(1993)17Μαρτίου, 1993 [ΠΙΚΗΣ,ΚΟΥΡΡΗΣ,ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ,Δ/στές] ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ, Εφεσείων, ν. ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ, Εφεσίβλητης. (ΈφεσηΑρ.21) ΟικογενειακόΔίκαιο — Σχέσειςγονέωνκαι τέκνων— Γονική μέριμνα — Αποτελεί καθήκονκαιδικαίωματωνγονέων— Τοδικαίωμασυ μπληρώνει τοκαθήκονμετηνπαροχή τωνμέσωνστον γονέαγιατην εκπλήρωσητου— Τοδικαίωμαμπορεί ναπεριορισθείστοβαθμόκαι έκτασηπου δενσυμβάλλει στο σκοπό για τονοποίοαναγνωρίζεται. 5 ΟικογενειακόΔίκαιο — Σχέσειςγονέωνκαι τέκνων— Γονική μέριμνα — Ανάθεσητηςεπιμέλειαςκαιφροντίδαςτουτέκνουστονένα γονέα, σεπερίπτωσηχωρισμού τωνγονέων— Αποκλειστικό κριτήριοείναι το συμφέρονκαι ηευημερία τοντέκνου. ΟικογενειακόΔικαστήριο—Δ ικαιοδοσία ωςπρος τηνάσκηση τηςγονι- 10 κής μέριμνας — Έχει εξεταστικόχαρακτήρα— Θέματαπου άπτο νται τηςάσκησης τηςγονικήςμέριμναςπρέπει να τίθενταιμε τρόπο γενικό,ώστενα καθίσταται δυνατήηδιερεύνηση από τοΔικαστήριο κάθεθέματοςπου άπτεταιτηςεπιμέλειας καιμέριμνας για τα τέκνα. Μαρτυρία—Μαρτυρία ανήλικουτέκνου(πουέχειτηνωριμότηταναδια- 15 μορφώσειγνώμη) αναφορικάμετιςεπιθυμίες τουωςπρος τηνεπιμέ λεια καιφροντίδατονπροσώπουτου, σευπόθεσηρύθμισης τουθέμα τοςτηςανάθεσηςτηςεπιμέλειαςκαιφροντίδαςτοντέκνονσεένααπό τους γονείς, σεπερίπτωσηχωρισμού τωνγονέων—Δεν αντικρίζεται με τον ίδιο τρόπο που αντικρίζεται μαρτυρία ανήλικον σε ποινική 20 νπόθεση—Α ντίθετααποτελείπρωτογενέςσυστατικόστοιχείογιατην άσκηση της δικαιοδοσίαςτου ΟικογενειακούΔικαστηρίον για την ρύθμισητηςγονικήςμέριμναςόπου καταρρέειο γάμος. Στις 9.2.90κατέρρευσεο γάμος τωνδιαδίκων καιη εφεσίβλητη μητέρα εγκατέλειψε τον συζυγικόοίκο στην Κοκκινοτριμίθι,ά και 25 130 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 Ενγ. Στυλιανού ν. Βασ. Στυλιανού εγκαταστάθηκεστοπατρικότης σπίτι στο Μάμμαριμαζίμεταδυο παιδιά τους ηλικίας 14και 13χρονών περίπου. Ο εφεσείων πατέ ραςαποτάθηκεστο Οικογενειακό Δικαστήριο μεαίτηματηνανάθε σητης φύλαξηςκαιεπιμέλειας των παιδιώνσεαυτόνμε εξασφάλιση ταυτόχρονα της πρόσβασης της μητέρας στα παιδιά. Ενώπιον του Οικογενειακού Δικαστηρίου έδωσαν μαρτυρία τα δύο παιδιά, τα οποίαεκδήλωσαν την αντίθεση τους στη συμβίωση μετονπατέ ρα τους και αναφέρθηκανσε εμπειρίες ξυλοδαρμού και όχι ορθής συμπεριφοράς τουπατέρα τους προς αυτά. Ηεφεσίβλητηαρνήθηκε ότι είχε εγκαταλείψει αυθαίρετατον συζυγικό οίκο, αλλά ισχυ ρίσθηκεότι τέτοιαεγκατάλειψηκατέστηαναγκαίαλόγω τηςσυμπε ριφοράς τουεφεσείοντα προς αυτήνκαιταπαιδιά τους. Η έκθεση της Κοινωνικής Λειτουργού επιβεβαίωσε την μαρτυρίατης εφεσί βλητηςκαιτωνπαιδιών,καιανάφερεότιτο επίπεδοδιαβίωσηςτων παιδιών και η φροντίδα της εφεσίβλητης προς αυτά ήταν ικανο ποιητικά. Επίσηςανάφερεότι παράτις προσπάθειεςτης Κοινωνι κής Λειτουργού, ο εφεσείων αρνείτο ναέλθει σε επικοινωνία μετα παιδιάτουκαιδενείχεσυνεισφέρει οποιοδήποτεποσόγιατηνδια τροφήτους απότην ημέρα του χωρισμού. Το Οικογενειακό Δικαστήριο απόρριψετο αίτηματου εφεσείοντα χωρίς ναυπεισέλθει σε άλλα θέματα που αφορούσαν το ζήτημα της άσκησης της γονικής μέριμνας, περιοριζόμενο στο να επιλύσει μόνο τα επίδικαθέματα όπως είχαντεθεί στηναίτηση. Ενώπιον του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου ο εφεσείων, μεταξύάλλων, ισχυρίσθηκε ότι λανθασμένατοπρωτόδι κοΔικαστήριο είχεδεχθείτηνμαρτυρίατων ανήλικων παιδιώνχω ρίς να την υποβάλει στην εξέταση που υποβάλλεται η μαρτυρία ανηλίκων στις ποινικές υποθέσεις. Αποφασίσθηκε ότι: 30 (α) Η δικαιοδοσία του Οικογενειακού Δικαστηρίου ως προς τηνάσκησητηςγονικής μέριμνας έχει εξεταστικόχαρακτή ρακαιόχι χαρακτήρα αντιπαράθεσηςμεταξύτων γονέων. 35 (β) Αποκλειστικό κριτήριο γιατηνανάθεσητηςφροντίδαςκαι επιμέλειας τέκνου στον έναγονέα σε περίπτωση χωρισμού των γονέων, είναι το συμφέρον καιηευημερία τουτέκνου. 40 (γ) Ηλήψητης γνώμης του παιδιού, εφόσον ηωριμότητα του καθιστά δυνατή τηνδιαμόρφωσηγνώμης,γιατηνανάθεση της επιμέλειας και μέριμνας του είναι υποχρεωτική,όπως προβλέπει το άρθρο6
(3)του Ν.216/90και.ενέχειβαρύνουσα σημασία ως αποκαλυπτικήτης δικής του βούλησης για 131 Ευγ. Στυλιανού ν. Βασ. Στυλιανού
(1993)την ευτυχίακαιπροόδοτου. Δεν είναι ορθήηεισήγησηότι μιατέτοια μαρτυρίαπρέπειναεξετάζεταιαπότοΔικαστή ριο με τον ίδιοτρόποπουεξετάζεται ημαρτυρίαανηλίκου σε ποινικήυπόθεση. Στηνπροκειμένηπερίπτωσηη μαρτυ ρία των παιδιώνείχεληφθεί καιαξιολογηθεί μέσα στο σω- 5 στό πλαίσιο. (δ) Τοφυσικόδικαίωματουγονέαγιατηνγονικήμέριμναέχει σαν αντικείμενο την ευημερία του παιδιούκαιταυτίζεται μετο καθήκοντου γιατημέριμνα καιφροντίδααυτού. Το επάλληλο δικαίωμα και καθήκον έχουν,ως αποκλειστικό 10 αντικείμενο την ευημερία του παιδιού. Το δικαίωμα συ μπληρώνει το καθήκονμε την παροχήτων μέσων στον γο νέα για την εκπλήρωση του. Εφόσον οι πράξεις ή οι επι διώξεις γονέα δεν συνάδουν με την ευημερία του τέκνου, και επομένως δεν κατατείνουν στην εκπλήρωση του καθή- 15 κοντός,τοδικαίωμα μπορεί να περιορισθεί στοβαθμόκαι έκταση που δεν συμβάλλει στο σκοπό για τον οποίο ανα γνωρίζεται. Ηέφεσηαπορρίφθηκεχωρίς έξοδα. per Curiam: "Υπό μορφή καθοδήγησης θεωρούμε σωστό να 20 υποδείξουμε ότι αιτήματαπου σχετίζονται με την γονική μέριμνα πρέπει να τίθενται με τρόπο γενικό,π.χ. ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας ενόψει του χωρισμού των γονέων ώστενακαθί σταται δυνατήηδιερεύνηση απότο Δικαστήριο κάθεθέματοςπου άπτεται της επιμέλειας καιμέριμνας γιαταπαιδιά." 25 Υποθέσεις που αναφέρθηκαν: Makrides v. Makrides
(1976)1C.L.R. 14Makridesv.Efstratiou
(1976)1C.L.R. 6Economouv. Economou
(1981)1C.L.R. 48· Δαμιανού v.Δαμιανού
(1989)1 Α.ΑΛ.(Ε) 29 Re Ε (SA) (A minor)[1984] 1 All E.R. 289· Gillick v. WestNorfolkAreaHealthAuthority[1985]3All E.R. 402R. v. U.K.[1987] Times, 9thJuly(SeriesA -JudgementsandDecisions VOL my 132 30 1 Α.Α.Δ. Ευγ.Στυλιανούν. Βασ. Στυλιανού ReKD(Aminor)[1988] 1 AllE.R.577. Έφεση. 5 Έφεσηαπότον αιτητήκατάτης απόφασηςτου Οικογενειακού Δικαστηρίου Λευκωσίας (Κλ. Αντωνιάδης, Π.)πουδόθηκε στις 12.1.1993(Αρ. Αιτήσεως 18/92)μετηνοποίααπορρίφθηκεη αίτη σητουγιαφύλαξηκαιεπιμέλειατωνανηλίκωνπαιδιώντου. Α. Ευτυχίου, γιατονΕφεσείοντα. Κ. Ευσταθίου, γιατην Εφεσίβλητη. Cur. adv. vult. 10 15 20 25 30 ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: Την ομόφωνη απόφαση του Δικαστηρίουθα δώσει οΔικαστής κ. Γ. Μ. Πικής. ΠΙΚΗΣ, Δ.: Στις 9/2/1990κατέρρευσε ο γάμος των διαδίκων καιαποσυνδέθηκεηοικογένειαπουήτανεγκατεστημένη στην Κοκκινοτριμιθιά. Ημητέρα καιταδυο παιδιά τους,ηΦαίδρα και η Φρύνη(σήμεραηλικίας 14χρονών (περίπου)και 13χρονών (περί που)αντίστοιχα)εγκατέλειψαν τοσυζυγικόοίκοκαι εγκαταστάθη καν στην πατρικήοικία τηςσυζύγου όπου διαβιοίη μητέρα της. Έκτοτεη σύζυγοςκαιτατέκναδιαμένουνστοΜάμμαρι. Η Κοινωνική Λειτουργός πουδιερεύνησε τις συνθήκες διαμονής καιανατροφήςτωνπαιδιών έκρινε ότι ηδιαβίωση τους είναι ομαλή,ηδιαπαιδαγώγησητους καλήκαιηπρόοδος τους γενικά ικανοποιητική. Οι εκτιμήσεις τηςέγιναν δεκτές απότο Οικογενειακό Δικαστήριο. Ο εφεσείων αποτάθηκεστο Οικογενειακό Δικαστήριο με αίτηματην"...ανάθεσητηςφύλαξηςκαιεπιμέλειας τουπροσώπου των πιόπάνωανηλίκων στον αιτητή",καισυγχρόνως τηνεξα σφάλιση πρόσβασης τηςμητέραςστα παιδιά. Αφού άκουσετον πατέρα και τηνμητέρα,τηνκοινωνική λειτουργό καιταπαιδιά τοΟικογενειακόΔικαστήριοαπέρριψετοαίτημα.Έρεισμαγιατην απόφασητουαποτέλεσε ηευημερία τωνπαιδιών. Στημαρτυρίατουςκαιταδυοπαιδιά εκδήλωσαν την αντίθεση τους στησυμβίωση μετονπατέρατους και δυσπιστία στην επι κοινωνία μαζίτου. Ηεμπειρίατους απότησυμπεριφοράτουπα τέρα τους πριν τηδιάσπασητηςοικογένειας υπήρξε επώδυνη.Ο 133 Πικής,Λ. Ευγ.Στυλιανούν. Βασ.Στυλιανού
(1993)πατέραςόχι μόνοκατέφευγεσεύβρειςσεβάροςτουςαλλάκαιξυ λοδαρμό που αποτελεί, όπως πρέπει να επισημάνουμε, όχι μόνο αντιπαιδαγωγικό μέσο αλλά και προσβολή της υπόστασης του ατόμου. Η σύζυγος (εφεσίβλητη) αρνήθηκετον ισχυρισμό του συζύγου 5 τηςότι εγκατέλειψε τοσυζυγικόοίκοαυθαίρετα. Καιη ίδια,όπως κατέθεσε,υπήρξε θύμαβίαιηςσυμπεριφοράς τουσυζύγουτης. Σε μιαπερίπτωσημάλισταυπέστησωματικήβλάβηκαιηυπόθεσηκα τέληξεστην ποινική δικαιοσύνη μεαποτέλεσμα την καταδίκη του.. εφεσείοντα σεχρηματικήποινή. Ηφυγήτης απότην οικογένεια- 10 - κή κατοικία ήταν όπως μαρτύρησε το αποτέλεσμα της απαράδε κτης συμπεριφοράς του εφεσείοντα έναντι της και τωνπαιδιών. Αρνήθηκε όμως on παρενέβαλε ήπαρεμβάλλει οποιαδήποτε κω λύματαστην πρόσβασητουπατέρασταπαιδιάτουςήότιεπιδιώ κει τηνδιακοπήεπικοινωνίας μεταξύ τους. Αντίθετα, υποστήρι- 15 ξε ότι αποφεύγειοποιεσδήποτε ενέργειεςπουθαέτειναν ναμειώ σουν τον πατέρα στα μάτιατωνπαιδιώνή νατααποξενώσει από αυτόν. Ηκατάθεσητης στο σημείοαυτόυποστηρίζεται καιαπό εκείνητης Κοινωνικής Λειτουργού. Η Κοινωνική Λειτουργόςη οποίαδιερεύνησε τηνυπόθεση κα- 20 τέθεσεότι δενκατέστηδυνατήηδιασφάλισηεπαφής μεταξύπατέ ρακαιπαιδιώνσταπλαίσιατουπροσωρινούδιατάγματοςπουεκ δόθηκε,λόγωτης απροθυμίαςτουνασυνεργαστεί για διευθέτηση των λεπτομερειών της επικοινωνίας. Διεφάνη από τη μαρτυρία ότιοεφεσείων είναιέτοιμοςνακαταφύγεικαισεακραίαμέσαγια 25 την προώθηση της επιδίωξης του για την αποκατάστασηεπικοι νωνίας με ταπαιδιά του. Αυτό καταμαρτυρείταιαπότηνπικεττοφορία στην οποία επιδόθηκε έξω απότο σχολείο όπουφοιτού σανταπαιδιά του,γεγονός πουτουςπροκάλεσε άγχοςκαιαίσθη μα ντροπής. Η μαρτυρία επίσης αποκάλυψε ότι παρά το εκδη- 30 λούμενοενδιαφέρονγιαταπαιδιάτουδενπροέβησεκαμιάσυνει σφοράγιατηδιατροφή τουςαπότοχρόνο τουχωρισμού. Δεν εί ναι σαφές όμως από τη μαρτυρία πόσο τακτικά εργαζόταν και ποιες υπήρξαν οι δυνατότητες τουγια συνεισφορά. Τοθέμαδεν διερευνήθηκε απότο Οικογενειακό Δικαστήριο. Ενώπιον μας ο 35 δικηγόρος του εφεσείοντα ανάφερεότι οπελάτης τουείναι έτοι μος να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του σ' αυτότον τομέα ανά λογα με τα μέσα του. Στην κατάθεση του ο εφεσείων υποστήριξε ότι υπήρξε θύμα εγκατάλειψης απότησύζυγοτουκαιως αποτέλεσμα αποστερήθη- 40 κετουδικαιώματοςτηςγονικής μέριμναςπουτουεξασφαλίζει το Αρθοο-5τουΠερίΣχέσεων Γονέων καιΤέκνωνΝόμουτου 1990(ο 134 1 Α.Α.Δ. Ευγ. Στυλιανού ν. Βασ. Στυλιανού Πικής, Δ. Νόμος) (Ν.216/90). Αρνήθηκετις κατηγορίες ότικακομεταχειρι ζότανείτετησύζυγοήταπαιδιάτου. 5 10 15 20 25 30 35 40 Μετηνέφεσηπροσβάλλεταιη απόφασητουΟικογενειακού Δι καστηρίουγιασειρά λόγων οι οποίοι,όπωςυπέβαλεοδικηγόρος του εφεσείοντα,δικαιολογούν τον παραμερισμότης καικατακολουθίαν την απόδοσητης επιμέλειας καιφροντίδαςτων παιδιών στονπατέρα. Μεταξύτων λόγων πουπροβάλλονται(στην έφεση)είναικαιη χαρακτηρισθείσα ως εσφαλμένη προσέγγιση του πρωτόδικουδικαστηρίουστηναξιολόγηση της μαρτυρίας των ανηλίκωντέκνων τουζεύγους. Υποβλήθηκε ότι λόγωτης ηλικίας τους η κατάθεση τους έπρεπε να είχε προσεγγιστεί με ιδιαίτερη προσοχή και να αξιολογηθεί μετά τηνενομισμένηπροειδοποίησηγια τουςκινδύ νους που εγκυμονεί η μαρτυρίαπροσώπων νεαράςηλικίας αναφορικάμετην ακρίβεια τουπεριεχομένου τηςκαιτηναξιοπιστία των μαρτύρων. Εξομοιώνεται μετηνεισήγησητουδικηγόρουτου εφεσείονταη μαρτυρίατωνανηλίκωνενώπιοντουΟικογενειακού Δικαστηρίου μεεκείνηανήλικουμάρτυρα σεποινικήυπόθεση. Η εισήγησηείναιεσφαλμένη. Η μαρτυρίατων ανηλίκωναναφορικά με τις επιθυμίες τους ως προς την επιμέλεια και φροντίδα του προσώπουτουςαποτελεί πρωτογενές συστατικό στοιχείο γιατην άσκηση της δικαιοδοσίαςτου Οικογενειακού Δικαστηρίου για τη ρύθμισητηςγονικής μέριμναςόπουκαταρρέειογάμος. Αυτόσυ νάγεται ευθέως απότις πρόνοιες του Αρθρου 6
(3)του Ν. 216/90 που επιτάσσει την αναζήτησητης γνώμης των ανηλίκων,εφόσον έχουν την ωριμότητα να διαμορφώσουν γνώμη, πριν την λήψη οποιασδήποτεαπόφασης"σχετικά μετηγονικήμέριμνα". Η μαρ τυρία των ανηλίκων σε διαδικασία για γονική μέριμνα δεν στρέ φεταιεξαντικείμενουεναντίονοποιουδήποτε· είναιδηλωτικήτης γνώμης τουςγιατο συμφέρον καιτην ευημερίατους. Το δικαίω μαπουτους αναγνωρίζεταιαποτελεί απόρροιατηςαυθυπαρξίας τουατόμου τους. ΤοΟικογενειακόΔικαστήριο μετάαπόσυνεκτίμηση της μαρτυ ρίαςκαιτωνστοιχείων πουτέθηκανενώπιοντουέκρινεότιη απόδόσητηςεπιμέλειαςκαιφροντίδαςτωνπαιδιώνστονπατέραδενθα ήτανπροςτοσυμφέρον τωνανηλίκωνπουσυνιστάτοκυριαρχικό στοιχείο γιατηνάσκησητηςδικαιοδοσίαςγιατη'γονικήμέριμνα. Αλλοι λόγοι της έφεσης αναφέρονται στην απόδοσηυπέρμε τρηςβαρύτηταςστηνεμπιστευτική έκθεσηκαιτηναξιολόγησητης μαρτυρίας τηςκηδεμονευτικούλειτουργού πουτηνετοίμασε. 135 Πιχης, Δ. Ευγ. Στυλιανού ν. Βασ. Στυλιανού
(1993)Ο δικηγόρος του εφεσείοντα συμφώνησε ότι ηευημερία τωνανηλί κωνσυνιστά τονπρωταρχικό,ανόχι τοναποκλειστικόπαράγοντα, γιατηναπόδοσητηςεπιμέλειας καιφροντίδαςτωνπαιδιώνμετάτη διάρρηξητουγάμουστον έναήστονάλλογονέα.Αυτόορίζεταιαπό τον ίδιοτο Νόμοκαιυποστηρίζεται απότηνομολογία τουΑνωτά- 5 τουΔικαστηρίουπριντηθέσπισητουσεθέματακηδεμονίαςκαιφρο ντίδας των ανηλίκων, όπως φαίνεται σε σειρά αποφάσεων στις οποίεςέκαμεαναφορά. [Βλ.AnnaTakiMakridesv. TakisMakrides
(1976)1 C.LR. 14,TakisMakridesv.AnnaEfstratiou(\916) 1 C.L.R. 6atp. 11,\2,Economou v.Economou(m\) 1 CL.R.48atp.56,57]. 10 Προκύπτειότι τοΟικογενειακό Δικαστήριο περιόρισε τηνκρί σητουσταεπίδικαθέματαπουείχαντεθεί άμεσαενώπιον τουκαι δεν επεκτάθηκεσε οποιοδήποτε άλλο θέμα,όπως εκείνο του δια κανονισμούτηςπρόσβασηςτουπατέρασταπαιδιά. Ενδεχομένως τοπρωτόδικοδικαστήριοαποθαρρύνθηκεαπότηναναποτελεσμα- 15 τικότητα τουενδιάμεσου διατάγματος γιατηνεξασφάλιση επικοι νωνίας μεταξύπατέρακαιτέκνων καιδεν έκανεκαμιάπρόβλεψη γι' αυτότοθέμα. Ο δικηγόροςτηςεφεσίβλητης υποστήριξε τηναπόφασητουΟι κογενειακού Δικαστηρίου ως ορθήκαι αναπόφευκτηυπότο φως 20 τηςμαρτυρίαςη οποίαδόθηκε. Ταυτόχροναδιευκρίνησεότιηεφε σίβλητη δεν αντιτίθεται στην επαφή μεταξύ πατέρακαι τέκνων, αλλά αντίθετα είναι υπέρ τέτοιας επικοινωνίας μέσα σε λογικά πλαίσια. Εξετάσαμε με πολλή προσοχή όλα ταθέματαπουαναφύονται 25 στην έφεση. Καταρχήνπρέπειναεπισημάνουμε ότιηδικαιοδοσία του Οικογενειακού Δικαστηρίου ως προςτηνάσκησητης γονικής μέριμνας έχει εξεταστικό χαρακτήρα. Παρόλο πουη διαδικασία μπορείναεγερθεί απότονένασύζυγοκαιναστρέφεται εναντίον του άλλου,ηδικαιοδοσίαγιατηγονική μέριμνα δεν έχει το στοι- 30 χείο της αντιπαράθεσης μεταξύ των γονέων. Αντίθετα, έχει ως άξονα το κοινό καθήκοντων γονέων για την φροντίδα των παι διών τους και συνισταμένη την ευημερία των τέκνων. Ο εξεταστι κός χαρακτήραςτης δικαιοδοσίας που σχετίζεται με τηνκηδεμο νίακαι μέριμνα των ανηλίκων αναγνωρίστηκε στην απόφασητου 35 Ανωτάτου ΔικαστηρίουΔαμιανούν.Δαμιανού
(1989)1 Α.Α.Δ.(Ε) 29. Και στην Αγγλία όπως συνάγεται απότην απόφαση στην Re Ε (SA) (A minor) [1984] 1 All E.R.289 (H.L.)αναγνωρίζεταιότι η διαδικασία που έχει ως αντικείμενο την κηδεμονία και μέριμνα ανηλίκου δεν ενέχει χαρακτήρααντιπαράθεσης αλλά ερευνητικό 40 προςδιαπίστωσητωνσυμφερόντων τουανηλίκου. 136 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Ευγ. Στυλιανού ν. Βασ. Στυλιανού Πι*Π5ι Α. ΤοΑρθρο5 τουΝ.216/90καθιστάτηγονική μέριμνακαθήκον και δικαίωματωνγονέων. Τοδικαίωματο οποίο παρέχεταιδεν έχεικτητικόχαρακτήρααλλάσυναρτάταιάμεσακαιαποκλειστικά μετοκαθήκονπουεπιβάλλεταιγιατη μέριμναγιατοπαιδί. Αυτό τονίστηκε στην Gillick v. WestNorfolkAreaHealth Authority [1985]3All E.R.402,410-411,ωςτομέτρογιατην εξισορρόπηση τουδικαιώματοςκαικαθήκοντοςκαιτην ιεράρχιση τους. Συνάγεταιότιτοδικαίωμαπαρέχειταμέσαγιαεκπλήρωση του καθήκοντος. Τοδικαίωμαπουπαρέχεταιδεν έχει σκοπό ανεξάρτητο από το καθήκον για γονική μέριμνα αλλά στοιχειοθετείται από αυτό. ΤοΆρθρο6
(1)τουΝ.216/90ορίζει ότιγνώμοναςγιακάθεαπό φαση τουδικαστηρίουγιατηνανάθεσηκαιφροντίδαανηλίκουεί ναι ηευημερία και το συμφέρον τουπαιδιού. Ηδιαπίστωσηπου γίνεται στο σύγγραμματουΕφέτηΒαθρακοκοίλη,ΤοΝέοΟικογε νειακόΔίκαιο, 1990, στησελ. 588: "Αποκλειστικόςοδηγόςτηςδικαιοδοτικήςκρίσης τουδικαστηρίουγιατηνανάθεσητης γονικής μέριμνας ανηλίκουτέκνου πρέπει να είναι το συμφέρον και μόνο τουτέκνου ...",ισχύειστην ΚύπροόπωςκαιστηνΕλλάδα. Ηταύτισητουδικαιώματοςμετοκαθήκονγιαγονική μέριμνα δεμεταβάλλει τοθεμελιακό τουχαρακτήρακαιτηνπηγήπροέλευ σης του πουδεν είναι άλληαπότον ακατάλυτοδεσμό γονέακαι τέκνου. Όπως αναγνωρίστηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην R. v. U.K.[1987] Times,9thJuly (Series AJudgementsand DecisionsVol. 121),ηπρόσβασητουγο νέαστο τέκνοαποτελεί πτυχήτουδικαιώματοςτουανθρώπουγια οικογενειακή ζωήπουκατοχυρώνεται απότο άρθρο8τηςΕυρω παϊκής Συνθήκης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. (Βλ. επίσης Ν. 39/62). Στην Κύπροτοδικαίωμααυτόεπίσης διασφαλίζεται από τις πρόνοιες του Αρθρου 15 του Συντάγματος. Όπως εξηγείται όμως στην υπόθεσηRe KD (Aminor) [1988] 1 Ail E.R.577 (H.L.) τοδικαίωμαμπορείναπεριοριστεί εφόσονδενασκείταιπροςόφε λοςτουσκοπούγιατονοποίοπαρέχεται,πουδενείναιάλλοςαπό τηνσυμβολήστην ευημερίατουτέκνου. Συνοψίζονταςτοφυσικόδικαίωματουγονέαγιατηγονικήμέ ριμνα έχει ως αντικείμενο την ευημερία τουπαιδιούκαιταυτίζε ται μετοκαθήκοντουγιαμέριμνακαιφροντίδαγιατατέκνα. Το επάλληλο δικαίωμακαικαθήκονέχουν ως αποκλειστικό αντικεί μενο την ευημερίατουπαιδιού. Τοδικαίωμασυμπληρώνει τοκαθήκον με την παροχήτων μέσων στον γονέα για την εκπλήρωση του. Εφόσον οι πράξειςήεπιδιώξεις γονέα δεν συνάδουν μετην 137 Πικής, Α. Ευγ. Στυλιανού ν. Βασ. Στυλιανού
(1993)ευημερία του τέκνου,και επομένως δεν κατατείνουν στην εκπλή ρωση του καθήκοντος, το δικαίωμα μπορεί να περιοριστεί στο βαθμό και έκταση που δεν συμβάλλει στο σκοπό για τον οποίο αναγνωρίζεται. Τόσοβάσειτουκυπριακούόσοκαιτουελληνικούδικαίουη ευ- 5 ημερία του παιδιούκαθίσταταιτο υποχρεωτικό κριτήριο γιατην ανάθεσηήτοντρόποάσκησηςτηςγονικής μέριμνας. Στοσύγγραμα'Το ΟικογενειακόΔίκαιο"(ανωτέρω),στησελ.588αναφέρεται: "Αποκλειστικόςοδηγόςτηςδικαιοδοτικήςκρίσης τουδικαστή-' ρίου γιατην ανάθεσητηςγονικής μέριμνας ανηλίκουτέκνου πρέ- 10 πει ναείναι τοσυμφέρον και μόνο τουτέκνου ...". Ηλήψητης γνώμης τουπαιδιού,εφόσον ηωριμότητατου κα θιστά δυνατήτηδιαμόρφωσηγνώμης,γιατην ανάθεσητης επιμέ λειας και μέριμνας του είναι υποχρεωτική, όπως προβλέπει το Αρθρο6
(3)τουΝ.216/90,καιενέχειβαρύνουσασημασίαως απο- 15 καλυπτική της δικής του βούλησης για την ευτυχία και πρόοδο του. Όπως εξηγείται στην Gillick(ανωτέρω),όσο μεγαλώνει το παιδί και ανεξαρτητοποιείται ανάλογα μεγαλύτερη καιβαρύνου σακαθίσταταικαιη γνώμητουγιατηνεπιμέλεια τουατόμουτου. Πρέπειναπαρατηρήσουμεότιηελευθερία τουατόμουσυμπληρώ- 20 νεται μεν στο 18ο έτος τηςηλικίας,δεν παύειόμως να υφίσταται ως στοιχείο της προσωπικότηταςτου απότο χρόνο πουτοπαιδί είναι ικανόγια λελογισμένησκέψη. Στηνπροκείμενη περίπτωση τα τέκνατουζεύγους (13 1/2 και 12 1/2 ετών (περίπου)αντίστοι χα,ότανκατέθεσαν)είχαντην ωριμότητα ναδιαμορφώσουν άπο- 25 ψηγιατο συμφέρον καιτηνευημερίατουςκαιηγνώμητουςενεί χε βαρύνουσα σημασία για την ανάθεση της επιμέλειας καιφρο ντίδας τουπροσώπουτους ενόψειτηςηλικίας τους. Η μαρτυρία των παιδιώνλήφθηκεκαιαξιολογήθηκε μέσαστο σωστόπλαίσιο. Τογεγονός,πουεπεσήμανε οδικηγόροςτουεφεσείοντα,ότιη επί- 30 δόσηστο σχολείοτου ενός από ταδύοκορίτσια είναιχαμηλή,δεν μεταβάλλει τηγενικήεικόνακαλήςανατροφήςκαιανάπτυξηςτων παιδιών. Τοπλαίσιο άσκησηςτηςδικαιοδοσίαςτουΔευτεροβάθμιου Οι κογενειακού Δικαστηρίουπροσδιορίζεται απότον Κ. 10τουΠερί 35 Οικογενειακών Δικαστηρίων Διαδικαστικός Κανονισμός του 1990, οοποίοςπροβλέπει: "Γιατηδιεξαγωγήτηςδιαδικασίαςεφέ σεων εφαρμόζονται κατ' αναλογίαοι Θεσμοί Πολιτικής Δικονο μίας". Ηδιάταξητων Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας πουδιέπει τοθέμαείναιηΔ.
- Ταεπίδικαθέματαπροσδιορίζονταιαπότην 40 ειδοποίησηέφεσης. ΜετονΚ. 10δεναμβλύνονταιταπλαίσιαέφε138 1 Α.Α.Δ. Ευγ. Στυλιανού ν. Βασ. Στυλιανού Πικής, Δ. σης όπωςκαθορίζονταιαπότηνΔ.
- (Βλ. επίσης Αρθρο21 του Ν. 23/90). 5 10 15 20 25 30 Διαπιστώνουμε ότι δενέχει επιδειχθεί λόγοςπουναδικαιολο γεί τον παραμερισμό ήτην ανατροπήτης πρωτόδικης απόφασης. Ταθέματαπουτέθηκανενώπιον τουΟικογενειακού Δικαστηρίου και επιλύθηκανμε τηναπόφασηήτανεκείνα πουείχαν εγερθείμε την αίτηση του εφεσείοντα ενώπιον του Οικογενειακού Δικαστη ρίου. Η αίτηση περιοριζόταν στην έκδοση διατάγματοςγια την ανάθεσητης επιμέλειας και φροντίδαςτων παιδιώνστονπατέρα καιεφόσοντοαίτημαγινότανδεκτότηςπαράλληλης εξασφάλισης επικοινωνίας της μητέρας με τα παιδιά. Αφού το Οικογενειακό Δικαστήριο διαπίστωσεότιη παραμονήτωνπαιδιώνμετη μητέρα τους ήτανπρος το συμφέρον τους απέρριψετην αίτησηχωρίς να επεκταθείσε οποιοδήποτεάλλοθέμα. Υπό μορφήκαθοδήγησηςθεωρούμε σωστόναυποδείξουμε ότι αιτήματαπουσχετίζονται μετηγονικήμέριμναπρέπεινατίθενται με τρόπο γενικό, π.χ. ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας ενόψει του χωρισμού των γονέων ώστε να καθίσταται δυνατήη διερεύνηση απότοδικαστήριοκάθεθέματοςπουάπτεταιτηςεπιμέλειας και μέριμνας γιαταπαιδιά. Τοαποτέλεσμαστοοποίοκαταλήγουμεείναιότιη έφεσηπρέπει να απορριφθεί. Θέλουμε όμως να επισημάνουμε ότι ούτε με την απόφασητουΟικογενειακούΔικαστηρίου,αλλάούτεμετηδικήμας απόφασηπεριορίζεταιτοδικαίωματουπατέραγιαεπικοινωνίαμε ταπαιδιάτου. ΕλπίζουμεότιμετηβοήθειακαιτουΓραφείου Ευη μερίαςθααποκατασταθείηεπικοινωνία μεταξύπατέρακαιτέκνων λαμβάνονταςυπόψηότι ταπαιδιά θασυνεχίσουν ναδιαμένουν με τημητέρατους,τοοποίοέχειήδηκριθείότιείναιπροςτοσυμφέρον τους,καιπαράλληλατοσχολικότουςπρόγραμμα.Αν τούτοδενκαταστείδυνατόοεφεσείων είναιελεύθερος νααποταθείστο Οικογε νειακόΔικαστήριο γιαναρυθμίσει τοθέμα. Ηέφεση απορρίπτεται. Δεν εκδίδεταιδιαταγήγιαταέξοδα. Η έφεσηαπορρίπτεται χωρίςδια ταγή για έξοδα. 139