(1992)9Ιανουαρίου,1992 [ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΤΑΚΗΣ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ, Αιτητής, ν. ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ, Καθ'ων η αίτηση. (Υπόθεση Αρ. 675/90). Αναγκαστική Απαλλοτρίωση — Επίτευξη σκοπού — Άρθρο 23.5 τον Συντάγματος — Αρθρο 15
(1)του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου τον 1962 (Ν. 15/62)— Επιστροφή απαλλοτριωθέντος κτήματος αν ο σκοπός της απαλλοτρίωσηςδεν καταστεί εφικτός μέσα σε τρία χρόνια από την απαλλοτρίωση— 5 Ερμηνεία του όρον "εφικτός" — Δεν ενέχει την έννοια του πραγματοποιηθείςαλλά δυνάμενος ναπραγματοποιηθεί ήεπιτευχθεί — Το απαλλοτριωθέν κτήμα επιστρέφεται αν ο σκοπός της απαλλοτρίωσηςκατέστηανέφικτος. 10 Μετηνπαρούσα προσφυγήπροσβλήθηκεη απόφαση τωνκαθ'ωνη αίτησηνααπορρίψουναίτηματουαιτητήγιαεπιστροφήτου τμήματος ακινήτου του που είχε απαλλοτριωθεί. Το αίτημα του αιτητή βασίστηκε στιςπρόνοιες τουΑρθρου23.5 τουΣυντάγματοςκαθώςκαι του Αρθρου 15
(1)του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου 15 του 1962 (Ν. 15/62) σύμφωναμετιςοποίεςεπιβάλλεταιεπιστροφή του κτήματος που απαλλοτριώθηκε στην περίπτωση που ο σκοπός της απαλλοτρίωσης δεν πραγματοποιείται μέσα σε τρία χρόνια. Οικαθ' ων η αίτηση απορρίπτονταςτο αίτημαγια επιστροφή του κτήματος ισχυρίστηκαν πως το όλο έργο, για κατασκευή του οποίου είχε 20 απαλλοτριωθεί καιτο κτήματου αιτητή, είχε ήδηαρχίσει καισκοπός ήτανη συμπλήρωση τουέργουσεεύθετοχρόνο. Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτοντας την προσφυγή, αποφάσισεότι: 8 4Α.Α.Δ. 5 10 15 Κυριακίδηςν.Γ.Εισαγγελέακ.α. Η παρέλευση της τριετούς περιόδου που προβλέπεται απότο Αρθρο23.5τουΣυντάγματοςκαιρυθμίζεταιαπότοΑρθρο15του Ν. 15/62 δεσυνεπάγεταιτηνέκπτωσητωνσκοπώντηςαπαλλοτρίωσης οποτεδήποτεαυτοίδενπραγματοποιούνταιμέσαστηνπερίοδοτων3 χρόνων. Οόρος "εφικτός"που απαντάταιστηνπαράγραφο5του Αρθρου 23 δεν ενέχειτην έννοια τουπραγματοποιηθείςαλλάδυνάμενοςνα πραγματοποιηθεί ή επιτευχθεί. Επομένως, η μη υλοποίηση των σκοπών της απαλλοτρίωσης μέσα στην τριετή περίοδο που προβλέπεταιδενκαταδεικνύειαφεαυτής ότιοσκοπόςγιατονοποίο έγινεηαπαλλοτρίωση είναι ανέφικτος.Από εξέτασητωνστοιχείων ενώπιον τουΔικαστηρίου διαφαίνεταιότι μέροςτουδρόμουγιατον οποίο πραγματοποιήθηκε ηαπαλλοτρίωση έχει ήδηκατασκευαστεί και η συμπλήρωση του όλου έργου αναμένεται να συνεχιστεί σύμφωνα με το σχέδιο της Πολεοδομίας. Δεν έχει καταδειχθεί οτιδήποτεπουνακαθιστάτοσκοπότηςαπαλλοτρίωσηςανέφικτο. Ηπροσφυγήαπορρίπτεταιχωρίςέξοδα. 20 Αναφερόμενεςυποθέσεις: Τσαγγαρίδηςκαι Άλλοιν.Δημοκρατίας
(1990)3Α.Α.Δ. 339225 Κιτρομηλίδη και Αλλη ν. Δημοκρατίας και Αλλων
(1991)4(Γ) ΑΛΛ.2454. Προσφυγή. 3ο Προσφυγή εναντίον της άρνησης των καθ' ων ηαίτηση να επιστρέψουν στον αιτητή το τμήμα του απαλλοτριωθέντος τεμαχίου το οποίο δεν χρησιμοποιήθηκε για το σκοπό που απαλλοτριώθηκε. 35 Ν.Σάντης, για τον αιτητή. Γ. Κνριακίδον (κα), Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για τους καθ' ων ηαίτηση. 4 0 Cur. adv. vult. Ο Δικαστής κ. Χατζητσαγγάρης 9 ανάγνωσε την Κυριακίδηςν.Γ.Εισαγγελέα κ.α.
(1992)ακόλουθη απόφαση. ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ, Δ.: Ο αιτητής ήταν ιδιοκτήτης του τεμαχίου με αρ. 406 Φ/Σχ. XXX31.W.2 στα Λατσιά. 5 Μέρος του τεμαχίου του απαλλοτριώθηκε με διάταγμα απαλλοτρίωσης με αριθμό 293 που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας με αρ. 1766, ημερ. 30.3.1982. Η απαλλοτρίωση σκοπό είχε την κατασκευή δρόμου για τη σύνδεση της Βιομηχανικής ζώνης για τις οχληρές βιομηχανίες στο Γέρι - Δάλι με τον υπεραστικό 1° δρόμο Λευκωσίας-Λεμεσού.Οι καθ'ων ηαίτηση κατέβαλαν στον αιτητή αποζημίωση ύψους £11,925.- για την έκταση γης του τεμαχίου του που επηρεάσθηκε από την απαλλοτρίωση και για ορισμένα έξοδα που υπέστη ένεκα αυτής. 15 Μεεπιστολή των δικηγόρων του ημερ.22.6.90ο αιτητής ζήτησε να του επιστραφεί το τμήμα του τεμαχίου του που απαλλοτριώθηκε για το λόγο ότι ο σκοπός για τον οποίο απαλλοτριώθηκε δεν επιτεύχθηκε, ανκαι πέρασαν 9χρόνια 20 από τότε. Οι καθ' ων η αίτηση με επιστολή ημερ. 12.7.90 απέρριψαν το πιο πάνω αίτημα, με την ακόλουθη αιτιολογία: "Επί του προκειμένου σας πληροφορώ ότι, το αίτημα 25 του πελάτη σας εξετάστηκε με προσοχή πλην όμως δεν μπορεί να ικανοποιηθεί γιατί το πιο πάνω απαλλοτριωθέν κτήμα του εξακολουθεί να είναι αναγκαίο για τον σκοπό για τον οποίο έχει απαλλοτριωθεί. Όσον αφορά τον ισχυρισμό ότι ο 30 σκοπός για τον οποίο απαλλοτριώθηκε το υπό αναφορά κτήμα δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί θα ήθελα να παρατηρήσωότι αυτόςδεν ευσταθεί γιατί μέρος τουυπό αναφορά δρόμου προσπέλασης, από τη Βιομηχανική Ζώνη Γερίου - Δαλιού μέχρι τον παλαιό υπεραστικό 35 δρόμο Λευκωσίας - Λεμεσού,στο οποίο βρίσκεται καιτο απαλλοτριωθέν κτήμα του πελάτη σας έχει ήδη κατασκευαστεί.Το υπόλοιπο μέρος του εν λόγω δρόμου, μεταξύ του παλαιού και του νέου υπεραστικού δρόμου Λευκωσίας - Λεμεσού, θα κατασκευαστεί σε εύθετο 40 χρόνο και εν πάση περιπτώσει ευθύς ως επιλυθούν ορισμένα, τεχνικής κυρίως φύσεως,προβλήματα". 10 4Α.ΑΛ. Κυβιακίδηςν.Γ. Εισαγγελέακ.α. Χατζτιτσαγγάρης,Α. Ο αιτητής με την παρούσαπροσφυγήπροσβάλλει αυτή τηνάρνησητων αρχώνναεπιστρέψουν το απαλλοτριωθέν τεμάχιο. Κύρια θέση του είναι ότι η επίδικη απόφαση αντιβαίνει στο άρθρο 23.5 του Συντάγματος και στο 5 άρθρο 15
(1)του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμουτου 1962 (Ν.15/62),που επιβάλλουν την επιστροφή κτήματος που απαλλοτριώθηκε στην περίπτωση που ο σκοπόςτηςαπαλλοτρίωσης δενπραγματοποιείται μέσα σε τρία χρόνια. Κατά την εισήγηση, οι καθ' ων η αίτηση 10 κατασκεύασαν το 1984 μόνο μέρος του δρόμου που συνδέει τη Βιομηχανική περιοχή Γερίου - Δαλιού με τον παλαιό δρόμο Λευκωσίας - Λεμεσού και έκτοτε σταμάτησαν. Προς ενίσχυση των ισχυρισμών τους κατέθεσαν ένορκη δήλωση του αρχιτέκτονα Ι. 15 Αριστοδήμου, ο οποίος δηλώνει ότι το μόνο έργο που κατασκευάστηκε είναι δρόμος δύο λωρίδων κυκλοφορίας πλάτους 24 ποδών και ότι από το όριο απαλλοτρίωσης του κτήματος του αιτητή μέχρι και το όριο του δρόμου που κατασκευάστηκε μεσολαβεί λωρίδα γης πλάτους 40 20 ποδών, στην οποία δεν έγινε οποιοδήποτε έργο ούτε και προεργασία. Ένορκη δήλωση κατέθεσε στο Δικαστήριο και ο Λειτουργός Πολεοδομίας 1ης Τάξης στο Τμήμα 25 Πολεοδομίας και Οικήσεως Μιχάλης Πολυκάρπου σύμφωνα με την οποία μέρος του δρόμου για τον οποίο έγινε η απαλλοτρίωση έχει ήδηκατασκευαστεί.Σύμφωνα με την ένορκο δήλωση, στο μέρος του δρόμου στο οποίο βρίσκεται το τεμάχιο του αιτητή έγιναν όλες οι 30 χωματουργικές εργασίες για τη δημιουργία δύο λωρίδων πλάτους 24 ποδών.Το 1990 με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου αποφασίστηκε η ασφαλτόστρωση των δύο λωρίδων. Ο δρόμος αυτός, συνεχίζει, θα κατασκευαστεί σταδιακά στο τελικό πλάτος των 80 ποδών σύμφωνα με .35 τα αρχικά σχέδια του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως. Το άρθρο 23.5 του Συντάγματος προβλέπει τα ακόλουθα: 40 "23.5. Οιαδήποτεακίνητος ιδιοκτησία,ήδικαίωμαή συμφέρον επί τοιαύτης ιδιοκτησίας απαλλοτριωθείσα 11 Χατζητσαγγάρης,Δ. Κυριακίδηςν.Γ. Εισαγγελέα κ.α.
(1992)αναγκαστικώς θα χρησιμοποιηθή αποκλειστικώς προς τον δι' όν απηλλοτριώθησκοπόν. Εάνεντός τριών ετών από της απαλλοτριώσεως δεν καταστή εφικτός ο τοιούτος σκοπός, η απαλλοτριώσασα αρχή, ευθύς μετά την εκπνοήν της ρηθείσης προθεσμίας των τριών ετών 5 υποχρεούται να προσφέρη την ιδιοκτησίαν επί καταβολή της τιμής κτήσεως εις το πρόσωπον παρ'ου απηλλοτρίωσεν αυτήν.Το πρόσωπον τούτοδικαιούται εντός τριών μηνών απότης λήψεως της προσφοράςνα γνωστοποίηση την αποδοχήν ή μη ταύτης. Εφόσον δε 10 γνωστοποίηση ότι αποδέχεται την προσφοράν, η ιδιοκτησία επιστρέφεται ευ&ύς άμα αποδοθήπαρά του προσώπου το τίμημα εντός περαιτέρω προθεσμίας τριών μηνών απότης τοιαύτης αποδοχής". 15 Ο Δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου κ. Πικής στην απόφαση του Τσαγγαρίδη και Άλλων ν.Δημοκρατίας (Υπόθεση Αρ. 513/88,ηαπόφαση δόθηκε 17.10.90),τόνισε ταακόλουθα: 20 "Η παρέλευση της τριετούς περιόδου πουπροβλέπεται από το άρθρο 23.5 του Συντάγματοςκαι ρυθμίζεταιαπό το άρθρο 15τουΝ. 15/62 δεσυνεπάγεταιτηνέκπτωσητων σκοπών της απαλλοτρίωσης οποτεδήποτε αυτοί δεν πραγματοποιούνται μέσαστηνπερίοδοτων3 χρόνων. 25 Στην Jason Kaniklides v. Republic αποφασίστηκε ότι οόρος 'εφικτός* πουαπαντάται στην παράγραφο5 του άρθρου 23 δεν ενέχει την έννοια του πραγματοποιηθείς αλλά δυνάμενος να 30 πραγματοποιηθεί ή επιτευχθεί. Επομένως, η μη υλοποίηση των σκοπών της απαλλοτρίωσης μέσα στην τριετή περίοδο που προβλέπεται δεν καταδεικνύει αφεαυτής ότι ο σκοπός για τον οποίο έγινε η απαλλοτρίωση είναι ανέφικτος". 35 (Βλ. επίσης Κιτρομηλίδη και Άλλης ν. Δημοκρατίας, Υπόθεση αριθ. 232/89, η απόφαση δόθηκε 3.7.91 όπου υιοθετούνται οι πιο πάνω αρχές). 40 Το ερώτημα που πρέπει νααπαντηθείστην προκείμενη περίπτωση είναι αν ο σκοπός για τον οποίο έγινε η 12 4 Α.Α.Δ. 5 Κυριακίΰηςν. Γ. Εισαγγελέα κ.α. Χατζητσαγγάρης, Δ. απαλλοτρίωση έχει καταστεί ανέφικτος.Από εξέταση των στοιχείων ενώπιον του Δικαστηρίου διαφαίνεται ότι μέρος του δρόμου για τον οποίο πραγματοποιήθηκε η απαλλοτρίωση έχει ήδηκατασκευαστεί και η συμπλήρωση του όλου έργου αναμένεται να συνεχιστεί σύμφωνα με το σχέδιο της Πολεοδομίας. Δεν έχει καταδειχθεί οτιδήποτε που νακαθιστάτο σκοπό τηςαπαλλοτρίωσης ανέφικτο. Για τον πιο πάνω λόγο ηπροσφυγή απορρίπτεται. Δεν 10 εκδίδεταιδιαταγήγιαέξοδα. Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα. 13