(1992)19Μαΐσυ, 1992 [Α. Ν.ΛΟΙΖΟΥ, Π..ΚΟΥΡΡΗΣ.ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, ΝΙΚΗΤΑΣ,Δ/στές] ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ KAJ ΑΛΛΟΥ, Εφεσείοντες - Καθ' ων η αίτηση, ν. ΑΝΔΡΕΑ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗ, Εφεσίβλητου - Αιτητή. (Αναθεωρητική Εφεση Αρ. 734) Φορολογία —Φορολογία Εισοδήματος — Εκπτώσεις — Η έκπτωση λόγω συμβιώσεως τον φορολογουμένου με τη σνζνγό τον — Άρθρο 23 των περί Φορολογίας τον Εισοδήματος Νόμων 19611981— Ερμηνεία, συνταγματικότητα. Συνταγματικό Δίκαιο —Αρχή της ισότητας — Άρθρο 28 τον Σνντάγ- 5 ματος — Δεν επιδιώκεται η μαθηματική ισότητα — Επιτρεπτές διακρίσεις και νομολογία — Η ένταξη σε χωριστή κατηγορία των συζύγων που ζουν σε διάσταση, στο άρθρο 23 των περί Φορολο γίας του Εισοδήματος Νόμων 1961-1981, δεν είναι συνταγματικά επιτρεπτή. Η έφεση αφορούσε πρωτόδικη απόφαση στην οποία κρίθηκε ανεπίτρεπτη η διάκριση μεταξύ συγκατοικοΰντων συζύγων και εν διαστάσει συζύγων, γιαφορολογικούς σκοπούς,πουπεριλαμβανό ταν στο άρθρο 23 των περί Φορολογίας του Εισοδήματος Νόμων 1961-
- Το Ανώτατο Δικαστήριο, κατά πλειοψηφία απορρίπτονταςτην έφεση, με απόφαση που έδωσε ο Δικαστής Νικήτας και με την οποίαν συμφώνησαν οι Δικαστές Κούρρης, Παπαδόπουλος και Χατζητσαγγάρης, αποφάσισε όχι:
- Έχει επανειλημμένα διακηρυχθεί ότι η αρχή της ισότητας 20 υπαγορεύει την όμοια μεταχείριση των προσώπων που βρίσκονται κάτω από τις ίδιες ήπαρόμοιες συνθήκες. Δεν επιδιώκεται η επι βολή μαθηματικής ισότητας. Ούτε η αρχή ερμηνεύτηκε ποτέ υπ* 116 „ 15 3 ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 Δημοκρατίαv. X^uifooovU&q αυτό το πρίσμα. Το δίκαιο αναγνωρίζει ευρύ πεδίο εξουσίας στο νομοθέτη, ιδιαίτερα στα φορολογικά ζητήματα,να ρυθμίζει ποικι λοτρόπως τα δικαιώματα ή υποχρεώσεις ατόμων ή ομάδων ατό μων.Πρέπει όμως απαραίτητα ναβασίζεταισε γενικάκαιαντικειμενικά κριτήρια που είναι δυνατό να συσχετισθούν με το αντικείμενο της ρύθμισης τους. Το δικαστήριο, χωρίς να ελέγχει τις επιλογές του νομοθέτη, έχει αρμοδιότητα να ελέγχει τα όρια εφαρμογήςτηςαρχής. 2.Δενέχουμεκαμιάαπόδειξηότιηοικονομική επιβάρυνσητης συγκατοίκησης είναι μεγαλύτερη εκείνης της χωριστής διαβίωσης σε βαθμό που ναδικαιολογεί ήνακαθιστά επιτρεπτήτηνάνισημε ταχείριση.Σαν θέμακοινής λογικής και εμπειρίαςδυνατό ναείναι ηίδιαήχαμηλότερη. Χωρίςναυπολογίζεται ηυποχρέωση του συ ζύγου ναδιατηρεί δύο χωριστά νοικοκυριά. Το μόνο συμπέρασμα είναιπως η ένταξη σε χωριστή κατηγορία των συζύγων που ζουν σεδιάσταση δενείναισυνταγματικάεπιτρεπτή. Όπωςκαι στηνπε ρίπτωση των εγγάμων έναντι των αγάμων ο φορολογικός νόμος δεν μπορεί,εξαιτίαςτου άρθρου 28 του Συντάγματος,να υποβάλει σε δυσμενέστερη φορολογική μεταχείριση τον εν διαστάσει σύζυγο έναντι του συγχατοιχούντος. Γιατί, καταφανέστατα, τελούν υπό τις ίδιες ήπαρόμοιες συνθήκες σε σχέση με το αντικείμενο τηςφο ρολογίας. Ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου Α. Ν. ΛοΤζου, εξέδωσε δική του απόφαση, με απορριπτικό, επίσης, για την έφεση αποτέλεσμα, αλλάδιάφορο σκεπτικό. Έφεση απορρίπτεται χωρίς έξοδα. Αναφερόμενες υποθέσεις: The Attorney -General of the Republic v. Imbrahim
(1963)CLR. 195- 30 Board of Registration of Architects & Civil Engineers r. The Republic
(1966)3 C.LR. 640 Αντωνιάδης και άλλοι r.Δημοκρατίας
(1919)3ΑΛΛ. 64V Αναφορά του Προέδρου τηςΔημοκρατίας αρ.2/89της29/8/89· 35 Δημοκρατία ν.Δημητριάδη
(1977)3ΑΛΛ. 213Παναγίσης ν. Δημοκρατίας και Ελληνικής Κοινοτικής Συνέλευ σης
(1965)3ΑΛΛ. 107Frank Walters v. The Qty of St.Louis98L·Ed 660- 117 αημοχρατίαν.Χριστοδουλιδη
(1992)Republic v.NishanArakian andOthers
(1972)3C.L. R. 294· Αποστολίδηςκαιάλλοιv.Δημοκρατίας
(1984)3ΑΛΛ. 233Παπαδόπουλοςκ.ά.ν.Δημοκρατίας, Υπ.Αρ. 650/89της29/3/91Α. Πέτσας και Υιοί Λτδ ν. Δημοκρατίας, Υπ. Αρ. 663/90 της 16/9/91- 5 Έφεση. Έφεση εναντίον της απόφασηςΔικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου Κύπρου (Δημητριάδης, Δ.) που δόθηκε στις 30 Ιουνίου, 1987 (Προσφυγή Αρ. 475/83) με την οποία ακυρώθηκε η απόφασητων εφεσειόντων να μην επιτρέ- 10 ψουν κατά την επιβολή φόρου εισοδήματος για το έτος 1981 στον εφεσίβλητο την έκπτωση των £250που προβλέ πει το Αρθρο 23 των περί Φορολογίας του Εισοδήματος Νόμων 1961 -1981. Γ. Κακογιάννης και Χ. Στανράκης, για τους εφεσείο- 15 ντες. Α. Ευαγγέλου, ΑνώτεροςΔικηγόροςτης Δημοκρατίας, γιατους εφεσίβλητους. Cur. adv. vult. Α. ΛΟΙΖΟΥ, Π. : Την πρώτη απόφαση με την οποία 20 συμφωνούν οι Δικαστές Κούρρης, Παπαδόπουλος και Χατζητσαγγάρης,θαδώσει οΔικαστήςκ. Νικήτας. ΝΙΚΗΤΑΣ,Δ: Είναι ησυμβίωση των συζύγων απαραί τητηπροϋπόθεσηγιατηνπαραχώρηση στο σύζυγο της έκ πτωσης των £250 που προβλέπει το άρθρο 23 των περί 25 Φορολογίας του Εισοδήματος Νόμων 1961-1981; Ο πρω τόδικος δικαστής έδωσε αρνητική απάντησηστο ερώτημα με αποτέλεσμα να ακυρώσει τη φορολογία εισοδήματος του εφεσίβλητου για το οικονομικό έτος 1981, πράγμα που συνεπαγόταν αναπομπήτης υπόθεσης στη διοίκηση 30 για επανεξέταση. Προηγουμένως αποφάνθηκεότι σκοπός 118 3ΑΛΛ. Δημοκρατία ν. Χριστοδουλίδη Νικήίας,Δ. του νομοθέτη ήταν να αποστερήσει του ευεργετήματος άντρα πουδενσυζεί μετησύζυγοτου.Ας σημειωθεί πως είναι παραδεκτό γεγονός ότι η συμβίωση είχε διακοπεί λόγωτωντεταμένωνσχέσεων τουζεύγους. Οπρωτόδικοςδικαστής προχώρησε να εξετάσει κατά πόσον η διάκριση στην οποία προβαίνει το άρθρο 23 με βάση τησυμβίωση τωνσυζύγων είναιαντικειμενικά δικαι ολογημένη. Για να καταλήξει πως δεν υπάρχουν τέτοια αντικειμενικά ερείσματα- η δε διαφοροποίησηστις περι10 πτώσεις πουελλείπει το στοιχείο τηςσυμβίωσης καταντά νααποτελείκαταστρατήγησητωναρχώντης ισότητας που κατοχυρώνει το άρθρο28 του Συντάγματος.Οι συλλογι σμοί τουπρωτόδικουδικαστή συμπυκνώνονταιστοπαρα κάτωαπόσπασματηςαπόφασηςτου: 5 5 20 25 "Having given the matter due consideration, I have cometo theconclusion thatnofactors existjustifying the different treatment of theapplicant inthepresent case.In my opinion, the object of the Law is to make an allowance to married menfor theexpensesthey incur for themaintemance of theirwives, notwithstanding the fact thatthehusband isnotlivingwith hiswifeunderthesame roof, and that so long as he is providing for her maintenance, he should be entitled to such a deduction, otherwise ahusbandwouldbesubjected to discriminatory treatment contrary toArticle28 of theConstitution." Toάρθρο23 έχει τροποποιηθείαλλά όπως υπέβαλε ο κ. Ευαγγέλου,και συμφωνούμε με την άποψητου,η τρο ποποίησηδεν αφοράτο κριτήριο της φορολογικήςαπαλ λαγής,πουπαραμένειτο ίδιο.Είναι επομένως ορθόαυτό 30 to οποίο παρατήρησεότι τοβεληνεκές της απόφασης μας δενπεριορίζεταιστην κρινόμενη περίπτωση, αλλάαναπό φευκτα θα δώσει μελλοντική καθοδήγηση στο υπό κρίση θέμα. θα ήτανλοιπόν χρήσιμο ναέχουμε υπόψητιακρι βώςείχε προβλέψει τοάρθρο23: 35 "Κατάτηνεξακρίβωσιντουφορολογητέουεισοδήμα τος οιουδήποτε φυσικούπροσώπουτοοποίον είναιέγ119 Νικήτας, Δ. Δημοκρατία ν.ΧριστοδουλίΛη
(1992)γαμονκαιτουοποίουη σύζυγοςσυμβιοί μετ'αυτού,χο ρηγείται έκπτωσις διακοσίων πεντήκοντα λιρών δια τονσύζυγον: Νοείται ότι ητοιαύτηέκπτωσις δύναταιναχορηγεί ται εις την σύζυγον οσάκις ο συμβίων μετ'αυτήςσύζυ- 5 γοςδενκέκτηταιοιονδήποτεεισόδημα." Σημειωτέον ότι η τροπολογία (άρθρο 11(β) του ν. 40/ 79) αφορούσεκυρίως στην επιφύλαξηπου μόλις αναφέρ θηκε. Ενημερωτικά, το θέμα σήμερα ρυθμίζεται από το αρθρ. 33
(2)του τροποποιητικού νόμου αρ. 245/90 και ^ όπως θα προσέξει κανείς το κριτήριο της συμβίωσης όντως διατηρείται,αλλάτοποσότηςπίστωσηςπεριορίζε ταισε£200. .' '.·] Είχε τεθεί ζήτημα, πουαποτέλεσε-ξεχωριστό λόγοέφε, ' : σης,&τι.ο εφεσίβλητος δεν απέδειξε πώς-πράγματι κατέ- 15 "'.'.,'» -:-^:βα^Λ<>πομ)δήποτΕίπσσά συντήβη·,' \ ' ; jI^jiTK. !fe*fl· προτ&χθηκε ?σβν>^^ρς:;αναι^πής\?πις > - ' '• ^ ρ φ ο ^ ή ς - α π ο ^ σ ^ 'Γ. ' *'αυτή.ΔικαίωςΓ:Από .το:ΐΛι^'<που-«ρβ<ϊκομίστφ4ε;κατα-. .,^φαίνεταιπώςο έφορος φόρουεισοδήματος δεν αμφισβή1 τησε το,γεγονός της δαπάνης για τη διατροφήτης συζύ- 25 γου,.αλλάτο δικαίωματουτελευταίουνατύχει έκπτωσης, δοθέντοςότιζούσεχωριστάαπ' αυτήν. Ο ουσιαστικός λόγος έφεσης πλήσσει την άρνησητου πρωτόδικου δικαστηρίουναεφαρμόσει τηναρχή τηςσυμ βίωσης σαν προϋπόθεσης για την αναγνώριση δικαίωμα- 30 τος στην έκπτωση, που ενσωματώνει το άρθρο 23 του νόμου,επειδήθεώρησε τηδιάταξηαυτή,λανθασμέναήκαι αναπόδεικτα, αντισυνταγματική. Η απόφασηεπικρίθηκε πρώτα απόδικονομική σκοπιάμετην έννοια πωςδενκαταδείχθηκεηαντισυνταγματικότηταέξω απόκάθελογική 35 αμφιβολία σύμφωνα με την πάγια γραμμή που χάραξεη 120 ΪΑΛΛ. Δημοκρατία ν.Χριστο&ουλΙδη Νικήτας,Δ. νομολογία. {The Attorney General of the Republicv. Imbrahim
(1963)C.L.R. 195, 233, Board of Registration of Architects& CivilEngineers v. The Republic
(1966)3 C.L.R.640,654στιςοποίεςκαιέγινεαναφορά). 5 Ηορθότητατης απόφασης αμφισβητήθηκεκαιαπό την άποψηότι ηθέσπιση διάκρισης μεταξύτων συζύγων που συγκατοικούνμετη σύζυγοτουςκαιόσωνζουνσεδιάστα σηείναι λογική. Και βρίσκεται μέσα σταόριατωναρχών της ισότητας "λόγω των απρόβλεπτωνυποχρεώσεων που 10 έχει έναςσύζυγοςπουσυμβιοί μετησύζυγοτου".Αραδεν υπάρχει ταυτότηταήομοιότητα συνθηκών των δύοκατα στάσεων.Έγινεδεπαραπομπή στηναπόφασηΑντωνιάδης καιΆλλοι ν. Δημοκρατίας
(1979)3Α.ΑΛ. 641 καιτη γνω, μάτευση στην Αναφορά του Προέδρου της Δημοκρατίας .15 αρ.2/89 ημερ.29/8/89.Εν πάσηπεριπτώσει, συμπλήρωσε '; *•;' -·.iOκ. Ευαγγέλου,δενυπάοχειεδώτοστοιχείο'της-αποκρουt 7;> -ί /,στικής!ή'δυ0^<π^ ·.; -'.--. >jon^Tayf^^.T^M-' f ^6^^^ * ι α τό;κ<^ΰμενό κριτή-,,/:• •- .·•} . 1; ?i ·. v \ ;^'ow^5"iriYidjo^ . . ' - • ' . ; *· •'.*,-/:·'••^:2oW^ia.xipy,Η . Ή Α ; ^ που^άχε^^ ' :-*:-;'a ./-ϊ; 't ί,/^'.i'-i^i^ ;•.,• '• ' •r':;.I:i r;;; ·.-'/; /?/^.2*3ί^& ""^;;.>\*γΓ. ;.'/;:.(. y ;;£xVETai%^ **"-/ ^"'•.-25''έτσιoβεσ|ώ;ςτbύ,γάμoυ. Γ ..""*-'- ^,'^' ' ' , •"Αντικρούονταςτις πιοπάνωϊεισηγήσεις οκ.Ευτυχίου ' . μας-παρέπεμψεστην:υπόθεση Παναγίδης ν. Δημοκρατίας και Ελληνικής Κοινοτικής Συνέλευσης
(1965)3 Α.ΑΑ - 107, στην οποία κρίθηκε αντισυνταγματική:η δυσμενής 30 φορολογική μεταχείριση των αγάμωνεναντίον των εγγά μων. Επεσήμανε δε απότην απόφασηΑντοτνιάδη, ανωτέ ρω,τοακόλουθοαπόσπασμααπότηναμερικανική υπόθε ση FrankWalters v. TheCityofSt.Louis98 L.Ed., 660, 665,πουεπικρότησεηκυπριακή απόφαση. 35 "Equal protection does not require identity of treatment. Itonly requires thatclassifications rest onreal andnotfeigneddifferences thatthedistinction havesome relevance tothe purpose forwhich the classification is 121 ,; ';..;-f:'..ι ;•: . . c t ; - .'-".';". Νικήτας, Δ. Δημοκρατία ν. Χριστοδουλίδη
(1992)made, and that the different treatments be not so disparate, relative to the difference in.classification, as to be wholly arbitrary." Έχει επανειλημμένα διακηρυχθεί ότι η αρχή της ισότη τας υπαγορεύει την όμοια μεταχείριση των προσώπων 5 που βρίσκονται κάτω απότις ίδιες ήπαρόμοιες συνθήκες. Δεν επιδιώκεται η επιβολή μαθηματικής ισότητας. Ούτε η αρχή ερμηνεύτηκε ποτέ υπ' αυτό το πρίσμα. Το δίκαιο αναγνωρίζει ευρύ πεδίο εξουσίας στο νομοθέτη, ιδιαίτερα στα φορολογικά ζητήματα, να ρυθμίζει ποικιλοτρόπως τα 10 δικαιώματα ή υποχρεώσεις ατόμων ή ομάδων ατόμων. Πρέπει όμως απαραίτητα να βασίζεται οε γενικά καιαντι κειμενικά κριτήρια που είναι δυνατό να συσχετισθούν με το αντικείμενο της ρύθμισης τους. Το δικαστήριο, χωρίς να ελέγχει τις επιλογές του νο- 15 μοθέτη, έχει αρμοδιότητα να ελέγχει τα όρια εφαρμογής της αρχής. Οι αποκλίσεις είναι εφικτές και νόμιμες μόνον όταν ".... η συμπερίληψη πραγμάτωνήατόμων σε ομοιογενή κατηγορία όσο και οι διακρίσεις που γίνονται στα δι καιώματα ή τις υποχρεώσεις ατόμων έχουν, όπως ορίζει η νομολογία, λογικό έρεισμα το οποίο ναπηγά ζει από την ομοιότητα ήδιαφορές μεταξύ των πραγμά των ή των φορέων των δικαιωμάτων και υποχρεώσε ων." (Αναφορά 2/89, ημερ. 29/8/89. Βλέπε επίσης Republic (Ministry of Finance) v.Nishan Arakianand Others
(1972)3 C.L.R. 294 και Αποστολίδης & Αλλοι v. Δημοκρατίας
(1984)3 Α.Α.Δ.233, προοφ. αρ.650/89 Αντωνάκης Παπα δόπουλος & Αλλος ν. Δημοκρατίας, ημερ. 29/3/91 και 30 προσφ. αρ.663/90Α. Πέτσας & Υιοί.Ατδ. ν. Δημοκρατίας ημερ. 16/9/91.) Μπορούμε να αναφερθούμεκαι στο "ΣυνταγματικόΔί καιο - Ατομικά Δικαιώματα Β" του Π. Δαγτόγλου, 1992, 3 5 σελ. 1098: 122 3ΑΛΛ· 5 ΔφίοχφκΙαv. X^urcoAotiXUq '"Οπωςήδηπροκύπτει απότηνεπιταγήτηςφορολο γικής δικαιοσύνης, την οποία επίσης ' περιέχει ("αναλόγως των δυνάμεων του",βλ. κατ.), δεν απαγο ρεύει οποιεσδήποτε, αλλά μόνο τις αυθαίρετες διακρίσεις. Αυθαίρετες είναι οι διακρίσεις που δεν στηρίζο νται κυρίως σε κριτήρια φορολογικής δικαιοσύνης ή γενικήςκαιαντικειμενικήςφορολογικήςπολιτικής..." Δενέχουμεκαμιάαπόδειξη ότιηοικονομικήεπιβάρυν σητης συγκατοίκησης είναι μεγαλύτερη εκείνης της χωρι10 στήζδιαβίωσηςσεβαθμόπουναδικαιολογείήνακαθιστά επιτρεπτή την άνιση μεταχείριση. Σαν θέμα κοινής λογι κής και εμπειρίας δυνατό να είναι η ίδια ήχαμηλότερη. Χωρίς ναυπολογίζεταιη υποχρέωσητουσυζύγουναδια τηρεί δύοχωριστάνοικοκυριά.Τομόνοσυμπέρασμαείναι 15 πως η ένταξη σε χωριστή κατηγορία των συζύγων που ζουν σε διάσταση δεν είναι συνταγματικά επιτρεπτή. 'Οπως και στην περίπτωσητων εγγάμων έναντι των αγά μων ο φορολογικός νόμος δεν μπορεί, εξαιτίας τουάρ θρου28 του Συντάγματος, να υποβάλει σεδυσμενέστερη 20 φορολογική μεταχείριση τον εν διαστάσει σύζυγο έναντι του συγκατοικούντος. Γιατί, καταφανέστατα, τελούν υπό τιςίδιεςήπαρόμοιεςσυνθήκεςσεσχέση μετο αντικείμενο τηςφορολογίας. Το άλλο επιχείρημα,έστωκαι ανδεχθούμε ότι διατη25 ρεί κάποια συνάφεια με το θέμα μας,είναι λιγότερο πει στικό. Καιπρέπειεπίσηςνααπορριφθεί.Ησυμβίωση των συζύγων κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Άλλωστε ο νόμος επιτρέπει το διαζύγιοκαι επομένως τον οριστικό τερματισμό της για πολλούς λό30 γους. Η συνδιαμονή αντρογύνου για φορολογικούς λό γους μόνον δεν θαπαρείχε πραγματικήβάση προστασίας τουθεσμού του γάμουκαιτης συνεπαγόμενης συμβίωσης τωνσυζύγων. Ηέφεση απορρίπτεταιχωρίςέξοδα. 3 ' Α. Ν. ΛΟΙΖΟΥ,Π.: Με την παρούσαέφεση προσβάλ λεταιη απόφαση ΔικαστήτουΔικαστηρίουτούτου,μετην 123 Α. Αοΐζον, Π. Δημοκρατία ν.Χριστοοουλίοη
(1992)οποία κρίθηκε ότι το άρθρο23 των Περί Φορολογίαςτου Εισοδήματος Νόμων 1961-1981 (ο Νόμος) είναι αντίθετο προς το 'Αρθρο 28 του Συντάγματος και ως αποτέλεσμα ακυρώθηκε η απόφασητου Εφόρου ΦόρουΕισοδήματος να μην επιτρέψει κατά την επιβολή φόρου εισοδήματος 5 για το έτος 1981 στον εφεσίβλητο την έκπτωση £250που προβλέπει το άρθρο 23 πιο πάνω για τη σύζυγο γιατί, κατάτον ουσιώδηχρόνο,οεφεσίβλητος δεν συμβιούσεμε τη σύζυγο του ως αποτέλεσμα διαφορώνπουπροέκυψαν στο γάμο τους. Το πρωτόδικο Δικαστήριο θεώρησε ότι η ίο φράση "η σύζυγος συμβιοί μετ' αυτού" στο άρθρο 23, αφορά μόνο τις περιπτώσεις που υπάρχει συμβίωσητων συζύγων και δεν καλύπτει τις περιπτώσεις γάμωνπουαν και εξακολουθούν να υφίστανται όμως λόγω διαφορών πουπροέκυψαν,οισύζυγοι δενσυζούνκάτωαπότην ίδια 15 στέγη.Αποφάσισε δεότιπαρόλοπουσεφορολογικά ζητή ματα είναι δυνατόν να γίνονται διαφοροποιήσεις μεταξύ ομάδων ή τάξεως ατόμων χωρίς αυτό να δημιουργεί αυ θαίρετες διακρίσεις ήανισότητα αντίθετηπρος το'Αρθρο 28 του Συντάγματος εν τούτοις, ο σκοπός του Νόμου 2ο είναι ηπαραχώρηση έκπτωσης σε έγγαμα φυσικάπρόσω πα για τα έξοδαπουυφίστανταιγιατησυντήρηση καιγε νικάτηδιατροφήτων συζύγων τους,ασχέτως ανδεν συμβιούν με αυτές, γιατί σε διαφορετική περίπτωση θα αποτελούσε δυσμενή μεταχείριση τωνπιοπάνω σεσύγκρι- 25 ση με τις περιπτώσεις συζύγων που δεν ζουν κάτωαπό την ίδια στέγη, αλλά για άλλους λόγους όπως π.χ. αν έχουνδιαφορετικότόποδιαμονήςλόγωεργασίας. Ο πρώτος λόγος εφέσεως είναι ότι η απόφαση του πρωτόδικου Δικαστηρίου ότι το άρθρο 23 του Νόμου 3 Q είναι αντισυνταγματικό, είναι εσφαλμένη γιατί δεν απο δείχτηκε πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας ότι ο Νόμος είναι αντισυνταγματικός, όπως είναι καθιερωμένο νομο λογιακά. Αναφέρτηκε προς τούτο στις υποθέσειςBoard for Registration of Architects and Qvil Engineers v. 35 Kyriakides
(1966)3C.L.R.640, στη σελ. 654 και Matsis v. Republic
(1976)3C.L.R. 245,σελ. 258. Η εισήγηση των εφεσειόντων είναι ότι υπάρχει μιαλο124 3 AJLA. Δημοκρατίαv. Χο>οτό6ονλ1&η Α. ΛοΤζρν,Π. γική διάκρισημεταξύτων εγγάμωνπου συμβιούν με τη σύζυγοτουςκαιαυτώνπουδενσυμβιούνμεαυτή,πουδεν αποτελεί παραβίαση του 'Αρθρου 28 του Συντάγματος (Βλ. Antoniades &others v. Republic
(1979)3C.L.R. 641 5 καιΑναφοράΠροέδρου τηςΔημοκρατίας, αρ.2/89, ημερ. 29 Αυγούστου 1989), γιατί η διάκριση αυτή πρέπει να είναι επαχθής, όπως έχει αναφερτείαπότην Ολομέλεια του Δικαστηρίουστην υπόθεση Republic v. Demetriades
(1977)3CLR.213, στιςσελ.320-336. 10 15 20 25 Οι αρχές πουδιέπουντοπιοπάνω θέμαέχουνδιατυ πωθεί επανειλημμένααπό το Δικαστήριο. Η Ολομέλεια του Δικαστηρίου στην υπόθεση Antoniades & othersv. Republic(πιοπάνω)ανάφερεταακόλουθαστη σελ.655: 'The basic principles that can be deduced from them are that when the constitutionality of a law imposing taxation is attacked on the ground that it infringes the principle of equality, thelegislative discretion isallowed a great latitude in view of the complexity offiscal adjustment andthatintaxationmattersthereisabroader power of classification by the legislation than in the exercise of legislative power in otherfields.Moreover, absolute equality intaxationcannotbeobtained, it isnot required by theprinciple of equality andthat inmatters of taxation the State is allowed to pick and choose districts, objects, persons, methods and even rates of taxation. This latter principle is fully discussedinBasil's CommentaryontheConstitutionof India,5thEd. Vol. 1, atpp.463-465." Καιστη σελ.658: 30 « "No doubt absolute equality in taxation cannot be obtained and is not really required by the principle of equality. In matters of taxation the State is allowed considerable latitude in choosing objects, methods, persons, and rates. Nor does a State have to tax everything inordertotaxsomething." 125 Λ. Λοίςου, ΠΓ Δημοκρατίαν.Χο^ατοοονλΙοη
(1992)ΣτηνΑναφορά τον Προέδρου τηςΔημοκρατίας αρ.2/ 89 (πιοπάνω)λέχθηκανταακόλουθασχετικά: "Επαναλαμβάνουμε και υιοθετούμε τα όσα έχουμε πει στη Γνωμάτευση μαςστην πρόσφατηΑναφορά του Προέδρου τηςΔημοκρατίας (1/89 της 17.6.89) σε σχέση $ με την αρχή της ισότητας που κατοχυρώνεται στο άρθρο28τουΣυντάγματος. "Ηπάγια νομολογία μας,καιαυτή των χωρών που έχουν ανάλογη πρόνοια με αυτή του Άρθρου 28 του 10 Συντάγματος μας,δέχεται πως ένα νομοθέτημα μπορεί νακάμνει εύλογεςδιαφοροποιήσεις μεταξύατόμων, τά ξεων ατόμων ήκαταστάσεων εφόσον δικαιολογούνται από τις εγγενείς διαφορετικές περιστάσεις πραγμάτων που ισχύουν γιααυτές.Ηαρχή της ισότηταςόμωςρητά απαγορεύει τις αυθαίρετες διακρίσεις. Το Δικαστήριο 15 δεν υπεισέρχεται στους λόγους σκοπιμότητας ούτεδιε ρευνάτησοφίατου νομοθετήματος. Παρόλο πουηνομολογία μαςδέχεται ότι σεφορο λογικά ζητήματαη νομοθετική εξουσία έχει ευρεία ευ- 20 χέρεια ναπροβαίνειστανομοθετήματατηςσε διαφορο ποιήσεις μεταξύ ομάδων ή τάξεως ατόμων και να επιλέγει τα υποκείμενα σε φορολογία και τον τρόπο και ύψος της φορολόγησης, εντούτοις η ευχέρεια αυτή δεν πρέπει ναεισέρχεται στο χώρο της αυθαίρετηςδιά- 25 κρίσης." Στην προκειμένη περίπτωση, δεδομένου ότι δεν είναι υπό αμφισβήτηση το γεγονός ότι ο αιτητής κατέβαλλε προςτησύζυγο τουποσό διατροφής,γιατί σετέτοιαπερί πτωση ο λόγος αυτός δεν θα μπορούσε να εξεταστεί μια 30 και το Δικαστήριο δεν επιλαμβάνεται θεμάτων αντισυ νταγματικότητας Νόμων ανδεν είναι απαραίτητογιατην έκβαση της υπόθεσης, θαθεωρούσα ότι ηδιαφοροποίηση μεταξύπαντρεμένων πουσυμβιούν μετησύζυγοτους,την οποία συντηρούν και παντρεμένων που δεν συμβιούν με 3 ^ 126 3 ΑΛΛ. Δημοκρατία ν.ΧοΜΤοοονλίΑη Α. ΑοΤζου,Π. τη σύζυγο τους στην οποίαόμως καταβάλλουνδιατροφή δενείναι ούτεδικαιολογημένη ούτε λογική.Δεν μπορείνα θεωρηθεί ότι οι οικονομικές υποχρεώσεις του πρώτου είναιπερισσότερες ήπλέον επαχθείςαπότουδεύτερουδε5 δομένου ότι οπρώτοςδυνατόναέχειτοόφελος των εισο δημάτων,υπηρεσιών καιφροντίδωντης συζύγουτου,ενώ αντίθετα ο δεύτερος υφίσταται το βάρος και έξοδο της συντήρησης τηςχωρίςναέχειταπιοπάνωοφέλη. ΣτηνυπόθεσηPanayides v.Republic
(1966)3C.L.R.107, 10 θεωρήθηκε ότι ενόψει των κανονικών συνθηκών που επι κρατούν στην Κύπρο,ηδιαφοροποίησημεταξύπαντρεμέ νων και μη παντρεμένων σε φορολογικά ζητήματα προς διεκδίκηση φορολογικών εκπτώσεων δεν είναι δικαιολο γημένη αλλάαντιστρατεύεταιτηναρχή τηςισότητας. Αναφορικά μετοσυγκεκριμένο θέμααναμφίβολα πρέ πει να γίνει διαχωρισμός μεταξύ παντρεμένων που δεν συμβιούν με τη σύζυγο τους, αλλά καταβάλλουν σ*αυτή διατροφή και αυτών που δεν καταβάλλουν στη σύζυγο τους διατροφή,ήοποιοδήποτεάλλοποσόγιατησυντήρη20 οήτης,γιατίστηδεύτερηπερίπτωσηδεντίθεταιθέμα ανά λογης μεταχείρησης,ωςπροςτηδιεκδίκησητης φορολογι κής έκπτωσης για τη σύζυγο δεδομένου ότι στη δεύτερη περίπτωση ουσιαστικά δεν υπάρχουνοποιεσδήποτε οικο νομικές υποχρεώσεις προς τη σύζυγο. Στην περίπτωση 25 αυτήηδιάκρισηθαείναι απόλυταδικαιολογημένηκαιλο γική. Οδεύτερος λόγοςεφέσεωςείναι ότι εφόσον τοπρωτό δικοΔικαστήριο θεώρησεότι οαιτητήςδεν είχεαποδείξει ότικατέβαλλε οποιοδήποτεποσόγιατησυντήρηση τηςσυ30 ζύγου του,εσφαλμένα το Δικαστήριο επιλήφθηκε τοθέμα τηςσυνταγματικότηταςτουάρθρου23τουΝόμου, δεδομέ νουότιταΔικαστήριαδενεπιλαμβάνονται, θεμάτωναντι συνταγματικότητας, αν το θέμα δεν είναι απαραίτητο να αποφασιστεί για την έκβαση της υπό εκδίκαση υπόθεσης 35 και αναφέρεται σχετικά στο ακόλουθο απόσπασμααπό τηναπόφασητουΔικαστηρίου: 127 Α. ΛοΤζου,Π. Δημοκρατία ν.ΧριστοοουλΙ&η
(1992)"In the present case, of course, the burden is on the applicant tosatisfy theCommissioner of IncomeTaxthat he is actually payingfor the maintenance of his wife and that,therefore, he is entitledtothededuction concerned." Στην προκειμένη περίπτωση όπως προκύπτει από τα 5 πρακτικά, δεν συνάγεται το συμπέρασμα ότι το ερώτημα ήταν θεωρητικό. Δεν φαίνεται μεν κατά πόσο το ακριβές ποσό που κατάβαλλε στη σύζυγο του ήταν ενώπιον του Εφόρου, αλλά το γεγονός ότι κατέβαλλε σ' αυτήν ένα ποσό για τη συντήρηση της, ως διατροφή, ήταν ενώπιον 10 του Εφόρου, όπως διαφαίνεται από την αλληλογραφία που ανταλλάγηκε σχετικά με την ένσταση του για τη μη χορήγησησ'αυτόντηςέκπτωσηςτηςσυζύγου. Αναφέρει ο'Εφοροςστηνεπιστολήτουημερ.3 Σεπτεμ βρίου 1983 απορρίπτονταςτηνένστασητουταακόλουθα: 15 "Αναφέρομαι στην ένστασησαςμεημερομηνία9Νο εμβρίου 1982 κατάτηςφορολογίαςτουπιοπάνω πελά τησαςγιατο έτος 1981 καισαςπληροφορώότι αδυνα τώ να μειώσω την φορολογία τουπελάτησαςγιατους δυόπιοκάτωλόγους:(α) Τοποσόπου καταβάλλειοπελάτηςσαςσανδια τροφήστηνσύζυγοτουμετηνοποίανδενσυζεί, δεν μπορεί να θεωρηθεί σαν έξοδο γενόμενο αποκλειστικάγιατηνπαραγωγήντουεισοδήμα τοςτουκαιέτσιδεναφαιρείταιαπότοεισόδημα 25 του. (β) Ο πελάτης σας δεν δικαιούται την σχετική έκ πτωση για την σύζυγο του, όπως προνοεί το άρθρο23τουΝόμου, γιατίδενσυζεί μεαυτήν." Στηνπιοπάνωεπιστολήδεναμφισβητείο 'Εφοροςτον 30 ισχυρισμό περί καταβολής διατροφής στη σύζυγο του, αλλάπεριέχει άρνησηναθεωρήσει ότι το ποσό αυτό,ενό ψει του γεγονότος ότι δεν συζούσε με τησύζυγο του,του έδινετο δικαίωμαέκπτωσηςγιασύζυγο.Συνεπώςο λόγος 128 20 3 Α.Α.Δ. Δημοχρατίιι ν. Χριστοδουλίδη αυτόςτης εφέσεως απορρίπτεται. Για όλους τους πιο πάνω λόγους η Έφεσηαπορρίπτε ται. Κάτω όμως απότις περιστάσεις και της πρωτοτυπίας των εγερθεντων θεμάτων, δεν γίνεται οποιαδήποτε διατα γή για έξοδα. Α.Ν. ΛΟΙΖΟΥ, Π: Σαν αποτέλεσμα, η έφεση απορρί πτεται. Κάτω όμως από τις περιστάσεις, δεν γίνεται οποιαδήποτε διαταγήγια έξοδα. Η έφεση απορρίπτεται χωρίς έξοδα. 129