1A.A.A. 14 Μαΐου, 1993 [ΠΙΚΗΣ,ΝΙΚΗΤΑΣ,ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ, Δ/στές] ΑΛΗΘΕΙΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΤΔ., Εφεσείοντες, ν. ΑΝΔΡΕΑ ΝΙΚΟΛΑΟΥ, Εφεσίβλητου. (Πολιτική ΈφεσηΑρ.8000) 5 10 15 20 25 Αποζημιώσεις— Αφελλογράφημα σεεφημερίδα μεκυκλοφορία4.500 φύλλα — Απολογία, αλλά όχι άνευ όρωνκαιχωρίς απόσυρση τον δημοσιεύματος — Ποσό ΑΚ 1.000σαν αποζημιώσεις δεν θεωρή θηκευπερβολικό από το Εφετείο— Περιστάσεις υπό ης οποίες το Εφετείο επεμβαίνει στην επιδίκαση αποζημιώσεων σε υποθέσεις αστικών αδικημάτωνκαι ιδίως σε υποθέσεις λφέλλου. Στην έκδοση της εφημερίδας "Αλήθεια" της 14/12/86, που εκδί δεται από την εφεσείουσα, δημοσιεύθηκε λιβελλογράφημα ενα ντίον του εφεσίβλητου, σε περίοπτη θέση και με χτυπητά γράμματα. (Το πλήρες κείμενο του λιβελλογραφήματος φαίνεται στην απόφασητου Δικαστηρίου). Ο εφεσίβλητος ήτανανώτεροςδασονόμος με μακρά υπηρεσία στην δημόσια υπηρεσία. Ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου η εφεσείουσα αρχικά πρόβαλε τις υπε ρασπίσεις, i) ότι το δημοσίευμα δεν αναφερόταν στον εφεσίβλητο, Η) ότι το περιεχόμενο του ήταν αληθές,και iii) ότι οι κρίσεις που περιέχονταν σε αυτό αποτελούσαν εύλογο σχόλιο για θέμαδημο σίου ενδιαφέροντος. Κατάτην ακρόασηόμως ηεφεσείουσα από συρετιςυπερασπίσειςαυτές,παραδέχθηκεότι τοδημοσίευμα απο τελούσε λιβελλογράφημα και εξέφρασε την λύπη της για την ταλαιπωρία που τυχόν προκάλεσε στον εφεσίβλητο το δημοσίευμα. Το πρωτόδικοΔικαστήριο,αφούεπισήμανε ότι ηπιο πάνωδήλω σητης εφεσείουσας δεν αποτελούσε απολογίαάνευόρων,ούτε συ νιστούσε ανάκλησητουδημοσιεύματος,επιδίκασευπέρτου εφεσί βλητου σαν αποζημιώσεις ποσό ΛΚ 1.000. Κατ' έφεση, η εφεσείούσα ισχυρίσθηκε ότι το ποσό αυτό ήταν, υπό τις περιστάσεις, υπερβολικό. 285 Αλήθεια Εκδ.Ετ.Λτδ. ν. Νικολάου
(1993)Αποφασίσθηκε ότι: (α) Βάσει τις Νομολογίας το Εφετείο επεμβαίνει στον καθορι σμό των αποζημιώσεων απότοπρωτόδικοΔικαστήριο μό νο σε δύο περιπτώσεις: i) όπου διαπιστώνεται εσφαλμένη καθοδήγησητουπρωτόδικουΔικαστηρίου ως προςτις αρ- 5 χές που διέπουν τον καθορισμό των αποζημιώσεων, ή ϋ) όταν το ποσό των αποζημιώσεων είναι έκδηλα υπερβολικό ή ανεπαρκέςυπό το φως των περιστατικών της υπόθεσης ώστε βάσιμα να καταφαίνεταιότι δεν μπορούσε να επιδι καστεί απόοποιοδήποτε πρωτόδικοΔικαστήριο επιφορτι- 10 σμένο με τον καθορισμότου. (β) Ιδιαίτεραστηνπερίπτωσητωναποζημιώσεωνγιαδυσφήμι ση,ηπροσέγγισητου Εφετείουείναιακόμαπιο περιοριστι κή, επεμβαίνοντας μόνο σε πολύ εξαιρετικές περιπτώσεις, όπου κρίνεται ότι τοποσό συνιστά καθ' ολοκληρία εσφαλ- 15 μένη εκτίμησητηςζημιάςπουυπέστηοδυσφημισθείς. Στην προκειμένη περίπτωση, τίποταδεν είχεκαταδειχθείπουνα δικαιολογούσε την επέμβασητου Εφετείου. Η έφεσηαπορρίφθηκεμεέξοδα. 20 Υποθέσεις που αναφέρθηκαν: Constantinides v.Koureas
(1978)1C.LR.139GeneralPressAgency v.Christofides
(1981)1C.LR. 190· Saveriades v. Georgiades
(1982)1C.LR. 574Daviesv.PowellDuffryn[1942]A.C.601Nancev.British Columbia ElectricRy. [1951]A.C. 601• AssociatedNewspapers v.Dingle[1964]A.C. 393. Έφεση. Έφεση από την εναγόμενη 1κατά της απόφασης του Επαρ χιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας (Αρτεμης, Π.Ε.Δ.) που δόθηκε στις 14 Οκτωβρίου, 1989 (Αρ. Αγωγής 37/87) με την οποία δια- 30 τάχθηκε να πληρώσει το ποσό των £1.000 για λιβελλογράφημα. XQ. Πουργονρίδης, για τους Εφεσείοντες. 286 25 1 Α.Α.Δ. Αλήθεια Εκδ. Ετ. Ατδ. ν. Νικολάου Χρ. Κιτρομηλίδης, γιατον Εφεσίβλητο. Cur.adv. vult. ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: ΤηναπόφασητουΔικαστηρίου θαδώσει οΔι καστής Γ. Μ. Πικής. 5 10 15 ΠΙΚΗΣ,Δ.: Τομοναδικόθέμαπουτίθεταιπροςεξέταση μετην ειδοποίηση έφεσης είναι τούψος των αποζημιώσεων πουεπιδικά στηκανστονεφεσίβλητο γιατολιβελλογράφημα ειςβάροςτουπου δημοσιεύτηκε στην έκδοση της εφημερίδας ΑΛΗΘΕΙΑ της 14/12/86, ηκυκλοφορία της οποίας,όπως έγινεπαραδεκτό, ανερχότανκατά το χρόνο εκείνο σε4,500 φύλλα τηνημέρα. ΤοΔικα στήριο επεδίκασε αποζημίωση £1.000,-,ποσό το οποίο κρίνεται από τους εφεσείοντες ως υπερβολικό και για το λόγο αυτό επι διώκεται οπαραμερισμός τηςαπόφασης.Όπωςκαιτοπρωτόδικο δικαστήριο έτσι και εμείς θααρχίσουμε με την παράθεση του δημοσιεύματος πουοι εφεσείοντες, οι εκδότεςκαιδιανομείςτης εφη μερίδας ΑΛΗΘΕΙΑ, παραδέκτηκαν ενώπιον του πρωτόδικου δι καστηρίου ότι συνιστούσεδυσφήμιση γιατον εφεσίβλητο:"Ο "ΝΟΝΟΣ"ΤΟΥ ΠΡΟΒΟΛΟΥ. 20 25 30 35 Είναιδημόσιοςυπάλληλος. ΕίναιτουΔΗΚΟκαιέχειγερές "πλάτες". Καιμετατράπηκεσε"Νονό"τουΣτροβόλου. Εκβιά ζει όσους αντιδρούν στα καπρίτσια του και τους απειλεί με εξόντωση. Διατάζει ακόμα και αυτήν την αστυνομία Στροβό λου και την στέλλει να καταγγέλλει πολίτες που δεν του γου στάρουν, μόνο και μόνο γιατί οι πολίτες αυτοί αρνήθηκαννα ικανοποιήσουν ταβίτσιατου. Ένα συγκεκριμένο παράδειγμα: Πολίτης του Στροβόλου έδιωξε το"Νονό"απότο μαγαζίτουγιατί έβρισεχυδαία τη γυ ναίκα του. Και του είπε να μην ξαναπατήσει στο μαγαζίτου. "Θασεκαταστρέψω"τουείπεο"Νονός". Τόπεκαιτόκανε. Κάθε λίγοκαι λιγάκι διατάζει, ναδιατάζει,την Αστυνομία Στρο βόλου και αστυνομικοί πάνε και λαπορτάρουν τον πολίτη για ένα μικρό και ασήμαντο παράπτωμα,που το κάνουν ΟΛΟΙ όσοιέχουν καταστήματα. Αν η Αστυνομία Στροβόλου αρνηθεί να υπακούσει στο "Νονό", πέφτει η απειλή "Θα το αναφέρω στο φίλο μουτονυπουργό Εσωτερικών. Εγώείμαι κουμπάρος του Κυπριανού". 287 Πικής,Δ. Αλήθεια Εκδ.Ετ.Ατδ. ν.Νικολάου
(1993)Ο ενλόγωταλαιπωρημένοςπολίτηςκαταγγέλθηκεμέχριτώ ραγύρω στις 20 φορές. Δυο-τρεις περιπτώσεις πουπήγε δικα στήριο "έφαγε"πρόστιμο40 λίρεςγιατηνκάθευπόθεση. Έτσι, όταν δικαστούν όλεςοι υποθέσεις του,θαπληρώσει πρόστιμο γύρω στις 800 λίρες. Καιμόλιςταβγάζειπέραμετο μαγαζάκι 5 του,γιαναθρέψει τηνοικογένειατου. Καικάτι άλλο όμως. Ο"Νονός"κάθελίγοκαιλιγάκι τηλε φωνεί στο σπίτι του πολίτη και ενοχλεί. Ενοχλεί εκβιαστικά. Κυρίως τηγυναίκατου. Οπολίτης γιανατον αποφύγειάλλα ξε τρεις φορές μέχρι τώρατοναριθμότουτηλεφώνου του. Και 10. τον έχει ΑΠΟΡΡΗΤΟ. Όμως,ο"Νονός" μετρόπο πουμόνοο ίδιοςγνωρίζει, μάθαινε πάντα τοναριθμό. Η Προστασία του Πολίτη κατέχει όλα τα στοιχεία, καιπα ρακολουθεί το θέμα. ΚΑΙ ΘΑ ΕΠΑΝΕΛΘΕΙ" Το δυσφημιστικό κείμενο δημοσιεύτηκε σε περίοπτο μέρος της 15 εφημερίδας και με τρόπο που απέβλεπε να προσελκύσει τηνπρο σοχήτωναναγνωστώντης. Ενώταάλλακείμενατηςίδιαςσελίδας της εφημερίδαςείχανεκτυπωθείσεάσπροπλαίσιο μεμαύραγράμ ματα το επίμαχο δημοσίευμα τυπώθηκε με άσπρα γράμματα σε μαύρο πλαίσιο. Γιανα εκτιμηθεί ησημασία του λιβέλλου και να 20 αποτιμηθούν οι επιπτώσεις του πρέπει ναγίνει αναφορά και στο άτομο του δυσφημισθέντα Ο εφεσίβλητος ήτανΑνώτεροςΔασονόμος με μακράυπηρεσία στη δημόσια υπηρεσία. Το πρωτόδικο δικαστήριο αποδέκτηκε τη μαρτυρία του ότι ως αποτέλεσμα του δημοσιεύματος οι γνωστοί του έδειξαν αποστροφήπρος τοάτομο 25 του. Τοεύρημααυτόδεναμφισβητείταιμετηνέφεση. Βάσει τηςνομολογίας παρέχεταιπεδίο στο Εφετείο να επέμβει μετον καθορισμό των αποζημιώσεων απότοπρωτόδικο δικαστή ριο μόνο σεδύοπεριπτώσεις:(α) Όπου διαπιστώνεται εσφαλμένη καθοδήγηση (τουπρωτό- 30 δικούδικαστηρίου)ωςπροςτιςαρχέςπουδιέπουντονκα θορισμό των αποζημιώσεων,θέμαπουδεν εγείρεται σ'αυ τή την έφεση. Δεν αμφισβητείται ότι το πρωτόδικοδικα στήριο προσέγγισετον καθορισμό των αποζημιώσεωνκα θοδηγούμενο απότιςορθέςαρχέςδικαίουκαιέλαβευπόψη 35 όλους τους παράγοντες που επενεργούν στον καθορισμό τουποσού τωναποζημιώσεων. (β) Όταντοποσότωναποζημιώσεωνείναιέκδηλαυπερβολικό ήανεπαρκέςυπότο φως των περιστατικών της υπόθεσης 288 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 Αλήθεια Εκδ. Ετ. Ατδ.ν. Νικολάου Πικής,Δ. ώστεβάσιμανακαταφαίνεταιότι δεν μπορούσε να επιδικα σθείαπό οποιοδήποτεπρωτόδικοδικαστήριο επιφορτισμένο μετονκαθορισμότου.(Βλ.Constantinides v.Koureas
(1978)1C.L.R.,139,GeneralPressAgencyv. Christofides
(1981)1 C.L.R.,190,καιSaveriades&Othersv. Georghiades
(1982)1 C.L.R.,574). Ηπροσέγγιση τωναγγλικών δικαστηρίων ως προςτην αναθεώ ρηση από το Εφετείο τωναποζημιώσεων γιαδυσφήμιση πουεπιδι κάζονταιαπόΔικαστήχωρίςτησυμμετοχήενόρκωνείναιακόμαπιό περιοριστική. Δικαιολογείται οπαραμερισμόςτουποσούτοοποίο απονεμήθηκε μόνο σε πολύ εξαιρετικές περιπτώσεις όπουκρίνεται ότιτοποσόσυνιστάκαθ'ολοκληρία εσφαλμένηεκτίμησητηςζημιάς τηνοποίαυπέστηοδυσφημισθείς. (Βλ. GATLEY ONLIBELAND SLANDER, 8th Ed.,p. 624, para. 1521 -Daviesv.PowellDuffryn [1942] A.C.601,Nancev.British ColumbiaElectricRy. [1951]A.C 601,και Associated Newspapers v.Dingle [1964]A.C. atp. 393). Ακόμα πιόπεριοριστική είναιηπροσέγγισητουΕφετείουστηνανα θεώρηση τηςαποζημίωσης για δυσφήμιση όπου αυτή καθορίζεται απότουενόρκους. (Βλ. GATLEY (ανωτέρω), para. 1515). Οκ. Πουργουρίδης πρόβαλε δύο ουσιαστικά λόγους πουκατά τηνεισήγησητουδικαιολογούντηνπαρέμβασητουΕφετείουγιατη μείωση τωναποζημιώσεων: Την εσφαλμένη εκτίμηση τηςαπολογίαςστην οποίαείχαν προ βείοι εφεσείοντες κατάτη δίκη. Η απολογίαέγινεμετάτηνεγκατάλειψή των διαζευκτικώνυπερασπίσεων,(α) ότι τοδημοσίευμαδεν αναφερότανστον εφεσίβλητο, (β) ότιτοπεριεχόμενο τουδημοσιεύ ματος ήταν αληθές,και (γ)ότιοικρίσεις πουπεριέχονταναποτε λούσανεύλογοσχόλιογιαθέμαδημοσίουενδιαφέροντος. Η δήλω σηέγινεμετάτηνκατάθεσητηςμαρτυρίαςτουεφεσίβλητουκαιείχε ως εξής:"Στοπαρόνστάδιοθαήθελανααναφέρωστο δικαστήριο σαςότιοιεναγόμενοι αναγνωρίζουνότι το επίδικοδημοσίευμα εί ναι δυσφημιστικό γιατον ενάγοντακαι προσφέρουν απολογίαως εξής:ότιτοδημοσίευμαυπήρξεδυσφημιστικό γιατονενάγοντακαι εκφράζουν την λύπητους για την ταλαιπωρία πουτυχόν αυτόνα τους προκάλεσε." Το πρωτόδικο δικαστήριο επεσήμανε ότιη απολογία δενήταν άνευόρων ούτε συνιστούσεανάκληση. Ηαπολογίαπεριοριζόταν στην έκφραση λύπης για την ταλαιπωρίαπου τυχόν προκλήθηκε στον εφεσίβλητο απότοδημοσίευμα. 289 Πικής, Δ. Αλήθεια Εκδ. Ετ.Λτδ. ν. Νικολάου
(1993)Κρίνουμε ότιτοπρωτόδικοδικαστήριοορθάερμήνευσετηναπο λογία των εφεσειόντων. Ηεκφρασθείσακατά την έφεση προθυμία τουςναπροβούνσε δημόσιααπολογίαστην εφημερίδαΑΛΗΘΕΙΑ δεν πληρώνει το κενό. Ηδικαιοδοσία του Εφετείου περιορίζεται στηναναθεώρησητηςεφεσιβαλλόμενης απόφασης. Οιαρχέςτουδι- 5 καίουωςπροςτηνεπίδρασητηςαπολογίας,ανάλογαμετηφύσητης, στον μετριασμό των αποζημιώσεων εξηγούνται με σαφήνεια στην πρωτόδικη απόφαση. Ηαπολογίαέχειδιπλόσκοπό:(α) νααμβλύνειτατρωθέντααισθήματατουδυσφημισθέντα,και 10 (β) να επανορθώσει σ' όποιο βαθμόείναι δυνατότηζημία που προκλήθηκε μετοδυσφημιστικό δημοσίευμα στην υπόληψη του ενάγοντα καιν' αποκαταστήσει τηφήμητου στον κοι νωνικό χώρο. Η ανάκλησητουδημοσιεύματος καιηκοινο ποίησητηςστονκύκλο τωνατόμωνστονοποίοείχεδημοσι- 15 ευθεί ο λίβελλοςαποτελούν το κύριο γνώρισμα της ουσια στικής απολογίας. (Βλ.GATLEY,πάρα. 1172) Οδεύτερος λόγοςγιατονοποίοεπιδιώκεταιοπαραμερισμόςτης πρωτόδικης απόφασηςέχει γενικό χαρακτήρακαι αποβλέπει στην ανατροπήτης πρωτόδικηςαπόφασηςμεέρεισμα τοεξαντικειμένου 20 υπερβολικό τουποσούτωναποζημιώσεων. Γνώμονα γιατηνστοι χειοθέτησητηςυπερβολήςαποτέλεσετοποσότωναποζημιώσεωνπου εγκρίθηκε απότο Εφετείοστην Constantinides v.Koureas
(1978)1 C.L.R. 139. Σεεκείνη τηνυπόθεσητο Εφετείοενέκρινετοποσότων £600,-γιασοβαρήδυσφήμισητουενάγοντα,δικηγόρου,ηοποίαόμως 25 είχεκοινοποιηθεί σ' έναμόνοπρόσωπο. Έστωκαιαν αναπροσαρ μόσουμε,εισηγήθηκεοκ.Πουργουρίδης,τοποσότωναποζημιώσεων στην Constandinides στασημερινά δεδομένατης αξίαςτου χρήμα τος, σύγκριση του με το ποσό που επιδικάστηκε αποκαλύπτει το υπερβολικότωναποζημιώσεωνσ' αυτήτηνυπόθεση. 30 Ο δικηγόρος του εφεσίβλητου υποστήριξε ότι το ποσό των £1.000,-όχι μόνο δεν είναι υπερβολικό αλλά εξωφρενικά χαμηλό. Τουυποδείχθηκεότιδενασκήθηκεαντέφεσηοπότανδενείναιπαρα δεκτέςεισηγήσειςπουθαμπορούσανναπροβληθούνμόνοστοπλαί σιο αντέφεσης για την αύξησητουποσούτων αποζημιώσεων λόγω 35 έκδηληςανεπάρκειας. Μετοδημοσίευμααποδίδονταιστον εφεσίβλητο σειράεγκλημα τικώνπράξεωνοι οποίεςπροσλαμβάνουντημορφήμεγάλουσκαν δάλουενόψειτηςιδιότηταςτουωςδημόσιουυπαλλήλουκαιτωνδε290 1 Α.Α.Δ. 5 ί0 Αλήθεια Εκδ. Ετ. Λτδ. ν. Νικολάου Πικής, Δ. σμώντουμετοΔΗ.ΚΟ. τουςοποίουςεκμεταλλευότανγιασυγκάλυ ψητωνεπαίσχυντωνπράξεωντου. Ηπρόσδοσησ' αυτόντουχαρα κτηρισμούτου"Νονού"σκοπούσενααπεικονήσειεγκληματικόστοι χείο μεμέσανασυγκαλύψει τηνυποχθόνιαδράση του. Αντίθετα με την υπόθεση Constantinides (ανωτέρω) το δυσφημιστικό κείμενο δημοσιεύτηκε σεεφημερίδαμεκυκλοφορία4.500φύλλων καιόχι σε έναάτομοόπωςήτανηπερίπτωσησεεκείνητηνυπόθεση. Ηυπόστασητουανθρώπουείναι συνυφασμένη με την υπόληψη τουστην κοινωνία. Προσβολήτηςυπόληψης συντελείστον κοινο νικό εξοστρακισμό και συγχρόνως αποτελεί δοκιμασία για τααι σθήματατουανθρώπου: Η αποζημίωσηείναιτο μέσοπουπαρέχει ονόμοςγιατηναποκατάστασητουδυσφημισθέντα. Κρίνουμε ότι δεν έχειθεμελιωθεί λόγος πουναδικαιολογεί την παρέμβασημαςπροςανατροπήτηςεφεσιβαλλόμενης απόφασης. 15 Ηέφεσηαπορρίπτεται μεέξοδα. 291