(1992)26Νοεμβοίου, 1992 [ΠΙΚΗΣ,Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟ ΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΣΥΜΕΟΥ, Αιτητής, ν. ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ,ΜΕΣΩ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΥΨΩΝΑ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ, Καθ'ων ηαίτηση. (Υπόθεση Αρ. 631/89). Ο Περί Δημόσιας Υγείας (Χωρίων) Νόμος, Κεφ. 259 (σε συνδυασμό και με τον περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμο 15/62) — Άρθρα 7
(1)(κδ) και 7
(1)(ιζ) (σε συνδυασμό και με το Αρθρο 3
(2)του Ν. 15
(62)— Εξουσία στην Επιτροπή Δημόσιας Υγείας να προβεί σε απαλλοτρίωση γης για την κατασκευή, βελτίωση και 5 διεύρυνση οδών εντός της κοινότητας — Η ερμηνεία της Γεωργίου ν.Δημοκρατίας και η υιοθέτηση της στην κριθείσα υπόθεση —Επί της διαδικασίας όμως, απαλλοτριούσα αρχή είναι η Επιτροπή Δημόσιας Υγείας η οποία δεν μπορεί να υποκατασταθεί σε καμμία από τις λειτουργίες της — Η ανάγκη έγκρισης της απαλλοτρίωσης 10 από το Υπουργικό Συμβούλιο δεν μεταβάλλει αυτό το δεδομένο. Με την προσφυγή αμφισβητήθηκεη νομιμότητα διατάγματος απαλλοτρίωσης που εξέδωσε η Επιτροπή Δημόσιας Υγείας Ύψωνα προςεπιδίωξητου σκοπούτηςκατασκευής οδού. 15 Το Ανώτατο Δικαστήριο, ακυρώνονταςτην επίδικη απόφαση, αποφάσισε ότι:
- Στη Γεωργίου ν. Δημοκρατίας αποφασίστηκε ότι παρέχεται εξουσία σε Επιτροπή Δημόσιας Υγείας να προβεί σε απαλλοτρίωση γης για την κατασκευή,βελτίωση και διεύρυνση οδών εντός της κοινότητας. Η ερμηνεία αυτή με βρίσκει σύμφωνο και τηνυιοθετώ. ^ 25 Με την προσέγγιση του Δικαστηρίου στη Γεωργίου, και για 4438 4Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Συμεοΰν.Δημοκρατίαςκ.α. παρόμοιους λόγους, κρίνω ότι παρέχεται εξουσία σε Επιτροπή Δημόσιας Υγείας να προβεί στην απαλλοτρίωση γης για τους σκοπούς κατασκευής και βελτίωσης δρόμων, έργα άρρηκτα συνυφασμένα με τη βελτίωση και ανάπτυξη τουχωριού.Τογεγονός ότι οιδρόμοι αποτελούν ιδιοκτησία της Δημοκρατίας,δεν υποβαθμίζει τη σημασία των σκοπών για τους οποίους διενεργείται- άλλωστε εφάπτονται τα συμφέροντα της Επιτροπήςκαιεκείνα του δημοσίου γιατην ύπαρξη άρτιου δικτύου συγκοινωνίας εντός και πέριξ της κοινότητας.
- Παρέχεται εξουσία στην Επιτροπή να προβαίνει σε απαλλοτριώσεις προς εκπλήρωση των σκοπών πουο νόμος την τάσσει να εξυπηρετήσει. Εφόσον η Επιτροπή αποφασίζει την απαλλοτρίωση γης, αυτή αποτελεί την απαλλοτριούσα Αρχή για όλους τους σκοπούς του νόμου και ενέχει υποχρέωση διερεύνησης και αξιολόγησης των ενστάσεων που υποβάλλονται,όπως προβλέπει το Αρθρο 6 (ΐ) του Ν15/62.Άλλωστε,όπως ορίζεται στο Αρθρο 6
(3)(β) του ίδιου νόμου, όπου η απαλλοτριούσα Αρχή είναι άλλη από τη Δημοκρατία,το διάταγμααπαλλοτρίωσης εκδίδεται από την απαλλοτριούσα Αρχή. Ηεπιφύλαξη του Αρθρου 6
(3)δεν αλλοιώνει ούτε μεταβάλλει την υποχρέωση της απαλλοτριούσας Αρχής να εξετάσει ενστάσεις που υποβάλλονται, ή να προβεί στην έκδοση τουδιατάγματοςσκοπεί μόνο να διασφαλίσει ότι πριν την έκδοση διατάγματος απαλλοτρίωσης από την απαλλοτριούσα Αρχή, όπου αυτή είναι άλλη από τη Δημοκρατία, η απαλλοτρίωση πρέπει να τύχει και της έγκρισης του Υπουργικού Συμβουλίου. Είναι πρόδηλο ότι λόγω της δραστικότητας του μέτρου της απαλλοτρίωσης,η υιοθέτηση του από αρχή άλλη από τη Δημοκρατία τίθεται με τον τρόπο αυτό υπό την έγκριση του Υπουργικού Συμβουλίου. Στην προκείμενη περίπτωση,οι ενστάσεις στην έκδοση του διατάγματος που υποβλήθηκαν από τον αιτητή, εξετάστηκαν από το Υπουργείο των Εξωτερικών και στη συνέχεια από το Υπουργικό Συμβούλιο- δηλαδή, Αρχές άλλες από την απαλλοτριούσα. Ότι οι ενστάσεις κρίθηκαν από το Υπουργείο των Εσωτερικών και αργότερα από το Υπουργικό Συμβούλιο,αναφέρεταιστο ίδιο το κείμενο του διατάγματος. Ηπροσφυγή επιτυγχάνει χωρίς έξοδα. 4439 Συμεούν.Δημοκρατίαςκ.α.
(1992)Αναφερόμενη Υπόθεση: Γεωργίου ν.Δημοκρατίαςκαι Αλλης
(1990)3Α.Α.Δ.
- Προσφυγή. 5 Προσφυγή κατά τηςαπόφασηςτων καθ' ων ηαίτηση με την οποία απαλλοτρίωσαν τεμάχιο γης του αιτητή στο χωριό Ύψωνας για την κατασκευή δρόμου προς διευκόλυνση της συγκοινωνίας εντός τηςκοινότητας. 10 Α. Σ. Αγγελίδης, γιατον αιτητή. Γλ. Χατζηπέτρον, Ανώτερος ~Δικηγόρος Δημοκρατίας,γιατους καθ'ων η αίτηση. της 15 Cur. adv. vult. ΠΙΚΗΣ, Δ.: Ανάγνωσε την ακόλουθη απόφαση. Με έρεισμα τις εξουσίες που της παρέχει ο περί Δημόσιας 20 Υγείας (Χωρίων) Νόμοσ - ΚΕΦ.
- και ο περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμοςτου 1962 - Ν.15/62, η Επιτροπή Δημόσιας Υγείας Ύψωνα (η Επιτροπή) αποφάσισε να προβεί στην απαλλοτρίωση τεμαχίου γης για την κατασκευή δρόμου προς διευκόλυνση της 25 συγκοινωνίας εντός της κοινότητας. Ο δρόμος που θα κατασκευαζόταν προϋπήρχε ως μονοπάτι, η διευρυμένη χρήση του οποίου προκάλεσε τις αντιδράσεις των ιδιοκτητών των όμορων κτημάτων, καθώς και έριδες μεταξύ τους. Η διεύρυνση του μονοπατιού, η μετατροπή 30 του σε δρόμο και η ασφαλτόστρωση του, θα συμβάλουν τόσον στη βελτίωση της συγκοινωνίας, όσον και στον εξωραϊσμό του χωριού. Η πρόθεση της Επιτροπής για την απαλλοτρίωση της 35 αναγκαίας έκτασης γης για την κατασκευή του έργου, γνωστοποιήθηκε σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 15/62 και οι επηρεαζόμενοι ιδιοκτήτες κλήθηκαν να υποβάλουν τυχόν ενστάσεις στην απαλλοτρίωση της ιδιοκτησίας τους στο Υπουργείο των Εσωτερικών. Ο αιτητής,του οποίου η 40 γη ήταν μεταξύ των τεμαχίων τα οποία θα απαλλοτριωνόντουσαν, υπέβαλε ένσταση και με σειρά διαβημάτων (μέσω των δικηγόρων του) στο Υπουργείο 4440 4Α.Α.Δ. Συμεούν.Δημοκρατίαςκ.α. Πικής,Δ. των Εσωτερικών, αμφισβήτησε τόσον τηνομιμότητα όσον και τη σκοπιμότητα πραγμάτωσης του έργου, καθώς και την αναγκαιότητα χρήσης της περιουσίας του. Οι ενστάσεις εξετάστηκαν από το Υπουργείο των 5 Εσωτερικών και μεταγενέστερα από το Υπουργικό Συμβούλιο το οποίο κινήθηκε για να επιληφθεί του θέματος μευπόμνηματου Υπουργού των Εσωτερικών. Το Υπουργικό Συμβούλιο απέρριψετις ενστάσεις καιπροέβη στην έγκριση της απαλλοτρίωσης, απόφαση η οποία 10 οδήγησε στην έκδοσητου διατάγματοςαπαλλοτρίωσης της 22/6/89 που αποτελεί το αντικείμενο της αναθεώρησης στην υπόεξέταση προσφυγή. Λόγω αλλεπάλληλων αλλαγών του δικηγόρου του 15 αιτητή και άλλων δυσχερειών στην προώθηση της υπόθεσης, δεν κατέστη δυνατή η ακρόαση της προσφυγής μέσα σε σύντομο χρόνο. Τελικά η διαδικασία ολοκληρώθηκε στις 25/9/92, οπόταν και επιφυλάχθηκεηαπόφασηηοποίαδίδεταισήμερα. 20 Η νομιμότητα της πράξης αμφισβητείται για σειρά λόγων οι οποίοι απολήγουν και μπορεί να συνοψιστούν στους ακόλουθους δύο:25 (α) Η κατασκευή ή βελτίωση οδών εντός ή εκτός της κοινότητας, δεν αποτελεί ευθύνη της Επιτροπής, ούτε συνιστά λόγο για τον οποίο μπορεί ναπροβεί σεπράξηαπαλλοτρίωσηςγης. 30 (β) Η απαλλοτρίωσηδιενεργήθηκε έξωαπόταπλαίσια της προβλεπόμενης από το νόμο διαδικασίας, γεγονός που καθιστά το διάταγμααπαλλοτρίωσης άκυρο. 35 Ο δικηγόρος του αιτητή υπέβαλε ότι η κατασκευή και βελτίωση οδών δε συνιστά μέρος των εξουσιών και αρμοδιοτήτων της Επιτροπής, όπως εξειδικεύονται και απαριθμούνται από τις διατάξεις του άρθρου 7
(1)του ΚΕΦ. 259, όπως αυτές διαμορφώθηκαν με τις,πρόνοιες 40 του άρθρου 3 του Ν.81/63 και του άρθρου2 του Ν. 5/83. Η απουσία εξουσίας για την απαλλοτρίωση γης για την κατασκευή δρόμων υποδηλώνεται, εισηγήθηκαν, και από το γεγονός ότι οι δημόσιοι δρόμοι ανήκουν στη 4441 Πικής, Δ. Συμεού ν. Δημοκρατίαςκ.α.
(1992)Δημοκρατία (άρθρο2 του ΚΕΦ. 224 και ΚΕΦ.83), ενώ η απαλλοτριούμενη γη περιέρχεται, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 13τουΝ. 15/62, στην κυριότητατης απαλλοτριούσας Αρχής. 5 Είναι γεγονός ότι η κατασκευή και βελτίωση δρόμων δε συγκαταλέγεται ρητά μεταξύ των εξουσιών της Επιτροπής. Ο δικηγόρος των καθ' ων η αίτηση υπέβαλε ότι εξουσία για το σκοπό αυτόπαρέχεταιέμμεσα από τις διατάξεις του άρθρου 7
(1)(κδ) του ΚΕΦ. 259 που 10 εξουσιοδοτεί την αναγκαστική απαλλοτρίωση ιδιοκτησίας για την πραγμάτωση οποιουδήποτε από τους σκοπούς λειτουργίας της Επιτροπής, μεταξύ των οποίων είναι και η προαγωγή της βελτίωσης και ανάπτυξης του χωριού [άρθρο 7
(1)(ιζ) -Κεφ. 259]* σκοπός για τον οποίο 15 μπορεί να διενεργηθεί απαλλοτρίωση βάσει του άρθρου 3
(2)του Ν. 15/62. Προς τεκμηρίωση των θέσεων του, επικαλέσθηκε την απόφαση του Στυλιανίδη, Δ. στη Γεωργίου ν. Δημοκρατίας και Άλλης
(1990)3 Α.Α.Δ. 1206, όπου αποφασίστηκε με αναφορά στο συνδυασμό 20 των πιο πάνω διατάξεων, ότι παρέχεται εξουσία σε Επιτροπή Δημόσιας Υγείας να προβεί σε απαλλοτρίωση γης για την κατασκευή, βελτίωση και διεύρυνση οδών εντός της κοινότητας. Η ερμηνεία αυτή με βρίσκει σύμφωνο καιτην υιοθετώ. 25 Με την προσέγγιση του Δικαστηρίου στη Γεωργίου, και για παρόμοιους λόγους, κρίνω ότι παρέχεται εξουσία σε Επιτροπή Δημόσιας Υγείας να προβεί στην απαλλοτρίωση γης για τους σκοπούς κατασκευής και 30 βελτίωσης δρόμων, έργα άρρηκτα συνυφασμένα με τη βελτίωση και ανάπτυξη του χωριού. Το γεγονός ότι οι δρόμοι αποτελούν ιδιοκτησία της Δημοκρατίας, δεν υποβαθμίζει τη σημασία των σκοπών για τους οποίους διενεργείται* άλλωστε εφάπτονται τα συμφέροντα της 35 Επιτροπής και εκείνα του δημοσίου για την ύπαρξη άρτιου δικτύου συγκοινωνίας εντός και πέριξ της κοινότητας. Γι' αυτό, ο πρώτος λόγος για τον οποίο προσβάλλεται ηνομιμότητα της πράξης απορρίπτεται ως ανεδαφικός· όχι όμως και ο δεύτερος, για τους λόγους 40 που επεξηγούνται πάρακάτω: Όπως έχουμε αναφέρει, παρέχεται εξουσία στην 4442 4ΑΛΛ. Συμεοΰν.Δημοκρατίας κ.α. Πικής,Δ. Επιτροπή να προβαίνει σε απαλλοτριώσεις προς εκπλήρωση των σκοπών που ο νόμος την τάσσει να εξυπηρετήσει. Εφόσον η Επιτροπή αποφασίζει την απαλλοτρίωση γης, αυτή αποτελεί την απαλλοτριούσα 5 Αρχή για όλους τους σκοπούς του νόμου και ενέχει υποχρέωση διερεύνησης και αξιολόγησης των ενστάσεων που υποβάλλονται, όπως προβλέπει το άρθρο 6
(1)του Ν. 15/62. Άλλωστε, όπως ορίζεται στο άρθρο 6
(3)(β) του ίδιου νόμου, όπου ηαπαλλοτριούσα Αρχήείναι άλληαπό 10 τη Δημοκρατία, το διάταγμα απαλλοτρίωσης εκδίδεται από την απαλλοτριούσα Αρχή. Η επιφύλαξη του άρθρου 6
(3)δεν αλλοιώνει ούτε μεταβάλλει την υποχρέωση της απαλλοτριούσας Αρχής να εξετάσει ενστάσεις που υποβάλλονται, ήνα προβεί στην έκδοση τουδιατάγματος* 15 σκοπεί μόνο να διασφαλίσει ότι πριν την έκδοση διατάγματος απαλλοτρίωσης από την απαλλοτριούσα Αρχή, όπου αυτή είναι άλλη από τη Δημοκρατία, η απαλλοτρίωση πρέπει να τύχει και της έγκρισης του Υπουργικού Συμβουλίου. Είναι πρόδηλο ότι λόγω της 20 δραστικότητας του μέτρου της απαλλοτρίωσης, η υιοθέτηση του απόαρχή άλλη απότηΔημοκρατία τίθεται με τον τρόπο αυτό υπό την έγκριση του Υπουργικού Συμβουλίου. Στην προκείμενη περίπτωση, οι ενστάσεις στην έκδοση του διατάγματος που υποβλήθηκαν από τον 25 αιτητή, εξετάστηκαν από το Υπουργείο των Εσωτερικών και στη συνέχεια από το Υπουργικό Συμβούλιο· δηλαδή, Αρχές άλλες από την απαλλοτριούσα. Ότι οι ενστάσεις κρίθηκαν από το Υπουργείο των Εσωτερικών και αργότερα από το Υπουργικό Συμβούλιο, αναφέρεται στο 30 ίδιο τοκείμενο του διατάγματος. Για τους πιο πάνω λόγους, το διάταγμα απαλλοτρίωσης ακυρώνεται στην ολότητα του, βάσει του Άρθρου 146.4(β) τουΣυντάγματος. 35 Δεν εκδίδεταιδιαταγήγιαταέξοδα. Η προσφυγή επιτυγχάνει χωρίς έξοδα. 4443