25 στάσηδενθαάλλαζε.Δενυπάρχειμαρτυρίααναφορικά με τοκατάπόσο οτιδήποτε απ'αυτάήτανηαιτία της πτώσης της Ενάγουσας. Η μαρτυρία της Ενάγουσας και τωνμαρτύρων πουκάλεσε δενείναι συντελεστική στον εντοπισμό τηςσυγκεκριμένης αιτίαςπουπροκάλε- 30 σε τηνπτώση τηςΕνάγουσας. Ούτε ηΕνάγουσα ούτε άλλη εξήγησαν γιατί εκείνη την συγκεκριμένη στιγμή "έγειρε" ησκάλα.Είναιστοιχειώδες ότιη όποια αδυνα μίατου συστήματος εργασίαςήηόποιαπαράλειψη μέ 35 ριμνας απότονεργοδότη,για ναέχει σημασία,πρέπει να αποδεικνύεται ότι συνδέεται με αιτιώδησυνάφεια με τοζημιογόνο αποτέλεσμα. Διαφορετικά, είναι θεω ρητικήκαι απρόσφορη ως βάσηγιαθεμελίωση αστικής ευθύνης." 724 1 ΑΛΛ. Κωνσταντίνουv. PhassourlPlantations Χουσοστομής»Δ. Έχουμε τηγνώμη πώς τασυμπεράσματα τουπρωτόδι κουΔικαστηρίου είναι ορθάκαι μάλιστα τα μόναπου θα μπορούσαν ναεξαχθούναπότημαρτυρίαπουαποδέχτηκε το Δικαστήριο. Πράγματι η ενάγουσα δεν κατόρθωσε να 5 αποδείξει ούτε την ισχυριζόμενη αμέλεια, ούτε τηναιτία τηςπτώσης.Στηνπραγματικότηταδενέδωσεκαμιάεξήγη σηγιατηπτώσηκαιθαήταναυθαίρετοαπότοπρωτόδικο Δικαστήριο, με βάση τη μαρτυρία όπως την αποδέκτηκε, νακαταλήξει σε οποιοδήποτε συμπέρασμα πουνα αποδί10 δειαμέλειαστους εφεσίβλητους. Είναι νομολογημένο πως,ηαιτιώδηςσυνάφειαπρέπει νασυνδέεται μετο ζημιογόνο αποτέλεσμα. Γιανααποδει χθεί ευθύνηγιααστικό αδίκημα θαπρέπει νααποδεικνύε ται αμέλεια ήπαράβασηνομικού καθήκοντος,καθώςεπί15 σης και ότι η παράβαση αυτή επέφερε το ζημιογόνο αποτέλεσμα. Το βάρος της απόδειξης και των δυοαυτών στοιχείων βαρύνει τον ενάγοντα και δεν μετατοπίζεται κάτωαπόοποιεσδήποτε συνθήκες. Κάποιανομολογίαδη μιούργησε κάποιαδιαφοροποίησηστον κανόνααυτό,που 20 όμως δενχρειάζεται νααναλύσουμε, γιατί τοόλο θέματο ξεκαθάρισε απόπιθανές παρερμηνείες ηυπόθεση Wilsher v. Essex AreaHealth Authority [1988]1 All E.R. 871, την οποίαυιοθετούμε καιστην οποίααποφασίστηκαντα ακό λουθα: „ 30 "Where aplaintiffs injury was attributable to a number of possible causes, one of which was the defendant's negligence,the combination of the defendant's breach of duty and the plaintiff's injury did not give rise to a presumption that the defendant had caused the injury. Instead the burden remained ontheplaintiff toprovethe causativelink between the defendant's negligenceandhis injury, although that link could legitimately be inferred from the evidence." Επίσης, στην υπόθεση Golfar v. Coggins & Griffith 3 5 (Liverpool) Ltd\\943] 76 Ll.L.Rep. 1,4- A.C. 197,203, που αναφέρθηκε στην υπόθεση Stavrou (ανωτέρω), στη σελ. 672, αναφέρονται τα εξής ως προς το τι πρέπει ο ενάγων 725 Χρνσοστομής,Δ. Κωνσταντίνου v.PhassourlPlantation
(1992)-" να αποδείξει σχετικά με το ελαττωματικό σύστημα εργα σίαςγιατοοποίοπαραπονείται. "...theplaintiff must allegeandprovespecifically what is the defect in the system of which he complains. In other words,it is not sufficient that the system adopted 5 was in fact unsafe, he must show something which could reasonably havebeen doneor omitted which wouldhave madethesystemreasonably safeandthatthisfailure was thecause of his accident." Ηεφεσείουσα δεναπέδειξε,όπωςείπαμε,ότιτοσύστη- ίο μα εργασίας ήταν ελαττωματικό,ούτε την αιτίατης πτώ σης. Ο δικηγόρος της εφεσείουσας, αναπτύσσοντας την επιχειρηματολογία του, εισηγήθηκε πως ηαιτίατηςπτώ σης οφειλόταν στο γεγονός ότι η σκάλα "έγειρε" επειδή βούλιαξε στο έδαφος που ήταν βρεγμένο και λασπωμένο 15 απότηβροχή.Ηεισήγηση αυτήμαςπροβλημάτισε.Όμως, από την όλη μαρτυρία,δενπροκύπτεικάτιτέτοιο. Τουνα ντίον, το μόνο παράπονοπου διατυπώθηκε ήταν ότι το βούλιχχγμα δημιουργούσε πρόβλημα, γιατί η σκάλα γινό ταν πιο βαρειάκαι σε ορισμένες περιπτώσεις χρειαζόταν 20 και η βοήθειαάλλης εργάτριαςγιατημετακίνησητης.Δεν υπήρξε καμιά μαρτυρία ότι η σκάλα "έγειρε" επειδήβού λιαξε στοέδαφοςή επειδήγλύστρισε στη λάσπη. Για όλους τους πιο πάνωλόγους, ηέφεσηαπορρίπτε ται μεέξοδασεβάροςτηςεφεσείουσας. 25 Ηέφεσηαπορρίπτεται μεέξοδα. 726