clr/1992/1992_1_81.pdf

(1992)τμήματης έκθεσης απαιτήσεωςπουήτανγραμμένο στα ελληνικά. Στην τροποποιημένη έκθεση οι λεπτομέρειες σωματικών βλα­ βώνπαρέμειναν στην αγγλικήόπωςήτανστην αρχικήέκθεση απαι­ τήσεως. Κατά την ακρόαση ο εφεσείων ήγειρε, προφορικά,θέμα διαγραφήςτης έκθεσης απαιτήσεωςδιότι,όπως ισχυρίσθηκε, κατάπα­ ράβασητου Νόμου67/88, τμήματηςήτανγραμμένο αγγλικά. * Αποφασίσθηκε (διαφωνούντοςτον Πική Δ.): (α) Ο Νόμος 67/88,που καθιέρωνε την χρήση των επίσημων γλωσσών της Δημοκρατίας στα Δικαστήρια σύμφωνα με το Σύ- J Q νταγμα, δεν μπορούσε να θεωρηθεί ότι ήταν δικονομικής φύσης και,γι'αυτό,δεν μπορούσε ναπεριληφθεί στην εξαίρεση τουκανό­ να για μηαναδρομικότητατων νόμων, πουαφοράνόμους δικονο­ μικής φύσης. Κατά συνέπεια, η αρχική έκθεση απαιτήσεως ήταν έγκυρη και εξακολουθούσε ναείναι έγκυρη. 15 (β) Μετην παραχώρησηάδειαςτροποποίησης δικογράφουδεν καταργείται το αρχικό δικόγραφο.Αντίθετα, η τροποποίηση ανα­ τρέχει στο χρόνο της κατάρτησης του αρχικού δικογράφου.Κατά συνέπεια, ηκαταχώρησητηςτροποποιημένης έκθεσης απαιτήσεως δεν ισοδυναμεί με καταχώρηση νέας έκθεσης ούτε μετατόπιζε χρο- 20 νικά τηνημερομηνία της αρχικήςέκθεσης απαιτήσεως. (γ) Η άδειαγια τροποποίηση αφοράμόνο το μέρος εκείνο του δικογράφου στο οποία αναφέρεται στο σχετικό διάταγμα που εξουσιοδοτεί την τροποποίηση. Κατά την κατάρτιση του τροπο­ ποιημένου δικογράφου ο διάδικος δεν δικαιούται να αλλάξει 25 οποιοδήποτε άλλο μέρος τουδικογράφου. Σύμφωνα με τον Πική Δ.: Το άρθρο 3.4 του Συντάγματος ορίζει ότι όπου οι διάδικοι είναι 'Ελληνες η διαδικασία διεξάγεται στην ελληνική. Ο όρος "διαδικασία" περιλαμβάνει κάθε διάβημα ή μέτρο που σχετίζεται 30 με την επίκληση και άσκηση των δικαιοδοσιών του δικαστηρίου.Η καταχώρηση τροποποιημένης έκθεσης απαιτήσεως συνιστούσε μέσο της διαδικασίας, και η διατύπωση μέρους της σε γλώσσα άλλη απότην ελληνικήτηνκαθιστούσεάκυρη. per Curiam: Η αίτηση για διαγραφή της έκθεσης απαιτήσεως 35 μπορούσε να γίνει προφορικά, όπως έγινε, και δεν χρειαζόταν γραπτήαίτηση,διότι το θέμαήταντέτοιο πουθαμπορούσε ναείχε εγερθεί αυτεπάγγελτα απότοδικαστήριο. Η έφεσηαπορρίφθηκεμεέξοδα. 82 ΙΚΛΛ. Σοφοκλέουςm aUqν.Στυλιανού Υποθέσειςπουαναφέρθηκαν: KOUDIMγ. Kataris

(1983)1CLR 856· Proodosv.Paviou

(1987)1CLR529Kaxad$toΥ.EXhnidcs

(1988)1CLR 743· a 5 The United Bibk Societies(Gulf) v. Χατζηκώστας Πολ.Εφεση 7413-283S0Δημοκρατίαν.ΝίκοςΣαμψών

(1991)1ΑΛΛ. 858· Varmvidesγ.Ioannoa

(1982)1CLR263· Uatsosγ.Ponirou

(1985)1CLR 165· 10 DaUMediaΛΕ. γ.KSJ4. (BusinessAids)Ltd, Πολ.Εφεση 7463, 15.1J& ΑυγονστήΥ.Χατζημιχαήλ,Πολ.Εφεση 7939,4540Soeade Υ. Wotherton Barytesand LeadMining Company1904 1 KB295 15 Esbdbyv.FederatedEuropeanBankLtd[1931]AllEJt.Rep. 840 UptonsCashRegistersv. Hugin (G.B.) [1982]1ABER595TOconUdY. LandInvestmentsLtd[1987]1A11E.R. 615GaberMan Ah Al Somrani v. The CyprusShip "Poseidonla", Υποθ.Ναυτοδικείου 70/88,28.11.90· 20 Attorney-Generalγ.Vernazza[1960]A.C.965(H.L)United Bible Societies(Gulf) v. Hadjikakou, Πολ. Εφεση 7413, 285.90TuconLtdY. Load. InvestmentsLtd[1987] 1AllEH. 615 &Λ.)· RowlingY. TakaroPropertiesLtd[1988] 1A11E.R. 163,172 (P.C). 25 Έφβαΐ|. Έφεση απότους εναγομένους κατά της ενδιάμεσης απόφασης του Επαρχιακού ΔικαστηρίουΛεμεσού(Σταυρινίδης, Προσ. Α.Ε.Δ. που δόθηκε στις 31 Δεκεμβρίου, 83 Σοφοκλέουςtuu άλλην.Στυλιανού

(1992)1990 (Αρ.Αγωγής 3975/85) μετηνοποίαηαίτησητουςγια διαγραφήτης έκθεσης απαιτήσεωςγιατί,κατάένα μέρος, ήτανγραμμένηστηνΑγγλικήγλώσσααπορρίφθηκε. Α. Αναστασιάδης,γιατους εφεσείοντες. Κ.Χ. Πύρας, γιατονεφεσίβλητο. 5 Cur. adv. wit. ΠΙΚΉΣ,Δ: Τηνπρώτηαπόφασηθαδώσει οΔικαστής Κωνσταντινίδης. Τηδεύτερη απόφασηθαδώσει ο Δικα­ στής Αρτεμίδης ο οποίος συμφωνεί με την απόφαση του ΔικαστήΚωνσταντινίδη.Εγώθαδώσωξεχωριστή απόφα- JQ ση. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ,Δ.: Μέροςτης εκθέσεως απαιτή­ σεως τουενάγοντα-εφεσίβλητουείχεγραφτείστααγγλικά. Ηέκθεσηαπαιτήσεωςείχεκαταχωριστείτην6Δεκεμβρίου 1986 όταν η χρησιμοποίηση της αγγλικής γλώσσας στη 15 διαδικασία ενώπιον των Δικαστηρίων ήτανεπιτρεπτή με βάσητιςπρόνοιεςτουπερίΝόμωνκαιΔικαστηρίων (Κεί­ μενοκαιΔιαδικασία)Νόμουτου 1965 (Ν. 51/65). Μετά από αίτηση του εφεσίβλητου δόθηκε άδειαγια τηντροποποίησητηςεκθέσεως απαιτήσεως.Η τροποποίη- 2 0 σηαφορούσετομέροςτηςεκθέσεως απαιτήσεωςπουήταν γραμμένο στα ελληνικά. Την 3 Οκτωβρίου 1989, ο εφεσί­ βλητος καταχώρισε τροποποιημένη έκθεση απαιτήσεως σύμφωνα με τηδιαταγήτουΔικαστηρίου.Το κείμενο της εκθέσεως απαιτήσεως, στο βαθμό που δεν επηρεαζόταν 25 απότοδιάταγμαγιατροποποίηση,παρέμεινεανέπαφο. Τηνημέραπουορίστηκε γιατην ακρόαση τηςαγωγής, ο δικηγόρος των εναγομένων-εφεσειόντων επικαλέστηκε τον περί Επισήμων ΓλωσσώντηςΔημοκρατίαςΝόμοτου 1988 (Ν. 67/88), που θεσπίστηκε στο μεταξύ, και έθεσε 3° θέμα διαγραφής της εκθέσεως απαιτήσεως γιατί, έστω κατά έναμέρος της,ήτανγραμμένηστααγγλικά.Αντικεί­ μενο της έφεσης είναι ηορθότητατης ενδιάμεσης απόφα84 1 ΑΛΛ. Σοφοκλέουςκαιάλλην.Στυλιανού Κον/δης,Λ. σης του πρωτόδικου Δικαστηρίου με την οποίααπορρί­ φθηκετοαίτημααυτό. Η αιτιολογία της πρωτόδικης απόφασηςκαι η φύση των επιχειρημάτων που αναπτύχθηκαν,καθιστούν αναγκαία την εισαγωγική αναφοράστο Σύνταγμα καιτιςνο­ 5 μοθετικές ρυθμίσεις απότο 1965 και μετά.ΤοΑρθρο3

(1)τουΣυντάγματοςκαθιερώνειτηνελληνικήκαιτηντουρκι­ κήωςτιςεπίσημεςγλώσσεςτηςΔημοκρατίας.Η μεταβατι­ κήδιάταξητου Αρθρου 189 του Συντάγματος κατέστησε 10 δυνατή για περίοδο πέντε χρόνων από την ημερομηνία έναρξης της ισχύος του Συντάγματος,(α)τηνπαραμονή στην αγγλική γλώσσα των Νόμων που διατηρήθηκαν σε ισχύ κατά το Αρθρο 188 του Συντάγματος και (β) τη χρήσητης αγγλικής γλώσσας σεκάθεδιαδικασία ενώπιον 15 οποιουδήποτεΔικαστηρίου. Το πρόβλημα που δημιουργήθηκε επειδή δεμεταφρά-. στηκαν οι νόμοι κατάτην πεντάχρονη μεταβατική περίο­ δο, αντιμετωπίστηκε μετον περί ΝόμωνκαιΔικαστηρίων (Κείμενον και Διαδικασία)Νόμο του 1965 (Ν.51/65).Η 20 ρύθμιση ήταν η ακόλουθη: Μέχρις ότου θαμεταφράζο­ ντανοι νόμοι μεμηχανισμόπουπροσδιορίστηκε, θα εξα­ κολουθούσαν να ισχύουν ωςείχαν.Επιπλέον,όλεςοιδια­ δικασίες ενώπιον των Δικαστηρίων θα εξακολουθούσαν. να διεξάγονται σε οποιαδήποτε μέχρι τότε "εν χρήσει εν 25 τοις Δικαστηρίοις γλώσσαν". Τα πράγματαπαρέμειναν χωρίς μεταβολή μέχρι το 1988. Ορισμένεςπτυχές του ζη­ τήματος της γλώσσας της διαδικασίαςενώπιον τουΔικα­ στηρίου εξετάστηκαν από το Ανώτατο Δικαστήριο σε αριθμόυποθέσεων.Δεν έχουν εγερθεί συνταγματικά θέμα3Q τα στην παρούσα υπόθεση και θα περιοριστούμε στην αναφοράτους.ΣτηνυπόθεσηKoumis v.Kortaris

(1983)1 CLR 856 αναγνωρίστηκε η εγκυρότητα του Νόμου 51/65 κατά το δίκαιοτης ανάγκης.Παράλληλα,θεωρήθηκε πως ηΔ. 58 των θεσμών της Πολιτικής Δικονομίας που ανα35 φέρεται στην γλώσσα στα Δικαστήρια εξακολουθούσε να ισχύει μετις αναγκαίεςόμως προσαρμογές ώστε ναείναι εναρμονισμένη προςτοΣύνταγμα.(Βλ. Proodos v. Paviou andanother(19Η7) 1 CLR529,Kazadjian v.ElUnides

(1988)85 Κον/ΰς& Δ. Σβ<?©»λ6ο«ε«αι άλλην.£τυλιανοΰ

(1992)1 CLR 743, TheUnitedBibleSocieties(Gulf) v. ΧατζηΚώσταςΠολ. Εφεση7413 -28.5.90. To 1988 ονομοθέτης έκρινεπωςδενήτανπιαεπιθυμη­ τό να συνεχιστεί ηκατάστασηπου δημιούργησε ο Νόμος 51/65.Meτον περί Επισήμων Γλωσσώντης Δημοκρατίας 5 Νόμοτου1988 (Ν. 67/88), ίσωςγιατηνάρσηκάθεαμφιβο­ λίας, επαναλήφθηκε ηπρόνοοι του Αρθρου 3

(1)τουΣυ­ ντάγματος σύμφωνα με την οποία οι επίσημες γλώσσες της Δημοκρατίας είναι η ελληνική και τουρκική καικα­ ταργήθηκε ο Νόμος 51/65 από την 16 Αυγούστου

1. 10 Αυτό σήμαινε πως απότην πιο πάνω ημερομηνία δε θα μπορούσε ναπαραμείνει γραμμένος στααγγλικά οποιοσ­ δήποτε νόμος. Προφανώς επειδή θεωρήθηκε πως σε ό,τι αφοράτους νόμους πουήτανγραμμένοι στααγγλικάδεν εξέλειπε ηανάγκηπουεπέβαλετηρύθμισηπουέγινε μετο 15 νόμο 51/65, με το Νόμο 146/89μετατέθηκε η ημερομηνία κατάργησηςτουπουαναφερότανστοκείμενο τωνΝόμων. Ορίστηκε πως εκείνο το μέρος του Νόμουθακαταργείτο από την 16 Αυγούστου
2. Η ημερομηνία αυτή έγινε διαδοχικά 16 Αυγούστου 1991 (Βλ. Ν.154/90) και 16 Αυ- 20 γούστου 1992 (Βλ. Ν.153/91). Διατηρήθηκεόμωςη16Αυ­ γούστου 1989 ως ηημερομηνία κατάργησης του άρθρου4 τουΝόμου51/65, δηλαδή του μέρους τουπουεπέτρεπε τη διεξαγωγήτηςδιαδικασίας ενώπιοντωνΔικαστηρίων και σε γλώσσα άλλη από τις επίσημες. Παράλληλα, με το 25 Νόμο 154/90προβλέφθηκε ηδυνατότηταπροσαγωγής έγ­ γραφων αποδεικτικών μέσων γραμμένων στααγγλικά.Η διακριτικήευχέρεια τουΔικαστηρίου ναδιατάξειτη μετά­ φραση τέτοιων εγγράφων στις επίσημες γλώσσες ή σε οποιαδήποτεαπόαυτέςπεριορίστηκε σε εκείναπουείχαν 30 συνταχθεί μετάτην 15Αυγούστου
3. Ταθέματαπουείχανεγερθεί ήτανδυο.Σύμφωναμετο πρώτο,ηκαταχώρηση της τροποποιημένης έκθεσης απαι­ τήσεως ήταν νέο διαδικαστικό βήμα που έγινε σε χρόνο κατάτον οποίο δεν υπήρχεπιαηδυνατότηταχρήσης της αγγλικής γλώσσας. Επομένως, ήτανανεπίτρεπτη ηκατα­ χώριση της αφού μέρος της ήταν γραμμένο στα αγγλικά. Σύμφωναμετοδεύτερο,οιπρόνοιεςπουδιέπουντοθέμα 86 1 ΑΛΛ Σοφοκλέουςκαιάλλην.Στυλιανού Καν/οης,α\. είναι δικονομικής φύσης και επομένως πρέπει ναθεωρη­ θείότι,ωςτέτοιες,έχουναναδρομική ισχύ. ΤοπρωτόδικοΔικαστήριο είδετοθέμααπόδιαφορετι­ κή σκοπιά.ΕκρινεπωςοιπρόνοιεςτουΝόμου154/90 επέ5 τρεπανουσιαστικά τη σύνταξητης εκθέσεως απαιτήσεως στην αγγλικήγλώσσα.Τομέροςτηςεκθέσεωςαπαιτήσεως που είχεγραφτείστα αγγλικάαφορούσετις λεπτομέρειες των σωματικών βλαβών που ισχυριζόταν ότι υπέστη ο εφεσίβλητος εξαιτίαςτουεπίδικουοδικούατυχήματος.Το 10 πρωτόδικο Δικαστήριο με το δεδομένο ότι αποτελούσε αντιγραφήτων σχετικών ιατρικών πιστοποιητικών,έκρι­ νεότιηπερίπτωσηεμπίπτειστιςπρόνοιεςτουΝόμου154/ 90 μια και "ένα διάδικος δικαιούται να αποδείξει τους ισχυρισμούς τουπουπεριέχονται στην έκθεση απαίτησης 15 τουμεέγγραφασυνταγμένασεξένη γλώσσα και λαμβανο­ μένηςυπόψητηςνομικήςαρχήςεπιτρεπομένουτουμείζο­ νοςεπιτρέπεταικαιτο έλασσον". Δεν μπορούμε νασυμφωνήσουμε μεαυτήτηνπροσέγγιση. ΟΝόμος 154/90 αφοράμόνοστααποδεικτικά μέσα. Οιπρόνοιες τουείναισαφείςκαιδενυπάρχειτο παραμι­ κρόπεριθώριογιαναθεωρηθεί ότι καλύπτουνο,τιδήποτε άλλο πέρα από εκείνο στο οποίο γίνεται ρητήαναφορά. Τοαξίωμαπουαναφέρθηκεδενείχεθέσηστηνπερίπτωση αυτή.Ανεξάρτητα απόταπιοπάνω,ηταξινόμησημιαςέν25 νοιαςως ελάσσονος σεσχέση μεάλληπροϋποθέτειομοιο­ γένεια μεταξύ τους. (Βλ. Δημοκρατία ν. Νίκος Σαμψών

(1991)1ΑΑ.Δ. 858. Είναιέναπράγμαηέκθεση καιάλλο, εντελώς διαφορετικό, τα αποδεικτικά μέσα για τη θεμε­ λίωση των ισχυρισμών που περιέχονται στην πρώτη. Αν 30 όχι τίποτε άλλο, είναι αντικανονικήησυμπερίληψη μαρ­ τυρίας στο κείμενο των εγγράφωνπροτάσεων. (Βλ. Δ. 19 κ.4 των θεσμών περί Πολιτικής Δικονομίας). Μετηνπα­ ροχή της δυνατότηταςπροσαγωγής έγγραφωναποδεικτι­ κών μέσων πουείναιγραμμένασεξένηγλώσσα, ονομοθέ35 της απλώς θέλησενα αντιμετωπίσει πρακτικές δυσκολίες πουδεν μπορεί ναθεωρηθεί ότι υπάρχουνκαι στην περί­ πτωσητωνεγγράφωνπροτάσεων. 87 Κατν/oqg,Δ. Σοφοκλέουςκαι άλλην.Στυλιανού

(1992)ΤοπρωτόδικοΔικαστήριοαπέρριψετοαίτηματωνεφε­ σειόντων και γιατί,όπως αναφέρεισυνοπτικά στο τέλος, δεν είχε υποβληθεί με γραπτήαίτηση. Το θέμα που είχε εγερθεί προεκτεινόταν έτσι που να άπτεταιτης εξουσίας του ίδιουτουΔικαστηρίου ναπροχωρήσει στην εκδίκαση 5 της ουσίας της αγωγής. Ητανθέμαπου θα μπορούσε να εγερθεί ακόμακαιαπότοίδιοτοΔικαστήριοκαιδενήταν ορθήη απόρριψη του αιτήματοςγια το λόγο αυτό, αφού μάλιστα,δενυπήρξεοποιαδήποτεένστασηστονα συζητη­ θείτοθέμαμετον τρόποπουεγέρθηκεκαιτοΔικαστήριο ίο τελικά εξέτασε την ουσία των επιχειρημάτων των δυο πλευρών. Παρόλα αυτά,καταλήξαμεπωςδενευσταθούνταεπι­ χειρήματα των εφεσειόντων και πως, επομένως, η έφεση πρέπεινααπορριφθεί. Θαασχοληθούμε πρώτα μετοζήτηματης αναδρομικό­ τηταςτων προνοιών πουδιέπουντοζήτηματης γλώσσας στα Δικαστήρια. Πρέπει να σημειώσουμε πως δεν έχει αναπτυχθεί ενώπιον μαςοποιαδήποτεεπιχειρηματολογία καιπως ηαναφορά στοθέμαεξαντλήθηκε μετησυμπερί­ ληψηστον κατάλογο αυθεντιών του δικηγόρου των εφε­ σειόντων νομολογίας αναφορικάμε τον κανόνα ωςπρος την αναδρομικότητα δικονομικών διατάξεων. Εχοντας υπόψη το συγκεκριμένο αίτημαπου είχε υποβληθεί,πρέ­ πειναυποθέσουμε ότικατάτηνάποψητωνεφεσειόντων η 25 έκθεσηαπαιτήσεως θα έπρεπε να διαγραφείπαρά το ότι όταν καταχωρίστηκε αρχικάήτανέγκυρηκαιανεξάρτητα από το γεγονός της μεταγενέστερης τροποποίησης της. Αυτό, επειδή οι νομοθετικές εξελίξεις από το 1988 και μετά είναι δικονομικής φύσης,και ως τέτοιες έχουν ανα- 50 δρομικήισχύ. Τοζήτηματης αναδρομικήςισχύος των Νόμωνκαιοι αρχές που το διέπουν,ανάλογαμε το ανοι νομικές πρό­ νοιες είναι ουσιαστικής ήδικονομικής φύσης,έχουν εξη­ γηθεί σε μεγάλη σειρά αποφάσεων του Ανωτάτου Δικά- 35 στηρίου. Πράγματι,αντίθετα προς όσα ισχύουν για τους ουσιαστικούς νόμους, οι δικονομικοί κανόνες αλλά και 88 15 1 ΑΛΛ Σοφοκλέουςκαιάλλην.Στυλιανού Καν/οης,Δ. εκείνοι πουσχετίζονται με τηναπόδειξη, θεωρούνταιότι έχουναναδρομικήισχύ εκτόςανφανείοτιπροκύπτει κα­ θαρά αντίθετηπρόθεση του νομοθέτη ή,όπως έχει τεθεί διαφορετικά,υπάρχεικαλόςλόγοςγια το αντίθετο. Εξη5 γείταιπωςδεναποκτάοδιάδικοςδικαίωμαγιατησυνέχι­ ση της διαδικασίαςή την απόδειξη με βάσητις νομικές διατάξειςπουτις ρύθμιζανκατάτηνέναρξητηςδιαδικα­ σίας. Τοδικαίωμα τουσυνίσταται στο ναπροωθήσεικαι να αποδείξειτηνπρόθεσητου με βάσητις διατάξεις που 10 ισχύουν κατά το χρόνο της δίκης. (Βλ. μεταξύ άλλων Varnavides v. Ioannou and another

(1982)1 CLR 263, Uatsos v. Ponirou andanother

(1985)1 CLR 165, Data MediaA.E.v.KS.N. (BusinesAids)Ltd Πολ.Εφεση 7463 - 15.1.90καιΚυριάκουΑνγουστή ν.ΣταματίαςΧατζηΜί15 χαήλΠολ.Εφεση7939 -4.5.90. Εκείνοπουεπέφερανοι νομοθετικές εξελίξεις από το 1988 και μετά, σε ό,τι αφοράτηγλώσσα πουθαχρησιμο­ ποιείται στη διαδικασία ενώπιον των Δικαστηρίων, ήταν ηενεργοποίησητουΑρθρου 3τουΣυντάγματος.Δενμπο20 ρούμενασυμμεριστούμε τηνάποψηπωςοι διατάξεις του Συντάγματος ως προς τη χρησιμοποίηση των επισήμων γλωσσών της Δημοκρατίαςστις διαδικασίεςενώπιον του Δικαστηρίου είναι δικονομικής φύσης. Ηκαθιέρωσητης γλώσσας του λαού ενός κράτους ως της επίσημης γλώσ25 σαςτουκαιηεπακόλουθη πρόβλεψηπωςαυτήηγλώσσα θα χρησιμοποιείται στις διαδικασίες ενώπιον των Δικα­ στηρίων δενείναιδυνατόνασυσχετισθεί μεο,τιδήποτετο δικονομικό. Το γεγονός ότι μιλούμε για τη γλώσσα στη διαδικασία ενώπιον τουΔικαστηρίου δεν μεταβάλλει την 3 Q πραγματικήφύση της συνταγματικής διάταξηςούτε δια­ φοροποιεί τις επιπτώσεις της.ΤοΣύνταγμαεπιβάλλει τη χρησιμοποίηση στα Δικαστήρια των επίσημων γλωσσών της Δημοκρατίας και όχι άλλων απότην ημέρατης έναρ­ ξηςτης ισχύοςτουήστηνπροκειμένηπερίπτωση,απότην 35 ημέρατης ενεργοποίησης τηςδιάταξηςαυτής.Τοθέμα της γλώσσας στηνοποία διεξάγεταιη διαδικασίαδεναποσκο­ πεί στη ρύθμιση της διαδικασίαςκαι θα σημειώναμε τις πρόνοιεςτουάρθρου163τουΣυντάγματοςπου παρέχουν στοΑνώτατοΔικαστήριοτηνεξουσίαγιαέκδοση διαδικα89 ' Kov/ftsS»Δ. Σοφοκλέουςκαιάλλην.Στυλιανού

(1992)στικούκανονισμούπροςτοσκοπότέτοιας ρύθμισης. Απομένειναασχοληθούμε μετοδεύτεροαπόταεπιχει­ ρήματα των εφεσειόντων. Δεσυμφωνούμε ότιμετηνκα­ ταχώριση της τροποποιημένης έκθεσης απαιτήσεωςπέθα­ νε ηαρχική,όπως χαρακτηριστικά είπε οδικηγόρος των 5 εφεσειόντων. Δε βρισκόμαστε μπροστά στην περίπτωση καταχώρισης γραπτήςπρότασης μετάτην ημερομηνίακα­ τάργησης τουάρθρου 4 τουΝόμου 51/65 όπως ήτανη θέσητωνεφεσειόντων. Μακράσειράνομολογίας θέλειτην τροποποίηση ναανατρέχει στοχρόνο τηςκατάρτησης της 10 αρχικής. (Βλ. Sneade v. Wotherton Barytes and Lead Mining Company[1904] 1 KB 295, Eshelby Federated European BankLtd [1931]Ail ER Rep. 840, Uptons Cash Registers v.Hugin (G.B.)[1982]1 AllER595, Tilcon Ltdv. Land Investments Ltd[198η 1All E.R. 615,GaberMan 1 5 Ali Al Somrani v. TheCyprusShip "Poseidonia"καιάλλοι, ΥπόθεσηΝαυτοδικείου70/88- 28.11.90,Bullen andLeake 12ηέκδοση σελ. 135). Δεχρειάζεταιόμως ναεπεκταθούμε σ*αυτήτηνέκφανσητουζητήματοςαφούδενμας απασχο­ λεί εδώη χρονικήτοποθέτησητηςτροποποίησης πουέγινε 20 ανδηλαδήοιτροποποιημένοι ισχυρισμοίθαπρέπει ναθε­ ωρούνται ότιπεριλήφθηκαν στην έκθεσηαπαιτήσεωςόχι κατάτο χρόνο της τροποποίησης αλλά απότην αρχή. Το ζήτημα εδώ είναι ανθαπρέπει να μεταχρονολογηθεί ου­ σιαστικά ηέκθεσηαπαιτήσεως ώστε ναθεωρείται ότικα- 25 ταχωρίστηκε κατάτοχρόνο πουέγινεη τροποποίηση. Την απάντησητη δίνει η ίδια ηφύση της διαδικαστικής ενέρ­ γειας πουγίνεται. Τροποποιείται η υπάρχουσα έκθεση απαιτήσεως! δεν αντικαθίσταται αλλά εξακολουθεί να υπάρχει τροποποιημένη. Η καταχώριση νέου εγγράφου ^° που ενσωματώνει την τροποποίηση εξυπηρετεί μόνο πρα­ κτικό σκοπό.Οιπρόνοιες τιςΔ.25 κ.23των θεσμών περί Πολιτικής Δικονομίας ότιοποτεδήποτε τροποποιείται η οπισθογράφηση, ή οποιαδήποτε γραπτή πρόταση, αυτή, όταν τροποποιείται,θαφέρει σημείωση ως προς την ημε- 35 ρομηνία του διατάγματοςδυνάμειτου οποίου τροποποιή­ θηκε καιως προς την ημερομηνία πουέγινεη τροποποίη­ ση,είναισχετικές. 90 1 ΑΛΛ Σοφοκλέουςκαι άλλην.Στυλιανού Kwv/οης,Α. Ανεξάρτητα απόαυτά,δενομίζουμε ότιθαήτανεπιτρε­ πτό για τους εφεσίβλητους να αγγίξουν ο,τιδήποτε εκτός από εκείνο που καλυπτόταν απότο διάταγματου Δικα­ στηρίου που εξουσιοδοτούσε την τροποποίηση. Η τροπο5 ποίηση δεν μπορούσε να γίνει παρά σύμφωνα με το διά­ ταγμα (Βλ. Δ.25 κ.2 "accordingly"). Η χωρίς εξουσιοδότηση μετάφρασητου μέρους τηςεκθέσεως απαι­ τήσεως πουήτανγραμμένο στα αγγλικά πέρααπότο ότι θαδημιουργούσε ενδεχομένως ζητήματαορθήςαπόδοσης, 1Qθα αποτελούσε ανεπίτρεπτη επέμβαση στο κείμενο που έγκυρα καταχωρίστηκε. Οποιαδήποτε αλλαγή προϋποθέ­ τει άδειατουΔικαστηρίου πουπροσδιορίζει καιτοακρι­ βέςπεριεχόμενο της. Γιατουςλόγους πουαναφέραμεη έφεση απορρίπτεται 15 μεέξοδαεναντίοντων εφεσειόντων. ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ, Δ. Το αυστηρό Σύνταγμα της χώρας μας,πουανακηρύχτηκε ανεξάρτητη Δημοκρατία το 1960, καθορίζειως "επίσημες" γλώσσεςτην Ελληνική καιΤουρ­ κική. (Αρθρο 3

(1). Επειδήόμως ηΚύπρος ήτανπριν την 20 ανεξαρτησία της Αγγλική αποικία και η νομοθεσία της ήταν διατυπωμένηστην Αγγλικήγλώσσα, στο Αρθρο 189 προβλέπεται μεταβατική περίοδος5ετών μέσαστηνοποία μπορείναδιατηρηθούνοιΝόμοισαυτήτη γλώσσα,καθώς επίσης και η χρήση της σε κάθε δικαστική διαδικασία. 25 Εκτοτε αυτόπουακολούθησε επεξηγείται στις αποφάσεις των δικαστών Πική και Κωνσταντινίδη. Στο τέλος της απόφασηςτου οΔικαστής Πικής αναφέρεταιστασοβαρά θέματα που δεν αγγίξαμε, γιατί δεν ηγέρθηκαν στην πα­ ρούσαέφεση. 30 Πάνω στο τυπικό νομικό ζήτημα, όπως αναλύθηκε ενώπιον μας,'συμφωνώ με την απόφαση του δικαστή Κωνσταντινίδη.Σπεύδω,έστωκαιαντούτοαποτελείεπα­ νάληψη,ναπωότι δεν ηγέρθη,και επομένως δενσυζητή­ θηκεη συνταγματικήδιάστασητουζητήματος. 91 Σοφοκλέουςηαιάλλην.Στυλιανού

(1992)ΠΙΚΗΣ,Δ.: Ορισμένεςπτυχέςτηςέφεσης είναιπρωτό­ τυπες και γι' αυτό θαείναι ωφέλιμο νααναφερθούμε στο πλαίσιοπουαπαντούνταικαιστοβάθροπουτις στοιχειο­ θετεί, ώστε ναδιαφωτιστεί κάθεπλευρά του θέματοςκαι νακαταστεί ευχερέστερα κατανοητή η φύσητων εγειρόμε- 5 νωνθεμάτων. Ο εφεσίβλητος ενήγαγε με την έκδοση γενικά οπισΟογραφημένου κλητηρίου τον εφεσείοντα, αξιώνοντας γενι­ κές και ειδικές αποζημιώσεις γιααμελείς πράξεις τουτε­ λευταίουπουτουπροκάλεσανκακώσειςκαιτουεπέφεραν 10 ζημία. Το κλητήριο ένταλμα εκδόθηκε στις 12/6/86 και η έκθεσηαπαιτήσεως καταχωρήθηκε στις 6 Δεκεμβρίου του ίδιουχρόνου. Ηέκθεση απαιτήσεωςείναι διατυπωμένηεν μέρεισταελληνικά καιενμέρειστααγγλικά.Στα αγγλικά εκτίθενται οι λεπτομέρειες των τραυμάτωνπουυπέστη ο ^ εφεσίβλητος και οι επιπτώσεις τους στην κατάστασητης υγείας του. Με άδειατουΔικαστηρίου, που τουπαραχω­ ρήθηκεσχεδόν τρίαχρόνιααργότερα,οεφεσίβλητος προέ­ βη στην τροποποίηση της έκθεσης απαιτήσεως. Ητροπο­ ποιημένηέκθεσηαπαιτήσεωςκατατέθηκεστις3/10/89. Και 20 ητροποποιημένη έκθεση είναι διατυπωμένη σε δυογλώσ­ σες. Κατά την ακρόαση ο εφεσίβλητος έφερε ένσταση στη διεξαγωγή της δίκης στην απουσία, όπως ισχυρίστηκε, έγκυρης έκθεσης απαιτήσεως,το δικονομικό μέσογιατον ^ προσδιορισμό των επίδικων θεμάτων που αποτελεί βασι­ κήπροϋπόθεση γιατην άσκησηδικαιοδοσίαςγια την επί­ λυση τους. Όπως εισηγήθηκε, η τροποποιημένη έκθεση ήταν άκυρη επειδή ήταν διατυπωμένη σε γλώσσα άλλη από εκείνηπουκαθορίζει τοάρθρο3τουΣυντάγματος,η 30 παράγραφος 4 του οποίου επιβάλλει τη διεξαγωγή κάθε διαδικασίας ενώπιον του δικαστηρίου σε μια ή και στις δυο επίσημες γλώσσες της Δημοκρατίας. Το άρθρο 3 του Συντάγματος κατέστη ενεργό με τηθέσπιση του περί των Επισήμων ΓλωσσώντηςΔημοκρατίαςΝόμουτου 1988 (Ν 35 67/88), πουέθεσετέρμαστημεταβατική περίοδοπουπρο­ βλεπόταν απότο 'Αρθρο 189 του Συντάγματοςκαιπαρα­ τάθηκε απότο Ν51/65.Το Δικαστήριο απέρριψε την έν92 1 ΑΛΛ Σοφοκλέουςκαιάλλην.Στυλιανού Πικής, Δ. στάσηυπότοφωςτωνδιατάξεωντουάρθρου5τουΝ 67/ 88, όπως διαμορφώθηκε απότις πρόνοιες του Άρθρου 4 του τροποποιητικού νόμου 154/90.Με τις διατάξεις του άρθρου5

(1)τουΝ 67/88 επιτρέπεται η προσαγωγήεγγρά5 φουσυνταγμένου σε ξένηγλώσσα ως αποδεικτικού στοι­ χείουσεοποιαδήποτεδικαστικήδιαδικασία. Το πρωτόδικο Δικαστήρια έκρινε ότι εφόσο το μέρος της τροποποιημένης έκθεσης απαιτήσεωςπουήταν διατυ­ πωμένο στα αγγλικά συνιστούσε αντιγραφήιατρικών πι10 στοποιητικών σ' εκείνητηγλώσσα, ήτανεπιτρεπτήη ανα­ γραφή τουστην έκθεση απαιτήσεωςστηγλώσσα πουήταν διατυπωμένα.Ηδιαπίστωση αυτήείναι εσφαλμένη. Ηέκ­ θεση απαιτήσεως δεν αποτελεί αποδεικτικό μέσοαλλά τη συνισταμένη των θέσεων του ενάγοντος. Το Σύνταγμα *5 αποκλείει τη διατύπωση της έκθεσης απαιτήσεως όπως καιτη λήψηοποιουδήποτεδιαδικαστικούμέτρουσε γλώσ­ σαάλλη απότις επίσημες γλώσσεςτης Δημοκρατίας,την ελληνική και την τουρκική. Ο περί Νόμων και Δικαστη­ ρίων (Κείμενο καιΔιαδικασία)Νόμοςτου 1965 (Ν51/65) 20 παρέτεινετημεταβατικήπερίοδοτωνπέντεετώνπουπρό­ βλεπε το άρθρο 189 γιατην παροχήευχέρειας χρήσης της αγγλικής στις δικαστικές διαδικασίες [βλ. Koumi ν. Kortari

(1983)1C.L.R. 856]. Μετηνκατάργησητηςμετα­ βατικής περιόδου που επέφερε ο Ν67/88 αποκλείεται η 25 χρήσηοποιασδήποτεάλλης απότις επίσημες γλώσσεςστις δικαστικέςδιαδικασίες. Ο εφεσίβλητος εισηγήθηκε ότι έστω και αν κριθεί εσφαλμένος ο λόγος στον οποίο στηρίζεται ηπρωτόδικη απόφασηενυπάρχει καιάλλο ανεξάρτητο έρεισμα γιατην 30 εγκυρότητα της τροποποιημένης έκθεσης απαιτήσεως. Υποστήριξε ότι δεδομένου ότι η τροποποίηση δεν αφο­ ρούσε το μέρος που ήταν διατυπωμένο στα αγγλικά, η επανάληψη εκείνου του μέρους στη γλώσσα της αρχικής του διατύπωσης δεν προσέκρουε στις διατάξειςτουΝ 67/ 35 88. Αντίθετα, ο εφεσείων εισηγήθηκε ότι το αντικείμενο του Ν67/88είναι δικονομικό και επομένως έχει και ανα­ δρομική ισχύ, θέση που καθιστά ενδεχομένως άκυρηκαι την αρχικήέκθεση απαιτήσεως.Κατάπαρέκκλιση απότο 93 MtsxCs,Δ. Χ^ςκκιλώοίίζεαιάλλην.Σΐτβλιβ*®*

(1992)γενικό κανόνα,νομοθετικές διατάξειςδικονομικούχαρα­ κτήρα έχουν αναδρομικήισχύ επειδή (α)αφήνουν ανεπη­ ρέαστακτηθέντα δικαιώματα,και (β)οριοθετούν τις προ­ ϋποθέσεις για την άρτια απονομή της δικαιοσύνης που επιβάλλεται ναέχουν ενιαίοχαραχτήρα[βλ. Varnavides ν. 5 loannouendAnother

(1982)1CLR.263,και AttorneyGeneralv.Vemazza

(1960)AX.

(965)]. Έχω την άποψη ότι η γλώσσα της διαδικασίαςδεν αποτελεί δικονομικό αλλάδικαιοδοτικόθέμα Μετιςδια­ τάξειςτουάρθρου3.4τουΣυντάγματοςθεσμοθετείται μια 10 από τις ουσιώδεις προϋποθέσεις για την ανάληψηκαι άσκηση τηςδικαστικής εξουσίας. Ηγλώσσα της διαδικα­ σίας είναι συνυφασμένη μετηνκυριαρχία τουκράτους, την αυθεντικότητα της κρατικήςέκφρασηςκαιτο δικαίω­ μα του λαού να παρακολουθεί τη δικαστική λειτουργία 1 5 και ναπληροφορείται γιατο έργο της (Άρθρο 30.3 του Συντάγματος). Συνεπώς, οι πρόνοιες τουΝ 67/88 με τις οποίες τερματίστηκε η μεταβατικήπερίοδος,έχουν ουσια­ στικό χαραχτήρακαιτέθηκανσεισχύ την ημέραπουορί- „ στηκε απότονόμο,στις16/8/89. Κατά τοχρόνο καταχώρησης της τροποποιημένηςέκ­ θεσης απαιτήσεως αποκλειόταν η χρήση οποιασδήποτε άλλης απότιςεπίσημες γλώσσεςστην επίκληση τηςδικαι­ οδοσίας τουΔικαστηρίου, τον προσδιορισμό των επίδι­ κων θεμάτων ήτηλήψηοποιουδήποτε άλλου μέτρου. Το 25 άρθρο 3.4 τουΣυντάγματος ορίζει ότι όπου οι διάδικοι είναι Έλληνες η διαδικασία διεξάγεται στην ελληνική γλώσσα. Οόρος "διαδικασία"περιλαμβάνει κάθε διάβημα ή μέτρο που σχετίζεται μετηνεπίκληση καιάσκηση των δικαιοδοσιών τουδικαστηρίου. Ητροποποιημένη έκθεση 30 απαιτήσεως συνιστούσε μέσο τηςδιαδικασίας. Η διατύ­ πωσητης ενμέρεισεγλώσσα άλλη απότην ελληνική,την καθιστούσε άκυρη.Το γεγονός ότιητροποποιημένη έκθε­ ση επενεργεί αναδρομικά ωςπρος το κύρος των ισχυρι­ σμών πουπροβάλλονται δε μεταβάλλει τοχαραχιήρατης 35 ως μέσοτηςδιαδικασίας,ούτεαπαλλάσσει τοδιάδικοαπό τη διατύπωση της στην προβλεπόμενη απότοΣύνταγμα γλώσσα. 94 1ΔΑΔ. Σοφοκλέουςκαιάλληv.Στυλιανού Πικής, Δ. Οι διατάξειςτου άρθρου 189είχαν μεταβατικόκαι δυ­ νητικό χαραχτήρα.Σκοπούσαν στην παροχή,σε διάδικο, ευχέρειας τηςχρήσηςκαιτηςαγγλικήςγλώσσας στηδιαδι­ κασίααντίτων επισήμων γλωσσών.Τοάρθρο 189δεν κα5 τέστησετηναγγλικήγλώσσα τηνεπίσημηγλώσσα τηςδια­ δικασίας κατά τη μεταβατική περίοδο. Αυτό συνάγεται από το δυνητικό χαραχτήρα τωνπρονοιών τουάρθρου 189(β)τουΣυντάγματος,αφενός,καιτον περιορισμό του αντικειμένου του στηγλώσσα της διαδικασίας,αφετέρου. 10 ΑπότηνανακήρυξητηςΔημοκρατίας οι επίσημες γλώσ­ σες ήτανηελληνικήκαιητουρκική-UnitedBibleSocieties (Gulf) v.Hadjikakou -Πολιτική Έφεση 7413, η απόφαση εκδόθηκε στις 28/5/90καιθαδημοσιευθεί στους τόμους τωναποφάσεωντουΑν. Δικαστηρίου

(1990)1 AAA (βλ. 15 επίσηςάρθρο188τουΣυντάγματος). Μετην τροποποίηση επιτρέπεται ηαναμόρφωση των συνθετικών στοιχείων της απαίτησηςόχιόμως η προσθή­ κη νέου αγώγιμου δικαιώματος - Eshelbyv. Federated European BankLtd [1931]AllE.R.Rep.840 - Επιτρέπεται 20 όμως ηαναζήτηση και προσθήκη νέας θεραπείας - Tilcon Ltd v.LondInvestmentsLtd [198η1AllE.R.615(C.A.). Η τροποποίηση αφοράτηνέκθεσηαπαιτήσεως ωςενιαίο κείμενο£ δεν επενεργεί ως συμπλήρωμα της αρχικήςέκθε­ σης αλλά επιφέρει την αναμόρφωση της. Ητροποποιημέ25 νηέκθεσηυπερακοντίζεικαιαντικαθιστάτηναρχική έκθε­ ση απαιτήσεως. Ό,τι κατατίθεται μετά την άδεια για τροποποίηση,είναιηέκεθση απαιτήσεωςως αυτοτελές δι­ κονομικό μέτρο. Μετά τις 16/8/89η έκθεσηαπαιτήσεως, όπως και κάθε άλλο δικονομικό διάβημα, μπορούσαννα 30 διατυπωθούνστην περίπτωση Ελλήνων διαδίκων,όπωςσ' αυτήτηνπερίπτωση, μόνο στα Ελληνικά. Ηέκθεση απαι­ τήσεως ήτανδιατυπωμένη ενμέρει στα Αγγλικά και επο­ μένως ήτανάκυρη.Γιατολόγοαυτόδενείχαν προσδιορι­ σθεί τα επίδικα θέματα ώστε να διεξαχθεί η δίκη. Η 35 ένσταση τωνεφεσειόντων επεσήμανε το.κενό καιέπρεπε να είχεγίνειδεκτή.ΗαπόφασητουπρωτόδικουΔικαστη­ ρίου περί τουαντιθέτου, πρέπει ναπαραμεριστεί. Αυτή έπρεπε ναείναι η κατάληξη της έφεσης βάσει τηςδικής μουαπόφασης. 95 Πκη&Δ. Σοφοκλέουςκαιάλλην.Στυλιανού

(1992)Πριν τελειώσω θέλω να διευκρινίσω ότι σ' αυτή την έφεση δεν εξετάστηκε η αναφοράκατά την ακρόαση σε πηγές δικαίου που είναι διατυπωμένες στα αγγλικά ή άλλη γλώσσα, και τίποτε απ' όσα λέγονται σ' αυτή την απόφασηδεν άπτονταιεκείνου του θέματος.Επισημαίνω 5 μόνο ότι το πλαίσιο μέσα στο οποίο αντιμετωπίζεταιτο θέμαεκείνο είναιδιαφορετικόενόψει τωνπιοκάτω: (α)Το Άρθρο 188 τουΣυντάγματοςδιέσωσε το αγγλι­ κόδίκαιοωςπηγήδικαίουσεζωτικούςτομείςτηςνομοθε­ σίας (βλ. μεταξύάλλων, Άρθρο 3τουΠοινικούΚώδικα- 10 Κεφ. 154, Άρθρο 3τουπερίΠοινικήςΔικονομίαςΝόμου - Κεφ. 155, Άρθρο 2 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου- Κεφ. 148, Άρθρο 2τουπερίΣυμβάσεωνΝόμου Κεφ. 149, και Άρθρο 3 του περί Αποδείξεως Νόμου Κεφ.9). (β) Το Άρθρο 29

(1)(γ) του περί Δικαστηρίων Νόμου του 1960 (Ν14/60) κατέστησε τοαγγλικόκοινόδίκαιο και τις αρχές της Επιείκειας πρωτογενή πηγήδικαίουεφόσο δε γίνεται άλλη πρόβλεψη στη νομοθεσία και εφόσο δεν αντιβαίνουν και δεν είναι ασυμβίβαστοι μετο Σύνταγμα. 20 Το αγγλικό δίκαιο είναι διατυπωμένο σε αποφάσειςκαι κείμεναπουεπεκτείνονταισεπολλούςαιώνες. (γ)Ηνομολογία τουΑνωτάτου Δικαστηρίουπουαπο­ τελεί σημαντικήπηγήτουδικαίουμας,μέχρι την εφαρμο­ γή του Ν67/88,είναι διατυπωμένη,σχεδόν στην ολότητα 25 της,στααγγλικά. (δ)Τα ιδεώδητης δικαιοσύνης,καθώςκαιπτυχέςτου δικαίου, όπως το Διεθνές Δίκαιο, έχουν καθολικόχαρα­ χτήρασυνυφασμένο με τηνπαγκόσμιααναζήτηση γιατον προσδιορισμό του δικαίου-ενώ ηεμπειρίαάλλων δίκαιο- 30 δοσιών, χωρών όπου εφαρμόζεται το κοινό δίκαιο (common law), στην επίλυση δικαιικών προβλημάτων, είναι πάντοτε σχετική (βλ. ROWLING v. TAKARO PROPERTIESLTD. [1988]1 All E.R. 163,172 (P.C.)). ("It Is incumbent on the courts in different 35 96 15 1 ΑΛΛ. Σοφοκλέουςκαιάλλην.Στυλιανού Πιχής,Δ. jurisdictionstobesensitivetoeach other's reactions; but whattheyareallsearchingfor inothers,andeachofthem isstrivingtoachieve, is acareful analysisandweighing of therelevantcompetingconsiderations.") 5 IQ Ελεύθερη Μετάφραση: ("Αποτελεί ευθύνη των δικαστηρίωνδιαφορετικών δικαιοδοσιών ναείναι ευαίσθητα στις αντιδράσειςαλ­ λήλων εκείνο το οποίο αναζητούναπό τους άλλους, καικάθεέναςαπόαυτούςπροσπαθείναεπιτύχει,είναι ηπροσεκτική ανάλυσηκαι αποτίμησηόλων τωνσχετι­ κώνκαισυγκρουόμενωνπαραγόντων."). Γιατουςλόγους πουέχω επεξηγήσει, θαεπέτρεπατην έφεση. ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ :Κατάπλειοψηφίαη έφεσηαπορρίπτε15 ταιμεέξοδα. Ηέφεσηαπορρίπτεταικατά πλειοψηφίαμεέξοδα. 97