4 Α.Α.Δ. ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΑΝΩΤΑΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ) 1992 Μέρος4 8 Ιανουαρίου, 1992 [ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,Δ/οτής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ , ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΗ, Αιτητές, ν. ΔΗΜΟΥ ΣΤΡΟΒΟΛΟΥ, Καθ' ου η αίτηση. (Υπόθεση Αρ. 801/90) 5 10 Προσφυγή βάσει του Άρθρου 146 του Συντάγματος — Κατάργηση Δίκης — Ανάκληση προσβαλλόμενης διοικητικής πράξης — Η ανάκληση εξαφανίζει την πράξη και καταργεί τη δίκη εκτός αν ο αιτητι'ις έχει υποστεί ζημία η οποία δεν εξαλείφθηκε με την ανάκληση — Το Ανώτατο Δικαστήριο εξετάζει αν εκ πρώτης όψεως παραμένει ζημιά ή βλάβη που δεν εξαλείφθηκε με την ανάκληση για να αποφασίσει αν ηδίκη καταργείται ή συνεχίζει. Με την προσφυγή αυτή προσβλήθηκε η άρνηση και/ή η παράλειψητων καθ' ων ηαίτηση ναεκδώσουνάδεια οικοδομής την οποία είχαν ζητήσει οι αιτητές με αίτηση τους. Μετά την 1 Παπαδόπουλοςκ.α.ν.Δήμου Στοοβόλου
(1992)καταχώρηση της προσφυγής οι καθ" ων η αίτηση εξέδωσαν την αιτηθείσα άδεια οικοδομής, αλλά οι αιτητές επέμειναν όπως προωθηθεί η προσφυγή τους ώστε να αξιώσουν αποζημιώσεις σύμφωνα με το Αρθρο 146.6 του Συντάγματος, για ζημιά και βλάβηπουόπως ισχυρίστηκαν υπέστησαν. 5 Το Ανώτατο Δικαστήριο απορρίπτοντας την προσφυγή αποφάσισε ότι: Ηπροσφυγή δεν μπορεί ναπροχωρήσει όταν παραμείνει χωρίς αντικείμενο. Η ανάκληση της διοικητικής πράξης οδηγεί στην εξαφάνιση της πράξης και την κατάργηση της δίκης, εκτός εάν, κατά την περίοδο πριν την ανάκληση, ο αιτητής έχει υποστεί ζημία, η οποία δεν εξαλείφθηκε με την ανάκληση. Σε τέτοια περίπτωση, η προσφυγή πρέπει να αποφασιστεί από το Δικαστήριο με σκοπό την ακύρωση, για να μπορεί ο αιτητής με βάση την παράγραφο 6 του Αρθρου 146 του Συντάγματος να ζητήσει αποζημίωση. 10 Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν εξετάζει την έκταση των ζημιών, αλλά ερευνά αν εκ πρώτης όψεως παραμένει ζημιά ή βλάβη, η οποία δεν εξαλείφθηκε απότηνανάκληση,για νααποφασίσει ανη δίκηκαταργείταιή συνεχίζεται, 20 Στην παρούσα υπόθεση ελλείπουν παντελώς οποιαδήποτε στοιχεία που να καταδεικνύουν, εκ πρώτης όψεως, πως έχει παραμείνει οποιαδήποτε βλάβη ή ζημιά στους αιτητές που δεν απαλείφθηκε μετάτην ανάκλησητης προσβαλλόμενης απόφασης. 25 Τα κριτήρια που επαναλαμβάνονται και υιοθετούνται στην υπόθεση Καλλιμάχου για να αποφασιστεί κατά πόσο μετά την ανάκληση της προσβαλλόμενης απόφασης η δίκη συνεχίζεται ή καταργείται, προφανώς δεν λήφθηκαν καθόλου υπόψη από τους αιτητές ήδεν αξιολογήθηκαν ορθά. 30 15 35 Η προσφυγή απορρίπτεται με έξοδα. Τα έξοδα που αφορούν στην καταχώρηση του αιτήματος της προσφυγής επιδικάζονται υπέρ τωναιτητών, Αναφερόμενες υποθέσεις: Χριστοδούλου και Αλλη ν.Δημοκρατίας
(1990)3Α.Α.Δ. 1103· 2 4 Α.ΑΛ. Παπαδόπουλοςκ.α.ν.Δήμου Στροβόλου Καλλιμάχου κ.α.ν. Δημοκρατίας
(1991)3ΑΛΛ. 135Παπαδόπουλος ν.Δημοκρατίας
(1989)3ΑΛΛ. 973· 5 Μαυρομμάτην. Επαρχου Λευκωσίας
(1991)4(E)ΑΛΛ. 4115Μιχαήλκ.α. ν.Δήμου Στροβόλου,
(1991)4(E)ΑΛΛ. 4223- Προσφυγή. 10 Προσφυγή εναντίον της απόφασης του Δήμου Στροβόλου με την οποία η αίτηση των αιτητών για άδεια οικοδομής απορρίφθηκε. 15 Α.Σ. Αγγελίδης,γιατους αιτητές. Π.Λυσάνδρου, γιατον καθ'ου η αίτηση. Cur. adv. vult. 20 Ο Δικαστής κ. Αρτεμίδης ανάγνωσε την ακόλουθη απόφαση. ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,Δ.: Οι αιτητές υπέβαλανστις 18.2.89στο 25 Δήμο Στροβόλου αίτησηγιαάδειαοικοδομής. Οι αρμόδιες υπηρεσίες του Δήμου, κατά τη διαδικασία της εξέτασης της, ζήτησαν τις απόψεις του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως καθώς και των Δημοσίων Έργων. Η τελευταία αυτή υπηρεσία πληροφόρησε τον Δήμο πως το τεμάχιο 30 των αιτητών βρίσκεται στη διασταύρωση του νότιου παρακαμπτηρίου της πόλης της Λευκωσίας με την οδό - Τσερίου στο Στρόβολο και εφάπτεται με αυτούς τους δρόμους. Συστήθηκε επομένως στο Δήμο να αποσταλεί ο σχετικός φάκελος στο τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως 35 για τις παραπέρα απόψεις του. Ο διευθυντής του τμήματος αυτού εισηγήθηκε στο Δήμο να μην εκδώσει την άδεια οικοδομής, εκτός αν οι αιτητές τροποποιούσαν τα υποβληθέντα σχέδια κατά τέτοιο τρόπο ώστε τα προτεινόμενα κτίρια να απέχουν ΙΟπ πιο πέρα από την 40 ήδη υφιστάμενη ρυμοτομία, για να αποφεύγεται στο μεγαλύτερο βαθμό η προσπέλαση από γειτονικά τεμάχια στον παρακαμπτήριοδρόμο. Ο Δήμος, χωρίς να προβεί ο ίδιος σε οποιαδήποτε παραπέρα εξέταση, υιοθέτησε τις 3 Αρτεμίδης, Δ. Παπαδόπουλοςκ.α.ν.Δήμου Στροβόλου
(1992)απόψεις του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως και στις 10.8.90 ζήτησε από τους αιτητές να προβούν στη τροποποίηση των σχεδίων τους. Είναι παραδεκτό γεγονός πως δεν έχει δημοσιευθεί ρυμοτομικό σχέδιο για τον παρακαμπτήριο αυτό δρόμο, σύμφωνα με τις πρόνοιες του περί Ρυθμίσεως Οδών και Οικοδομών Νόμου,Κεφ.96,όπως έχειτροποποιηθεί,αλλά μόνο χάραξητου στα σχέδια τουτμήματοςαυτού. 5 10 Ο δικηγόρος των αιτητών αξίωσε από τον Δήμο να εκδώσει την άδεια οικοδομής στους πελάτες του, σύμφωνα με τα σχέδια που είχαν υποβληθεί, τονίζοντας ταυτόχρονα πως ο όρος στον οποίο επέμενε ο Δήμος ήταν παράνομος. 15 Στις 6.10.90 καταχωρήθηκε η παρούσα προσφυγή με την οποία προσβάλλεται, όπως διατυπώνεται στο αιτητικό της, "η απόρριψη ήμηαποδοχή"της αίτησης για έκδοση άδειαςοικοδομής καιή"παράλειψη"τουΔήμου να 20 εγκρίνει τηναίτηση. Προτού καταχωρηθεί η ένσταση ο Δήμος ενέκρινε την χορήγηση της άδειαςσύμφωνα με τασχέδια πουυπέβαλαν οι αιτητές, και αυτό μετά από σχετική συμβουλή του 25 δικηγόρου του, που προφανώς βασίστηκε στην απόφαση της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Χριστοδονλον κ.α. ν. Δημοκρατίας,Α.Ε.516, που εκδόθηκε στις 30.3.90. 30 Οι αιτητές όμως προωθούν την προσφυγή τους για να εκδοθεί απόφαση με σκοπό να αξιώσουν αποζημιώσεις σύμφωνα με το άρθρο 146.6 του Συντάγματος για ζημιά και βλάβηπου ισχυρίζονται πως υπέστησαν. 35 Ο δικηγόρος του Δήμου εισηγείται πως με την χορήγηση της άδειας οικοδομής, που εκδόθηκε αφού εγκρίθηκαν τα σχέδια που υπέβαλαν οι αιτητές, ανακλήθηκε η προσβαλλόμενη απόφασηκαι θεραπεύθηκε η ισχυριζόμενη παράλειψη. Ως εκ τούτου η δίκη έχει 4 ^ καταργηθεί. Δέχεται όμως, και πολύ ορθά, πως το Δικαστήριο ερευνά σε αυτή την περίπτωση αν εκ πρώτης 4 4Α.Α.Δ. Παπαδόπουλοςκ.α.ν.Δήμου Στροβόλου 5 10 15 20 Αρτεμίδης, Δ. όψεως παραμένειζημιάήβλάβηστους αιτητές,ηοποίαδεν έχει απαλειφθείαπότην ανάκληση,γιανααποφασίσει ανη δίκη καταργείται ή συνεχίζεται. Και οι δύο δικηγόροι κάμνουναναφορά στην πρόσφατηαπόφασητης Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Καλλίμαχου κ.α. ν.Δημοκρατίας,που εκδόθηκε στις 14.2.91και παραθέτουν το ίδιο απόσπασμα, πουείναιτοπιοκάτω: "Η ανάκληση διοικητικής πράξης είναι νέα εκτελεστή διοικητικήπράξη.Ηανάκλησηεξολοκλήρου διοικητικής πράξης ενεργεί ex tunc και κατά το Ελλαδικό Δίκαιο η δίκη καταργείται, γιατί επέρχεται η εξαφάνιση του αντικειμένου της.Οαιτητήςδεν συνεχίζει ναέχει έννομο συμφέρον. (ΠορίσματαΝομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας, 1929-1959, 275- Τσάτσος - Η Αίτησις Ακυρώσεως ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας, Έκδοση Τρίτη, παράγραφος 188, σελ. 370 και επέκειναΣπηλιωτοπούλου - Εγχειρίδιον Διοικητικού Δικαίου, Δεύτερη Έκδοση, σελ. 454· Αποφάσεις Σ.τ.Ε. 302/34, 1050/34, 18/35). 30 Στην Κύπρο, με βάση την παράγραφο 6 του Αρθρου 146 του Συντάγματος, ακυρωτική απόφαση της προσβαλλόμενης πράξης, απόφασης ή παράλειψης από το Δικαστήριο, κάτω από την παράγραφο4 του ιδίου Αρθρου, είναι αναγκαίαπροϋπόθεσηγιααξίωση εύλογης αποζημίωσης ήάλλης θεραπείας,εάν δεν ικανοποιηθείη αξίωση του αιτητήαπότη Διοίκηση -(PhediasKyriakides and the Republic (Ministerof Interior), 1 R.S.C.C. 66,74). 35 Συναφήςείναικαιη παράγραφος5,πουπροβλέπει ότι η Απόφαση του Δικαστηρίου δεσμεύει κάθε Δικαστήριο, όργανο ή αρχή στη Δημοκρατία, που υποχρεούνται σε ενεργό συμμόρφωση. 25 40 Η προσφυγή δεν μπορεί να προχωρήσει όταν παραμείνει χωρίς αντικείμενο. Η ανάκληση της διοικητικής πράξης οδηγεί στην εξαφάνιση της πράξης και την κατάργηση της δίκης, εκτός εάν, κατά την περίοδο πριν την ανάκληση, ο αιτητής έχει υποστεί ζημία,ηοποίαδεν εξαλείφθηκε μετηνανάκληση. 5 Αρτεμίδης,Δ. Παπαδόπουλος κ.α. ν.ΔήμουΣτροβόλου
(1992)Ανεξάρτητα από την ανάκληση της διοικητικής πράξης ή απόφασης, αν στη διάρκεια της ισχύος της παρήχθησαν αποτελέσματα που ζημιώνουν τον αιτητή που δεν αντιμετωπίστηκαν, ή εξαλείφθηκαν με την ανάκληση, ηπροσφυγή πρέπει να αποφασιστεί από το 5 Δικαστήριο με σκοπό την ακύρωση, για να μπορεί ο αιτητής με βάση την παράγραφο 6 να ζητήσει αποζημίωση". Προχωρώντας το Ανώτατο Δικαστήριο έκαμε αναφορά στην απόφαση της Ολομέλειας στην υπόθεση αριθ. 125/86, Χρίστος Παπαδόπουλος ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, η απόφαση δόθηκε στις 25.4.89, όπου λέχθηκαν τα εξής: 10 15 "Αφού λάβαμε υπόψη μας τις πρόνοιες των σχετικών παραγράφων του άρθρου 146 του Συντάγματος, τις βασικές αρχές του Διοικητικού Δικαίου και τη νομολογία του Δικαστηρίου τούτου,καταλήξαμε ότι το Ανώτατο Δικαστήριο δεν εξετάζει την έκταση των 20 ζημιών, αλλά ερευνά αν εκ πρώτης όψεως παραμένει ϊΐτιμιά ΤΙ Βλάβη, τι οποία δεν εξαλείφθηκε από την ανάκληση, για να αποφασίσει αν η δίκη καταργείται τ\ συνεχίζεται". 25 (Η υπογράμμιση δική μου) Δεν θα ενδιατρίψω,ενόψει της τροπής που έχει πάρειη υπόθεση, σε άλλα νομικά ζητήματα όπως π.χ. κατά πόσο με την προσφυγή προσβάλλεται εκτελεστή διοικητική ·*0 πράξη, ήαν εκτιμήθηκε και εφαρμόστηκε ορθά η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεσηΧριστοδούλου, που αναφέρεται πιο πάνω. Συζητώ αυτά τα ζητήματα σε δύο πρόσφατες αποφάσεις μου στις οποίες και παραπέμπω: Άννα Μαυρομμάτην. ΕπαρχουΛευκωσίας, 35 προσφυγή αριθ. 262/90, ημερ. έκδοσης 17.12.91, που αφορά σε έκδοση άδειας οικοδομής και Μάρω Μιχαήλ κ.α. ν.Δήμου Στροβόλου, προσφυγή αριθμός 680/89, που εκδόθηκε στις 23.12.91, η οποία σχετίζεται με έκδοση άδειας διαιρέσεως γηςκαικατασκευήςδρόμων. 40 Μελέτησα μεπροσοχή ταγεγονότα της υπόθεσης γιανα 6 4Α.Α.Δ. Παπαδόπουλος κ.α.ν.ΔήμουΙτροβόλου Αρτεμίδης,Δ. διακριβώσω αν υπάρχουν οποιαδήποτε στοιχεία που να καταδεικνύουν, εκ πρώτης όψεως, πως έχει παραμείνει οποιαδήποτε βλάβη ή ζημιά στους αιτητές που δεν απαλείφθηκε μετά την ανάκληση της προσβαλλόμενης 5 απόφασης. Τέτοια στοιχεία ελλείπουν παντελώς. Ο δικηγόρος των αιτητών αναφέρει στη γραπτή του αγόρευση αόριστα πως: "τα έξοδα των αιτητών στο χρονικό τούτο διάστημα πολλαπλασιάστηκαν. Υπέστηκαν λοιπόν προφανή βλάβη και ζημιά αδικαιολόγητα". 10 Τελειώνει δε ως εξής: "Ζητώ εκ μέρους των αιτητών ακυρωτική απόφασημε βάσητις αιτούμενες θεραπείες για την παράλειψη να δοθεί η άδεια χωρίς προσφυγή, για να μπορέσουν οι αιτητές να αξιώσουν, να αποδείξουν και να τους επιδικαστεί δίκαιη θεραπεία και ή εύλογη 15 αποζημίωση σταπλαίσια του άρθρου 146.6." Τα κριτήρια που επαναλαμβάνονται και υιοθετούνται στην υπόθεση Καλλιμάχου για να αποφασιστεί κατά πόσο μετά την ανάκληση της προσβαλλόμενης απόφασης η δίκη 20 συνεχίζεται ή καταργείται, προφανώς δεν λήφθηκαν καθόλου υπόψη από τους αιτητές ή δεν αξιολογήθηκαν ορθά. Η προσφυγή απορρίπτεται. Οι αιτητές θα πληρώσουν 25 τα έξοδα, εκτός από αυτά που αφορούν στην καταχώρηση του αιτήματος της προσφυγής τα οποία επιδικάζονται υπέρ τους. 30 Η προσφυγή απορρίπτεται με έξοδα. Τα έξοδα που αφορούν στην καταχώρηση του αιτήματος της προσφυγής επιδικάζονται υπέρ των αιτητών. 7