clr/1992/1992_4_1431.pdf

(1992)των γεγονότων εναπόκειται στο αποφασίζον όργανο το δε διοικητικό Δικαστήριο δεν επεμβαίνει σ' αυτή του τη διακριτική ευχέρεια, πλην της περιπτώσεως όπου διαπιστώνεται κατάχρηση εξουσίας ή πλάνη περί τα πράγματα. Η ευνοϊκή για την αιτητρια διοικητική απόφασηελήφθη το 1974 και ανεκλήθη με την επίδικη 5 το 1989, ύστερα δηλαδήαπό 15 χρόνια. Ηεισήγησητουδικηγόρου "της Δημοκρατίας,ότι ηίδιαη αιτητριαπροκάλεσε την ευνοϊκή γι' ' αυτήν απόφαση, αφούχρησιμοποίησε ψευδείς παραστάσεις,είναι σύμφωνα με τα παραδεκτά γεγονότα αβάσιμη. Εξάλλου, ούτε η διοίκηση ισχυρίζεται κάτι τέτοιο, εφόσο τα αδιαμφισβήτητα 10 στοιχεία στην υπόθεση δεν επιτρέπουν, έστω καιαπομακρυσμένα τέτοια σκέψη. Έχωήδη πει πωςηέκθεση του αρμόδιου λειτουργού προς την Επιτροπή καταλήγει με το συμπέρασμα ότι τα στοιχεία που συνελέγησαν, αναφορικάμε τη συνήθη διαμονήτης αιτήτριας πριν από την εισβολή ήσαν αλληλοσυγκρουόμενα. Γι' αυτό και 15 εισηγήθηκε νακληθεί ηίδιααεσυνέντευξη. Αν ηαιτητριααπέκτησε την ιδιότητα της εκτοπισθείσας με ψευδείς παραστάσεις, αυτό ασφαλώς θα έπρεπε να το είχε διαπιστώσει η Επιτροπή στη διάρκεια των 15 ετών που ίσχυε η αρχική της απόφαση, και που μάλιστα επαναβεβαιώθηκε το 1978, και να ανακαλέσει την 20 απόφασητης μεαυτότοαιτιολογικό. Η ανακλητική πράξη που εκδίδεται μετά πάροδο μακρού χρόνου λόγω του δόλου του ιδιώτη πρέπει να είναι ειδικά αιτιολογημένη ως προςτο στοιχείο αυτότου δόλου,βεβαιώνοντας 25 τη συνδρομή του και παραθέτοντας τα πραγματικάπεριστατικά βάσει των οποίων συνάχθηκεηκρίσηπερί τουδόλου. Στη διοίκηση απόκειται να αποδείξει το δόλο του ιδιώτη,και όχι στον ιδιώτη η αθωότητα του. Η υποχρέωση του ιδιώτη περιορίζεται στην υποβολή των πραγματικών στοιχείων στη διοίκηση: η εξακρίβωση κατόπιν την συνδρομής ή μη των κατά νόμον προϋποθέσεων εκδόσεως της διοικητικής πράξεως απόκειται στηδιοίκηση μόνο. 30 35 * Η ανάκληση της πράξεως για λόγους δημόσιου συμφέροντος πρέπει να συνοδεύεται απόαιτιολογία αναφερομένηκαι στις δύο αυτές απόψεις,και ελέγχεται από το ΣυμβούλιοτηςΕπικρατείας. Καμιά βεβαίως αιτιολογία δεν υπάρχει στην επίδικη απόφαση που νασυνάδει μετις πιοπάνωαρχέςκαιγι' αυτόθα ακυρωθεί. 40 Ηεπίδικη απόφασηακυρώνεταιμε£100 έξοδα. 45 Προσφυγή. Προσφυγή εναντίον της απόφασης του Υπουργείου Εσωτερικών με την οποία ακύρωσε την προσφυγική 1432 4Α.Α.Δ. Χ'Όδυσσέως ν.Δημοκρατίαςκ.α. ταυτότητατης αιτήτριας. Σ. Γεωργιάδης, γιατην αιτητρια. 5 Α. Βασιλειάδης, Δικηγόρος της Δημοκρατίας Α', για τους καθ'ων η αίτηση. Cur.adv. vult. 10 Ο Δικαστής κ. Αρτεμίδης ανάγνωσε την ακόλουθη απόφαση. ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,Δ.: ΠΡΟΣΒΑΛΛΟΜΕΝΗ ΑΠΟΦΑΣΗ: 15 Ηανάκληση,στις 21.9.89,της απόφασηςτων καθ'ων η αίτηση να θεωρείται η αιτητρια ως εκτοπισθείσα και επομένως νατυγχάνει των ευεργετημάτων σύμφωνα με το Σχέδιο Βοήθειας Εκτοπισθέντων και Παθόντων που ενεκρίθη και εισήχθη από το Υπουργικό Συμβούλιο στις 19.9.1974. 20 ΑΔΙΑΜΦΙΣΒΗΤΗΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ: 25 30 35 40 Η αιτητρια γεννήθηκε στο χωριό Λευκόνοικο στις 2.7.48 όπου και ζούσε με τους γονείς της. Αρραβωνιάστηκε στις 14.4.73 με τον Θεόδωρο Χ' Οδυσσέως από τη Λακατάμια, Λευκωσία, και παντρεύτηκαν εκεί στις 7.7.74. Το χωριό Λευκόνοικο καταλήφθηκε από τα τούρκικα στρατεύματα κατά τη διάρκεια της εισβολής. Η αιτητρια και ο σύζυγος της αποτάθηκαν στις αρμόδιες υπηρεσίες, ως εκτοπισθέντες, για την έκδοση σ' αυτούς προσφυγικής ταυτότητας. Τον Ιούνιο του 1978, μετά από νέα έρευνα που έγινε αναφορικά με την ιδιότητα να θεωρούνται ως εκτοπισμένοι, η διοίκηση διαπίστωσε πως αμέσως μετά τον γάμο τους, και λίγες μέρες πριν από την εισβολή, κατοικούσαν στη Λευκωσία και όχι στο Λευκόνοικο. Γι' αυτό και ανακάλεσε την απόφαση της να θεωρείται ο σύζυγος ως εκτοπισθείς, δέχθηκε όμως να τη διατηρεί η αιτητρια, αφού εφήρμοσε στην περίπτωση της το 1433 Αρτεμίδης, Δ. Χ'Όδυσσέως ν.Δημοκρατίαςκ.α.

(1992)ευεργέτημα της αμφιβολίας, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στη σχετική απόφαση.Συνεπώς ακύρωσε την προσφυγική ταυτότητα που εκδόθηκε στο Θεόδωρο Χ' Οδυσσέως, και εξέδωσε καινούργια στην αιτητρια, με αριθμό

1. Ανοίγω εδώ μια παρένθεση για να 5 παρατηρήσω πως απότα στοιχεία πουυπάρχουνενώπιον μου, και για τους σκοπούς της συζητούμενης υπόθεσης μόνο, δεν αντικρούστηκε ότι ο Θεόδωρος Χ' Οδυσσέως είχε πάντοτε τη συνήθη διαμονή του στη Λακατάμια, και συνεπώς η απόφαση της διοίκησης που τον αφορούσε 10 εμφαίνεται ωςορθή. Η αιτητριαυπέβαλε στις 18.9.88αίτησηστην Υπηρεσία Μερίμνης και Αποκαταστάσεως Εκτοπισθέντων για να τύχει των οφελημάτων του σχεδίου αυτοστέγασης και γι' 15 αυτό εκλήθη για έλεγχο της ιδιότητας της ως εκτοπισθείσα. Η αρμόδια υπηρεσία στο Υπουργείο, Εσωτερικών, μετά από έρευνα που έκαμε, αποφάσισε να ακυρώσει την προσφυγική ταυτότητα της αιτήτριας δίδοντας την πιο κάτω αιτιολογία, όπως αναφέρεται στη 20 σχετική επιστολή της προς αυτή,ημερομηνίας21.9.
2. "Η πιο πάνω απόφασηβασίζεται στο γεγονός ότι η συνήθης διαμονή σας πριν την Τουρκική εισβολή δεν ήταν οποιαδήποτε τουρκοκρατούμενηπεριοχή." 2 ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ: Ο δικηγόρος της Δημοκρατίας, πολύ ορθά κατά την άποψη μου,θεωρεί, καικατ' ακολουθίασυζητεί διεξοδικά, 30 την επίδικη πράξηως ανάκληση παρανόμουευμενούς για την αιτητριααποφάσεως. Υποστηρίζει δε,σύμφωνα με τις γνωστές αρχές διοικητικού δικαίου, πως όταν τέτοια απόφαση παραμείνει σε ισχύ για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να ανακληθεί τότε μόνο και εφόσο 35 υπάρχουν μία από δύο προϋποθέσεις: (α) όταν αυτή προκλήθηκε με δόλο ή άλλη απατηλή ενέργεια του ενδιαφερομένου ή (β) με γνώμονα το γενικότερο δημόσιο συμφέρον. Ο δικηγόρος της Δημοκρατίας εισηγείται πως στην ανάκληση της επίδικης απόφασης συνυπάρχουν και 40 1434 ^ 4Α.Α.Δ. Χ'Όδυσσέως ν.Δημοκρατίαςκ.α. Αρτεμιδης,Δ. οι δυο αυτές προϋποθέσεις. Η υπόθεση με απασχόλησε πολύ. Μάλιστα σε κάποιο στάδιο διέταξατο επανάνοιγμα της για να εξεταστεί γιατί 5 στο διοικητικό φάκελο, όπου υπάρχουν σχετικές καταχωρήσεις και σχόλια για την έρευνα που έκαμε η διοίκηση, δεν παρουσιάζεται οποιοδήποτε πρακτικό καταγραφής των παραστάσεων της αιτήτριας, η οποία εκλήθη ενώπιον της αρμόδιας επιτροπής για να 10 υποστηρίξει την ιδιότητα της,ως εκτοπισθείσας. Πρέπει νακαθορίσω πρώτατανομικά ζητήματακαινα σταχυολογήσω τα γεγονότα της υπόθεσης προτού καταλήξω στην κρίση μου για την τύχη της προσφυγής.Η 15 ιδιότητα της αιτήτριας ως εκτοπισθείσας αναγνωρίστηκε σ' αυτήν αμέσως μετά την εισβολή. Τον Ιούνιο του 1978, και μετά από νέα έρευνα η ιδιότητα της αυτή επιβεβαιώθηκε, αλλά με δυσκολία, όπως αναφέρεται στη σχετική απόφαση της διοίκησης, αφού δόθηκε στην 20 περίπτωση της το ευεργέτημα της αμφιβολίας. Έκτοτε η διοίκηση δεν επανεξέτασε το θέμα.Θεώρησεόμως ορθόνα προβεί σε νέα έρευνα, μετά που η αιτητρια υπέβαλε, το 1989, αίτηση γιανα ενταχθεί στο σχέδιο αυτοστέγασης. Το αποτέλεσμα της έρευνας αυτής, κατά τη διάρκεια της 25 οποίας ηδιοίκηση άκουσε προφορική μαρτυρίακαι έλαβε υπόψη το περιεχόμενο εγγράφων δηλώσεων, συνοψίζεται στο εισηγητικό σημείωμα του αρμόδιου λειτουργού, Σ. Αραούζου (ερυθρό 15 στο διοικητικό φάκελο). 30 35 4 0 Το ουσιαστικότερο στοιχείο της έκθεσης αυτής είναι η υποκειμενική κρίσηκαι ηεισήγησητου λειτουργού αυτού, που παραθέτω αυτούσια: "Όσον αφοράτις μαρτυρίες που λήφθηκαν αυτές είναι αλληλοσυγκρουόμενες. Υπάρχουν μαρτυρίες ότι η αιτητρια μετά που αρραβωνιάστηκε διέμενε στη Πάνω Λακατάμια (και αυτές ενισχύονται και από το γεγονός ότι σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις η αιτητρια και ο σύζυγος της δήλωναν διεύθυνση τους τη Π. Λακατάμια).Υπάρχουν και μαρτυρίες ότι τουλάχιστον 1435 Αρτεμίδης, Δ. Χ'Όδυσσέως ν.Δημοκρατίαςκ.α.

(1992)η ίδια διέμενε στο Λευκόνοικο. Το γεγονός όμως ότι ο γάμος έγινε πριν την εισβολή πρέπει να τονισθεί διότι δεν θα ήταν λογικό η αιτητρια να είχε διαφορετικό τόπο διαμονής απότον σύζυγο της. Εισήγηση μου είναι όπως ηπερίπτωση τηςαιτήτριας εξετασθεί εκ νέου από την Επιτροπή και όπως κληθεί και ηίδιανακαταθέσει". Η εισήγηση του λειτουργού, να κληθεί η αιτητρια και 10 να καταθέσει ενώπιον της Επιτροπής, έγινε δεκτή. Στο διοικητικό όμως φάκελο, όπως προανάφερα,δεν υπάρχει οποιοδήποτε σημείωμα για το τί υποστήριξε η αιτητρια. Μετά το επανάνοιγμα της υπόθεσης κατατέθηκε ένορκη δήλωση από κάποιο λειτουργό εκ μέρους της Επιτροπής, 15 σύμφωνα με την οποία ηαιτητρια πρόβαλε τον ισχυρισμό πως η συνήθης διαμονή της πριν από την Τούρκικη εισβολή ήταν το χωριό της Λευκόνοικο και επειδή ο ισχυρισμός αυτός προβλήθηκε και στο παρελθόν, δεν θεωρήθηκε σκόπιμο να σημειωθεί. 20 Είναι γνωστή αρχή του διοικητικού δικαίου πως η διακρίβωση των γεγονότων εναπόκειται στο αποφασίζον όργανο το δε διοικητικό Δικαστήριο δεν επεμβαίνει σ' αυτή του τη διακριτική ευχέρεια, πλην της περιπτώσεως 25 όπου διαπιστώνεται κατάχρηση εξουσίας ήπλάνη περί τα πράγματα. ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ: 30 Η ευνοϊκή για την αιτητρια διοικητική απόφαση ελήφθη το 1974 και ανεκλήθη με την επίδικη το 1989, ύστερα δηλαδή από 15 χρόνια. Η εισήγησητου δικηγόρου της Δημοκρατίας, ότι η ίδια η αιτητρια προκάλεσε την ευνοϊκή γι' αυτήν απόφαση, αφού χρησιμοποίησε ψευδείς 35 παραστάσεις, είναι σύμφωνα με τα παραδεκτά γεγονότα αβάσιμη. Εξάλλου, ούτε η διοίκηση ισχυρίζεται κάτΓ τέτοιο, εφόσο τα αδιαμφισβήτητα στοιχεία στην υπόθεση δεν επιτρέπουν, έστω και απομακρυσμένα τέτοια σκέψη. Εχω ήδηπει πως η έκθεση του αρμόδιου λειτουργού προς 4 0 1436 4Α.Α.Δ. Χ'Όδυσσέως ν.Δημοκρατίαςκ.α. Αρτεμίδης, Δ. < την Επιτροπή καταλήγει με το συμπέρασμα ότι τα στοιχεία που συνελέγησαν, αναφορικά με τη συνήθη διαμονή της αιτήτριας πριν από την εισβολή ήσαν αλληλοσυγκρουόμενα. Γι' αυτόκαι εισηγήθηκε νακληθεί η 5 ίδια σε συνέντευξη. Αν η αιτητριααπέκτησε την ιδιότητα της εκτοπισθείσας με ψευδείς παραστάσεις, αυτό ασφαλώς θα έπρεπε να το είχε διαπιστώσει η Επιτροπή στη διάρκεια των 15 ετών που ίσχυε η αρχική της απόφαση, και που μάλιστα επαναβεβαιώθηκε το 1978, και 10 ναανακαλέσειτην απόφασητης μεαυτότο αιτιολογικό. Σχετικά με το ζήτημα είναι αυτά που αναφέρονταιστο σύγγραμμα του Π.Δ. Δαγτόγλου Γενικό Διοικητικό Δίκαιο,(2ηέκδοση)σελ.244: 15 20 25 30 35 "Η ανακλητική πράξη που εκδίδεται μετά πάροδο μακρού χρόνου λόγω του δόλου του ιδιώτη ποέπει να είναι ειδικά αιτιολονηαένπ ως πooc το στοινείο αυτό του δόλου, βεβαιώνοντας ττι συνδρομή του και παραθέτοντας τα ποαγιιατικά περιστατικά βάσει των οποίων συνάχθηκεη κρίση περί τουδόλου. Στην διοίκηση απόκειταινα αποδείξει τον δόλο του ιδιώτη, και όχι στον ιδιώτη την αθωότητα του. Η υποχρέωση του ιδιώτη περιορίζεται στην υποβολή των πραγματικών στοιχείων στην διοίκηση: η εξακρίβωση κατόπιν της συνδρομής ή μη των κατά νόμον προϋποθέσεων εκδόσεως της διοικητικής πράξεως απόκειται στην διοίκηση μόνη.Μολονότι ο ιδιώτηςπου αποσιωπά ουσιώδη περιστατικά, στων οποίων τη δήλωση είναι κατά νόμον υποχρεωμένος, ενεργεί δολίως, η διοίκηση δεν απαλλάσσεται από την υποχρέωση και-ευθύνη της αυτεπάγγελτης κατά νόμον έρευνας των πραγματικών περιστατικών και δεν μπορεί να μετατρέψει τις -παραλείψεις της σε παραλείψεις τουιδιώτη." Αναφορικά δε με το δεύτερο λόγο για τον οποίο η διοίκηση μπορεί να ανακαλέσει παράνομηκαι ευμενή για 40 ιδιώτη απόφαση,το γενικώτερο δηλαδή δημόσιο συμφέρο, 1437 Αρτεμίδης, Δ. Χ'Όδυσσέως ν.Δημοκρατίαςκ.α.

(1992)στο ίδιο σύγγραμμα, σελ. 245 παραγρ. 713 διαβάζουμετα εξής: "Όπως σε όλες τις περιπτώσεις που η διοίκηση εν ονόματι του ' δημόσιου συμφέροντος' αποκλίνει από 5 τους γενικούς κανόνες, ιδιαίτερα όταν περιορίζει κατ' αυτόν τον τρόπο δικαιώματα ιδιωτών, έτσι και εδώ απαιτείται προσοχή και περίσκεψη. Η παράνομη ευμενής διοικητή πράξη για την οποία δεν συντρέχει υπαιτιότητα του ιδιώτη μπορεί να ανακαλείται παρά 10 την πάροδο μακρού χρόνου μόνο αν, πρώτον, το συγκεκριμένο δημόσιο συμφέρον πράγματι και προφανώς υπερτερεί του συγκεκριμένου ιδιωτικού συμφέροντος, και δεύτερον, δεν προσφέρεται άλλος τρόπος προστασίας του δημόσιου συμφέροντος Ι 5 λιγότερο επαχθής από την ανάκληση, π.χ. η μεταγενέστερη επιβολή όρων. Ηανάκλησητης πράξεως για λόγους δημόσιου συμφέροντος πρέπει να συνοδεύτεται από αιτιολογία αναφερομένη και στις δύο αυτές απόψεις, και ελέγγεται από το Συμβούλιο 20 τηςΕπικρατείας." (Ολες οι υπογραμμίσεις δικές μου) Καμιά βεβαίως αιτιολογία δεν υπάρχει στην επίδικη 25 απόφαση που να συνάδει με τις πιο πάνω αρχές και γι' αυτό θαακυρωθεί. Προτούτελειώσωθαήθελαναπωδυολόγια πάνωστην ουσία της υπόθεσης. Η διοίκηση συμπέρανε πως η 30 αιτητρια έχασε την ιδιότητα της ως εκτοπισθείσα από το Λευκόνοικο γιατί θεώρησε πως μετά το γάμο της, στις 7.7.74, μια εβδομάδα δηλαδή πριν από την Τούρκικη εισβολή, εγκατέλειψε τη συνήθη διαμονή της στο χωριό και απέκτησε με το σύζυγο της καινούργια στη 35 Λακατάμια. Στο Σχέδιο Βρηθείας Εκτοπισθέντων και Παθόντων, "εκτοπισθείς" ορίζεται το άτομο του οποίου η μόνιμη κατοικία ευρίσκεται σε κατειλημμένη από τους Τούρκους περιοχή, σε αντίθεση με την περιστασιακή ή _ προσωρινήδιαμονή. 1438 4Α.Α.Δ. Χ'Όδυσσέως ν.Δημοκρατίαςκ.α. Αρτεμίδης, Δ. Η αιτητρια γεννήθηκε στο Λευκόνοικο, όπου και έμενε • με τους γονείς της μέχρι της ημέρας που παντρεύτηκε, οπόταν και συζούσε με τον άνδρα της στη Λακατάμια.Η ίδια παρουσίασε ορισμένα αποδεικτικά στοιχεία για να 5 υποστηρίξει πως και μετά το γάμο της πηγαινοερχόταν στο χωριό της, όπου και διατήρησε τη συνήθη διαμονή της. Η απόφαση της διοίκησης βασίζεται ουσιαστικά στη 10 γενική θεωρία πως όταν ένας παντρευτεί σε ένα τόπο, όπου και διαμένει μετά το γάμο του, εγκαταλείπει ταυτόχρονα και τη μόνιμη διαμονή που είχε καθόλη τη διάρκεια της ζωής του. Με άλλα λόγια, ενώ η αιτητρια γεννήθηκε, έζησε και μεγάλωσε με τους γονείς της μέχρι 15 τις 7.7.74 στο Λευκόνοικο, επειδή παντρεύτηκε στη Λακατάμια θεωρήθηκε πως έχασε την ιδιότητα της σαν εκτοπισθείσα. Δεν επιθυμώ να εκφράσω τελική άποψη πάνω σ' αυτό το ζήτημα, γιατί αφενός θα έχει ευρύτερες επιπτώσεις καιαφετέρου θαείναι έξω απόταπλαίσια της 20 συζήτησης των νομικών ζητημάτων, που θεωρήθηκαν ως επίδικα και απότις δυο πλευρές στην υπό κρίση υπόθεση. Διατυπώνω όμως την παρατήρηση για να προβληματίσει την διοίκηση κατά την άσκηση των σοβαρών εξουσιών πουέχει. 25 Υπό τις περιστάσεις η προσφυγή γίνεται αποδεκτή,η απόφασηακυρώνεται,με£100 έξοδα υπέρτηςαιτήτριας. 30 Η επίδικη απόφαση ακυρώνεται με £100.- έξοδα. 1439