1 A.A.A. 27 Μαρτίου, 1993 [ΠΙΚΗΣ,ΚΟΥΡΡΗΣ,ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, Δ/στές] ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΖΑΧΑΡΙΟΥ, Εφεσείχον, ν. ΑΝΔΡΟΝΙΚΗΣ Δ. ΖΑΧΑΡΙΟΥ, Εφεσίβλητης. (ΕφεσηΑρ.12) Λόγοι διαζυγίου — Ισχυρόςκλονισμός τηςέγγαμηςσχέσηςσύμφωναμε το άρθρο111.2Β(ζ)τουΣυντάγματος— Τιπρέπεινααποδειχθείγια την τεκμηρίωση του. 5 10 15 20 Λόγοι διαζυγίου —Ισχυρός κλονισμός — Λόγοι που αφορούν τόσο την εναγόμενηόσο καιαμφότερουςτουςσυζύγους— Σε τέτοιαπερίπτω ση το Δικαστήριο πρέπει να αποφασίσει,σαν πραγματικό γεγονός, ποια ήτανηουσιαστικήαιτία τουκλονισμού τουγάμου. Λόγοι διαζυγίου — Ισχυρός κλονισμός — Βαριές ύβρειςήκατηγορίες προσβλητικές της προσωπικότητας της τιμής ή αξιοπρέπειας τουή τηςσυζύγου, ήαποκαλυπτικέςέλλειψηςπροσήκοντος σεβασμού,μπο ρεί,συνεκτιμούμενεςμέσαστο πλέγμα τουσυνόλου των έγγαμωνσχέ σεων, να θεωρηθούνως γεγονότακλονιστικάτον γάμου. Διεξαγωγήδίκηςδιαζυγίου — Ηθέσητωνδιαδίκωνκατάτηνδίκη, ηδια γωγήτους και γενικότερα οχειρισμός τηςυπόθεσηςτουςσχετίζεται άμεσαμε τοβάσιμο τουαιτήματος για τηνδιάλυση του γάμου λόγω του αφόρητουτηςσυνέχισης του. Διαδικασία κατά τηνδίκη— Παράλειψη αντεξέτασης μάρτυρα σχετικά με αμφισβητούμενο ισχυρισμό, ή υποβολή ερωτήσεων στην άλλη πλευρά που υποδηλώνουναποδοχήτουαμφισβητούμενουγεγονότος, ισοδυναμεί με παραδοχήαυτού. Σελιγότεροαπόδύοχρόνιαογάμοςμεταξύτωνδιαδίκωνκατάρ ρευσεοριστικά. Οενάγων σύζυγοςβάσισετηναγωγή τουγιαδιαζύ γιο αποκλειστικάστονλόγοτου ισχυρούκλονισμούτης έγγαμηςσχέ159 Δ.Ζαχαρίουν. Α. Ζαχαρίου
(1993)σης σύμφωνα μετοάρθρο 111.2Β(ζ) του Συντάγματος. Το πρωτό δικοΔικαστήριο βρήκεότι ογάμοςτωνδιαδίκωνείχεκαταρρεύσει ανεπανόρθωτα, αλλά απόρριψε την αίτηση διότι βρήκε ότι δεν εί χε αποδειχθείότι i)οκλονισμός οφειλόταν σελόγοπουαφορούσε τοπρόσωποτης εναγόμενηςήκαιτων δύοσυζύγων,καιϋ)ότι,κα- 5 τά συνέπεια η συνέχισητης έγγαμης σχέσης ήταναφόρητηγια τον ενάγοντα. ΕνώπιοντουΔικαστηρίου υπήρξανισχυρισμοί καιτων δύο πλευρών για αλληλοΰβρεις και κατηγορίες για εξωσυζυγικές σχέσεις με άλλο άτομο, ετεροφυλικές για την εναγόμενη και ομο φυλοφιλικές για τον ενάγοντα. Κατάτην αντεξέταση του ενάγο- 10 ντα δεν αμφισβητήθηκε ο ισχυρισμός του ότι ηεναγόμενη τον είχε εξυβρίσει με βαριές ύβρεις αποκαλώντας τον "πούστη" και "κοπρόσκυλο". Επίσης κατά την αντεξέταση του υποβλήθηκε ότι όντως ήτανομοφυλόφιλος. ΤοπρωτόδικοΔικαστήριο δεναποδέ χθηκετους ισχυρισμούς τουενάγονταγιατις ύβρεις , καισαναπο- 15 τέλεσμα έφτασε στο συμπέρασμα ότι δεν είχε καταδειχθεί λόγος κλονιστικός τουγάμουπουνααφοράτοπρόσωποκαιτωνδύοσυ ζύγων. Κατ'έφεση,οεφεσείων-ενάγων ισχυρίσθηκε ότι τοεύρημα αυτό του πρωτόδικουΔικαστηρίου ήτανακροσφαλές. 20 Αποφασίσθηκε ότι: (α) Για την τεκμηρίωση ισχυρού κλονισμού του γάμου βάσει του άρθρου 111.2Β(ζ)του Συντάγματος,πρέπει νααποδειχθείότι i) ο γάμος υπέστη ισχυρό κλονισμό, ϋ)που οφείλεται σε λόγο που αφοράτο πρόσωπο του εναγομένου ήκαι των δύοσυζύ γων, και iii) οι κλονιστικοί λόγοι καθιστούν εξ αντικειμένου 25 αφόρητηγια τον ενάγοντατην συνέχισητουγάμου. (β) Σεπερίπτωση πουημαρτυρίααποκαλύπτεικλονιστικούς λό γους που αφορούν τόσο την εναγόμενη όσο και αμφότερους τους συζύγους, πρέπει να αποφασισθεί, σαν πραγματικόγε γονός, ποια ήτανη ουσιαστική αιτία του κλονισμού του γά- 30 μου. (γ) Βαριές ύβρεις ήκατηγορίες προσβλητικές της προσωπικότη τας και της τιμήςκαιαξιοπρέπειαςτουήτης συζύγου,ήαπο καλυπτικές έλλειψηςτουπροσήκοντος σεβασμού, μπορεί,συνεκτιμούμενες μέσα στο πλέγμα του συνόλου των έγγαμων 35 σχέσεων,να θεωρηθούν ως γεγονότα κλονιστικά τουγάμου. (δ) Ηθέσητων διαδίκωνκατάτηνδίκησυνεκτιμάται στηναποτί μηση της διαγωγής των συζύγων και στον κλονισμό του γά μου. Ηδιαγωγήκαιγενικότερα οχειρισμός τηςυπόθεσης του εναγόμενου κατάτηνδίκη,σχετίζεται άμεσαμετοβάσιμο του 40 160 Δ.Ζαχαρίουν.Α.Ζαχαρίου 1 ΑΛΛ. αιτήματος για την διάλυση του γάμου λόγο του αφόρητου της συνέχισης του. 5 10 (ε) Στηνπροκειμένη περίπτωση,ημηαμφισβήτησηκατάτην αντεξέ τασητου ισχυρισμούτουενάγονταότιη εναγόμενη τον εξύβριζε ότιήτανομοφυλόφιλος, σεσυνδυασμό μετονχειρισμότηςδίκης εκ μέρους της εναγόμενης και την υποβολή στον ενάγοντα ότι όντως ήτανομοφυλόφιλος, καθιστούσε το εύρηματου πρωτόδι κουΔικαστηρίου ότιη εναγόμενη δενείχεεξυβρίσειήκατηγορή σει τον ενάγοντα ότι ήτανομοφυλόφιλος, ακροσφαλές. (στ) Στηνπροκειμένη περίπτωση είχεκαταδειχθεί απότηνμαρτυρία, ότιοκλονισμόςτηςέγγαμης σχέσηςοφειλόταν σελόγοπουαφο ρούσετο πρόσωπο και των δύο συζύγων, δηλαδήτην αμοιβαία δυσπιστίακαιπεριφρόνηση πουοέναςαισθανότανπροςτονάλ λο καιπουκαιοι δύοεκδήλωναν μετον πιουβριστικό τρόπο. 15 Η έφεσηεπιτράπηκε χωρίς έξοδα. Η αντέφεσηαπορρίφθηκεχωρίςέξοδα. Υποθέσειςπουαναφέρθηκαν: Εκκλησία της Κύπρου ν. Βουλής των Αντιπροσώπων, Προσφ. Αρ. 515/89, ημερ 7/2/90- 20 Α.Π. 281/50Α.Π. 499/60Α.Π.21/66Α.Π. 424/50Α.Π. 425/53- 25 Livingstone-Stallardv. Same[197412All E.R. 766. Έφεση. 30 Έφεση από τον αιτητή κατά της απόφασης του Οικογενεια κού Δικαστηρίου Αμμοχώστου (Αντατνιάδης, Π., Νικολάου Δ/νις, Σεργίδης, Δ.) που δόθηκε στις 13 Νοεμβρίου, 1991 (Αρ. Αίτησης 2/90) με την οποία απορρίφθηκε η αίτηση του για διά λυση του γάμου του με την καθ' ης η αίτηση. 161 Δ.Ζαχαρίου ν.Α. Ζαχαρίου
(1993)Φ.Πιττάτζιης, γιατον Εφεσείοντα. Ν.Οικονόμου, γιατηνΕφεσίβλητη. Cur.adv. vult. ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: Τηναπόφασητου Εφετείου θαδώσει οΔικα στής Γ. Μ.Πικής. 5 ΠΙΚΗΣ,Δ.: Παράτο εύρημα "... ογάμοςτωνδιαδίκωνφαί νεται να είναι εκτων πραγμάτωνένας νεκρός γάμος,πράγμα το' οποίοπαραδέχθησανκαιοιδύοσύζυγοι ",τοΟικογενειακόΔι καστήριο απέρριψε τηναγωγήτου εφεσείοντα (ενάγοντα)γιατην ακύρωση τουγάμουγιατίδεναπέδειξε 10 "(α) ότιογάμος κλονίσθηκε απόλόγοπουαφορά τοπρόσω πο της Καθ'ηςη Αίτησηήκαιτωνδύοσυζύγων,και "(β) ότι βασίμως (δηλαδήόχι μόνον υποκειμενικά αλλά και αντικειμενικά)ηδιατήρηση του γάμουκατέστηαφόρητη για τον Αιτητή." 15 Ογάμοςτωνδιαδίκωνπουτελέστηκεστις20/9/87κατέρρευσεσε χρονικόδιάστημαμικρότερο απόδυοχρόνια. Μετάτις 15/3/89, κα θένας πήρεξεχωριστό δρόμο χωρίς καμιάεπιθυμίαγια επιστροφή σταπαλιά. Οεφεσείων (οσύζυγος)σύναψεσχέσειςμεάλληγυναίκα μετηνοποίασυζεί καιαπέκτησεπαιδί. Οιδρόμοιτουζεύγουςχώ- 20 ρισαν ανεπιστρεπτί. Μετηχρήση ιατρικήςορολογίας ογάμοςθα μπορούσε ναχαρακτηριστεί ως"κλινικά νεκρός"- δηλαδή δενείχε λογική πιθανότητααναβίωσης. Τοεύρημαότιογάμοςείναινεκρός, πουδεναμφισβητείται,αντανακλάτηνπραγματικότητα. Εντούτοις, τοπρωτόδικοΔικαστήριοαπέρριψετοαίτημαμετοδικαιολογητικό 25 ότι ο κλονισμός δενπροήλθε από λόγο που προβλέπει τοΑρθρο 111.2Β(β)του Συντάγματος-όπως διαμορφώθηκεαπότοντροπο ποιητικότουΣυντάγματοςΝόμο (Ν. 95/89)- [βλ.απόφασητουΑνω τάτουΔικαστηρίου στην ΥπόθεσηΑρ.515/89ΑυτοκέφαληΑγιωτάτηΟρθόδοξοςκαιΑποστολικήΕκκλησίατηςΚύπρουν.Βουλήςτων 30 Αντιπροσώπων-αποςρασίστηκεστις7/2/90καιθαδημοσιευθεί στους τόμουςτωναποφάσεων
(1990)3ΑΛΑ]. Γιατονίδιολόγοκρίθηκε ότιδεναποδείχθηκετοαφόρητοτηςσυνέχισηςτουγάμου. Ο ισχυρός κλονισμόςτουγάμουωςλόγοςδιαζυγίου,στοιχειο θετείται απότιςδιατάξειςτουπροαναφερθέντοςάρθρουτου Συ- 35 ντάγματος,όπως τροποποιήθηκεαπότο Ν.95/89, ως εξής: 162 1 Α.Α.Δ. Δ. Ζαχαρίου ν.Α. Ζαχαρίου Πιχής,Δ. "(β) όταναι μεταξύτων συζύγων σχέσεις έχουν κλονισθεί τό σον ισχυρώς απόλόγον οοποίοςαφοράτοπρόσωποντου ενα γομένουήκαιτωνδύοσυζύγων,ώστεβασίμωςη εξακολούθησις τηςεγγάμουσχέσεωςναείναιαφόρητοςδιάτονενάγοντα-..." 5 10 15 20 25 30 35 40 Ο εφεσείων επικαλέσθηκε τον ισχυρό κλονισμό τουγάμουως το μοναδικόέρεισμα γιατηδιάλυσητου. ΤοΟικογενειακόΔικα στήριο έκρινε με δυσπιστία τη μαρτυρία του και απέρριψε τον ισχυρισμό τουότιησύζυγοςτουτονκατηγορούσεήτονεξύβριζε, αποκαλώνταςτον "πούστη",όρος συνώνυμος στηνκαθομιλουμένη με τον όρο "ομοφυλόφιλος". Έγινε πιστευτή η μαρτυρίατης εφεσίβλητης ότι, παρά τις υπόνοιες της ότι ο σύζυγος της ήταν ομοφυλόφιλος, σε καμιάπερίπτωση δεν έδωσε έκφρασησ' αυτές καιη άρνησητηςότιχαρακτήρισετοσύζυγοτης"πούστη". Η σύ ζυγος ισχυρίστηκε ότι ήτανο εφεσείων ο οποίος την εξύβριζε με τουςπιοβαρειούςχαρακτηρισμούς,αποκαλώνταςτην"πουτάνα", συνώνυμο στηνκαθομιλουμένητηςλέξης"πόρνη", κατηγορώντας τηνσυγχρόνως ότι είχε"φίλο". ΤοΔικαστήριοδεφαίνεταιναέχει διερευνήσει ουσιαστικάκατάπόσοοκλονισμός τουγάμουεπήλθε από λόγο πουαφορούσεκαιτουςδυο συζύγους και,συγκεκριμένα,απότον εκπεσμό των σχέσεων τους, απόρροιατης έλλειψης εμπιστοσύνης καισεβασμού ενός εκάστουτων συζύγων στοπρό σωποτουάλλου. Το εύρηματουπρωτόδικουΔικαστηρίουότι ηεφεσείουσα δεν είχε εξυβρίσει τον εφεσείοντα μετηλέξη "πούστη",προσβάλλεται ωςεπισφαλέςκαιαντινομικόπροςτη μαρτυρία. Αυτόςείναιομό νος λόγος έφεσης ο οποίος έχει προωθηθεί και αναπτυχθείενώ πιον μας,η θεμελίωση του οποίου μεταβάλλει, όπως υποστηρί χθηκε,τοσκηνικόωςπροςτααίτιατουκλονισμού τουγάμου. Ο δικηγόροςτουεφεσείονταεισηγήθηκεότιη μαρτυρίααποκαλύπτει αναντίλεκτα ότι όχι μόνο η σύζυγος αποκάλεσε τον εφεσείοντα "πούστη" αλλάκαιτο εννοούσε εφόσον τογεγονός ότι ο σύζυγος τηςήτανομοφυλόφιλος αποτελούσεστερράτης πεποίθηση. Ηνομολογία τουΑρείουΠάγου,ερμηνευτικήτης έννοιας του ισχυρού κλονισμού, όπως απαντάται στο Αρθρο 1442 του ΑστικούΚώδικατηςΕλλάδαςπριντηντροποποίησητουτο 1983,στην οποία έκαμε αναφορά ο δικηγόρος του εφεσείοντα [βλ. Α.Π. 281/50,Α.Π.499/60και Α.Π.21/66],καθώςκαιελληνικάσυγγράμ ματα επεξηγηματικάτης ίδιαςέννοιας [βλ.'Το Διαζύγιο"-Ξ. Κ. Παπαρηγοπούλου,σ.54, "Οικογενειακό Δίκαιο"-Γ. Μπαλή, ΔεύτερηΈκδοση,σ.209και 'ΉαραοόσειςΟικογενειακούΔικαίου"Γ. Κουμάντου, Έκδοση 1978, πρώτος Τόμος, σ.259],υποστηρίζουν ότι βαρείες ύβρεις ήκατηγορίες προσβλητικές τηςπροσωπικότη163 Πικής,Δ. Δ. Ζαχαρίου ν.Α. Ζαχαρίου
(1993)τας και της τιμής καιαξιοπρέπειαςτου ήτης συζύγου,ή αποκα λυπτικές έλλειψηςτουπροσήκοντος σεβασμού,μπορεί,συνεκτιμούμενεςμέσαστοπλέγματουσυνόλουτωνέγγαμωνσχέσεων,ναθεω ρηθούνωςγεγονότακλονιστικάτουγάμου. Το Αρθρο 1442 του Αστικού Κώδικα τροποποιήθηκε με το Ν. 5 1329/1983καιαντικαταστάθηκεμετοΑρθρο 1439 τουτροποποιημέ νου Κώδικα. Ο ισχυρός κλονισμός, όπωςαπαντάταιστοΚυπριακό Σύνταγμαμετάτηντροποποίησητου,είναιπροσαρμοσμένοςστιςδια τάξειςτουΑρθρου 1439. ΣυνεχίζουνόμωςοιαποφάσειςτουΑρείου Πάγου,προσδιοριστικές κλονιστικών πράξεων,ναείναιδιαφωτιστι- 10 κέςωςπροςτιςεπιπτώσειςπουενέχουν (οιύβρειςκαιηπροσβλητική έναντιτουάλλουστάση)στησυνοχήτουγάμουεφόσονοισχυρόςκλο νισμός του αποτελεί τονάξονατόσο τουΑρθρου 1442 όσο καιτου Αρθρου 1439ωςλόγος διαζυγίου. Ανεξάρτητα από το εύρηματουΟικογενειακού Δικαστηρίου ως 15 προςτηχρήσηήόχιτηςλέξης"πούστη",η μαρτυρίακαιτωνδυοσυ ζύγων έφερε σε φως τη δυσπιστία που διακατείχε ένα έκαστο ως προςτηνηθικήυπόστασητουάλλου,τηνοποίαδεδίστασανναδια κηρύξουν μετον πιο εμφαντικότρόποκαικατάτηδίκη. Η δυσπι στία ήταντοαπότοκοτωνυπονοιών πουέτρεφεοέναςγιατονάλ- 20 λογιαεξωγαμικέςσχέσεις-ομοφυλοφιλικέςστηνπερίπτωσητουσυ ζύγου,ετεροφυλικές στηνπερίπτωσητηςσυζύγου. Χαρακτηριστικό της εξαθλίωσης των σχέσεων τους είναι το γεγονός ότι οι υποψίες τουςγιαεξωγαμικές σχέσειςτόσο τουενός όσο καιτουάλλου,επι κεντρώνοντανστο ίδιοάτομο. 25 Ο δικηγόρος τηςεφεσίβλητης υπεστήριξε τοεπίμαχοεύρηματου πρωτόδικουΔικαστηρίου καιτην ορθότητα της απόφασηςστο σύ νολοτης. Επίσης επιχειρηματολόγησε υπέρτηςαντέφεσηςπουυπο βλήθηκεμέσωτουυποκατάστατουπουπροβλέπειηΔ.35 θ.10γιατην ανατροπήτουμέρουςτηςαπόφασηςπουαφοράταέξοδα Ηδιάτα- 30 γηγιαταέξοδαδενεδράζεταιστοαποτέλεσμακαιούτεπαρέχονται λόγοιγιατηνκατάληξηαυτή. Γι'αυτόκάλεσετοΔικαστήριοναπρο σαρμόσει τη διαταγήπροςτοαποτέλεσμα. Αναδρομή στημαρτυρία,όπωςαποτυπώνεταισταπρακτικάτου Δικαστηρίου,αποκαλύπτειταακόλουθα: Στηνκυρίως εξέταση τουοεφεσείων κατέθεσεότιη σύζυγοςτου τονεξύβρισεμετιςεξήςλέξεις: "Φύγεκαιάφησεμε. Είσαιπούστης, είσαικοπρόσκυλο. ΘέλωναζήσωμετονΦανή." ΟΦανήςήτανοοι κογενειακός φίλος πουκέντρισετις υποψίες των δυοσυζύγων. Ο ισχυρισμός τουεφεσείοντα ότιη σύζυγος τουτονκατηγόρησεήτον 40 164 35 1Α.Α.Δ. 5 Δ.Ζαχαρίου ν.Α. Ζαχαρίου Πικής,Δ. εξύβρισε ότι είναι"πούστης",δεναμφισβητήθηκεστηναντεξέταση, παράλειψηπουυποδηλώνει παραδοχήτου ισχυρισμού. Όχι μόνο δεν αμφισβήτησεότι τον κατηγόρησεήτον εξύβρισε ότι είναιομο φυλόφιλοςαλλάκαιενώπιοντουΔικαστηρίουευθέωςηεφεσίβλητη τουυπέβαλε,μέσωτουδικηγόρουτης,ότι όντως είναιομοφυλόφι λος: "Ερώτηση :Εγώσουλέωότι είχες επανειλημμένασχέσειςμεάλ λουςάντρεςπρινναχωρίσεις τηνΑνδρονίκη. Απάντηση :Αρνούμαικαιφέρετουςμάρτυρεςσου." 10 15 20 25 30 35 Ανάλογηυπήρξεουσιαστικάηθέσητηςεφεσίβλητηςκαιστηδική τηςκατάθεση. Σεερώτησητουδικηγόρουτουεφεσείοντα "Μετον ΦανήΘεοφάνουςπουερχόταν2-3φορέςτηνεβδομάδαστοσπίτισας ο άνδραςσουείχεουδέποτεσεξουαλικές επαφές;"αυτήείπε:"Απέ φευγεναμουαπαντήσει"- απάντησηπουυποδηλώνει ότιτονερώτησεανείχεομοφυλοφιλικές σχέσειςμετοΦανή. Τιςυπόνοιεςτης εφεσίβλητης ότιοσύζυγοςτηςείχεομοφυλοφιλικές σχέσεις,επέτει νε,όπωςανέφερε στη μαρτυρίατης,ημείωση της συχνότηταςτων σεξουαλικών επαφώνπουοσύζυγοςτηςεπεδίωκεναέχειμαζίτης. Ενώσταπρώταστάδιατουγάμουτουςοσύζυγοςτηςερχότανσεσυνουσία μαζίτηςκαθημερινά,αργότεραησυχνότητατων σεξουαλι κώντουςσχέσεωνμειώθηκεσεμιαφοράτη βδομάδα. Προκύπτει απόταπιοπάνωότι το εύρηματου Οικογενειακού Δικαστηρίουότιηεφεσίβλητη δενκατηγορούσεήεξύβριζε τονεφε σείοντα μετηλέξη "πούστη",είναιακροσφαλές. Ημαρτυρία έφερε σεφωςότιηεφεσίβλητηείχεισχυρέςυπόνοιεςότιοσύζυγοςτηςήταν ομοφυλόφιλος, έδωσε έκφρασησ' αυτέςεξυβρίζονταςτον ότιήταν "πούστης" καιτις επανέλαβεστο Οικογενειακό Δικαστήριο ωςβέβαιχχπεποίθησητης. Η ελληνικήνομολογία πουεπικαλέσθηκε ο δικηγόρος τουεφεσείοντα,υποστηρίξει ότικαιη θέσητωνδιαδίκων κατάτηδίκη συ νεκτιμάταιστηναποτίμησητηςδιαγωγήςτωνσυζύγωνκαιστονκλο νισμότουγάμου[βλ.Α.Π.424#0καιΑ.Π.425/53]. Είμαστε"τηςγνώ μηςότιηδιαγωγήκαιγενικότεραοχειρισμόςτηςυπόθεσηςτουενα γομένουκατάτηδίκη,σχετίζεταιάμεσαμετοβάσιμοτου αιτήματος γιατηδιάλυσητουγάμουλόγωτουαφόρητουτηςσυνέχισηςτου. Η προσβλητική στάση της εφεσίβλητης έναντι του συζύγου της καιηεξύβρισητουμετρόποπουέθιγετηντιμήκαιτηναξιοπρέπεια του,συνιστούσε λόγο κλσ*Ίστικότουγάμου. Τοθέμαόμως δεντε λειώνει μ' αυτήτη διαπίστωσηενόψει τηςμαρτυρίας ότι καιη στά165 Πικής, Δ. Δ. Ζαχαρίου ν.Α. Ζαχαρίου
(1993)ση του ιδίου έναντι της συζύγου του ήταν εξίσου υποτιμητικήκαι προσβλητική. Όπουη μαρτυρίααποκαλύπτειλόγους κλονιστικούς τουγάμουπουαφορούντοπρόσωποτουεναγομένουκαι παράλλη λαλόγους πουαφορούνκαιτουςδυοσυζύγους,τοδικαστήριοπρέ πει νααποφασίσειωςπραγματικόγεγονός κατάπόσοοκλονισμός 5 τουγάμου επήλθε απότις πράξεις της εναγομένης (ήτου εναγομέ νου)ήκαιτωνδυοκαινακαταλογίσειτονκλονισμό στολόγο εκεί νοπουεπέδρασεαποφασιστικάστηνκατάρρευσητουγάμου. Για την τεκμηρίωση ισχυρού κλονισμού του γάμου βάσει-του Αρθρου 11!.2Β(β)τουΣυντάγματος,όπωςτροποποιήθηκεαπότοΝ. 10 95/89,πρέπεινααποδειχθείότι(α) Ο γάμος υπέστη ισχυρό κλονισμό. Ισχυρός είναι ο κλονι σμός ο οποίος ανασκάπτειτοθεμέλιο τουγάμου. Ο γάμος θεμελιώνεται στην πίστη των συζύγων στους σκοπούς του γάμου,τηνπροσήλωση τουςστηνευόδωσητουςκαιστοναλ- 15 ληλοσεβασμό των συζύγων. Στη προκείμενη περίπτωση, όπωςορθάκρίθηκεαπότοπρωτόδικοΔικαστήριο,ογάμος κλονίστηκε μέχρι τηνκαταβαράθρωσήτου. (β) Οκλονισμός πρέπειναοφείλεταισελόγοπουαφοράτοπρό σωποτουεναγομένουήκαιτωνδυοσυζύγων. Κλονισμός ο 20 οποίος έχει ως αιτίαλόγο πουδεν αφορά το πρόσωποτης εναγομένης (ή τουεναγομένου),ήκαιτωνδυοσυζύγων,δεν μπορείναστοιχειοθετήσει λόγοδιαζυγίουβάσειτουΑρθρου 111.2Β(β)τουΣυντάγματος. Όπουη μαρτυρίααποκαλύπτει κλονιστικούς λόγουςπουαφορούντόσοτηνεναγομένηόσο 25 καιαμφότερουςτους συζύγους,πρέπεινααποφασισθεί, ως πραγματικόγεγονός,ποιαήτανηουσιαστικήαιτίατουκλο νισμού τουγάμου. Και (γ) Τοβάσιμοτουαιτήματοςτουενάγονταγιαδιαζύγιοείναιαλ ληλένδετο με τους λόγους του κλονισμού. Οι κλονιστικοί 30 λόγοιπρέπεινακαθιστούνεξαντικειμένουαφόρητηγιατον ενάγοντα τη συνέχιση του γάμου. Στην περίπτωση που ο κλονισμός οφείλεται σε λόγους πουαφορούνκαι τους δυο συζύγους,πρέπεινααποφασιστείαντοπλέγματωνσχέσεων τωνδιαδίκωνκατέστητέτοιοώστεηεξακολούθησητηςέγγα- 35 μης σχέσης να έχει καταστεί αφόρητηγια τον αιτούντατο διαζύγιο. KaL στην Αγγλία η ανεπανόρθωτη κατάρρευση του γάμου (irretrievablebreak-down of themarriage), έννοιασυναφήςπροςτον ισχυρό κλονισμό, συνιστά λόγο διαζυγίου. Η κατάρρευση και 40 166 1Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 Δ. Ζαχαρίου ν.Α. Ζαχαρίου Πικής,Δ. κατ'επέκτασηηέκδοσηδιαζυγίου,συναρτάταιμετοεύλογοτουαιτή ματοςότι ησυνέχισητων έγγαμων σχέσεωνκατέστηλογικάαπαρά δεκτη. Τοκριτήριογιατηναξιολόγηση τωναντιδράσεωντουενάγο νταπροςτογάμοκαιτοπαραδεκτότουαιτήματοςγιαδιάλυση,είναι αντικειμενικόκαισυναρτάταιμετηνκρίσητουορθοφρονούντα(right thinking)τρίτου. Εκφραστής των αντιδράσεων του συνετού αυτού ανθρώπουείναιτοδικαστήριο[βλ."Matrimonial CausesAct 1973"Halsbury'sLawsofEngland,4thed.,Vol.13,paras.553,554,555,573& 574,καιLivingstone-Stallardv. same[1974] 2All E.R.766,771 ]. To Αρθρο 21 του περί Οικογενειακών Δικαστηρίων Νόμουτου 1990 (Ν.23/90),παρέχειευρείες εξουσίεςστοΔευτεροβάθμιοΟικογε νειακόΔικαστήριο,ανάλογεςμεεκείνεςπουπαρέχονταιστο Ανώτα τοΔικαστήριοστηνάσκησητηςδευτεροβάθμιαςδικαιοδοσίαςτουβά σει τουΑρθρου25 τουπερίΔικαστηρίων Νόμουτου 1960 (Ν.14/60). Μεταξύτων εξουσιών πουπαρέχονταισ' αυτότοΔικαστήριο,είναι καιη δυνατότηταεξαγωγήςτωνδικώντουσυμπερασμάτωναπότις αποδείξειςπουέχουνπροσαχθεί. Η μαρτυρίακατέστησεπρόδηλοότι ο κλονισμός του γάμου επήλθε ως αποτέλεσμα της έλλειψηςσεβα σμούκαιαπότουςδυοσυζύγουςστουςσκοπούςτουγάμου. Τοστοιχείο τηςαμοιβαίας εμπιστοσύνης καιαλληλοεκτίμησης εξέλιπεολο σχερώς- το υποκατέστησε η αμοιβαίαδυσπιστία και περιφρόνηση πουκαιοιδυοεκδήλωναν μετονπιουβριστικότρόπο. Τοσυμπέρασμαστοοποίοαγόμεθαείναιότιοκλονισμόςοφεί λεται σελόγους πουαφορούνκαιτους δυοσυζύγους. Ενόψει του δημιουργηθέντος πλέγματος σχέσεων,περιλαμβανομένης και της προσβλητικής στάσηςτηςσυζύγουπροςτοάτομοτουσυζύγουτης, κρίνεταιδικαιολογημένοτοαίτημαγιαδιάλυσητουγάμου. Κάτω απόαυτέςτις συνθήκες ησυνέχισητων έγγαμων σχέσεωνκατέστη αφόρητηγιατον εφεσείοντα. Η έφεσηεπιτρέπεταιχωρίςέξοδα. Η απόφαση του πρωτόδικου Δικαστηρίου παραμερίζεται και υποκαθίσταται με απόφασηγιατη λύσητου γάμου λόγω ισχυρού κλονισμού για λόγους πουαφορούνκαι τους δυο συζύγους,βάσει των διατάξεωντουΑρθρου 111.2Β(β) τουΣυντάγματος,όπωςτροποποιήθηκεαπότοΝ. 95/89. Ηαντέφεσηεπίσηςαπορρίπτεταιχωρίςέξοδα. Η έφεσηεπιτρέπεται χα)ρίς έξοδα. Η αντέφεση απορρίπτεται χ(ορίς έξοδα. 167