(1992)30Σεπτεμβρίου, 1992 [ΝΙΚΗΤΑΣ,Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΑ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΗ, Αιτήτριες, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ,ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΟΥ, Καθ'ων ηαίτηση. (ΥπόθεσηΑρ. 463/88). Αναγκαστική Απαλλοτρίωση — Εξουσία για απαλλοτρίωση — Λεν υπάρχει υποχρέωση της απαλλοτριούσης αρχής να αποκτήσει την περιουσία με κανονική αγοροπωλησία ούτε από το Σύνταγμα ούτεαπό τονόμο. 5 Αναγκαστική Απαλλοτρίωση — Σκοπός απαλλοτρίωσης — Η κατευθυντήρια αρχή τουΆρθρου23.4(α)τουΣυντάγματος και ο Νόμος 15/62 — Ειδικά το Άρθρο 3
(2)(θ)και (ι) του Νόμου: Σκοποί αφορώντες την πολεοδομία, χωρονομία ή οικιστική και τη δημιουργία ήσυντήρησηήανάπτυξη τωνσυγκοινωνιών. 10 Αναγκαστική Απαλλοτρίωση — Επίταξη — Πέραν των ομοιοτήτων μεταξύ των δύο θεσμών ηέκδοσηδιατάγματος Απαλλοτρίωσης είναι ανεξάρτητηαπό τηνέκδοσηδιατάγματος Επίταξης. Οι αιτήτριες προσέβαλαν μετηνπροσφυγήτηνομιμότητατου διατάγματος αναγκαστικής απαλλοτρίωσης που αφορούσε ακίνητη ιδιοκτησία τουςστηνπόλητης Πάφου. Σταπλαίσιατης διαδικασίας τέθηκανκαιζητήματαδεδικασμένουενόψεικαιτου γεγονότος της αποτυχίας της προσφυγήςτων αιτητριών κατά του συνεχόμενου προς την απαλλοτρίωση διατάγματος επιτάξεως. Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτοντας την προσφυγή, αποφάσισεότι: 3554 15 20 25 4Α.Α.Δ. 5 Χριστοδουλίδουκ,α.ν.Δημοκρατίαςκ.α.
- Ηυπόθεση άημητρίον κ.ά. ν.Δημοκρατίας δεν υποστηρίζει την πρόταση τωναιτητριών αλλά ακριβώς το αντίθετο:ότι δεν υπάρχει υποχρέωση της απαλλοτριούσης αρχής να αποκτήσει τηνπεριουσία μεκανονική αγοραπωλησία. Ούτε οι συνταγματικές διατάξεις, που αναφέρονται στη προστασία της ιδιοκτησίας, ούτε οι διατάξεις του περί Απαλλοτριώσεως Νόμου Αρ. 15/62 επιβάλλουν στην διοίκηση την υποχρέωση της απευθείας αγοράς κτήματος πουπροσφέρεται οικειοθελώς. 10 »5 20 25 30
- Το Αρθρο 23.4(a) του Συντάγματος περιέχει βασική κατευθυντήρια αρχή του δικαίου της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης. Ορίζει ότιηστέρησητηςιδιοκτησίας είναι δυνατή μόνο για δημόσια ωφέλεια. Η έκταση της έννοιας αυτήςαφέθηκε,μερητήπρόβλεψη, ανπροσδιοριστεί από τον κοινό νομοθέτη. Μεταξύ των σκοπών για τους οποίους επιτρέπεται η επιβολή αναγκαστικής απαλλοτρίωσης περιλαμβάνονται και εκείνοι που αφορούν τηνπολεοδομία, χωρονομία ήοικιστική,όπωςκαιτηδημιουργία ή συντήρηση ήανάπτυξη των διάξηράς,θαλάσσης ηαέρος συγκοινωνιών: Αρθρο3
(2)(θ)και(ι)τουΝ.15/
- 3.Πέρααπότογενικό ισχυρισμό ότι οιυπάρχουσες διευθετήσεις ικανοποιούν τις ανάγκες που έχουν δημιουργηθεί, οι αιτήτριες δεν προσκόμισαν το παραμικρό στοιχείο για να ανατρέψουν τα δεδομένα του φακέλου ή ακόμη να θεμελιώσουν το δικό τους ισχυρισμό. Ούτε υπάρχει άλλη λιγότερο επαχθής λύση. Τουλάχιστον δεν υποδείχθηκε οποιαδήποτε υπαλλακτική διευθέτηση. Φυσικά η τεχνική κρίση της διοίκησης που υπαγορεύει την επιλογή τηςδεν μπορεί να αμφισβητηθεί εκτός για περιορισμένους λόγους που εν πάση περιπτώσει δεν προβλήθηκαν ούτε αποδείχθηκαν στην παρούσαπερίπτωση. ΒλέπεΓεωργίου & Άλλοςν. Δήμου Αζνχωοίας. 35 40
- Σχετικά με το Θέμα του δεδικασμένου. Δεν προκύπτει εδώ δεδικασμένο. Ηπρώτη σχετιζόμενη προσφυγή απορρίφθηκε χωρίς ναεξεταστεί στην ουσία της. Αναφορικά μετη δεύτερη προσφυγή,πέρααπότις ομοιότητες μεταξύτων δύο θεσμών, επίταξηςκαι απαλλοτρίωσης, ηέκδοση διατάγματοςστη μία περίπτωση, είναι ανεξάρτητη απότην έκδοση διατάγματος στην άλλη. Ασπρη ν. Δημοκρατίας και Αανρέντης 3555 Χριστοδουλίδουκ.α.ν.Δημοκρατίαςκ.α.
(1992)Δημητρίου&Άλλοι r.Δημοκρατίας. Ηπροσφυγή απορρίπτεται χωρίςέξοδα. g Αναφερόμενες υποθέσεις: Δημητρίου και Άλλοι ν.Δημοκρατίας
(1986)3Α.Α.Δ.634Δημοκρατία ν.Σαββίδηκαι Άλλος
(1975)1 Α.Α.Δ. 12- 10 Γεωργίουκαι Άλλοςν.ΔήμοςΑευκωσίας
(1973)3ΑΛΛ.53Ασπρην.Δημοκρατίας,4R.S.C.C.5715 Demetriou&Othersv.Republic
(1988)3(A)C.L.R.
- Προσφυγή Προσφυγή με την οποία οι αιτήτριες προσβάλλουν τη νομιμότητα του διατάγματοςαναγκαστικήςαπαλλοτρίωσης 20 αρ. 378 που δημοσιεύθηκε στις 18.3.88 στην επίσημη εφημερίδακαιαφοράσεακίνητηιδιοκτησίατους στην πόλη τηςΠάφου. Λ. Κυθραίώτης,γιατις αιτήτριες. 25 Μ.Φλωρέντζος, Ανώτερος Δικηγόρος τηςΔημοκρατίας, για τους καθ'ωνη αίτηση. Cur. adv. vult. 30 ΝΙΚΗΤΑΣ, Δ.: Ανάγνωσε την ακόλουθη απόφαση. Η υπό κρίση υπόθεση μου ανατέθηκε στα πρόθυρα της αφυπηρέτησης συναδέλφου που τη χειριζόταν μέχρι το Μάρτιο του
- Όμως η ουσιαστική διαδικασία έχει 35 διεξαχθεί και συμπληρωθεί κατόπιν οδηγιών μου. Έτσι δεν υπάρχει, ούτε προβλήθηκε, κώλυμα γιατηνεκτέλεση τουδικαστικού μουκαθήκοντος. Οι αιτήτριες προσβάλλουν τη νομιμότητα του 40 διατάγματος αναγκαστικής απαλλοτρίωσης αρ.378που δημοσιεύθηκε στις 18/3/88 στην επίσημη εφημερίδα και αφορά σε ακίνητη ιδιοκτησία τους στην πόλη τηςΠάφου. Σκοπός τηςαπαλλοτρίωσης, όπως ρητάπροβλεπότανστη 3556 4Α.ΑΛ. Χριστοδουλίοουκ.α.ν.Δημοκρατίας κ.α. Νικήτας,Δ. σχετική γνωστοποίηση με αρ. 1903, που δημοσιοποιήθηκε νομότυπα στις 24/12/87, ήταν "η δημιουργία, συντήρηση και ανάπτυξη των συγκοινωνιών στη Δημοκρατία ή οποιοσδήποτε απότους σκοπούς αυτούς"πουκρίθηκε ότι 5 επιβαλλόταν "για σκοπούς συνέχισης της βελτίωσης των παραλιακών λεωφόρων Ποσειδώνος καιΔανάης". Τα τεμάχια 199, 200 και 201 στις παραπάνω παραλιακές λεωφόρους ανήκουν στις αιτήτριες. 10 Βρίσκονται στο επίκεντρο της τουριστικής ζώνης της πόλης. Πριν την προσβαλλόμενη πράξη,κατά τα έτη 1973 και 1974, είχε απαλλοτριωθεί μέρος των κτημάτων που έχει πρόσωπο στις δύο λεωφόρους. Πολύ αργότερα, το 1984, συμπεριλήφθηκαν σε ρυμοτομικό σχέδιο που 15 απέβλεπεστηδιαπλάτυνσηκαι ευθυγράμμιση τους. Τέλος, δημοσιεύθηκε η εν λόγω γνωστοποίηση για να ακολουθήσει το υπό αναθεώρηση διάταγμαγια πρόσθετη λωρίδαγηςπουεκτείνεται καιστατρία οικόπεδα. 20 Η έκταση που καλύπτεται από τις παραπάνω διοικητικές πράξεις οριοθετείται σε κτηματολογικά σχέδιααντίγραφατωνοποίων επισυνάφθηκαν στηγραπτή ένσταση των καθ' ων ηαίτηση.Στο δε σώμα της ένστασης παρατίθεται αναλυτικός πίνακαςπου μας πληροφορεί με 25 ακρίβειαπως ηκάθεπράξηχωριστά και σε ποιο ποσοστό επηρέασε το εμβαδότων επίδικων κτημάτων. Δεν βρίσκω λόγους να εκθέσω τις λεπτομέρειες. Είναι μόνο σωστό να λεχθεί ότι το μέγεθος της έκτασης που απαλλοτριώθηκε συνολικά δεν εμποδίζει την ελεύθερη αξιοποίηση του 30 υπολοίπου, λόγω του μεγάλου εμβαδού των οικοπέδων αυτών. Στο τεμ. 201 υπάρχει μικρό σπίτι. Ο ισχυρισμός πως βρίσκεται σε "πολύ κακή κατάσταση" δεν αντικρούστηκε. Στεγάζει όμως την πολυμελή οικογένεια τωναιτητριών. 35 Οι αιτήτριες αμφισβήτησαν τα τελευταία μέτρα κατά της περιουσίας τους. Και πρώτα την εγκυρότητα του ρυμοτομικού διατάγματος. Αλλά η σχετική προσφυγή τους με αρ. 276/86 απορρίφθηκε με την απόφαση του 40 δικαστηρίου ημερ. 21/9/89 ως εκπρόθεσμη. Επιδίωξαν επίσης την ακύρωση του διατάγματοςεπίταξης για άμεση έναρξη των βελτιωτικών έργων, που είχε εκδοθεί παράλληλα με το προσβαλλόμενο και που δημοσιεύθηκε 3557 Νικήτας,Δ. Χριστοόουλίδουκ.α.ν.Δημοκρατίαςκ.α.
(1992)στην ίδιαεπίσημη εφημερίδα.ΟΠρόεδροςτουΔικαστηρίου, που εκδίκασε τη νέα προσφυγή τους (αρ. 42/88), δέχθηκε πως ήταν νόμιμη η επίταξη γιατί έγινε "για σκοπούς που περιλαμβάνονται στο άρθρο 3
(2)του περί Επιτάξεως Νόμου (Ν.21/62),δηλαδή για σκοπούς δημόσιας ωφελείας 5 που αφορούν την πολεοδομία και τη δημιουργία και ανάπτυξη των οδικών συγκοινωνιών". Το αποτέλεσμα των προσφυγών αυτώνώθησε το δικηγόρο των καθ' ων ηαίτηση να υποβάλει πως δημιουργήθηκε δεδικασμένο που δεν επιτρέπει την ανακίνηση των ίδιων θεμάτων στην παρούσα 10 προσφυγή. Ας σημειωθεί ότι καμιά από τις αποφάσειςδεν εφεσιβλήθηκε. Ο δικηγόρος των αιτητριών υπέβαλε ότι στην προκείμενη περίπτωση η αναγκαστικήαπαλλοτρίωση δεν 15 προάγει σκοπό δημόσιας ωφέλειας ούτε είναι αναγκαία. Ελλείπουν, με άλλα λόγια, οι προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος για την έκδοση της πράξης, διότι το υφιστάμενο οδικό δίκτυο - αυτή ήταν η εισήγηση του - είναι αρκετά ικανοποιητικό και εξυπηρετεί τις ανάγκες της περιοχής. 20 Περαιτέρω υποστήριξε ότι το μέτρο, όντας οδυνηρό, έπρεπε να αποφευχθεί. Παράλληλα η διοίκηση όφειλε, πριν αποφασίσει την απαλλοτρίωση, να αγοράσει την επίδικη έκταση με ιδιωτική συμφωνία κατόπιν απευθείας διαπραγματεύσεωνμετις ιδιοκτήτριες. 25 Για να στηρίξει το τελευταίο του επιχείρημα ο συνήγορος αναφέρθηκε σε αποφάσεις του Συμβουλίου Επικρατείας προσθέτοντας ότι τα δϋκαστήριάμας υιοθέτησαν την ίδια προσέγγιση. Πολύ φοβούμαι ότι οι 30 κυπριακές αποφάσεις που παρέθεσε, με την εξαίρεση της υπόθεσης Δημητρίου & Άλλοι ν. Δημοκρατίας
(1986)3 Α.Α.Δ. 634, δεν σχετίζονται με το συζητούμενο θέμα. Παράδειγμα αποτελεί η παρατήρηση, στην οποία παρέπεμψε, στην υπόθεση Δημοκρατία ν. Σαββίδη & 35 Ά\λλ<ον(19Ί5) 1 Α.Α.Δ. 12,28: "In ourview the notion of 'just andequitable' compen sation is wide enough to include the notion of 'complete compensation' in Greece andof 'justcompensation' inthe 40 U.S.A." Η παραπάνω απόφαση δέχθηκε ότι η έννοια της 3558 4Α.Α.Δ. Χριστοδουλίδον κ.α.ν.Δημοκρατίαςκ.α. Νικήτας,Δ. "δίκαιης αποζημίωσης" στα πλαίσια του άρθρου 23.3 του συντάγματος περιλαμβάνει, στην κατάλληλη περίπτωση, και την επιδίκασητόκων επί του ποσού της αποζημίωσης. Δεν νομίζω πως χρειάζεται άλλο σχόλιο. Η υπόθεση 5 Δημητρίου, ανωτέρω, δενυποστηρίζει την πρότασητων αιτητριών, αλλά ακριβώς το αντίθετο: ότι δεν υπάρχει υποχρέωση της απαλλωτριούσης αρχής να αποκτήσει την περιουσία με κανονική αγοραπωλησία. Διαβάζω μέρος από τησύνοψη στησελ.636που δείχνει πως ηαπόφαση 10 ακολούθησε προγενέστερη της Ολομέλειας του δικαστηρίου: 15 20 "The compulsory acquisition mayberesorted toif the required immovable property is considered theonly suitable for theachievement of thepurpose, when a prior offer to its owner to purchase it privately is not neces sary (Hadjiioannou v. The Republic
(1983)3C.L.R. 536 followed)." Πράγματι ούτε οι συνταγματικές διατάξεις που αναφέρονται στην προστασία της ιδιοκτησίας ούτε οι διατάξεις του περί Απαλλοτριώσεως Νόμου αρ.15/62 επιβάλλουν στη διοίκηση την υποχρέωση της απευθείας αγοράςκτήματος πουπροσφέρεται οικειοθελώς. 25 Το άρθρο 23.4 (α)του συντάγματος περιέχει βασική κατευθυντήρια αρχή του δικαίου της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης. Ορίζει ότι η στέρηση της ιδιοκτησίας είναι δυνατή μόνο για δημόσια ωφέλεια. Η έκταση της 30 έννοιας αυτής αφέθηκε, με ρητή πρόβλεψη, να προσδιοριστεί από τον κοινό νομοθέτη. Μεταξύ των σκοπών για τους οποίους επιτρέπεται η επιβολή αναγκαστικής απαλλοτρίωσης περιλαμβάνονται και εκείνοι που αφορούν την πολεοδομία, χωρονομία ή 35 οικιστική, όπως και τη δημιουργία ή συντήρηση ή ανάπτυξη των διά ξηράς, θαλάσσης ή αέρος συγκοινωνιών: άρθρο3
(2)(θ)και (ι)του Ν.15/62. Ανεξάρτητα προς όσα ανέφερε περί δεδικασμένου, ο 40 δικηγόρος των καθ'ων επεσήμανε από το διοικητικό φάκελο ταέγγραφα, από ταοποία προκύπτει η δημόσια ωφέλεια που συναρτάται με τους σκοπούς του νόμου, καθώς και ηαπόλυτη ανάγκηγια τησυνέχιση τωνέργων 3559 Νικήτας, Δ. Χριστοδονλίδουκ.α.ν.Δημοκρατίας κ.α.
(1992)οδοποιίας στις λεωφόρους Ποσειδώνος και Δανάης. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το υπόμνημα του Διεθυντή Πολεοδομίας και Οικήσεως του 1982 σχετικά με τους στόχους του ρυμοτομικού σχεδίου που ταυτίζονται με εκείνους της απαλλοτρίωσης. Δείχνει, μεταξύ άλλων, την 5 έκταση της έρευνας και μελέτης που έγινε για την υπό κρίση απαλλοτρίωση την οποία υπαγόρευσαν οι καταιγιστικές εξελίξειςπου σημειώθηκαν στην Πάφο στον τομέα της τουριστικήςανάπτυξης. 10 Περαιτέρω φανερώνει αφενός την ανεπάρκεια του υφιστάμενου οδικού δικτύου και αφετέρου την εκπόνηση σχεδίου βασισμένου σεσύγχρονα τεχνικάκριτήριαγιατην αντιμετώπιση των συνεχώς αυξανόμενων συγκοινωνιακών αναγκών της περιοχής. Καταβλήθηκε ^ επίσης φροντίδα για να μην επηρεαστούν ουσιαστικά οι παρόδιοι ιδιοκτήτες. Υπάρχουν επίσης έγγραφατου 1987 που, όπως και το διάταγμα απαλλοτρίωσης, περιέχει σαφήαιτιολόγηση των ληφθέντων μέτρων. 20 Στο σημείο αυτό πρέπει να λεχθεί ότι πέρα από το γενικό ισχυρισμό ότι οι υπάρχουσες διευθετήσεις ικανοποιούν τις ανάγκες που έχουν δημιουργηθεί, οι αιτήτριες δεν προσκόμισαν το παραμικρόστοιχείο για να ανατρέψουν τα δεδομένα στα οποία αναφέρθηκαή ακόμη 25 να θεμελιώσουν το δικό τους ισχυρισμό. Ούτε υπάρχει άλλη λιγότερο επαχθής λύση. Τουλάχιστον δεν υποδείχθηκε οποιαδήποτε υπαλλακτική διευθέτηση. Φυσικά ητεχνική κρίση της διοίκησης πουυπαγορεύει την επιλογή της δεν μπορεί να αμφισβητηθεί εκτός για 30 περιορισμένους λόγους που εν πάση περιπτώσει δεν προβλήθηκαν ούτε αποδείχθηκαν στην παρούσα περίπτωση. Βλέπε Γεωργίου & Αλλος ν. Δήμου Αευκωσίας
(1975)3Α.Α.Δ.
- 35 Προτού κλείσω ένα σύντομο σχόλιο για το θέμα του δεδικασμένου. Έχω τη γνώμη πως εδώ δεν προκύπτει δεδικασμένο. Η πρώτη προσφυγή απορρίφθηκε χωρίς να εξεταστεί στην ουσία της. Αναφορικά με τη δεύτερη προσφυγή, πέρα από τις ομοιότητες μεταξύ των δύο 40 θεσμών, επίταξης και απαλλοτρίωσης, η έκδοση διατάγματος στη μίαπερίπτωση είναι ανεξάρτητη απότην έκδοση διατάγματοςστην άλλη.Ασπρη ν. Δημοκρατίας, 4 3560 4ΑΛ.Δ. Χριστοδονλίδουκ.α.ν.Δημοκρατίαςκ.α. Νικήτας,Δ. R.S.S.C. 57, 61, 62 και Α.Ε. 593 και 594 Δαυρέντης Δημητρίου&Αλλοι ν.Δημοκρατίας, ημερ. 28/1/
- 5 Για τους λόγους που εξέθεσα η προσφυγή απορρίπτεται. Έχοντας υπόψη την πορεία της υπόθεσης δεν εκδίδωδιάταγμαγιαέξοδα. Η προσφυγή απορρίπτεταιχωρίς έξοδα. 3561