(1992)5Μαρτίου, 1992 [ΠΙΚΗΣ,ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ,ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ.ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΠΝΙΔΗΣ,ΔΛπές] TAMASSOSTOBACCOSUPPLIERS ANDCO., Εφεσείοντες, v. ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Εφεσφλήτοιν. (ΑναθεωρητικήΈφεσηΑρ. 903). ΔιοικητικήΠράξη— "Σύνθετος"πράξη— Έννοια. Προσφορές— Ακύρωση πλειοδοτικούδιαγωνισμού — Δεν συναρτά ται αυτή με την έκδοση οποιασδήποτεπροπαρασκευαστικής πρά ξης —Αποτελεί αυτοτελήδιοικητικήπράξη αναγόμενη στηδιακρι τικήενχέρειατουπροσφορέα—Προηγούμενη τηςακυρώσεωςτου διαγωνισμού πράξη αποκλεισμού της προσφοράς συγκεκριμένου 5 προσφοροδότη,δεναποκλείει τονεκτελεστό τηςχαρακτήραμε την έκδοση τηςαπόφασηςπερί ακυρώσεωςτουδιαγωνισμού. Προσφορές— Διαπίστωση τηςύπαρξηςτωνπροϋποθέσεων γιασυμ μετοχή σεπλειοδοχικό όια/ωνισμίί και τήρησης τωνόρων του — Κρίσιμοςχρόνος ητελευταίαημερομηνία υποβολήςτωνπροσφο- 10 ρών. Προσφορές— Όροςτηςπροσφοράς—Συνιστά, ανάλογαμετησημα σία τον, ουσιώδη ή επουσιώδηπροδιαγραφή για συμμετοχήστο διαγωνισμό — Προσφορά που δεν πληροί ουσιώδη όρο £ίναι άκνρη και δενμπορεί να εξεταστεί— Συμμόρφωση προς τις ου- 15 σιώδεις πρόνοιες πλειοδοτικούδιαγωνισμού αποτελεί προϋπόθε ση για συμμετοχήσεαυτόν. Προσφορές— Ουσιώδηςόρος— Ηπαράλει·ψη προσδιορισμού των συνεπειώνμησυμμόρφωσηςμεόρο τον διαγωνισμού δενκαθιστά αφ' εαυτήςτον όρο επουσιώδη —Το κριτήριο είναι αντικειμενικό 20 — Επιτακτική ηδιατύπωση της υποχρεώσεωςγια συμμόρφωση προς όρο με τηχρήση τον όρου "shall" στην κριθείσαυπόθεση— Πορίσματα της νομολογίας καιθεωρίας περί του ουσιώδους του όρου — Κριτήρια — Η τελικήκρίση ανήκειστο δικαστή— Ου σιώδηςο όρος προσκόμισης εγγράφου πληρεξουσίου εξουσιοδο- 25 τσύντος τον υπογράφοντα την προσφορά να δεσμεύσειτον προ σφοροδότη, στηνεκδικασθείσαυπόθεση. 60 3ΑΛΛ 5 TamassoiSuppUeriv.Δημοκρατίας Διοικητικό Δίκαιο —Ηαρχή της αποποίησηςδικαιώματος (waiver) — Δεν τυγχάνει εφαρμογήςστο διοικητικόδίκαιο—Ανάλυση— Μη κρίσιμο το θέμα γιαταγεγονότα της κριθείσας περίπτωσης όπουηδιοικητικήδράσησυνιστούσεεκτροπήαπό τησύννομηλειτονργία. ΔιοικητικόΔίκαιο —Ηαρχή τηςκαλήςπίστης— Δεν επιτρέπει στη Διοίκηση εκτροπή από τιςαρχές τονδιοικητικού δικαίουή λει τουργία της έξω από τους κανόνες τηςχρηστήςδιοικήσεως—Η περίπτωση πρόσκλησης προσφοροδότη απότηΔιοίκηση νασνμ· 10 πληρώσει παράτυπη προσφορά μετά τηνπάροδοτου κρισίμου χρόνου. 15 20 25 30 Η έφεση αυτή αφορούσε πρωτόδικη απόφαση μετην οποία απορρίφθηκε ηπροσφυγή των εφεσειόντων εναντίον της απόφα σης των χαθ'ων ηαίτηση με την οποίααπορρίφθηκεηπροσφορά τους για τηνεκμετάλλευση, για περίοδο τεσσάρων χρόνων, των καταστημάτων αδασμολόγητων ειδών για καπνικάπροϊόντα και οινοπνευματώδηποτά.Ηγενεσιουργόςαιτίατηςδιαφοράς ήτανο αποκλεισμός τηςπροσφοράς των εφεσειόντων παρά τογεγονός ότι ήτανηυψηλότερηαπότιςτέσσεριςπουυποβλήθηκανμετοαι τιολογικό ότιηυποβληθείσα προσφοράήτανάκυρηωςεκτηςυπο γραφήςτης απόπρόσωπο εξουσιοδοτημένο απότους εφεσείοντες να τηνυποβάλει,χωρίς όμως νασυνοδεύεται αυτήαπότην εξου σιοδότηση,γραπτάβεβαιούμενημεπληρεξούσιο όπωςαπαιτούσεη παράγραφος 8.2του ενλόγωπλειοδοτικού διαγωνισμού. Οιεφε σείοντες προέβαλαν χατάβάσητην εξυπ' αρχής εγκυρότητα της προσφοράςτους,το επουσιώδες τουκρισίμου όρουτηςπαραγρά φου82 και την αποποίησηαπότηναρμόδιαΑρχήτουδικαιώμα τοςνααπορρίψειτηνπροσφοράτους ενόψειτης αναζήτησης από αυτήν καιπροσκόμισης από τους εφεσείοντες τουελλείποντος πληρεξουσίου εγγράφου. ΤοΑνώτατο Δικαστήριο εξέδωσεομόφωνη απόφαση ωςπρος το αποτέλεσμα καιαπέρριψε τηνέφεση, αλλά υπήρξε διαφωνία των μελών του Δικαστηρίου, ως προς τους λόγους για τους οποίους απορρίφθηκε ηέφεση. Με την απόφασηπου ετοίμασε ο Δικαστής Πικής,καιμετηνοποίασυμφώνησανοι Δικαστές Παπα δόπουλος,ΧρυσοστομήςκαιΚωνσταντινίδης,αποφασίστηκεότι: 1."Σύνθετος"είναιηδιοικητικήπράξηηοποίασυντίθεταιαπό δύο ή περισσότερες πράξεις (ανάλογα με την περίπτωση), οι οποίεςπροηγούνται τηςτελικήςπου,απότηνσύνθεσηπουεπιφέ ρει, έλκει και το χαρακτηρισμότης. Ηακύρωσητου διαγωνισμού βάσειτηςπαραγράφου14τωνόρωντηςπροκήρυξης,δενσυναρτά ται με την έκδοση οποιασδήποτε προπαρασκευαστικής πράξης. Αποτελείαυτοτελήδιοικητικήπράξηαναγόμενηστηδιακριτικήευ χέρειατουπροσφορέα.Μετάτον αποκλεισμό τηςπροσφοράςτους οι εφεσείοντεςδεν ενομιμοποιούντο ναπροσβάλουν την ακύρωση εφόσοναπώλεσαντοσυμφέρον τουςγιατηνκατακύρωσητηςπρο- 61 TamassosSuppliersv.Δημοκρατίας
(1992)σφοράς υπέρ τους. Αν επιτύχουν τηνακύρωσητουαποκλεισμού τους,τότε θατεθούνκαιοιπροϋποθέσειςγιαεπιδίωξητηςεπανε ξέτασηςτηςαπόφασηςτηςακύρωσης,λόγωτηςεξαφάνισηςουσιώ δουςλόγουγιατη λήψητης.
- Ηπράξη αποκλεισμού τηςπροσφοράς τωναιτητών, που 5 τουςγνωστοποιήθηκε στις 12/3/87, δεναπώλεσε τονεκτελεστότης χαρακτήρα μετηνέκδοση τηςαπόφασηςακύρωσης του διαγωνι σμού,καιοιαιτητές(εφεσείοντες) ενομιμοποιούντο,λόγω του δυ σμενούς επηρεασμούτων συμφερόντων τους,νατηνπροσβάλουν, όπως και έπραξαν, μετην καταχώρησητης προσφυγήςτους μέσα *" στον προβλεπόμενο απότοΆρθρο 146.3χρόνο.
- Ανυπέρβλητο εμπόδιο για την τεκμηρίωση της θέσεως των εφεσειόντων, περί εξυπαρχής εγκυρότητας τηςπροσφοράς τους και δέσμευσης τουσυνεταιρισμού τους άνευ ετέρου, αποτελείτο κείμενο τηςπροσφοράς. Ηπροσφορά δενυποβλήθηκε από έναν \$ από τους εταίρους γιαλογαριασμό ή εκ μέρους τουσυνεταιρι σμού. Ηπροσφορά υποβλήθηκε απότονκ. Στέλιο Γ.Γκαράνη με βάση,όπωςρητάαναφέρεταιστοκείμενοτηςπροσφοράς,εξουσιο δότηση τουαπό τονσυνεταιρισμό προς τούτο. Ηπροσφορά δεν υποβλήθηκεαπό έναντων εταίρωνγιατοσυνεταιρισμό,αλλάαπό 20 αντιπρόσωποτουσυνεταιρισμού ειδικάεξουσιοδοτημένο. Τοανα πόφευκτοσυμπέρασμα είναι ότι ηπροσφοράδεν υποβλήθηκε από τους προσφοροδότες αλλά από πρόσωπο εξουσιοδοτημένο να τουςδεσμεύει. Ηπροσφοράτων εφεσειόντων δενθεμελίωνετη δέ σμευσητους. Αντίθετα, τη συναρτούσε μεεξουσιοδότηση ηοποία 25 δε συνόδευε τηνπροσφορά, βεβαιούμενη με πληρεξούσιο, όπως απαιτούσε ηπαράγραφος 8.
- Για τολόγο αυτόηπροσφορά δεν πληρούσε τους όρουςτουδιαγωνισμού.Οκρίσιμος χρόνος γιατη διαπίστωση της ύπαρξης των προϋποθέσεων για συμμετοχή σε πλειοδοτικό διαγωνισμό,καιτήρησης τωνόρωντουδιαγωνισμού, 30 είναι η τελευταία ημερομηνία υποβολής των προσφορών, στην προκειμένηπερίπτωσηη27ηΔεκεμβρίου,
- Είναιθεμελιωμένο ότιόροςτηςπροσφοράςσυνιστά,ανάλο γαμετησημασίατου,ουσιώδηή επουσιώδηπροδιαγραφήγιασυμ μετοχή στο διαγωνισμό. Προσφορά ηοποία δενπληροί καιδεν 35 ανταποκρίνεται σεουσιώδηόροτουδιαγωνισμού,είναιάκυρη και κατ' επέκταση, δε μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο εξέτασης. Συμμόρφωση μετιςουσιώδεις πρόνοιες του πλειοδοτικούδιαγω νισμού αποτελεί προϋπόθεσηγιασυμμετοχή σεαυτόν.Η παράλει ψη προσδιορισμού τωνσυνεπειών μησυμμόρφωσης μεόροτου 40 διαγωνισμού,δενκαθιστάαφεαυτήςτονόροεπουσιώδη. Το κριτή ριο γιατον προσδιορισμό της σημασίας καιυπόστασης συγκεκρι μένου όρου τουδιαγωνισμού,είναιαντικειμενικό,όπωςεπισημαί νεται στο P. STEFF& CO. ν. Δημοκρατίας. Παρόλο που δεν προδιαγράφονται οισυνέπειες παρέκκλισης απότιςπρόνοιες του 45 όρου 8.2 ενπροκειμένω, ηυποχρέωση για συμμόρφωση διατυπώ νεταιεπιτακτικά μετηχρήσητουόρου"shall". 61 3 AJLA. 5 10 TtmassM Supplier·v. Δημοκρατίας 5.Τι συνιστάουσιώδηόροπλειοδοτικού διαγωνισμού αποτέλε σε το αντικείμενο μεγάλου αριθμού δικαστικών αποφάσεων. Η κρίσηκατάπόσο τύπος ο οποίος παραβιάζεταιαποτελεί ουσιώδη ή επουσιώδη πρόνοια, ανήκα στο δικαστή (βλ. Σπηλιωτόπουλος "ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ" Έκδοση 1977, σσ. 404-405). Η νομολογία βεβαιώνει ότι το κριτήριο γιατον καθορι σμό τηςσημασίαςκαιυπόστασηςόρουπλειοδοτικού διαγωνισμού, είναιησημασίαπουενέχειητήρησητουγιατηναπόφασηκατακύ ρωσης της προσφοράς. Ουσιώδης είναι ο όρος η τήρηση του οποίου είναιαποφασιστικήςσημασίαςγιατηλήψηκαιτοπεριεχό μενοτηςαπόφασηςγιατηνκατακύρωσητηςπροσφοράς. Ο προβλεπόμενος από την παράγραφο 8 2 όρος συνιστούσε ουσιώδη όρο του διαγωνισμού, παράλειψη συμμόρφωσης με τον οποίοκαθιστούσε τηνπροσφοράτωνεφεσειόντωνάκυρη: 15 20 25 30 35 40 45
- Η αρχήτης αποποίησης δικαιώματος (waiver), όπως είναι γνωστήστο ιδιωτικόδίκαιο,δεντυγχάνειεφαρμογήςστο διοικητι κό δίκαιο.Το δικαίωμα αποποίησηςάσκησης συμβατικούή άλλου δικαιώματος απότοφορέατου,είναισυνυφασμένομετηνκυριαρ χία του δικαιώματος, και ευχέρεια αποποίησης ή απεμπόλησης του · Ούτε y a i στο ιδιωτικό δίκαιο απλή εκδήλωση πρόθεσης για αποποίησηδικαιώματος δεναποστερεί το δικαιούχο νατο διεκδι κήσει σε μεταγενέστερο στάδιο. Η διακήρυξη αποποίησης δικαιώ ματοςδημιουργεί κώλυμα επίκλησης τουσε μεταγενέστερο στάδιο μόνο εφόσον είναιρητήκαιτο πρόσωπο προς το οποίοαπευθύνεται μεταβάλλει τηθέση του,σεβαθμόπου επίκληση του δικαιώμα τος σε μεταγενέστερο στάδιο θα συνιστούσε αδικία. Έτσι, και αν ετύγχανε εφαρμογήςηαρχήτης αποποίησης(waiver) στο διοικητι κό δίκαιο, και πάλι θα διαπιστώναμε ότι δεν τεκμηριώθηκαν οι προϋποθέσεις γιαεπιτυχήεπίκληση της από τους εφεσείοντες,δεδομένου ότι ησυμπεριφοράτων εφεσίβλητων δεν τους προκάλεσε ζημιά,ούτε θα μπορούσε νατους προκαλέσει εφόσον ηπροσφορά τους ήτανάκυρη.
- Στο διοικητικό δίκαιο ισχύει η αρχήτης χολής πίστης που αποβλέπει στη διασφάλιση σύμμετρης λειτουργίας των διοικητικών οργάνωνκαι στον αποκλεισμό της αυθαιρεσίας.Ηαρχήαυτή γίνεται δεκτήκαι απότη νομολογία των κυπριακών δικαστηρίων. Η αρχήτηςκαλής πίστηςδεν επιτρέπειεκτροπή απότις αρχέςτου διοικητικού δικαίου ήτη λειτουργία της Διοίκησης έξω από τους κανόνες της χρηστής διοίκησης. Η πρόσκληση των εφεσίβλητων Y w τνΡ προσκόμιση τουπληρεξουσίου συνιστούσε εκτροπή απότη σύννομηλειτουργία του διοικητικοί) οργάνουηοποία άφησεαμε τάβλητο το νομικόκαθεστώςωςπροςτηνεγκυρότητα τηςπροσφο ράςτωνεφεσειόντων. Ό Δικαστής Αρτεμίδης διατύπωσε διάφορο σκεπτικό, αν και αποδεχόμενος το απορριπτικό για την έφεσηαποτέλεσμα,καικα τόπινενδελεχούς αναλύσεωςκατάληξεστηνχωριστή απόφασητου ότι κρίσιμη εν προκειμένω ήτανη ανάκληση της διαδικασίας του 63 T u a u M i Supplier!v.Δημοκρατίας
(1992)διαγωνισμού από τηΔιοίκηση,γεγονός πουοδήγησεστηνέκλειψη του εννόμου συμφέροντος τωνεφεσειόντων καιστην κατάργηση τηςδίκης. Έφεσηαπορρίπτεταιχωρίςέξοδα. 5 Αναφερόμενες υποθέσεις: Medcoo ConstructionandOthers v.Republic
(1968)3CLR,548· KounnasandSODSV.Republic
(1972)3CLR,542· ChristafidesTradingr.Republic
(1985)3CLR,546· ΜανουτράχοΑτδ v.Δημοκρατίας, Υπ.Αρ. 653/89ημερ. 11/11/89Republicv.Peiichous andOthers
(1984)3 CLR,577· \§ θεοφάνονς v.Δημοκρατίας, Υπ.Αρ. 1010/87, ημερ.24/3/90· Κ.&Μ.Transportv.E.FA. andOthers
(1987)3CLR, 1939P.SteSA Co.v.Republic, Υπ.Αρ.891/88, ημερ. 11/10/90 · Papadopoulosv.Republic
(1985)3CLR, 154· Vouniotis v.Republic
(1985)3CLR,2355- 15 K.77.Ιωάννου Ατδ v.Δημοκρατίας, Υπ.Αρ. 833/89, ημερ.20/5/91· Vassiliou v.RepuWc
(1982)3CLR,220· Papadopoulouv.Republlc
(1984)3CLR, 332· DroushioOsv. C.B.C.
(1984)3CLR,546 Χρνσταλλένη Καλλιμάχου κ.α. v. Υπουργικού Συμβουλίου και 2 0 άλλον. Υπ.αρ. 721/89, ημερ. 14/2/91 Δημοκρατίαν.ΓεώργιουΜατθαίουΑ£. 832,ημερ. 12/7/
- Έφεση. Έφεση εναντίον της απόφασης Δικαστών τουΑνωτά του Δικαστηρίου Κύπρου (Κούρρης, Δ.)πουδόθηκε στις 25 18 Φεβρουαρίου, 1988 (Προσφυγή Αρ. 382/87) με την οποία απορρίφθηκε ηπροσφυγή τωνεφεσειόντων κατά τηςαπόρριψηςτηςπροσφοράςτουςγιαεκμετάλλευση,για περίοδοτεσσάρωνχρόνων, τωνκαταστημάτων αδασμολό γητων ειδών γιακαπνικά προϊόντα καιοινοπνευματώδη 3 ^ 64 3ΑΛΛ. TamassosSuppliersv.Δημοκρατίας ποτά. Γ. Κακογιάννηςκαι Χ. Στανράκης, για τους εφεσείο ντες. 5 Α. Ευαγγέλου, ΑνώτεροςΔικηγόροςτης Δημοκρατίας, γιατους εφεσίβλητους. Cur.adv. vult. ΠΙΚΗΣ, Δ. :Είμεθα ομόφωνοι ως προς το αποτέλεσμα ότιη έφεση απορρίπτεται. Παράτον κανόναότι ταέξοδαακολουθούν τοαποτέ10 λεσμα, δε θαπροβούμε στην έκδοση διαταγήςως προςτα έξοδαενόψειτουγεγονότος ότι πολλά απόταθέματα που άπτονται της εγκυρότητας της επίδικηςπράξης εξετάστη κανκαιεπιλύθηκανκατάτηνέφεση. Δεν είμεθα ομόφωνοι ως προς τους λόγους για τους 15 οποίους απορρίπτεταιηέφεση. Μετην απόφαση πουέχω ετοιμάσει, συμφωνούν οι Δικαστές Παπαδόπουλος, Χρυσοστομής και Κωνσταντινίδης.Ο Δικαστής Αρτεμίδηςθα δώσειξεχωριστή απόφαση. ΠΙΚΗΣ, Δ. :Οι εφεσείοντες αποτελούν ομόρρυθμη 20 εταιρεία εγγεγραμμένη βάσει του περί Συνεταιρισμών και Εμπορικών Ονομάτων Νόμου-Κεφ.
- Οι εταίροι είναι δύονομικάπρόσωπα(α)ΚαπνοβιομηχανίαΓκαράνης& ΠετρίδηςΛτδ.,και (β) Φραγκούδη&ΣτεφάνουΛτδ. 25 Σύμφωναμε ταστοιχεία τα οποίαπεριέχονται στο πι στοποιητικό εγγραφής, το συνεταιρισμό μπορεί να δε σμεύσουν συνυπογράφοντες, (ι) ο Στέλιος Γκαράνης ήο ΛουκήςΠετρίδης, εκ μέρους τουπρώτου εταίρου,και (ιι) οΝίκοςΣτεφάνουεκμέρους τουδευτέρου. 65 Πιχής,Α. Tamucof Supplier·ν.Δημοκρατίας
(1992)Η έφεση στρέφεται εναντίον απόφασης δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου μετηνοποίααπορρίφθηκεη προ σφυγή των εφεσειόντων εναντίον της απόφασηςτωνκαθ' ων η αίτηση (τους κοινοποιήθηκε στις 12/3/87) με την οποίααπορρίφθηκεηπροσφοράτουςγιατηνεκμετάλλευ- 5 ση, για περίοδο τεσσάρων χρόνων, των καταστημάτων αδασμολόγητων ειδών για καπνικά προϊόντα και οινο πνευματώδη ποτά. Η προσφορά τους υποβλήθηκε στις 27/12/86, δηλαδή την τελευταία, μετά από παράταση ημέρα, που είχε οριστεί για το σκοπό αυτό.Η προσφορά 10 αποκλείστηκε παρά το γεγονός ότι ήτανηυψηλότερηαπό τις τέσσερις που υποβλήθηκαν.Η προσφορά υποβλήθηκε από το Στέλιο Γ.Γκαράνη ο οποίος, όπωςαναγράφεται στο κείμενο της, είχε εξουσιοδοτηθεί να υπογράψει και •υποβάλει την προσφορά εκ μέρους του συνεταιρι- 15 σμού.Αυτή απορρίφθηκε επειδή δε συνοδευόταν από την εξουσιοδότηση, γραπτάβεβαιούμενη μεπληρεξούσιο. Τον όρο αυτόέθεσεηπαράγραφος 8.2 του πλειοδοτικού δια γωνισμού,προβλέποντας: "The original and all copies of the tender shall be typed 20 or written In indelible ink and shall be signed by the tenderer or a person or persons duly authorised to bind thetenderer tothecontract.Thelatter authorisation shall be indicated by written powerof attorney accompanying thetender." Ελεύθερη Ελληνικήμετάφραση: 'To πρωτότυπο και όλα τα αντίγραφατης προσφο ράς θα είναι δακτυλογραφημένα ή εγγεγραμμένα με ανεξίτηλη μελάνη και θαυπογράφονται απότον προσφορέα ή πρόσωπο ή πρόσωπα δεόντως εξουσιοδοτη- 30 μένα να δεσμεύουν τον προσφορέα στη σύμβαση. Η εξουσιοδότηση θακαταδεικνύεταιμεγραπτόπληρεξού σιο τοοποίοθασυνοδεύει τηνπροσφορά." Το Δικαστήριο,καθοδηγούμενοαπότις αρχέςτουδιοι κητικού δικαίου που απαντουνται σε σειρά αποφάσεων, 35 και κυρίως στις Medcon Construction and Others v. 66 25 3 ΑΛΛ. TamassosSuppliersv. Δημοκρατίας Πιχης,Δ. Republic
(1968)3 C.L.R. 548, Kounnas and Sons v. Republic
(1972)3 C.L.R. 542, και Chnstohdes Trading v. Republic
(1985)3C.L.R.546, ως προς τις επιπτώσειςπα ράλειψης συμμόρφωσης με ουσιώδη όρο πλειοδοτικού 5 διαγωνισμού, έκρινε ότι ηπροσφορά ήταν άκυρηκαισυ νεπώς εδικαιολογείτο ηαπόρριψητης.Το ατελέσφορο της προσφοράςκρίθηκε ότιδεμπορούσε ναθεραπευθείαπό(α)την ύπαρξη κατά το χρόνο υποβολής της προσφο ράςπληρεξουσίου πουεξουσιοδοτούσε τονκ.Γκαρανη να 10 τηνυποβάλει, και (β)τηνπρόσκληση σε μεταγενέστερο στάδιο στους εφε σείοντες, όσο και σε άλλο προσφοροδότη, που άφησε το ίδιοκενό νακαταθέσουν,και κατ'ακολουθίατηνκατάθε σητηςπροβλεπόμενης εξουσιοδότησης. 15 Η απόφαση εκκαλείται για τρεις βασικά λόγους που μπορεί νασυνοψιστούν ως εξής: (Α) Η προσφορά των εφεσειόντων ήταν έγκυρη, ανε ξάρτητααπότηναπουσίατου πληρεξουσίου. 2ο 2$ 30 (Β) Ηπαράγραφος 8.2 δεν προσδιόριζε ουσιώδη αλλά επουσιώδη όρο του διαγωνισμού, παράλειψη συμ μόρφωσης με τον οποίο δεν επέφερε τηνακυρότη τατηςπροσφοράς,και (Γ) Η παρέκκλιση ήη μησυμμόρφωση με τους όρους του διαγωνισμού συγχωρέθηκε από την αρμόδια Αρχή η οποία, με την αναζήτηση και προσκόμιση τουπληρεξουσίου, αποποιήθηκε(waived) και συνε πώς απώλεσε κάθε δικαίωμα να απορρίψει την προσφορά ως μη συνάδουσα με τους όρους του διαγωνισμού. Οι καθ'ων ηέφεση υποστήριξαν την απόφασηως ανα πόφευκτη ενόψει της παράλειψης των εφεσειόντων να συμμορφωθούν με τις πρόνοιες της παραγράφου 8.2 που συνιστούσε ουσιώδη όρο του πλειοδοτικού διαγωνισμού. 67 Πιχής,Δ. TamassosSuppliersv. Δημοκρατίας
(1992)Περαιτέρω, οι εφεσίβλητοι αμφισβήτησαν το δικαίωμα των εφεσειόντων να επιδιώξουν την αναθεώρησητης επί δικης απόφασης ενόψει της μεταγενέστερης απόφασης των καθ' ων η έφεση να ανακαλέσουν το διαγωνισμό,δι καίωμα που ρητάτους είχε επιφυλάξει ηπαράγραφος 14 5 των όρωντηςπροσφοράς.Η παράγραφοςαυτή διασφάλι σε δικαίωμαστον προσφορέα ναακυρώσει τη διαδικασία των προσφορών σεοποιοδήποτεχρόνο πριν την ολοκλή ρωσητηςδιαδικασίας μετηναποδοχή συγκεκριμένηςπρο σφοράς. Στο συμπέρασμα να ακυρώσουν το διαγωνισμό, οι εφεσίβλητοι κατέληξαν, μετάτον αποκλεισμό τηςπρο σφοράς των αιτητών και δύο άλλων προσφοροδοτών, οπόταν κρίθηκε ότι ήταν ανεπιθύμητο,για λόγους δημό σιου συμφέροντος, να προχωρήσουν στην ολοκλήρωση του διαγωνισμού με μόνο μια έγκυρη προσφορά ενώπιον 15 τους. Ως θέμαλογικής τάξης πρέπει πρώτανα επιληφθούμε της ένστασης των εφεσίβλητων στηδικαιοδοσίατου δικα στηρίου ναεπιληφθεί του επίδικου θέματος,ένστασηπου μπορεί να εγερθεί σε οποιοδήποτε στάδιο,δεδομένου ότι 2 0 άπτεται των προϋποθέσεων για την επίκληση τηςδικαιο δοσίαςπουπαρέχειτο Άρθρο 146.
- Ηθέσητων εφεσειό ντων είναιότι μετάτηνακύρωσητουδιαγωνισμού, η από φασητης 12/3/87 γιατον αποκλεισμό της προσφοράςτων 25 εφεσειόντων, απώλεσε την εκτελεστότητά τηςπουσυνιστά προϋπόθεση για την αναθεώρηση πράξης ή απόφασης, βάσειτουΑρθρου 146.1 τουΣυντάγματος. Προπαρασκευ αστικές πράξεις,ηγένεση των οποίων αποτελείπροϋπό θεση για την έκδοση τελικής απόφασης ρυθμιστικής του θέματος στο οποίο αφορούν, δε μπορεί να αποτελέσουν 30 αντικείμενο αναθεώρησης έστω και αν έχουν εκτελεστό χαρακτήρα το χρόνο της έκδοσης τους, μετά την έκδοση τηςτελικής πράξης της οποίαςαποτελούνσυνθετικό στοι χείο. Ητελικήπράξη,γνωστή ως σύνθετη στο διοικητικό δίκαιο, απορροφάμετά την έκδοση της τα συνθετικά της στοιχεία τα οποία χάνουν την αυτοτέλεια τους. Ηαρχή αυτή συνοψίζεται στο Τσάτσο "Η ΑΓΤΗΣΓΣ ΑΚΥΡΩΣΕΩΣ ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑ ΤΕΙΑΣ", 3η έκδοση στην παράγραφο
- Μόνο όπου η 68 3ΑΛΛ. TamassosSuppliersv.Δημοκρατίας Πικής,Δ. σύνθετη πράξηεκφεύγει τουαναθεωρητικούελέγχου μπο ρεί εκτελεστήπροπαρασκευαστικήπράξηνααναθεωρηθεί μεαίτησηεπηρεαζόμενου,οπόταν,ανεπιτύχει, θεμελιώνο νται οι προϋποθέσεις για την επιδίωξητης επανεξέτασης, 5 από τη Διοίκηση, της τελικής πράξης. Οι πράξεις αυτές, πουυπόκεινται σε διαχωρισμό,είναι γνωστές στοδιοικη τικό δίκαιο ως "αποσπαστές", όρος που έλκει την προέ λευση του από τη γαλλική θεώρηση ανάλογων πράξεων "actes detachables". 10 Ο κ. Κακογιάννης εισηγήθηκε ότι η πράξη αποκλει σμού των αιτητών απότο διαγωνισμό αποσπάταιαπότη μεταγενέστερη πράξηακύρωσηςκαιεπομένως συντρέχουν οι προϋποθέσεις για την αναθεώρηση της. Αντίθετα, ο κ. Ευαγγέλου υποστήριξε ότι, εφόσον ηπράξηαποκλεισμού 15 των αιτητών αποτέλεσε έναν από τους λόγους για την ακύρωσητου διαγωνισμού,δε μπορεί νααποσπαστείαπό το τελικό αποτέλεσμα και συνεπώς αποτελεί αναπόσπα στο μέρος σύνθετης διοικητικής πράξης η οποία, εφόσον δεν αμφισβητείται, δεν παρέχεται ευχέρεια αναθεώρησης 20 της προπαρασκευαστικής πράξης. Ο κ. Κακογιάννης ανταπάντησε ότι αμφισβητείται με την υπό εξέταση προ σφυγή και ητελική πράξη-εισήγηση ηοποίαελέγχεται ως ορθή ενόψει των θεραπειών που επιδιώκονται με τιςπα ραγράφους2και3 τηςπροσφυγήςκαιτωνγεγονότων που 25 εκτίθενται στις παραγράφους 8και 9της έκθεσης γεγονό τωνπουτις υποστηρίζουν. Στη Μανουτράκο Λτδ. ν. Δημοκρατίας-Υπόθεση. Αρ. 653/89, αποφασίστηκε στις 11/11/89 και θα δημοσιευθεί στο
(1989)3 Α.Α.Δ.,αποφασίστηκε ότι ηαπόρριψηπρο30 σφοράς που υποβλήθηκε στα πλαίσια πλειοδοτικού δια• γωνισμού, συνιστά εκτελεστή πράξη "... γιατί με την απόρριψηαυτήδημιουργήθηκαν έννομα αποτελέσματα σε βάρος των αιτητών μετον αποκλεισμό τους απότοσυναγωνισμό."(ΑπόφασηΛΟΙΖΟΥ, Π.). 35 "Σύνθετος" είναι ηπράξηηοποίασυντίθεται απόδύο ή περισσότερες πράξεις (ανάλογα με την περίπτωση), οι οποίες προηγούνται της τελικής που, λόγω της σύνθεσης 69 Πιχής,Δ. TainutMSupplier·ν.Δημοκρατίας
(1992)που επιφέρει,έλκεικαιτο χαρακτηρισμότης. Ηακύρωση τουδιαγωνισμού βάσειτης παραγράφου 14των όρωντης προκήρυξης,δεσυναρτάταιμετην έκδοσηοποιασδήποτε προπαρασκευαστικής πράξης.Αποτελεί αυτοτελή διοικη τική πράξη αναγόμενη στη διακριτικήευχέρεια του προ- 5 σφορέα. Μετά τον αποκλεισμό της προσφοράς τους οι εφεσείοντες δεν ενομιμοποιούντο να προσβάλουν την ακύρωσηεφόσον απώλεσαντοσυμφέροντουςγιατηνκα τακύρωση τηςπροσφοράς υπέρ τους.Αν επιτύχουντην ακύρωση τουαποκλεισμού τους, τότε θατεθούν καιοι 10 προϋποθέσεις για επιδίωξητης επανεξέτασης της απόφα σης της 13/3/1987λόγω της εξαφάνισηςουσιώδους λόγου γιατηλήψητης. Καταλήγουμε ότιηπράξηαποκλεισμού τηςπροσφο ράς των αιτητών,πουτους γνωστοποιήθηκε στις 12/3/87, 15 δεν απώλεσε τον εκτελεστότης χαρακτήρα μετην έκδοση της απόφασηςακύρωσης του διαγωνισμού,καιότιοιαιτητές (εφεσείοντες) ενομιμοποιούντο, λόγω του δυσμε νούς επηρεασμούτων συμφερόντων τους,νατην προσβά λουν, όπως και έπραξαν, με την καταχώρηση της 20 προσφυγής τους μέσα στον προβλεπόμενο απότο 'Αρθρο 146.3 χρόνο. Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΙΤΗΤΩΝ ΣΕ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟ ΜΕΤΙΣΠΡΟΝΟΙΕΣΤΗΣΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ 8.2: Οι εφεσείοντες υπέβαλανότι εφόσον ηπροσφοράυπο- 25 βλήθηκε απότον ένααπότους δυοεταίρους, συγκεκριμέ να τους ΓΚΑΡΑΝΗΣ & ΠΕΤΡΙΔΗΣΛΤΔ.,εδέσμευετο συνεταιρισμό, και συνεπώς δεν ήταναπαραίτητηη βεβαί ωση της μετηνπροσκόμιση πληρεξουσίου.Την εισήγηση βάσισανστις διατάξεις τουΆρθρου 8τουπερίΣυνεταιρι- 3 " ομούκαιΕμπορικών ΟνομάτωνΝόμου-Κεφ. 116,που κα θιστά τον κάθε εταίρο αντιπρόσωπο του συνεταιρισμού για τους σκοπούς διεκπεραίωσης τωνεπιχειρήσεων του, καιτο'Αρθρο9του ίδιουνόμουπουκαθιστάτιςπράξεις εταίρουδεσμευτικές γιατοσυνεταιρισμό.Οι λεπτομέρειες 35 που παρέχονται στον Έφορο, βάσει του 'Αρθρου 51, για σκοπούς εγγραφήςτου συνεταιρισμού, καιτο πιστοποιη70 3 ΛΑΛ. Tamassos Suppliers v.Δημοκρατίας Πικής,Δ. τικόεγγραφήςτοοποίοεκδίδεταιβάσειτων λεπτομερειών αυτών,δεμεταβάλλει ούτεαλλοιώνει το πλαίσιο λειτουρ γίας του συνεταιρισμού. Η πιστοποίησηότιτοσυνεταιρι σμόμπορούσανναδεσμεύσουν μόνοοιδύοεταίροι,συνυ5 πογράφοντεςμέσωτωνκατονομαζόμενωναντιπροσώπων τους,δενπαρενέβαλλεκώλυμαστηδέσμευση τουσυνεται ρισμού από ένααπό αυτούς. Οτρόπος λειτουργίαςτου συνεταιρισμού αποτελεί κατάκύριολόγοεσωτερικό θέμα, όπως καταδεικνύεταικαιαπότις διατάξεις του Άρθρου 10 54 τουΚεφ. 116που προβλέπει ότι αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας του συνεταιρισμού μπορεί να συντελεστούν μέσασεεπτάημέρες.Υπότοπρίσμααυτήςτης θεώρησης τωνπραγμάτων,οιεφεσείοντες υποστήριξανότι εφόσονη προσφορά υποβλήθηκε από τον ένααπό τους δύοεταί15·ρους, συγκεκριμένα τους ΓΚΑΡΑΝΗΣ & ΠΕΤΡΙΔΗΣ ΛΤΔ., μέσωτουΣτ.Γ.Γκαράνη,τεκμηριωνόταν ηδέσμευ σητου συνεταιρισμού, και συνεπώς δεν ήταν απαραίτητη η βεβαίωσητης μετηνπροσκόμιση πληρεξουσίου. Ο κ. Ευαγγέλου εισηγήθηκε ότι είναι εμφανές ότιη 20 προσφοράδενυποβλήθηκε απότονπροσφοροδότη, οπό τανη βεβαίωσητηςμετηνπροσκόμισηπληρεξουσίουήταν απαραίτητη. Ανυπέρβλητο εμπόδιο στην τεκμηρίωση της θέσης των εφεσειόντων αποτελεί τοκείμενο τηςπροσφοράς.Η προ25 σφοράδενυποβλήθηκεαπό ένααπότους εταίρουςγιαλο γαριασμό ή εκ μέρους του συνεταιρισμού. Η προσφορά υποβλήθηκε απότονκ. Στέλιο Γ.Γκαράνημεβάση, όπως ρητά αναφέρεταιστοκείμενο της προσφοράς,εξουσιοδό τηση του συνεταιρισμού να πράξει τούτο. Η προσφορά 30 δενυποβλήθηκε από ένατων εταίρων γιατο συνεταιρι σμό, αλλά απόαντιπρόσωπο του συνεταιρισμού ειδικά εξουσιοδοτημένο.Το αναπόφευκτο συμπέρασμα είναι ότι η προσφορά δεν υποβλήθηκε απότους προσφοροδότες αλλά από πρόσωπο εξουσιοδοτημένο νατους δεσμεύσει. 35 Ηπροσφοράτωνεφεσειόντων δεθεμελίωνε τηδέσμευση τους.Αντίθετα, τησυναρτούσε με εξουσιοδότηση η οποία δε συνόδευε την προσφορά,βεβαιούμενη με πληρεξούσιο, όπως απαιτούσε ηπαράγραφος8.2. Γιατο λόγο αυτόη 71 Πιχής,Δ. Tamassos Suppliersν.Δημοκρατίας
(1992)προσφορά δεν πληρούσε τους όρους του διαγωνισμού.Ο κρίσιμος χρόνοςγιατηδιαπίστωσητηςύπαρξηςτων προ ϋποθέσεων γιασυμμετοχήσεπλειοδοτικό διαγωνισμό, και τήρησης των όρων του διαγωνισμού, είναι η τελευταία ημερομηνία υποβολής των προσφορών στην προκείμενη 5 περίπτωση η 27η Δεκεμβρίου, 1986 (βλ. μεταξύ άλλων, Republic v.Pencleous andOthers [1984]3C.L.R. 577,585, και Θεοφάνους ν. Δημοκρατίας-Υπόθεση 1010/87, η από φασηεκδόθηκεστις 24/3/90 καιθαδημοσιευθεί στο[1990] 3 Α.Α.Δ.). Η κατάληξη στην οποία αγόμεθα είναι ότι η 10 προσφορά των εφεσειόντων δεν ήταν σύμφωνη και δεν ανταποκρινόταν στις προδιαγραφέςτουδιαγωνισμού, συ γκεκριμέναεκείνες τηςπαραγράφου8.2. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥ 8.2 ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣΠΑΡΑΒΑΣΗΣ ΤΟΥ : 15 Είναι θεμελιωμένο ότι όρος της προσφοράς συνιστά, ανάλογα με τη σημασία του, ουσιώδη ή επουσιώδηπρο διαγραφή για συμμετοχή στο διαγωνισμό. Προσφορά η οποία δενπληροί καιδενανταποκρίνεται σε ουσιώδηόρο του διαγωνισμού,είναι άκυρηκαικατ' επέκταση,δεμπο ρεί να αποτελέσει αντικείμενο εξέτασης (βλ. μεταξύ άλλων, Κ. & Μ. Transport v. E.F.A. andOthers [1987]3 C.L.R. 1939 καιP. STEFF & CO. ν.Δημοκρατίας- Υπόθε ση891/88, ηαπόφασηεκδόθηκεστις 11/10/90καιθα δημο σιευθεί στο [1990] 3 Α.Α.Δ.). Συμμόρφωση με τις ουσιώ- 25 δεις πρόνοιες του πλειοδοτικού διαγωνισμού αποτελεί προϋπόθεσηγιασυμμετοχή σ' αυτό. Το θέμαπου εξετάζεταιείναι ησημασία τουόρουπου θέτει η παράγραφος8.2 καιοι συνέπειες παρέκκλισηςαπό τιςπροδιαγραφές του. Ο κ. Κακογιάννης υπέβαλε ότι η φύση του όρου που στοιχειοθετεί ηπαράγραφος 8.2, σεσυνδυασμό μετηνπα ράλειψη του προσφορέα να καθορίσει ότι η παράλειψη συμμόρφωσης με τις διατάξεις του παρέχει δικαίωμα απόρριψης του,τον καθιστούσε επουσιώδη όρο. Αντιπα- 35 ραβολή του κειμένου της παραγράφου8.2 με εκείνο της 72 3Α.Α.Δ. TamassosSuppliersv. Δημοκρατίας Πιχής,Δ. παραγράφου 6.3, όπου ορίζεται ότι μη συμμόρφωση με τους όρους γιατηνπαροχήεγγύησης συνεπάγεται καιτην απόρριψη της προσφοράς, καταδεικνύει, όπως εισηγήθη κε, ότι ο ίδιος ο προσφορέας καθόρισε τη σημασία που 5 ενέχουν οι διάφοροι όροι του διαγωνισμού, και πότεπα ράλειψη συμμόρφωσης επιφέρει την ακυρότητα της προ σφοράς. Η παράλειψη προσδιορισμού των συνεπειών μη συμμόρφωσης με όρο τουδιαγωνισμού, δεν καθιστά αφεαυτήςτον όρο επουσιώδη.Το κριτήριο για τον προσδιορι10 σμό τηςσημασίαςκαιυπόστασης συγκεκριμένου όρουτου διαγωνισμού, είναι αντικειμενικό, όπως επισημαίνεται στο P. STEFF & CO. ν.Δημοκρατίας, ανωτέρω).Σημειώ νουμε ότι παρόλο πουδεν προδιαγράφονταιοι συνέπειες παρέκκλισης απότις πρόνοιες τουόρου 8.2, ηυποχρέωση 15 για συμμόρφωση διατυπώνεται επιτακτικά με τη χρήση τουόρου"shall". Ο κ. Ευαγγέλου υπέβαλε ότι ηπροσκόμιση του πληρε ξουσίου συνιστούσεουσιώδη όροτουδιαγωνισμούενόψει τηςσημασίαςτουγιατηστοιχειοθέτηση των υποχρεώσεων 20 τουπροσφοροδότη,και ότι η παράλειψητων εφεσειόντων να συμμορφωθούν με αυτό έθεσε την προσφορά τους εκτός διαγωνισμού. Τι συνιστά ουσιώδη όρο πλειοδοτικού διαγωνισμού, αποτέλεσε το αντικείμενο μεγάλου αριθμού δικαστικών 25 αποφάσεων.Η κρίσηκατάπόσο τύπος οοποίοςπαραβιά ζεται αποτελεί ουσιώδη ήεπουσιώδη πρόνοια,ανήκει στο δικαστή (βλ. Σπηλιωτόπουλος ΈΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ ΔΙΟΙΚΗ ΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ,Έκδοση 1977, σσ.404-405).Ηνομολο γία βεβαιώνει ότι το κριτήριο για τον καθορισμό της ση30 μασίας και υπόστασης όρου πλειοδοτικού διαγωνισμού, είναι ησημασίαπουενέχειητήρησητουγιατηναπόφαση γιακατακύρωσητηςπροσφοράς.Ουσιώδης είναι οόροςη τήρηση του οποίου είναι αποφασιστικής σημασίας για τη λήψηκαι το περιεχόμενο της απόφασης για την κατακύρωση της προσφοράς (βλ. μεταξύ άλλων, Medcon 35 Construction and Othersv. Republic [1968] 3 C.L.R.535; Kounnas and Sons v. Republic [1972] 3 C.L.R. 542; Papadopoulos v.Republic[1985]3C.L.R. 154; Vouniotis v. 73 Πιχής,Δ. Tamassos Suppliersν.Δημοκρατίας
(1992)Republic [1985]3 C.L.R.2355; Κ. &M.Transport Co.Ltd. v. Eteria Fortigon Aftokiniton[EFA] andOthers [1987]3 C.L.R. 1939; ΜανοντράκοΑτδ. v. Δημοκρατίας(ανωτέ ρω)- θεοψάνονς ν.Δημοκρατίας- Υπόθεση 1010#7,η από φασηεκδόθηκε στις24/3/90 καιθαδημοσιευθεί στο [1990] 5 3 AAA.· P. Steff& Co. ν.Δημοκρατίας-Υπόθεση891/88, ηαπόφασηεκδόθηκεστις 11/10/90καιθαδημοσιευθεί στο [1990] 3 Α.Α.Δ.·και Κ. Π.Ιωάννου Ατδ. ν. ΔημοκρατίαςΥπόθεση 833/89,ηαπόφασηεκδόθηκε στις 20/5/91και θα δημοσιευθεί στο [1991] 4Α.Α.Δ.). 10 Ποιεςήτανοι επιπτώσεις απότηνπαράλειψητωνεφε σειόντων να προσκομίσουν την προβλεπόμενη από την παράγραφο 8.2 εξουσιοδότηση;Η απάντηση είναι ότι δε θεμελιωνόταν ηδέσμευση των εφεσειόντων νασυμμορφω θούν και να τηρήσουν την προσφοράπου υποβλήθηκε εκ 15 μέρους τους.Καιτο επόμενο ερώτημα :Μπορούσενα κα τακυρωθεί προσφοράσε πρόσωποτο οποίο δεν είχεανα λάβει δέσμευση για την τήρηση και συμμόρφωση με τους όρουςτηςπροσφοράς καικατ' επέκτασηεκείνους τουδια γωνισμού; Η απάντησηδεμπορείναείναιπαράαρνητική. 20 Καταλήγουμε ότι οπροβλεπόμενος απότηνπαράγρα φο 8.2 όρος συνιστούσε ουσιώδη όρο του διαγωνισμού, παράλειψη συμμόρφωσης με τον οποίο καθιστούσε την προσφοράτωνεφεσειόντων άκυρη. ΕΥΧΕΡΕΙΑ ΣΥΓΧΩΡΕΣΗΣ ΗΑΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΠΟΡΡΙΨΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΤΩΝΕΦΕΣΕΙΟΝΤΩΝ: Οι εφεσείοντες υπέβαλαν ότι η παρέκκλιση απότους όρους του διαγωνισμού, άσχετα από τις συνέπειες της, είχεσυγχωρεθεί απότους εφεσίβλητους μετηνπρόσκληση 30 για την προσκόμιση του πληρεξουσίου και τηνκατάθεση του.Τεκμηριώνεται επομένως ότι οι εφεσίβλητοι αποποιή θηκαν (waived)το δικαίωμα,το οποίο ενδεχομένως είχαν, να απορρίψουν την προσφορά. Η αρχή της αποποίησης δικαιώματος (waiver),όπωςείναιγνωστή στο ιδιωτικόδί- 3 ^ καιο, δεν τυγχάνει εφαρμογής στο διοικητικό δίκαιο.Το 74 25 3 ΑΛΛ. Tamassos Suppliers v. Δημοκρατίας δικαίωμααποποίησηςάσκησης συμβατικούή άλλουδικαι ώματος απότο φορέα του,είναι συνυφασμένο μετηνκυ ριαρχίατουδικαιώματος,καιευχέρεια αποποίησηςή απε μπόλησης του. Ούτε και στο ιδιωτικό δίκαιο απλή 5 εκδήλωσηπρόθεσης για αποποίησηδικαιώματοςδεν απο στερεί το δικαιούχο να το διεκδικήσει σε μεταγενέστερο στάδιο.Η διακήρυξηαποποίησηςδικαιώματοςδημιουργεί κώλυμα επίκλησης τουσε μεταγενέστερο στάδιομόνοεφό σον είναι ρητήκαιτο πρόσωπο προς το οποίοαπευθύνε10 ται μεταβάλλει τηθέση τουσε βαθμόπουεπίκληση τουδι καιώματος σε μεταγενέστερο στάδιο θα συνιστούσε αδικία. Έτσι,καιανετύγχανε εφαρμογήςηαρχή τηςαπο ποίησης (waiver) στο διοικητικό δίκαιο,και πάλι θαδια πιστώναμε ότι δεν τεκμηριώθηκαν οι προϋποθέσεις για 1* επιτυχήεπίκληση τηςαπότουςεφεσείοντες, δεδομένου ότι η συμπεριφορά των εφεσίβλητων δεν τους προκάλεσε ζημιά, ούτε θα μπορούσε να τους προκαλέσει εφόσον η προσφοράτουςήταν άκυρη. Στο διοικητικό δίκαιο ισχύει ηαρχήτης καλής πίστης 20 που αποβλέπει στη διασφάλιση σύμμετρης λειτουργίας των διοικητικών οργάνων καιτον αποκλεισμό τηςαυθαι ρεσίας. Ηαρχήαυτήγίνεται δεκτή και απότη νομολογία των κυπριακώνδικαστηρίων (βλ. μεταξύ άλλων, Vassiliou v.Republic
(1982)3 C.L.R.220, Papadopoulou v. Republic 25
(1984)3 C.L.R.332, και Droushiotis v. C.B.C.
(1984)3 C.L.R. 546). Η αρχή τηςκαλήςπίστης δενεπιτρέπει εκτρο πήαπότις αρχέςτουδιοικητικούδικαίουήτη λειτουργία της Διοίκησης έξω απότους κανόνες της χρηστής διοίκη σης. Η πρόσκληση των εφεσίβλητων για την προσκόμιση 30 του πληρεξουσίου συνιστούσε εκτροπή από τη σύννομη λειτουργία του διοικητικού οργάνου η οποία άφησεαμε τάβλητο το νομικό καθεστώς ως προς την εγκυρότητα της προσφοράςτων εφεσειόντων. 35 - Η έφεση απορρίπτεται.Δεν εκδίδεται διαταγήγια τα έξοδα. ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,Δ.: Μεπροβλημάτισε ιδιαίτερατο ζήτη μα της ανάκλησης του επίδικου διαγωνισμού, πουδημο75 ΑρτεμΙβης, Δ. Tamassos Suppliers ν.Δημοκρατίας
(1992)σιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδατης Δημοκρατίας στις 13.3.87, αριθμός 852, με τον τίτλο "Ακύρωση Προσφο ράς". Ησυζήτηση που ακολουθεί αισθάνομαιπωςαποτε λεί και οφειλή στους δικηγόρουςτων διαδίκων,ιδιαίτερα των εφεσειόντων, γιατί εγώ ήγειρα σε προχωρημένο στά- 5 διο της ακρόασης της έφεσης το θέμα,και ειδικότερα τις πιθανές επιπτώσεις της ανακλήσεως του διαγωνισμού στην παραπέραπροώθησητης προσφυγής. Ευθύς εξαρχής μεαπασχόλησε ητελικήτύχητουπροκηρυχθέντος διαγωνισμού, γιατί η υπόθεση συζητήθηκε 10 πρωτοδίκως και ενώπιον μας μόνο από τη σκοπιά της απόρριψης, στις 12.3.87, της προσφοράς των εφεσειό ντων, που είναι η κρινόμενη απόφαση, χωρίς να θιγεί με οποιοδήποτε τρόπο ηακύρωση του, που επετελέσθη ήδη, απότις 13.3.87.Ότανανιχνεύθηκε ενώπιον μαςτοζήτημα 15 διαπιστώθηκε πως ο διαγωνισμός ανακλήθηκε, με την απόφασητηςδιοίκησηςπουαναφέρωπιοπάνω. Ως αποτέλεσμα της εξέλιξης αυτής δόθηκε ηευκαιρία στους δικηγόρους να συζητήσουν και τη νέα τροπή που πήρεηέφεση.Την εκατέρωθεν επιχειρηματολογία αναλύει 20 ο δικαστής Πικής στην απόφαση του. Συμφωνώ με το αποτέλεσμα της έφεσης και ειδικότερα μετο συμπέρασμα πως η επίδικη απόφαση των εφεσίβλητων, που γνωστο ποιήθηκεστους εφεσείοντες στις 12.3.87, καιμετηνοποία αποκλείστηκαν απότοδιαγωνισμό, δεναπώλεσε τονέκτε- 25 λεστότηςχαρακτήρα. Το σκεπτικό μουόμως, μολονότι οδηγεί στην ίδια κα τάληξη, είναι διαφορετικό.Έχω τη γνώμη πως μετά την απόφαση της διοίκησης, για ανάκληση του προκηρυχθέντος διαγωνισμού, η δίκη καταργήθηκεγιατί οι εφεσείο- 30 ντες δεν υπέστησαν οποιαδήποτε ζημιά στον ενδιάμεσο χρόνο από της δημοσιεύσεως του διαγωνισμού μέχρι της καταργήσεως του, ώστε να διατηρούν ενεστώς έννομο συμφέρον στην προώθησητηςπροσφυγήςτους,βάσειτων διατάξεωντουΑρθρου 146.6 τουΣυντάγματος. 35 Ότανπροκηρύσσεται δημόσιος διαγωνισμόςη διοίκηση 76 3ΛΑΛ. TamassosSuppliersv.Δημοκρατίας Αρτεμίδης,Δ. υποχρεούταιασφαλώςνατονδιεκπεραιώσει μεέντιμοκαι δίκαιο για τους διαγωνιζόμενους τρόπο και με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον. Διατηρεί όμως το δικαίωμανατον ανακαλεί,σύμφωνα μετις γνωστές αρχέςτου διοικητικού 5 δικαίουκαι του νόμου, στην εξεταζόμενη περίπτωση των προνοιών της παραγρ.14 των "Οδηγιών προς τους Προσφοροδότες". Η ανάκληση, ως ανεξάρτητη διοικητική απόφαση,αναθεωρείταιαπότοΑνώτατο Δικαστήριο. Έχω τη γνώμη πως κάθε απόφασητης διοίκησης κατά 10 τηδιαδικασίατουδιαγωνισμού,πουθίγει τα συμφέροντα των διαγωνιζομένων αναφορικάμε τη συμμετοχή τους σε αυτόν, ανάλογα με το περιεχόμενο της, είναι ξεχωριστή διοικητική πράξη. Η διαδικασία του διαγωνισμού, που απολήγει σε κατακύρωσηπροσφοράς,ήακύρωσητου,δεν 15 αποτελεί,στηνκρίση μου, σύνθετη διοικητικήαπόφαση. Όταν μιαδιοικητική απόφασηανακαλείται, όπως στην υπό συζήτηση υπόθεση,ο αιτητήςπρέπει να αποδείξει,εκ πρώτης όψεως, πως έχει υποστεί ζημιά από την έκδοση και μετέπειτα ανάκλησητης για ναέχει έννομο συμφέρον 20 στη συνέχισητης δίκης. Ηανάκλησηνόμιμης διοικητικής απόφασης ισχύει μόνο γιατο μέλλον,εκτός ανορίζεται σ' αυτή μεταγενέστερος χρόνος ενεργοποίησης της.Από της ανακλήσεως η δίκηκαταργείταιγιατί επέρχεται η εξαφά νιση τουαντικειμένου της.Οαιτητήςδεν συνεχίζει ναέχει 25 έννομο συμφέρον, εκτός καιόπουεφαρμόζονταιοι διατά ξεις τηςπαραγράφου6τουΑρθρου 146 του Συντάγματος. (Δες:απόφασητης Ολομέλειας στην υπόθεση 721/89 Χρυσταλλένη Καλλιμάχου κ.α. ν. Υπουργικού Συμβουλίου και Επαρχου Πάφου, που εκδόθηκε στις 14.2.91καιΔαγ30 τόγλου "Γενικό Διοικητικό Δίκαιο, β έκδοση 1984, κάτω απότογενικό τίτλο "Ανάκληση" σελ.234). Στην υπό κρίση προσφυγή θα μπορούσε να συμπροσβλήθεί η απόφαση για ανάκληση του διαγωνισμού, που εδημοσιεύθη στις 13.3.87, μαζί με την επίδικη απόφαση 35 πουγνωστοποιήθηκε στους αιτητές στις 12.3.87,εφόσον η προσφυγή καταχωρήθηκε μετά την ανάκληση, στις 19.5.87.(Δ;/μοκρατία της Κύπρου ν. Γεώργιου Ματθαίου 77 ΑρτΐμΙδης, Δ. Tamassos Suppliersν.Δημοκρατίας
(1992)A.E.832, ηαπόφαση εκδόθηκε στις 12.7.90).Είναι πρόδη λο όμως από τις θεραπείες, όπως διατυπώνονται στην προσφυγή,καιτην έκθεσηγεγονότων πουπαρατίθενται σ' αυτή, πως η δημοσίευση της ανάκλησης διέλαθε τηςπρο σοχής των εφεσειόντων.Αυτό καταδεικνύεται ευκρινώς 5 απότις παραγράφους 9και 10των γεγονότων, πουέχουν ωςεξής: "The Applicants failed to give any reasonable or plausibleexplanation orjuctification for notawardingthe contract to the Applicants or to any tenderer and have IQ now widely proclaimed their intention or decision to annul thewholetendering process andtooperate thesaid DutyFreeShopsthemselveswhich they arenow doing. lO.The said Duty Free Shops are now being operated by the Respondent 1with theuse of equipment acquired " and installed therein by the Applicants at great expense inanticipation oftheawardtothemofthecontract." Είναι γεγονός ότι στις αιτούμενες θεραπείες επιζητεί ται η ακύρωση της απόφασης των εφεσίβλητων να μην προχωρήσουν στην κατακύρωση της προσφοράς στον 20 υψηλότερο ήσε οποιοδήποτεπροσφοροδότη (παραγρ.2 & 3). Οι δικηγόροι των εφεσειόντων εισηγήθηκαν, βασιζόμε νοι στοπιοπάνωαιτητικόστην προσφυγήτους,πωςσυμπροσβάλλεται με αυτό και η απόφαση της ανάκλησηςΛιαφωνώ με τη θέση αυτή. Όπωςυπέδειξα πιο πάνω, 25 παραθέτοντας καισχετικό απόσπασμα απότην έκθεσηγε γονότων στην προσφυγή, είναι πρόδηλοπως διέλαθε της προσοχής των εφεσειόντων η δημοσίευση τηςαπόφασης ακύρωσης του διαγωνισμού,που έγινε στην επίσημηεφη μερίδατην επόμενη τηςγνωστοποίησης σ' αυτούςτης επί- ^0 δίκης απόφασης. Διαφορετικά, δεν θα αναφερόντουσαν στην έκθεση γεγονότων στην προσφυγή σε ψίθυρους που κυκλοφορούσανότιηκυβέρνησηθαακύρωνετονδιαγωνι σμόκαιθααναλάμβανε ηίδιατηδιαχείρισητωνκαταστη μάτων. Όταν καταχωρήθηκε η προσφυγή στις 19.5.1987, 35 οι ψίθυροι είχανήδη καταστείγεγονός ενεργοποιημένο με τη δημοσίευση της ακύρωσης του διαγωνισμού από 78 3ΛΑΛ. Tamassos Suppliers v. Δημοκρατίας Αρτεμί&ης, Δ. 13.3.1987. Αλλά η εισήγηση των εφεσίβλητων αντικρούε ταικαιαπότοαπλόγεγονός πωςστην προσφυγήδενπρο σβάλλεται με ειδική αναφοράη απόφαση αυτή της ανά κλησης του διαγωνισμού. Ηδιατύπωσηδετουαιτήματος, 5 τηςακύρωσηςδηλαδή τηςαπόφασηςνα μηνπροχωρήσουν οι εφεσίβλητοι με την κατακύρωσητης προσφοράς,όπως υποβάλλεται στην επίδικη προσφυγή, δεν συνάδει με το . πραγματικόγεγονός της μηύπαρξης,εφόσονκαταργήθη κε, του διαγωνισμού από τις 13.3.1987. Πώς δηλαδή,το ΙΟ Ανώτατο Δικαστήριο, αποδεχόμενο το αίτημα της προ σφυγής, θα κηρύξει άκυρη την άρνηση της διοίκησης να προχωρήσει στην κατακύρωση των προσφορών, εφόσον διαγωνισμός δενυπήρχεαπότηςημερομηνίας ακυρώσεως του; 15 Ενόψει των πιο πάνω, φρονώ πως μετά την ανάκληση τηςδιαδικασίαςτουδιαγωνισμού,οι εφεσείοντες έπαυσαν να έχουν έννομο συμφέρο στη συνέχιση της προσφυγής τους. Η δίκηέχει καταργηθεί. Η έφεσηαπορρίπτεταιχωρίςέξοδα. Τ , 79