ι 1
(1992)22Απριλίου, 1992 [ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΑ ΑΡΘΡΑ 146,28,29ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΕΩΡΓΙΑ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΗΛ, Αιτήτρια, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝΚΑΙ/Η ΑΛΛΟΥ Καθ' ων η αίτηση. (Υπόθεση Αρ. 230/91). Διοικητική Πράξη — Αιτιολογία — Πρέπει να είναι διατυπωμένη με σαφήνεια σε τρόπο ώστε να είναι εφικτός ο δικαστικός έλεγχος — Η σαφήνεια δεν είναι συνάρτηση της λεπτομέρειας εφόσον τα επί μέρους στοιχεία υπάρχουν αναλυτικά στο φάκελο — Αιτιολογία που είναι διατυπωμένη κατά γενικό και αόριστο τρόπο είναι ελλειπής γιατί δεν επιτρέπει το δικαστικό έλεγχο. 5 Η αιτήτρια, που είχε επανηλειμμένα υποβάλει αίτηση για εισαγωγή αδασμολόγητου οχήματος ως Κύπρια που επαναπατρίστηκε, προσέβαλε με την προσφυγή της αυτή την απόφαση των καθ'ων η αίτηση να απορρίψουν τέτοιο αίτημα της, παρόλο που προσκόμισε αποδείξεις - βεβαιώσεις από ιδιώτες κατοίκους της Αγγλίας και της Ελλάδας πως υπήρξε εργοδοτούμενήτους κατάτηδιάρκεια των ετών 1975-1986. Ήταν ισχυρισμός της αιτήτριας πως ενώ προσκόμισε τις αποδείξεις που χρειάζονταν με βάση το νόμο το αίτημα της απορρίφθηκε κατάτρόποπουηαπόφασητωνκαθ'ων ηαίτησηνα πάσχει τόσο λόγω έλλειψης τηςδέουσαςέρευναςκαι/ήπλάνηςγια 20 τα πράγματα και/ήκατάχρησηςκαι υπέρβασηςεξουσίας, όσο και 1468 4Α.Α.Δ. Χατζημιχαήλν.Δημοκρατίαςκ.α. λόγω έλλειψης της δέουσας αιτιολογίας.Το Ανώτατο Δικαστήριο ακυρώνονταςτηνεπίδικηαπόφαση,αποφάσισεότι: 5 10 15 20 Η αιτιολογία της ελεγχόμενης πράξης διακριτικής εξουσίας πρέπει να είναι διατυπωμένη με σαφήνεια. Είναι σαφής εφόσον αναφέρονται συγκεκριμένα τα στοιχεία στα οποία η Διοίκηση στήριξε την ουσιαστική κρίση της, ειδικά για την κρινόμενη περίπτωση, σε τρόπο ώστε να είναι εφικτός ο δικαστικός έλεγχος. Η σαφήνεια αυτή δεν είναι συνάρτηση της λεπτομέρειας, αρκεί η αιτιολογία να είναι σαφής, έστω και περιληπτικά, εφόσον τα επί μέρους στοιχεία υπάρχουναναλυτικάστο φάκελο. Αιτιολογία που διατυπώνεται κατά γενικό και αόριστο τρόπο, ώστε να μη προκύπτει με ποια στοιχεία μορφώθηκε η κρίση ή πρόκριση της Διοίκησης, είναι αόριστη γιατί ο Δικαστής δεν έχει στη διάθεση του συγκεκριμένα στοιχεία επιδεκτικά δικαστικής εκτίμησης και άσκησης τουδικαστικού ελέγχου. Στην κρινόμενη όμως υπόθεση ο Διευθυντής δεν δίδει τους λόγους γιατί κατέληξε στο συμπέρασμα αυτό για να μπορέσει το Δικαστήριο να ελέγξει τη νομιμότητα της πράξης. Συνεπώς καταλήγω πως η επίδικηαπόφασηθαπρέπει να ακυρωθεί γιατί η αιτιολογίατηςδεν είναι πλήρηςή επαρκής. Ηεπίδικη απόφασηακυρώνεται χωρίςέξοδα. 25 Αναφερόμενες υποθέσεις: Δημοκρατία ν.Φιλιππίδη
(1989)3(B)Α.Α.Δ.29230 35 Pancyprian Federation of Labour (PEO)v. BoardofCinematograph Films CensorsandAnother
(1965)3C.L.R. 27· Nicolaides v.MunicipalityofLatsia
(1987)3 C.L.R. 1496. Προσφυγή. Προσφυγή εναντίον της απόφασης του Διευθυντή του Τμήματος Τελωνείων με την οποία απέρριψε, μετά από επανεξέταση, νέα αίτηση της αιτήτριας για απαλλαγή 40 δασμών για αυτοκίνητο που εισήγαγε σαν Κυπρία που επαναπατρίστηκε. Α.Σ. Αγγελίδης, γιατηναιτήτρια. 1469 Χατζημιχαήλ ν. Δημοκρατίαςκ.α.
(1992)Μ. Ραφτόπονλος, Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για τους καθ'ων ηαίτηση. Cur. adv.vult. 5 Ο Δικαστής κ. Χρυσοστομής ανάγνωσε την ακόλουθη απόφαση. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, Δ.: Η παρούσα προσφυγή στρέφεται εναντίον της απόφασης των καθ'ων η αίτηση, *® του Διευθυντή του Τμήματος Τελωνείων (Διευθυντή), που κοινοποίησε στην αιτήτρια με επιστολή ημερ. 14.12.90 και με την οποία απέρριψε, μετά από επανεξέταση, νέα αίτηση της ημερ. 2.4.90, για απαλλαγή δασμών για αυτοκίνητο που είσαξε, με βάση το άρθρο 11 15
(4)(β) του Περί Τελωνειακών Δασμών και Φόρων Καταναλώσεως Νόμου (Ν. 58/88). Στις 4.5.87 η αιτήτρια υπέβαλε αίτηση για ατελή εισαγωγή στη Δημοκρατία ενός αυτοκινήτου,με βάση την 20 κλάση 01.19 του Τέταρτου Πίνακα του Περί Τελωνειακών Δασμών και Φόρων Καταναλώσεως Νόμου (Ν. 18/78), σαν Κυπριά που επαναπατρίστηκε στην Κΰπρο μετά από μετανάστευση. Η αίτηση της αυτή απορρίφθηκε και στις 14.3.89 υπέβαλε νέα αίτηση με 25 βάση τις διατάξεις του άρθρου 11
(4)(β) του Περί Τελωνειακών Δασμών καιΦόρων Καταναλώσεως Νόμου του 1988 (Ν.58/88). Οι διατάξεις του άρθρου 11
(4)(β),
(5)και
(6),έχουν ως ακολούθως: 30 "
(4)Τηρουμένων των διατάξεων του παρόντος άρθρου ως και οιασδήποτε ετέρας διατάξεως οπουδήποτε διαλαμβανομένης και αφορώσης εις την 35 ατελή εισαγωγήν εμπορευμάτων, ωσαύτως απαλλάττονται του εισαγωγικού δασμού ή και φόρου καταναλώσεως υπό τους ακολούθους όρους και προϋποθέσεις:40 (α) 1470 4 Α.Λ.Δ. 5 10 Χατζημιχαήλ ν.Δημοκρατίας κ.α. Χρυσοστομής, Δ. (β) μηχανοκίνητα οδικά οχήματα των Κλάσεων 8703 21-24, 8703 31-33 και 8703 90 εισαγόμενα υπό ή διά λογαριασμόν πολίτου της Δημοκρατίας ο οποίος κατά τα αμέσως προ της επανόδου του εις την Δημοκρατίαν δώδεκα έτη αποδεδειγμένως ειργάσθη εις το εξωτερικόν μετά την 20ην Ιουλίου 1974 διά συνολικήν περίοδον τουλάχιστον 10 ετών, νοουμένου ότι η εισαγωγή γίνεται εντός ενός έτους από της ενάρξεως της ισχύος του παρόντος Νόμου ήεντός ενός έτους από της αφίξεως του δι' εγκατάστασιν εν τη Δημοκρατία. (γ) 15
(5)Ηδυνάμει του ως προείρηται εδαφίουαπαλλαγή εκ του καταβλητέου δασμού ή και φόρου καταναλώσεως εν ουδεμία περιπτώσει θα υπερβαίνη τας£7,000εις εκάστην περίπτωσιν: 20 Νοείται ότι η απαλλαγή καθ' όσον αφορά εις τα δικαιούμενα δυνάμει των παραγράφων (β) και (γ) του εδαφίου
(4)πρόσωπα θα περιορίζεται εις έν μόνον όχημα δι'εκάστην οικογένειαν. 25
(6)Τα ως άνω εισαγόμενα οχήματα θα είναι δι' αποκλειστικήν χρήσιν των δικαιουμένων ως ανωτέρω προσώπων ή,εις την περίπτωσιν των σχολών οδηγών ή των αυτοεργοδοτουμένων εκπαιδευτών οδηγών, διά την κατ' επάγγελμα εκπαίδευσιν οδηγών." 30 35 40 Ηδεύτερη αυτήαίτηση της αιτήτριας είχετην ίδια τύχη με την προηγούμενη και η αιτήτρια καταχώρησε την προσφυγή 268/89, που εκδικάστηκε από μένα. Η προσφυγή αυτήαπορρίφθηκε στις 28.2.90,για το λόγο ότι η αιτήτρια παράλειψε να αποδείξει ότι εργάστηκε στο εξωτερικό μετά την 20.7.74, για συνολική περίοδο τουλάχιστον 10 ετών, γιατί δεν προσκόμισε αποδεικτικά στοιχεία. Περισσότερα γεγονότα της υπόθεσης αυτής, όπως προκύπτουν από την προσφυγή αρ.268/89και το φάκελο 1471 Χρυσοστομής,Δ. Χατζημιχαήλ ν.Δημοκρατίαςκ.α.
(1992)της υπόθεσης, είναι χρήσιμο να αναφερθούν σε αυτό το στάδιο. Η αιτήτρια κατάγεται από τον Άγιο Αμβρόσιο Κερύνειας, όπου και κατοικούσε. Σαν αποτέλεσμα της Τουρκικής Εισβολής τον Ιούλιο του 1974, εκτοπίστηκε από το χωριό της και διέμεινε για βραχύ χρονικό 5 διάστημα στην Ξυλοτύμπου. Στις 7.9.74 η αιτήτρια πήγε στην Αγγλία όπου εγκαταστάθηκε. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της, στις 30.3.75 άρχισε να εργάζεται, αρχικά σαν γαζώτρια και 10 μετά σαν καθαρίστρια σε εστιατόριο. Στο μεταξύ παντρεύτηκε εκεί με ομοχώριο της και από το γάμο της απέκτησε δυο παιδιά. Στην Αγγλία, όπως δήλωσε, εργάστηκε μέχρι τις 25.6.82,οπότε και έφυγε από εκεί με την οικογένεια της. Μετάαπό ολιγοήμερη παραμονήστην 15 Κύπρο πήγε με την οικογένεια της στην Ελλάδα,όπουκαι εγκαταστάθηκε και από τις 8.9.82 μέχρι 3.6.86, όπως δήλωσε, εργαζόταν εκεί φροντίζοντας παιδιά στο σπίτι. Στην Κύπρο επανήλθε με την οικογένεια της για μόνιμη εγκατάσταση στις 5.7.
- 20 Μετά την υποβολή της δεύτερης αίτησης της ημερ. 14.3.89, οι καθ' ων η αίτηση ζήτησαν από αυτή να προσκομίσει, μεταξύ άλλων, και αποδεικτικά στοιχεία αναφορικά με την εργασία της στο εξωτερικό, μαζί με 25 σχετικές επεξηγήσεις. Με επιστολή της ημερ. 21.3.89, η αιτήτρια ανάφερε ότι δεν ήταν σε θέση να παρουσιάσει επίσημα αποδεικτικά στοιχεία. Τούτο οφείλετο στο γεγονός ότι δεν είχεάδειαεργασίαςήδεν έκαμνε εισφορές στις κοινωνικές ασφαλίσεις. Μετά την επιστολή αυτή, η 30 αίτηση της αιτήτριας ημερ. 14.3.89 απορρίφθηκε και της αποστάληκε ηεπιστολή ημερ.29.3.89,ηοποίααναφέρειτα ακόλουθα: "Θέμα: Αδασμολόγητο αυτοκίνητο Αναφέρομαι στην αίτηση σας ημερομηνίας 14 Μαρτίου 1989, για απαλλαγή δασμού πάνω σε αυτοκίνητο σαν εργασθείσα στο εξωτερικό και σας πληροφορώ ότι το αίτημα σας δεν μπορεί να γίνει 40 αποδεκτό γιατί σύμφωνα με τα στοιχεία που έχετε προσκομίσει δεν έχετε συμπληρώσει εργασία συνολικά 1472 35 4 Α.Α.Δ. Χατζημιχαήλ ν.Δημοκρατίαςκ.α. Χρυσοστομής,Δ. για δέκα χρόνια στο εξωτερικό μετά από τις 20.7.1974, όπωςπροβλέπει η κειμένη νομοθεσία." 5 Ακολούθως, η αιτήτρια καταχώρησε την προαναφερθείσαπροσφυγή αρ.268/89, που απορρίφθηκε. Στις 2.4.90 η αιτήτρια υπέβαλε νέα αίτηση στο Διευθυντή, με την οποία ζητούσε επανεξέταση της υπόθεσης της, επισυνάπτοντας σε αυτή τέσσερεις 10 βεβαιώσεις απόισάριθμους ιδιώτες κατοίκουςτηςΑγγλίας και της Ελλάδας, πως η αιτήτρια υπήρξε εργοοοτούμενη τους κατά τη διάρκεια των ετών 1975-
- (Αντίγραφο της πιο πάνω αίτησης και των βεβαιώσεων επισυνάπτεται ωςΠαραρτήματα 1-5 στην ένσταση). 15 Το νέο αίτημα της αιτήτριας εξετάστηκε από τους καθ' ων η αίτηση και απορρίφθηκε. Η απορριπτική επιστολή ημερ. 14.12.90έχειως ακολούθως: 20 25 30 "Αδασμολόγητο αυτοκίνητο Αναφέρομαι στις επιστολές σας ημερομηνίας 2 Απριλίου και 6 Δεκεμβρίου 1990, σχετικά με το πιο πάνω θέμα και λυπούμαι να σας πληροφορήσω ότι δεν μπορεί ν' αλλάξει η προηγούμενη μου απορριπτική απόφαση που σας κοινοποιήθηκε με την ταυτάριθμη επιστολή μουημερομηνίας 29 Μαρτίου 1989." Σαν αποτέλεσμα καταχωρήθηκεηπαρούσα προσφυγή. Η απόδειξη που επιζητά ο νόμος στην υπό κρίση υπόθεση είναι πως η αιτήτρια "κατά τα αμέσως προ της επανόδου της εις την Δημοκρατίαν δώδεκα έτη αποδεδειγμένως ειργάσθη εις το εξωτερικόν μετά την20ην 35 Ιουλίου 1974 διά συνολικήν περίοδον τουλάχιστον 10 ετών". Είναι ισχυρισμός του δικηγόρου της αιτήτριας πως, κατά την επανεξέταση,ηαιτήτριακατάθεσεπιστοποιητικά 40 και βεβαιώσεις ότι εργάστηκε στο εξωτερικό για περίοδο πέραν των δέκα ετών και απόδειξε εκείνα που έπρεπε, με βάση το νόμο, να αποδείξει. Συνεπώς, η απόφαση του 1473 Χρυσοστομής, Δ. Χατζημιχαήλ ν. Δημοκρατίας κ.α.
(1992)Διευθυντή δεν είναι εύλογη και πάσχει από έλλειψη δέουσας έρευνας και/ή πλάνης για τα πράγματα και/ή κατάχρησης και υπέρβασης εξουσίας. Επίσης ισχυρίζεται, πως η προσβαλλόμενη απόφαση στερείται της δέουσας αιτιολογίας. 5 Η θέσητου δικηγόρου των καθ'ων ηαίτηση είναι πως,η αιτήτρια απότυχε να αποδείξει ότι εργάστηκε στο εξωτερικό για δέκα χρόνια. Ο νόμος απαιτεί, είπε, πως η αιτήτρια έπρεπε να αποδείξει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι 10 πράγματι εργάστηκε στο εξωτερικό γι' αυτή την περίοδο. Αυτό σημαίνει ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που όφειλε να προσκομίσει θαπρέπει ναείναι τέτοιαώστενα μη αφήνουν περιθώρια για αμφιβολία. Τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισε η αιτήτρια, ανάφερε, ήσαν τέσσερεις 15 βεβαιώσεις από τέσσερα διαφορετικά πρόσωπα. Τα πρόσωπα αυτά, προφανώς ιδιώτες, είναι κάτοικοι του εξωτερικού και άγνωστοι στους καθ'ων ηαίτηση. Γι' αυτό και το περιεχόμενο των βεβαιώσεων τους ήταν αδύνατονα ελεχθεί, όπως αδύνατοήταν να ελεχθεί η ταυτότητα και η 20 υπευθυνότητα τους. Η ουσιαστική εκτίμηση των γεγονότων, είπε, ανήκει στη Διοίκηση και το Δικαστήριο επεμβαίνει μόνο όταν ηεκτίμηση αυτή δεν είναι εύλογη, ή όταν βασίζεται σε πλάνη περί τα πράγματα ή είναι αποτέλεσμα υπέρβασης των ορίων της διακριτικής 25 ευχέρειας του οργάνου πουέλαβε τηναπόφαση. Η τελευταία αυτή θέση του δικηγόρου των καθ' ων η αίτηση, ως προς το πότε επεμβαίνει το Δικαστήριο, είναι ορθή, όμως, από το νόμο δεν επιζητείται απόδειξη πέραν 30 πάσης αμφιβολίας ότι ο επαναπατριζόμενος εργάστηκε στο εξωτερικό για συνολική περίοδο τουλάχιστον δέκα ετών. Ο νόμος θέτει το βάρος στους ώμους τουεπαναπατριζόμενου απλώςνααποδείξει ταπιοπάνωστοιχεία. 35 Στην υπό κρίση υπόθεση η αιτήτρια προσκόμισε τις προαναφερόμενες βεβαιώσεις, οι οποίες καλύπτουν μια συνεχή περίοδο εργασίας πέραν των δέκα ετών. Η αίτηση της επανεξετάστηκε, ενόψει των νέων στοιχείων που η αιτήτρια υπέβαλε και επομένως, η νέα απόφαση του 40 Διευθυντή δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί βεβαιωτική. Όμως, η αιτήτρια και πάλι δεν έπεισε το Διευθυντή, ο 1474 4 ΑΛ.Δ. 5 Χατζημιχαήλ ν.Δημοκρατίαςκ.α. Χρυσοστομής,Δ. οποίος και απέρριψε την αίτηση,γιατί ηαιτήτριαδεν έχει συμπληρώσει δέκαχρόνια εργασίας στο εξωτερικό. Όμως ο,Διευθυντής δεν δίδει τους λόγους γιατί κατέληξε στο συμπέρασμα αυτό, για να μπορέσει το Δικαστήριο να ελέγξειτηνομιμότητατης πράξης. Επί του θέματος της αιτιολογίας διατυπώθηκαν οι ακόλουθες αρχές στην απόφαση του αδελφού Δικαστή Στυλιανίδηστις Α.Ε. 862 και 863,Δημοκρατία ν. Σταυρόν 10 Φιλιππίδη και άλλον, ημερ.14.2.89: 15 20 25 "Η αιτιολογία της ελεγχόμενης πράξης διακριτικής εξουσίας πρέπει να είναι διατυπωμένη με σαφήνεια. Είναι σαφής εφόσον αναφέρονται συγκεκριμένα τα στοιχεία στα οποία ηΔιοίκηση στήριξε την ουσιαστική κρίση της, ειδικά για την κρινόμενη περίπτωση, σε τρόπο ώστε να είναι εφικτός ο δικαστικός έλεγχος. Η σαφήνεια αυτή δεν είναι συνάρτηση της λεπτομέρειας, αρκεί η αιτιολογία να είναι σαφής, έστω και περιληπτικά,εφόσον τα επί μέρους στοιχεία υπάρχουν αναλυτικά στο φάκελο. Αιτιολογία που διατυπώνεται κατά γενικό και αόριστο τρόπο,ώστε να μηπροκύπτει με ποια στοιχεία μορφώθηκε η κρίση ή πρόκριση της Διοίκησης, είναι αόριστη γιατί ο Δικαστής δεν έχει στη διάθεση του συγκεκριμένα στοιχεία επιδεκτικά δικαστικής εκτίμησης και άσκησης του δικαστικού ελέγχου." (Βλ. επίσης, Δαγτόγλου, Γενικό Διοικητικό Δίκαιο α' 1977, στη σελ. 166, Pancyprian Federation of Labour (PEO) and 1. Board of Cinematograph Films Censors, 2. Minister of Interior of the Republic of Cyprus
(1965)3 C.L.R. 27, Antonis Nicolaides v. The Municipality of Latsia Through the Municipal Council of Latsia
(1987)35 3C.L.R.1496). 30 40 Συνεπώς, καταλήγωπως η επίδικη απόφασηθαπρέπει να ακυρωθεί, γιατί η αιτιολογία της δεν είναι πλήρης ή επαρκής. Ενόψει της κατάληξης αυτής, δεν κρίνω ορθό να 1475 Χρυσοστομής,Δ. Χατζημιχαήλν.Δημοκρατίαςκ.α.
(1992)υπεισέλθω στους άλλους λόγους ακυρότητας. Η προσφυγή επιτυγχάνει. Η προσβαλλόμενη πράξη ακυρώνεται.Δεν επιδικάζονταιέξοδα. Η επίδικηαπόφασηακυρώνεται χωρίςέξοδα. 1476 5