(1992)16Απριλίου,1992 [ΠΟΠΑΤΖΗΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ UNITEXTRADINGCO. LTD., Αιτητές, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣΚΑΙ/Η ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΟΥ, Καθ'ων ηαίτηση. (Υπόθεση Αρ. 506/89). Προσφορές — Αναθεωρητική Δικαιοδοσία τον Ανωτάτου Δικαστηρίου — Δεν μπορεί να αποφασίσει κατά πόσο οι προσφορές ήταν εντός των προδιαγραφών — Ελέγχει αν το συμπέρασμα της Διοίκησης ήταν εύλογο και η απόφαση αιτιολογημένη επαρκώς — Αυιστάμενες απόψεις τεχνικών — Αναφορά στην απόφαση μόνο στη μία εκ των δύο και υιοθέτηση της— Αναιτιολόγητη ηαπόφαση. 5 Διοικητική Πράξη — Αιτιολογία — Πολλαπλές ή επάλληλες αιτιολογίες — Αρκεί η νομιμότητα της μίας μόνο για να στηρίξει 10 τη διοικητική απόφαση — Απαραίτητη προϋπόθεση η αιτιολογία που στηρίζει την απόφαση ναείναι ανεξάρτητηαιτιολογία από την πλημμελή — Κατ' εξαίρεση αν δεν μπορεί να συναχθεί ο βαθμός επηρεασμού της απόφασης από την πλημμελή αιτιολογία η πράξη καθίσταται στο σύνολο τηςακυρωτέα. 15 Προσφορές — Όροι Προσφορών — Πρόνοια όρον ότι δεν είναι υποχρεωτική η αποδοχή οποιασδήποτε προσφοράς — Δικαίωμα απόρριψης όλων τωνπροσφορών αλλά όχι αυθαίρετα. 20 Οι αιτητές με την προσφυγή τους προσέβαλαντην απόφαση των καθ' ων ηαίτησηναακυρώσουν τηνπροσφορά γιαπρομήθεια 1338 4Α.Α.Δ. Unitex Trad.Co Ltd v. Δημοκρατίαςκ.α. και εγκατάσταση συστημάτων κλιματισμού καθώς και την παράλειψητους νααποδεχθούντηνπροσφοράτους. 5 10 15 20 25 30 35 40 Ο δικηγόρος των αιτητών ισχυρίστηκε πως η απόφαση των καθ' ων η αίτηση ήταν αναιτιολόγητη καθ' ότι στο κείμενο της γινόταν αναφορά στις απόψεις ενός απότους δύο μηχανολόγους τουΤμήματοςπουεισηγείτο την απόρριψηόλων των προσφορών επειδή δεν πληρούσαν ουσιώδη όρο της προσφοράς, χωρίς οποιαδήποτε όμως αναφορά στην άποψη του δεύτερου μηχανολόγου του Τμήματος που υποστήριξε πως η προσφορά των αιτητών πληρούσε τον συγκεκριμένο ουσιώδη όρο. Περαιτέρω ο δικηγόρος των αιτητών ισχυρίστηκε πως η δεύτερη αιτιολογία πουδόθηκε στην απόφαση,ότι δηλαδήούτως ήάλλως η προσφορά των αιτητών ήταν πολύ ψηλήκαι δεν θα μπορούσε να γίνει δεκτή, ήταν επικουρική της πρώτης αιτιολογίας - που έπασχε - και δεν θα μπορούσε να στηρίξει τη νομιμότητα της προσβληθείσαςπράξης. Το Ανώτατο Δικαστήριο απορρίπτοντας την προσφυγή αποφάσισεότι:
(1)Θα ήθελα εν πρώτοις να τονίσω ότι το Δικαστήριο δεν μπορεί να αποφασίσει αν η προσφορά των αιτητών ήταν πράγματι εντός προδιαγραφώνή όχι. Το αρμόδιο όργανο να αποφασίσει το θέμα αυτό είναι οι καθ'ων η αίτηση με την καθοδήγηση, βέβαια, των τεχνικών επιτροπών που είναι ειδικά καταρτισμένες. Το Δικαστήριο απλώς ελέγχει αν με τα στοιχεία που είχαν ενώπιον τους οι καθ' ων η αίτηση μπορούσαν εύλογα να καταλήξουν στο συμπέρασμα στο οποίο κατέληξαν και αν έδωσαν την επιβαλλόμενη υπό τας περιστάσεις επαρκή αιτιολογία. Ουσιώδες γεγονός στην παρούσα υπόθεση είναι ηύπαρξη διαφωνίας μεταξύ των δύο ειδικών που μελέτησαν την προσφορά των αιτητών. Η διαφωνία αυτή δεν καταγράφηκε στο πρακτικό της συνεδρίας στην οποία λήφθηκε η επίδικη απόφαση ούτε σε οποιοδήποτε άλλο πρακτικό. Είναι όμως εμφανής από τα στοιχεία του φακέλου. Επομένως, το Συμβούλιο Προσφορών είχε ενώπιον του δύο αντικρουόμενες απόψεις. Παρά το γεγονός ότι το Συμβούλιο μπορούσε να αποδεχθεί οποιαδήποτε από τις δύο αυτές απόψεις,είχε καθήκον να επεξηγήσει τους λόγους για τους οποίους απορρίπτει την αντίθετη άποψη. Η απόφασητων καθ' ων η αίτηση ότι η 1339 Unitex Trad.Co Ltd v. Δημοκρατίαςκ.a.
(1992)προσφορά των αιτητών ήταν εκτός προδιαγραφώνπάσχει από έλλειψητης δέουσας αιτιολογίας και θαπρέπει,ως εκ του λόγου αυτού,ναακυρωθεί.
(2)Παραμένει, εντούτοις, να εξεταστεί κατάπόσο μπορεί να εφαρμοστεί στην παρούσα υπόθεση η αρχή του διοικητικού δικαίου σύμφωνα με την οποία σε περίπτωση πολλαπλών ή επαλλήλων αιτιολογιών, αρκεί κατά κανόνα η νομιμότητα μιας μόνο από αυτές για να στηρίξει την προσβαλλόμενη πράξη. Οποτεδήποτε ηδιοικητικήπράξηεπικαλείται περισσότερα του ενός ερείσματος, αρκεί η ορθότητα ενός απόαυτάγια να την στηρίξει. Επομένως, περιττεύει η έρευνα της ορθότητας των υπόλοιπων ερεισμάτων. Για να εφαρμοστεί η πιο πάνω αρχή είναι απαραίτητο να αποφασιστεί κατά πόσο η δεύτερη αιτιολογία είναι ανεξάρτητη και αυτοτελής ή κατά πόσο είναι απλώς επικουρική η παρεπόμενη της πρώτης. Στη δεύτερη περίπτωση, το έγκυρο της επικουρικής αιτιολογίας δεν μπορεί να διασώσει τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης πράξης αν η κυρίως αιτιολογία είναι πλημμελής. Ούτε, όμως, ηανακρίβειατης επικουρικής αιτιολογίαςεπηρεάζει τη νομιμότητα διοικητικής πράξης της οποίας η κυρίως αιτιολογία είναι ακριβήςκαιέγκυρη. 5 10 15 20 25 Προκύπτει καθαράαπότο κείμενο της απόφασης, κατάτη γνώμη μου,ότι στην παρούσαυπόθεση οι καθ' ων ηαίτηση δίδουν δύο ανεξάρτητες και αυτοτελείς αιτιολογίες. Η 30 πρώτη αιτιολογία αναφέρεταιστη διαπίστωση των καθ' ων η αίτηση ότι η προσφορά των αιτητών είναι εκτός προδιαγραφών. Η αιτιολογία αυτή έχει ήδη κριθεί ως πλημμελής και άκυρη. Η δεύτερη αιτιολογία αναφέρεται στις ψηλές τιμές της προσφοράς που την καθιστούν μη 35 συμφέρουσα καθώς και στο γεγονός ότι δεν υπήρχε άλλη έγκυρη προσφορά. Ο ισχυρισμός των αιτητών ότι η δεύτερη αυτή αιτιολογία είναι απλώς επικουρική ή παρεπόμενη της πρώτης είναι αδικαιολόγητος και δεν υποστηρίζεται από το κείμενο του πρακτικού στο οποίο 40 έχωαναφερθεί.
(3)Ενόψει των ανωτέρω,προκύπτειτο ερώτημα κατά πόσο η δεύτερη αιτιολογία είναι έγκυρη ή κατά πόσο είναι και 1340 4 AJV-Δ. 5 UnitexTrad.Co Ltdv.Δημοκρατίαςκ.α. αυτή πλημμελής. Σχετική μετηναπάντηση στοπιο πάνω ερώτημα είναι η πρόνοια τουόρου IIτων εγγράφωντης προσφοράς,σύμφωνα με την οποίαοικαθ'ων ηαίτηση δεν δεσμεύονται ναδεχτούν τηχαμηλότερη ήοποιαδήποτε άλλη προσφορά. Αυτό σημαίνει, σύμφωνα μετηνομολογία,ότι το Συμβούλιο Προσφορών έχει δικαίωμα να απορρίψει οποιαδήποτε προσφορά και,επομένως, να ακυρώσει τις προσφορές, υπότηνπροϋπόθεση η απόφαση τουνα μην είναιαυθαίρετη. 10 15 20 25 30 35 40 Στην παρούσα υπόθεση, η εκτίμηση του Συμβουλίου Προσφορών ότιηπροσφορά των αιτητών ήταν ασύμφορη γιατί ήταν η μόνη έγκυρη και σεπολύ ψηλές τιμές, συνιστά καθόλα έγκυρη αιτιολογία για την ακύρωση των προσφορών η οποία, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως αυθαίρετηενέργεια.
(4)Υπάρχει, όμως και ηεισήγηση του ευπαίδευτου δικηγόρου των αιτητών ότι ηεγκυρότητα της δεύτερης αιτιολογίας δεν αρκεί γιατηδιάσωση τηςπροσβαλλόμενης πράξης, εφόσο δε γνωρίζουμε σε ποιο βαθμό το Συμβούλιο Προσφορών επηρεάστηκε στη λήψη της απόφασηςτου απότην πλημμελή πρώτη αιτιολογία. Έχωήδηαναφέρει ότι σε περίπτωση επάλληλων αιτιολογιών, όπως συμβαίνει στην παρούσα υπόθεση,η πράξη είναι νόμιμη και επαρκώς αιτιολογημένη αν μια απότιςαιτιολογίες αυτές είναι έγκυρη. Αυτός είναι ο κανόνας. Υπάρχει όμως και η εξαίρεση η οποία διατυπώνεται ως εξής στα Πορίσματα Νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας,στησ.189: "Κατ" εξαίρεσιν γίνεται δεκτόν, ότι,πεπλανημένης ούσης μιαςτων πλειόνων αιτιολογιών, ηπράξις καθίσταταιεν τω συνόλω τηςακυρωτέα, εφ' όσον δενσυνάγεται εξ αυτής ο βαθμός, καθ' ον η πεπλανημένη αιτιολογία επέδρασεν επί της εκδόσεως τηςπράξεως (βλ. π.χ.966
(48)." Το λεκτικό της απόφασης στην παρούσα υπόθεση, στο οποίο έχω αναφερθεί, δεν αφήνει περιθώρια για εφαρμογή της πιοπάνω εξαίρεσης στο γενικό κανόνα πουέχω ήδη διατυπώσει. Κανένας συσχετισμός ήεξάρτηση δεν υπάρχει μεταξύ των δυο επάλληλων αιτιολογιών της επίδικης πράξης. Όι αιτιολογίες είναι διαζευκτικές και απόλυτα ανεξάρτητες, ώστε να μπορεί εύλογα να αποκλειστεί η 1341 Unitex Trad. CoLtd v. Δημοκρατίαςκ.a.
(1992)περίπτωση εφαρμογής της εξαίρεσης στον κανόνα που έχω διαγράψει. Η δεύτερη αιτιολογία στηρίζει επαρκώς τη νομιμότητα τηςπροσβαλλόμενης πράξης. 5 Ηπροσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα. Αναφερόμενες υποθέσεις: Νικολάου ν.Δημοκρατίας
(1990)3Α.Α.Δ. 34· 10 teronimidou v.Republic
(1988)3(C)C.L.R. 265Τ Tasmi Trading Co. Ltdv. Republic
(1988)3(B)C.L.R. 782LeisurelandHotel EnterprisesLtd v. Δημοκρατίας
(1989)3(E) ΑΛΛ. 2953- 15 G.D.L. Construction Ltdv. Δημοκρατίας
(1990)3ΑΛΛ. 1433. Προσφυγή. 20 Προσφυγή εναντίον της απόφασης των καθ' ων η αίτηση να κατακυρώσουν την προσφορά για προμήθεια και εγκατάσταση συστημάτων κλιματισμού στο ενδιαφερόμενο μέρος αντί στους αιτητές. 25 Χρ. Κινάνης,γιατους αιτητές. Μ. Τσαγγαρίδης, Δικηγόρος της Δημοκρατίας,για τους καθ' ων ηαίτηση. 30 Cur. adv. vult. Ο Δικαστής κ. Πογιατζής ανάγνωσε την ακόλουθη απόφαση. ΠΟΓΙΑΤΖΗΣ, Δ.: Με την προσφυγή τους αυτή οι Αιτητές ζητούν δήλωση του Δικαστηρίου ότι η απόφαση των Καθ'ων η Αίτηση να ακυρώσουν την προσφορά αρ. 10/89 για την παρομήθεια και εγκατάσταση συστημάτων κλιματισμού, όπως και ηπαράλειψη τους να αποδεχτούν την προσφορά των Αιτητών, είναι άκυρη,παράνομη και χωρίς νομικό αποτέλεσμα. 1342 **5 40 4Α.Α.Δ. UnitexTrad.Co Ltd v. Δημοκρατίας κ.α. Πογιατζής, Δ. Με επιστολή του Υπουργείου Συγκοινωνιών και Έργων (Τμήμα Ηλεκτρομηχανολογικών Υπηρεσιών), ημερομηνίας 8/3/1989, στάληκε για δημοσίευση γνωστοποίηση προσφορών για την προμήθεια και 5 εγκατάσταση συσκευών κλιματισμού μονοκόμματου και διαιρεμένου τύπου. Στη γνωστοποίηση αυτή ανταποκρίθηκαν εμπρόθεσμα 11 προσφοροδότες περιλαμβανομένων των Αιτητών. Οι προσφορές που λήφθηκαν ανοίχτηκαν στις 7/4/1989 και στάληκαν στο 10 ΤμήμαΗλεκτρομηχανολογικών Υπηρεσιών για μελέτη. Το Τμήμα έκρινε ότι καμιά από τις προσφορές που υποβλήθηκαν δενπληρούσε τον όρο
(6)των εγγράφωντης προσφοράς οοποίοςπρονοεί ταεξής: 15 20 "6. Rated Cooling Capacities: The rated cooling capa cities of the units should be based upon tests made under thefollowing conditions:
- a)Room air temperature: 27oC dry bulb 19oC wet bulb
- b)Outside air temperature: 35oC dry bulb 24oC wet bulb 25 The characteristics of the models offered shall comply with National Standards which must be stated in the ten der. The models' performance should be verified (through reports, certificates etc.)atthetimeof tendering." 30 Ηθέση του Τμήματος επί του προκειμένου ήταν ότι οι προσφοροδότες δεν είχανυποβάλει μαζίμετις προσφορές τους αποδείξεις ότι οι συσκευές τους συνάδουν με εθνικά ή διεθνή πρότυπα. Για το λόγο αυτό, κατόπιν συνεννόησης με τον Πρόεδρο του Κεντρικού Συμβουλίου 35 Προσφορών, στάληκαν στους προσφοροδότες επιστολές ημερομηνίας 24/4/1989 με τις οποίες τους καλούσαν να υποβάλουν σχετικές αποδείξεις μέχρι 5/5/1989 το αργότερο. Η επιστολή που στάληκε στους Αιτητές αναφέρειταεξής: 40 "In your offer dated 7th April, 1989, regarding the above tender you state that the units you are offering 1343 Πογιατζής,Δ. UnitexTrad. CoLtd v.Δημοκρατίαςκ.α.
(1992)comply with BS2852 Rating& Testing' BS 3456 Electrical and 5 BS5750 Pan2QualityControl. You have furthermore submitted acceptable evi dence that the units you are offering comply with BS 5750 andthis is also stated on the relevant technical lea flet you have submitted which bears the BSI registration sign. You have not however submitted any evidence from the B.S.I, or any other recognised Body in theU.K.sho wingthattheperformance rating of theunitsasshown on the leaflet you have submitted complies with BS 2852 which is the appropriate Standard covering the perfor mance of room air-conditioningunits. 20 You are hereby requested to submit such evidence for eachseparate model you areoffering intheGreekorEn glish language by the5th May, 1989,atthelatest." 25 Οι Αιτητές απάντησαν με επιστολή τωνπρομηθευτών τους Ι.Μ.I. Air Conditioning Ltd, ημερομηνίας 28/4/1989, ωςεξής: "We refer to the question raised in relation to our ad- 30 herencetoBS
- We are not aware of any possibility of providing a specific certificate in conformity of this standard as it is embraced within the requirements of the major standard 35 BS5750 for which we have issued you acopy of thecerti fication. In the course of theattesting of ourcompliance tothe requirements of BS5750, the Inspectorate were satisfied with our Rating andTesting methods which are based on BS
- All our ratings and testings are carried out in a 1344 4 ^ 4ΑΛΛ. Unitex Trad. Co Ltd v.Δημοκρατίαςκ.α. Πογιατζής,Δ. complex of four sophisticated and elaborate test cham bers with computer data registerfor detailed assessment. 5 We trust this clarifies this position in themeantime we remain." To Τμήμα Ηλεκτρομηχανολογικών Υπηρεσιών (το Τμήμα)έκρινε ότι η πιοπάνωεπιστολή δενανταποκρινόταν στην υποχρέωση των Αιτητών κάτω από τον όρο 6 των 10 εγγράφων της προσφοράς και στις 15/5/1989 έστειλε επιστολή στον Πρόεδρο του Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορών στην οποία αναφέρεται ότι όλοι οι προσφοροδότες παρέλειψαν να υποβάλουν ικανοποιητικά αποδεικτικά στοιχεία από οποιοδήποτε εθνικό ή διεθνή 15 οργανισμό αναφορικά με την απόδοση των συσκευών και ότι θα αναπτύξουν προφορικά τις απόψεις τους κατά τη συνεδρίατουΣυμβουλίου. Στο στάδιο αυτό θα πρέπει να αναφέρω ότι, όπως 20 προκύπτει απότο περιεχόμενο του διοικητικού φακέλου, οι δυο μηχανολόγοι του Τμήματος που μελέτησαν τις προσφορές είχαν διαφωνήσει αναφορικά με την προσφορά των Αιτητών. Ο κ. Ρ. Ιωαννίδης εξέφρασε την άποψη που υιοθέτησε το Τμήμα και στην οποία έχω ήδη 25 αναφερθεί. Ο κ. Λ. Τιμοθέου εξέφρασε την απόψη ότι η προσφορά των Αιτητών συνάδει πλήρως με όλους τους όρους των εγγράφων της προσφοράς. Η γνώμη του κ. Τιμοθέου ήταν ότι το πιστοποιητικό αρ. FM671 από το Βρεττανικό Ινστιτούτο Προτύπων,το οποίο υπέβαλαν οι 30 Αιτητές μαζί με την προσφορά τους και στο οποίο αναφέρεται ότι οι συσκευές των Αιτητών ικανοποιούσαν το Βρεττανικό Πρότυπο 5750 αποτελεί επίσης αποδεικτικό στοιχείο ότι ικανοποιείκαιτο Πρότυπο2852 στο οποίογίνεται αναφορά στην προσφοράτων Αιτητών. 35 Το Κεντρικό Συμβούλιο Προσφορών μελέτησε το θέμα στη συνεδρία του ημερομηνίας 17/5/1989 και αποφάσισε να ακυρώσει τις προσφορές. Στη συνεδρία ήτανπαρόντες ο κ. Ρ. Ιωαννίδης και ο κ. Α. Τιμοθέου. Στο σχετικό 40 πρακτικόαναφέρονταιταεξής: "Μελετήθηκε η επιστολή του Τμήματος Ηλεκτρο1345 Πογιατξής, Δ. UnitexTrad.Co Ltd v. Δημοκρατίαςκ.α.
(1992)μηχανολογικών Υπηρεσιών αρ. 5/89/1Ο/Ρ1 ημερ. 15.5.
- Ο κ. Ιωαννίδης αναφέρθηκε στις πρόνοιες του άρθρου 6 σελ. 4 των όρων της προσφοράς σε ότι αφορά 5 την αναγκαιότητα όπως τα χαρακτηριστικά των συσκευών που θαπροσφερθούν θαπρέπει να συνάδουν με εθνικά ή διεθνή πρότυπατα οποία και θα πρέπει να αναφέρονται στην προσφορά και ηαποδοτικότητα των συσκευών θα πρέπει να επαληθεύεται (με εκθέσεις, 10 πιστοποιητικά κλπ) που θα υποβληθούν με την προσφορά. Στη συνέχεια επεσήμανε ότι από τα στοιχεία που υποβλήθηκαν με την προσφορά αλλά και από εκείνα 15 που υποβλήθηκαν εκ των υστέρων διαφάνηκε ότι ουδεμία προσφορά ικανοποιεί πλήρως τις πρόνοιες του πιο πάνω άρθρου. Η εταιρεία UNITEX υπόβαλε πιστοποιητικό 20 ποιότητας κατασκευής των συσκευών που πρόσφερε αλλά όχι απόδοσης έτσι που ούτε αυτήηπροσφοράνα ικανοποιεί πλήρως τους πιο πάνωόρους άνκαι είναι η μόνη που ανταποκρίνεται κατά το μεγαλύτερο μέρος στο σχετικό όρο όμως σε τιμές πολύ ψηλές που και αν 25 ανταποκρίνετο πλήρως να μην μπορεί να γίνει αποδεκτή γιατί δεν θαήταν συμφέρουσα και θα ήταν η μόνη. Αναφέρθηκε ότι εφόσον οι όροι των προσφορών προνοούσαν όπως οι συσκευές θα πρέπει να συνάδουν με εθνικά ή διεθνή πρότυπα εξυπακούεται ότι τα πιστοποιητικά που θαέπρεπε ναυποβληθούν θαπρέπει να ήταναπόΕθνικάή Διεθνή Ινστιτούτα. 30 35 Εν όψει των πιο πάνω αποφασίσθηκε όπως οι προσφορές ακυρωθούνκαιεφόσον το θέμαείναι άκρως επείγον μη επαναπροκηρυχθούν προσφορές γιατί δεν παρέχεται ο αναγκαίος χρόνος λόγω της ανάγκης άμεσης εγκατάστασης των συσκευών, το θέμα να 40 χειρισθεί ο Πρόεδρος ανάλογα με βάση τις πρόνοιες του άρθρου20(d) των Κανονισμών Αποθήκης." 1346 4Α.Α.Δ, Unitex Trad. CoLtd v. Δημοκρατίαςκ.α. Πογιατζής,Δ. Όπως προκύπτει από το πιο πάνω πρακτικό, μνεία γίνεται μόνο στις απόψεις πουεξέφρασε οκ. Ιωαννίδης.Οι απόψεις του κ. Λ. Τιμοθέου δεν έχουν καταγραφεί, ούτε έχεικαταγραφείοποιαδήποτεαιτιολογία για την υιοθέτηση 5 απότο Συμβούλιο της γνωμοδότησης του κ. Ιωαννίδηαντί εκείνης του κ. Λ. Τιμοθέου. Με αφετηρίατο γεγονός αυτό οι Αιτητές πρόβαλαν το επιχείρημα ότι η αιτιολογία της προσβαλλόμενης απόφασης,όπως φαίνεται στο πιο πάνω πρακτικό,είναι ελλειπής καιηπροσβαλλόμενη απόφασηθα 10 πρέπει, ως εκ τούτου, να ακυρωθεί. Για περαιτέρω υποστήριξη του ισχυρισμού τους για πλάνη περί τα πράγματα και για λανθασμένη εκτίμηση των γεγονότων από τους Καθ'ων η Αίτηση, οι Αιτητές έχουν επισυνάψει στη γραπτή τους αγόρευση δυο πιστοποιητικά του 15 Βρεττανικού Ινστιτούτου Προτύπων, ημερομηνίας 1/11/1989 και 22/11/1989 αντίστοιχα, τα οποία φαίνεται να υποστηρίζουν τη θέση των Αιτητών και του κ.Τιμοθέου αναφορικά με την απόδοση των συσκευών τους σε συσχετισμό με το BS
- Τα πιστοποιητικά αυτά είναι 20 πολύ μεταγενέστερα του χρόνου έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης και, επομένως, σύμφωνα με την εισήγηση των Καθ'ων η Αίτηση, δε θα πρέπει να ληφθούν υπόψη. Ο κ. Τσαγγαρίδης επικαλείται επί του προκειμένου τα Πορίσματα Νομολογίας του Συμβουλίου 25 Επικρατείας 1929-1959, σ.162, καθώς και τις υποθέσεις Νικολάου ν. άημοκρατίας (απόφαση ημερομηνίας 10/1/90 στην προσφυγή 1065/87) και leronimides v. Republic (απόφασηημερομηνίας 30/12/1988 στην προσφυγή344/85). 30 Ακόμα και στην περίπτωση, λέγει ο κ. Τσαγγαρίδης, που οι Καθ' ων η Αίτηση λανθασμένα και παράλογα αποφάσισαν να απορρίψουν την προσφορά των Αιτητών για το λόγο ότι δενυπήρχε συμμόρφωση με τον όρο 6 των εγγράφων της προσφοράς, η προσφορά των Αιτητών 35 απορρίφθηκε και για άλλο ανεξάρτητο επάλληλο λόγο, όπως καθαρά προκύπτει από το πρακτικό ημερομηνίας 17/5/
- Ο διαζευκτικός αυτός λόγος αφορά τις ψηλές τιμές που απέκλεισαν την αποδοχή της προσφοράς των Αιτητών ως της μόνης και μησυμφέρουσας προσφοράς. 40 Στο πιο πάνω επιχείρημα ο κ. Κινάνης, για τους Αιτητές, απαντά ότι ο δεύτερος αυτός λόγος είναι επικουρικός και όχι επάλληλος και επομένως, δεν μπορεί 1347 Πογιατξής, Δ. UnitexTrad.Co Ltd v. Δημοκρατίαςκ.α.
(1992)από μόνος του να στηρίξει τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης απόφασης όταν η κύρια και βασική αιτιολογία αποδεικνύεται εσφαλμένη. Διαζευκτικά, ο ευπαίδευτος δικηγόρος των Αιτητών ισχυρίζεται ότι, ακόμα και στην περίπτωση που ο δεύτερος αυτός λόγος 5 μπορεί εύλογα να χαρακτηριστεί ως επάλληλος και όχι επικουρικός, αδυνατεί κάτω από τις παρούσες περιστάσεις να στηρίξει τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης πράξης γιατί δεν μπορούμε να γνωρίζουμε σε ποιο βαθμό η πρώτη λανθασμένη 10 αιτιολογία επέδρασε στηλήψητης επίδικηςαπόφασης. Πριν εξετάσω την επάρκεια της αιτιολογίας που οι Καθ'ων η Αίτηση έδωσαν για την έκδοση της προσβαλλόμενης πράξης και/ή παράλειψης, θα πρέπει να 15 αναφέρω ότι μετά την έκδοση της ο Πρόεδρος του Συμβουλίου Προσφορών, ενεργώντας στα πλαίσια του Κανονισμού 20(d) των Κανονισμών Αποθήκης, παραχώρησε ειδική έγκριση ημερομηνίας 20/5/1989 στο Τμήμα Ηλεκτρομηχανολογικών Υπηρεσιών να 20 προμηθευτεί τις συσκευές κλιματισμού από μερικούς από τους προσφοροδότες λόγω της άμεσης ανάγκης που υπήρχεγιατην εγκατάστασητων συσκευών. Το πρώτο ερώτημα που θα πρέπει να απαντηθεί είναι 25 κατά πόσο η πρώτη αιτιολογία για την απόρριψη της προσφοράς των Αιτητών, η οποία σχετίζεται με την αμφισβητούμενη συμμόρφωση της προς τον όρο 6 των εγγράφων της προσφοράς είναι από μόνη της ορθή και επαρκής ήείναι πεπλανημένη και ανεπαρκής. 30 Θα ήθελα εν πρώτοις να τονίσω ότι το Δικαστήριο δεν μπορεί να αποφασίσει αν η προσφορά των Αιτητών ήταν πράγματι εντός προδιαγραφώνή όχι. Το αρμόδιο όργανο να αποφασίσει το θέμα αυτό είναι οι Καθ'ων ηΑίτηση με 35 την καθοδήγηση, βέβαια, των τεχνικών επιτροπών που είναι ειδικά καταρτισμένες. Το Δικαστήριο απλώς ελέγχει αν με τα στοιχεία που είχαν ενώπιον τους οι Καθ'ων η Αίτηση μπορούσαν" εύλογα να καταλήξουν στο συμπέρασμα στο οποίο κατέληξαν και αν έδωσαν την 40 επιβαλλόμενη υπό τας περιστάσεις επαρκή αιτιολογία. Ουσιώδες γεγονός στην παρούσα υπόθεση είναι ηύπαρξη διαφωνίας μεταξύ των δυο ειδικών που μελέτησαν την 1348 4 Α.Α.Δ. Unitex Trad. Co Ltd v. Δημοκρατίας κ.α. Πογιατζής, Δ. προσφορά των Αιτητών. Η διαφωνία αυτή δεν καταγράφηκε στο πρακτικό της συνεδρίας στην οποία λήφθηκε η επίδικη απόφαση ούτε σε οποιοδήποτε άλλο πρακτικό. Είναι όμως εμφανής από τα στοιχεία του 5 φακέλου. Επομένως, το Συμβούλιο Προσφορών είχε ενώπιον του δυο αντικρουόμενες απόψεις. Παρά το γεγονός ότι το Συμβούλιο μπορούσε να αποδεχθεί οποιαδήποτε απότις δυο αυτές απόψεις,είχε καθήκοννα επεξηγήσει τους λόγους για τους οποίους απορρίπτειτην 10 αντίθετη άποψη. Στα Πορίσματα Νομολογίας του Συμβουλίου Επικρατείας 1929-1959, στη σ.188 αναφέρονταιταακόλουθα: 15 20 "Ελλείπουσα αιτιολογία δεν δύναται να συμπληρωθή εκ συγκρουόμενων προς άλληλα στοιχείων του φακέλλου: 377, 464
(45),295
(54),διότι εν τη περιπτώσει ταύτη, η αναπλήρωσις της αιτιολογίας υπό του ακυρωτικού ενέχει ουσιαστικήν στάθμισιν μη επιτρεπτήν: 267
(45). Ούτω π.χ. αναιτιολόγητος "τυγχάνει απόφασις εκδοθείσα εν όψει δύο αντιθέτων γνωμοδοτήσεων αρμοδίως συνταχθεισών, μη μνημονεύουσα τον λόγον της απορρίψεως της μιας εκ τούτων: 1391
(48)." 25 Σχετική επί του προκειμένου είναι και η υπόθεση Tasmi Trading Co. Ltd. \. Republic (απόφαση ημερομηνίας 16/4/1988 στην προσφυγή αρ. 689/86) στην οποία το Συμβούλιο Προσφορών βρέθηκε ενώπιον δυο αντιθέτων γνωμοδοτήσεων και υιοθέτησε τη μια χωρίς να 30 αναφέρει τους λόγους για τους οποίους απέρριψε την άλλη.Το Δικαστήριο αποφάνθηκεότι η επίδικηαπόφαση δενήταναιτιολογημένη. Υιοθετώντας το ίδιο σκεπτικό στην παρούσα υπόθεση, 35 καταλήγω στο συμπέρασμα ότι η απόφασητων Καθ'ων η Αίτηση ότι η προσφορά των Αιτητών ήταν εκτός προδιαγραφών πάσχει από έλλειψη της δέουσας αιτιολογίας και θα πρέπει, ως εκ του λόγου αυτού, να ακυρωθεί. 40 Παραμένει, εντούτοις, να εξεταστεί κατά πόσο μπορεί να εφαρμοστεί στην παρούσα υπόθεση η αρχή του 1349 Πογιατξής,Δ. UnitexTrad.Co Ltd v. Δημοκρατίαςκ.a.
(1992)διοικητικού δικαίου σύμφωνα με την οποία σε περίπτωση πολλαπλών ήεπαλλήλων αιτιολογιών, αρκεί κατάκανόνα η νομιμότα μιας μόνο από αυτές για να στηρίξει την προσβαλλόμενη πράξη.Αναφέρομαι επί του προκειμένου στα Πορίσματα Νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας 1929-1959όπου στη σ.189 και κάτω απότον τίτλο "Πλείονες αιτιολογίαι ων η μία πλημμελής" αναφέρονται τα ακόλουθα: "Εν περιπτώσει επαλλήλων αιτιολογιών γίνεται δεκτόν ότι η πράξις είναι νόμιμος, εάν η μία τούτων δύναται επαρκώςνατην στήριξη." 5 10 Επιπρόσθετα, στην υπόθεση αρ. 1005/1933 το Συμβούλιο της Επικρατείαςαποφάσισεότι οποτεδήποτεη διοικητική πράξη επικαλείται περισσότερα του ενός ερείσματος, αρκεί η ορθότητα ενός από αυτά για να την στηρίξει. Επομένως, περιττεύει η έρευνα της ορθότητας των υπόλοιπων ερεισμάτων. Για να εφαρμοστεί ηπιο πάνω αρχή είναιαπαραίτητο να αποφασιστεί κατά πόσο η δεύτερη αιτιολογία είναι ανεξάρτητη και αυτοτελής ή κατά πόσο είναι απλώς επικουρική ή παρεπόμενη της πρώτης. Στη δεύτερη περίπτωση, το έγκυρο της επικουρικής αιτιολογίας δεν 25 μπορεί να διασώσει τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης πράξης αν η κυρίως αιτιολογία είναι πλημμελής. Ούτε, όμως, η ανακρίβεια της επικουρικής αιτιολογίας επηρεάζειτηνομιμότητα διοικητικής πράξηςτης οποίαςη κυρίως αιτιολογία είναι ακριβήςκαιέγκυρη. 30 Στην προκειμένη περίπτωση η δεύτερη αιτιολογία που δίδουν οι Καθ'ων η Αίτηση για την απόρριψη της προσφοράς των Αιτητών, περιέχεται στο πιο κάτω απόσπασμα από το πρακτικό της συνεδρίας ημερομηνίας 35 17/5/1989: " άνκαι είναι η μόνη (η προσφορά των Αιτητών) που ανταποκρίνεται κατά το μεγαλύτερο μέρος στο σχετικό όρο όμως σε τιμές πολύ ψηλές που και να 40 ανταποκρίνετο πλτίρως να μην μπορεί να νίνει αποδεκτή γιατί δεν θαήταν συμφέρουσα και θατίταν ΤΊ μόνη." (ηυπογράμμιση είναιδικήμου). 1350 15 20 4 Λ.Α.Δ. Unitex Trad.Co Ltd v. Δημοκρατίας κ.α. Πογιατξής, Δ. Από το πιο πάνω κείμενο προκύπτει καθαρά, κατά τη γνώμη μου, ότι στην παρούσα υπόθεση οι Καθ' ων η Αίτηση δίδουν δυο ανεξάρτητες και αυτοτελείς αιτιολογίες. Η πρώτη αιτιολογία αναφέρεται στη 5 διαπίστωση των Καθ'ων η Αίτηση ότι η προσφορά των Αιτητών είναι εκτός προδιαγραφών. Η αιτιολογία αυτή έχει ήδη κριθεί ως πλημμελής και άκυρη. Η δεύτερη αιτιολογία αναφέρεται στις ψηλές τιμές της προσφοράς που τηνκαθιστούν μησυμφέρουσα καθώςκαι στο γεγονός 10 ότι δενυπήρχεάλλη έγκυρη προσφορά.Ο ισχυρισμός των Αιτητών ότι η δεύτερη αυτή αιτιολογία είναι απλώς επικουρική ή παρεπόμενη της πρώτης είναι αδικαιολόγητοςκαιδεν υποστηρίζεταιαπότο κείμενο του πρακτικούστο οποίο έχωαναφερθεί. 15 Ενόψει των ανωτέρω, προκύπτει το ερώτημα κατά πόσο ηδεύτερη αιτιολογία είναι έγκυρηήκατά πόσο είναι και αυτή πλημμελής. Σχετική με την απάντηση'στο πιο πάνω ερώτημα είναι ηπρόνοιατουόρου IIτων εγγράφων 20 της προσφοράς, σύμφωνα με την οποία οι Καθ'ων η Αίτηση δεν δεσμεύονται να δεχτούν τη χαμηλότερη ή οποιαδήποτεάλληπροσφορά.Αυτόσημαίνει,σύμφωναμε τη νομολογία, ότι το Συμβούλιο Προσφορών έχει δικαίωμα να απορρίψει οποιαδήποτε προσφορά και, 25 επομένως, να ακυρώσει τις προσφορές, υπό την προϋπόθεσηηαπόφασητουναμηνείναιαυθαίρετη. Στην υπόθεση Leisureland Hotel Enterprises Ltd v. ΚυπριακήςΔημοκρατίας (προσφυγή αρ.401/87, απόφαση 30 ημερομηνίας 7 Δεκεμβρίου 1989), η προσφορά των αιτητών ήταν η μόνη έγκυρη ανάμεσα στις τέσσερις προσφορές που είχαν,υποβληθεί και οι καθ'ων η αίτηση δεν προχώρησαν στην κατακύρωση της. Οι αιτητές ισχυρίστηκαν ότι έτυχαν δυσμενούς μεταχείρισης. Το 35 Δικαστήριο απέρριψε τον ισχυρισμό αναφέροντας τα εξής: 40 "Το γεγονός ότι η διοίκηση δεν προχώρησε στην κατακύρωση της προσφοράς των αιτητών που αποτελούσε την μόνη έγκυρη προσφορά, δεν σημαίνει ότι οι αιτητές έτυχαν δυσμενούς μεταχείρισης γιατί η απόφαση λήφθηκε με βάση τις πρόνοιες του όρου 14 1351 Πογιατζής,Δ. Unitex Trad. CoLtd v. Δημοκρατίαςκ.α.
(1992)των προσφορών. Από την διατύπωση του πιο πάνω όρου φαίνεται ότι το δικαίωμα της μη αποδοχής και της ανάκλησης της διαδικασίας του διαγωνισμού παραχωρείται στην αρμόδια αρχή χωρίς κανένα περιορισμό, νοουμένου ότι η αρμόδιααρχή δεν ενεργεί 5 αυθαίρετα και νοουμένου ότι εφαρμόζονται οι κανόνες του διοικητικού δικαίουυπότην έννοια ότι ηανάκληση είναι δικαιολογημένη υπό τις περιστάσεις της κάθε υπόθεσης. 10 Στην παρούσαπερίπτωση οι καθ'ωνηαίτησηκατάτην άσκησητουδικαιώματοςαυτούδεν ενήργησαναυθαίρετα, αλλά η ανάκληση και η μηκατακύρωση των προσφορών έγινε με μοναδικό σκοπό την προαγωγήκαι εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος. Μέσα στα πλαίσια του 15 δημοσίου συμφέροντος εντάσσεται και η αναγκαιότητα ικανοποιητικής συμμετοχής προσφοροδοτών, πράγμα που επιβάλλεται από την αρχή της εξασφάλισης του ελεύθερου συναγωνισμού μεταξύ ικανοποιητικούαριθμού έγκυρων προσφορών.Δεν πρέπει νααγνοείται τογεγονός 20 ότι ο διαγωνισμός με την διαδικασία των προσφορών αποσκοπεί στην εξασφάλιση της πιο συμφέρουσας προσφοράς για το κράτος. Ο σκοπός αυτός δεν εξυπηρετείται στην προκειμένη περίπτωση με την συμμετοχή μικρού αριθμού έγκυρων προσφορών και 25 στερεί το δικαίωμα για πραγματική εκλογή της πιο συμφέρουσας για το κράτος προσφοράς αν ληφθεί μάλιστα υπόψη το γεγονός ότι ενώπιον της Υπουργικής Επιτροπής υπήρχαν στοιχεία που έδειχναν ότι για την εκμετάλλευση των καταστημάτων θα ήταν δυνατόν να 30 εξασφαλιστεί πιό συμφέρουσα προσφορά.Ηένδειξηήταν η προσφορά της Tabacco Suppliers που ήταν ψηλότερη απότηνπροσφοράτωναιτητών,αλλάκρίθηκε άκυρη. Είμαι της γνώμης ότι ήταν μέσα στα πλαίσια της 3 5 διακριτικής εξουσίας των καθ' ων η αίτηση να απορρίψει την προσφορά των αιτητών γιατί όπωςρητά αναφέρεται στην επιστολή (Τεκμήριο 15) ήταν ασύμφορη και ο λόγος αυτός συνιστά λόγο ακύρωσης της προσφοράς. Στην υπόθεση 1020/58του Συμβουλίου 4 ^ Επικρατείας αποφασίστηκε ότι το Συμβούλιο Προσφορών δεν υποχρεούται να κατακυρώσει την εκμετάλλευση στον τελευταίο προσφοροδότη αλλά 1352 4Α.Α.Δ. UnitexTrad.Co Ltd v. Δημοκρατίας κ.α. Πογιατζής, Δ. μπορεί, εφόσον κρίνει τις προσφορές ασύμφορες να μηντις εγκρίνει ματαιώνονταςτην πλειοδοσία." Σχετική επί του προκειμένου είναι και η υπόθεση G.D.L. Construction Ltd ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (προσφυγή αρ. 116/89, απόφαση ημερομηνίας 25/4/1990), στην οποία υιοθετήθηκε η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας στην υπόθεση αρ. 1340/52 στην οποία αποφασίστηκε ότι ηκρίση της διοίκησης γιατο ασύμφορο 10 προσφοράς εις δημοπρασία δεν ελέγχεται από το ακυρωτικό Δικαστήριο. 5 Στην παρούσα υπόθεση, η εκτίμηση του Συμβουλίου Προσφορών ότι ηπροσφοράτων Αιτητών ήταν ασύμφορη 15 γιατί ήταν η μόνη έγκυρη και σε πολύ ψηλές τιμές, συνιστά καθόλα έγκυρη αιτιολογία για την ακύρωση των προσφορών η οποία, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως αυθαίρετη ενέργεια. 20 25 30 Υπάρχει, όμως και η εισήγηση του ευπαίδευτου δικηγόρου των Αιτητών ότι η εγκυρότητα της δεύτερης αιτιολογίας δεν αρκεί για τη διάσωση της προσβαλλόμενης πράξης, εφόσο δε γνωρίζουμε σε ποιο βαθμό το Συμβούλιο Προσφορών επηρεάστηκε στη λήψη της απόφασης του από την πλημμελή πρώτη αιτιολογία. Έχω ήδη αναφέρει ότι σε περίπτωση επάλληλων αιτιολογιών, όπως συμβαίνει στην παρούσα υπόθεση, η πράξη είναι νόμιμη και επαρκώς αιτιολογημένη αν μια από τις αιτιολογίες αυτές είναι έγκυρη. Αυτός είναι ο κανόνας. Υπάρχει όμως και η εξαίρεση η οποία διατυπώνεται ως εξής στα Πορίσματα Νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας, στησ.189: "Κατ* εξαίρεσιν γίνεται δεκτόν, ότι, πεπλανημένης ούσης μιας των πλειόνων αιτιολογιών, η πράξις καθίσταται εν τω συνόλω της ακυρωτέα, εφ'όσον δεν συνάγεται εξ αυτής ο βαθμός, καθ'όν η πεπλανημένη αιτιολογία επέδρασεν επί της εκδόσεως της πράξεως (βλ. π.χ.966
(48)." Το λεκτικό της απόφασης στην παρούσα υπόθεση, στο οποίο έχω ήδη αναφερθεί, δεν αφήνει περιθώρια για 1353 Πογιατζής, Δ. UnitexTrad.Co Ltd v. Δημοκρατίας κ.α.
(1992)εφαρμογή της πιο πάνω εξαίρεσης στο γενικό κανόναπου έχω ήδηδιατυπώσει. Κανένας συσχετισμός ήεξάρτηση δεν υπάρχει μεταξύ των δυο επάλληλων αιτιολογιών της επίδικης πράξης. Οι αιτιολογίες είναι διαζευκτικές και απόλυτα ανεξάρτητες, ώστε να μπορεί εύλογα να αποκλειστεί η περίπτωση εφαρμογής της εξαίρεσης στον κανόναπου έχω διαγράψει.Ηδεύτερη αιτιολογία στηρίζει επαρκώς τηνομιμότητα της προσβαλλόμενης πράξης. 5 Ενόψει των ανωτέρω, η προσφυγή απορρίπεται και η 10 απόφασητων Καθ'ωνη Αίτησηνα μην κατακυρώσουν την προσφορά στους Αιτητές γιατί ήταν ασύμφορη, επικυρώνεται. Λαμβανομένων υπόψη των περιστατικών της υπόθεσης δεν εκδίδω οποιαδήποτε διαταγή για τα έξοδα. 15 Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίςέξοδα. 1354