(1993)31 Μαΐου, 1993 [ΠΙΚΗΣ,ΝΙΚΗΤΑΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ, Δ/στές] ΛΙΝΑ Ν,ΝΕΟΚΛΕΟΥΣ, Εφεσείονσα, .. - -ν.ΓΕΝ1ΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΩΣΔΙΑ ΚΑΙ ΕΚ ΜΕΡΟΥΣΤΗΣ ΚΥ ΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Εφεσίβλητων- Απαλλοτριούσας Αρχής. (Πολιτική ΈφεσηΑρ. 8063) Απαλλοτρίωση ακίνητης ιδιοκτησίας — Καθορισμός αποζημίωσης — Οικόπεδομε τριγωνικό σχήμακαιέκτασημικρότερηαπό αυτή ενός κανονικού οικοπέδου—Καθορίσθηκε σαναποζημίωσητομισό της αξίας, κατά τετραγωνικόμέτρο,ενόςκανονικούοικοπέδου—Αναφορά του Δικαστηρίου σε δικαστική γνώση,που αποκτήθηκεαπό την εκδίκασηάλλων υποθέσεωναπαλλοτριώσεων — Ήτανλανθα σμένη,διότι δικαστική γνώσηδεναποκτάται από τηνεκδίκαση άλ λων παρόμοιων υποθέσεων, αλλά από τοότι το γεγονός είναι πασίγνωστο — Τοσφάλμα,όμως, δενείχεεπηρεάσει τηνδιαμόρφωση τηςαπόφασης τον Δικαστηρίου. Δικαστική γνώση — Δεν αποκτάται από την εκδίκασηάλλων παρό μοιων νποθέσεων, αλλά μπορεί να ληφθεί μόνο για γεγονότα που είναι πασίγνωστα σεβαθμόπου νααποτελούν κοινήγνώση. Παραπομπή — Δικονομία παραπομπών — Καθορίζεται από τουςπε ρί Δικαστηρίου ΕκτίμησηςΑποζημιώσεωνΚανονισμούς του 1956, που προβλέπουν μια ιδιόρρυθμηδιαδικασία, διαφορετικήαπόαυ τή πον προβλέπεται από τους Θεσμούς Πολιτικής Δικονομίας — Αναφορά και νιοθέτησηστοδικόγραφο τηςαπαλλοτριονσας αρχής της έκθεσης εκτίμησης τον εμπειρογνώμονα εκτιμητή της, στην οποία γινόταν ρητή αναφορά για το ακανόνιστο σχήμα τον οικο πέδου και τομικρό εμβαδότου— Θεωρήθηκεότι περιλαμβανόταν στα δικόγραφα και,κατά συνέπεια, μαρτυρία μπορούσε να προσα χθεί σε σχέσημε τον ισχυρισμό αυτό. 352 1 Α.Α.Δ. 5 10 15 20 Νεοκλέους ν. Γενικού Εισαγγελέα Το πρωτόδικο Δικαστήριο καθόρισε σανκαταβλητέα αποζημίωση για την απαλλοτρίωση οικοπέδου της εφεσείουσας στη Λεμεσόποσό ΛΚ 9590,πουυπολογίσθηκεμεβάσητηνκατάτετραγωνικόμέτροαξία τουκτήματος προς ΛΚ 2825. Ήταν παραδεκτό ότι ηαξίακατάτετραγωνικόμέτροενόςκανονικούοικοπέδουστηνπεριοχήήτανδιπλά σια,όμωςτοπρωτόδικοΔικαστήριοτηνμείωσεστοήμισυλόγωτουότι τοοικόπεδοείχετριγωνικό σχήμακαιπεριβαλλότανκαιαπότιςτρεις πλευρέςτουμεδρόμουςκαιείχεεμβαδόνμόνο343τετραγωνικάμέτρα. Στηνέκθεσηυπεράσπισηςτηςεφεσίβλητηςγινόταναναφοράκαιυιοθετείτο ηέκθεσηεκτίμησης τουεμπειρογνώμονα εκτιμητήτης. Στηνέκ θεση εκτίμησης γινότανρητήαναφοράστοδυσμενές σχήμα, καιμικρό εμβαδόν,τουοικοπέδου. ΣτηναπόφασητουτοπρωτόδικοΔικαστήριο ανάφερεότι είχελάβειδιχαστικήγνώση απόπροηγούμενεςπαρόμοιες υποθέσεις πουείχεεκδικάσει,ότι τοσχήμαενόςκανονικούοικοπέδου είναιορθογώνιοπροςτετράγωνοκαιτοεμβαδόντουγύρωστα520τε τραγωνικά μέτρα.Κατ'έφεση, ηεφεσείουσα ισχυρίσθηκε ότι δενέπρε πεναείχεγίνειαποδεκτήμαρτυρίασχετικά μετοδυσμενές σχήμα και .μικρό εμβαδόντουοικοπέδουδιότιδενγινόταναναφοράσεαυτό στα δικόγραφα αλλά μόνο στην έκθεσηεκτίμησης,και ότι λανθασμένατο πρωτόδικο Δικαστήριο άντλησε δικαστική γνώσηαπό προηγούμενες παρόμοιεςυποθέσειςπουείχεεκδικάσει. Αποφασίσθηκεότι: 25 30 35 40 (α) Η δικονομίαπουδιέπει τις παραπομπέςείναι ιδιόμορφη και καθορίζεται απότους περί Δικαστηρίου Εκτίμησης Αποζημιώσεων Κανονισμούς, 1956,ηισχύς τωνοποίωνδιασώθηκε με την επιφύλαξητου άρθρου24
(1)τουπερί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου, 1962. Οι κανονισμοί αυτοίεπιβάλ λουν όχι μόνο την έκθεσητων εκατέρωθεν θέσεων αλλάκαι την παροχήόλων των λεπτομερειών που τις υποστηρίζουν, που στην πράξησυντίθενται απόταστοιχεία στα οποίαεκ φράζεταιηεκτίμησητωνειδικών. Στηνπερίπτωσητηςαπαλλοτριούσας αρχής επιβάλλεται ρητή υποχρέωση γιαπροσα γωγήτης έκθεσης εκτίμησης απότις Κτηματολογικές Αρχές. Στην προκειμένη περίπτωση,ενόψει του γεγονότος OTLστην έκθεσηυπεράσπισης γινόταν ρητήαναφορά και υιοθετείτο η έκθεσηεκτίμησης του Κτηματολογίου που είχε καταχωρηθεί, στηνοποίαγινότανρητήαναφοράστοδυσμενές σχήμακαιμι κρόεμβαδότουοικοπέδου,δενμπορούσεναλεχθείότιτοθέ μαδενείχετεθεί σταδικόγραφα. (β) Δικαστικήγνώσηδεν μπορεί νααποκτηθείαπό τηνεκδίκα ση άλλων παρόμοιων υποθέσεων αλλά μπορεί να ληφθεί μόνο για γεγονότα που είναι πασίγνωστα σε βαθμό που να 353 Νεοκλέονς ν. Γενικού Εισαγγελέα
(1993)αποτελούνκοινήγνώση. Κατάσυνέπεια,τοπρωτόδικοΔικα στήριο εσφαλμένα άντλησε δικαστική γνώσηαπόγεγονότα πουήρθανσεγνώσητουσεπροηγούμενεςυποθέσειςαπαλλο τριώσεων,αλλά,στηνπαρούσαυπόθεση,τοσφάλμααυτότου πρωτόδικουΔικαστηρίου δεν είχεοποιεσδήποτε επιπτώσεις 5 στηνδιαμόρφωσητης απόφασης. Η έφεσηαπορρίφθηκε χωρίς έξοδα, διότιδενζητήθηκαν. Έφεση. Έφεσηαπό την αιτήτριακατά της απόφασηςτου Επαρχιακού 10 Δικαστηρίου Λεμεσού (Χρυσοστομής, Π.Ε.Δ.) που δόθηκε στις 5/2/90 (Αρ. Παραπομπής74/86) μετηνοποίακαθορίστηκεη κατα βλητέα αποζημίωσηστην ιδιοκτήτρια (εφεσείουσα) γιατηναπαλ λοτρίωσηοικοπέδουτηςτριγωνικούσχήματοςέκτασης343τ.μ.στη Μέσα Γειτονιά Λεμεσούσε£9.590,-. 15 Ν.Νεοκλέονς, γιατην Εφεσείουσα. Χρ. Ιαχχννίδης,γιατους Εφεσίβλητους. Car. adv. wit. ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: ΤηναπόφασητουΔικαστηρίου θαδώσει οΔι καστής Γ. Μ.Πικής. 20 ΠΙΚΗΣ,Δ.: Το αντικείμενο τηςπρωτόδικηςδιαδικασίας ήταν ο καθορισμός της καταβλητέας αποζημίωσης στην ιδιοκτήτρια (εφεσείουσα) για την απαλλοτρίωση οικοπέδου της τριγωνικού σχήματος και έκτασης 343 τ.μ. (1προστάθικαι 96 τ.μ.) στη Μέσα Γειτονιά Λεμεσού. Επιδικάστηκε αποζημίωση £9.590,- υπολογι- 25 σθείσα με βάση την κατά τετραγωνικό μέτρο αξία του κτήματος προς £28,25σ. Είναιπαραδεκτόότι ηαξίακατάτετραγωνικό μέ τροκανονικούοικοπέδουστην ίδιαπεριοχήήταν η διπλάσια, δη λαδή£56,50σ. Ηκαταβλητέααποζημίωσημειώθηκεκατάτοήμισυ ενόψει, (α)τουαντικανονικούσχήματος τουοικοπέδου,τριγωνι- 30 κό περιβαλλόμενο απόδρόμους σε τρεις πλευρές, και (β)τηςπε ριορισμένης τουέκτασης. Η εφεσείουσα προσβάλλει τηναπόφασηγιαδύολόγους:(α) Αποδοχή μαρτυρίας έξω απότο πλαίσιο τηςδικογραφίας και θεμελίωσητηςαπόφασηςτου δικαστηρίου σ' αυτή. Η 35 354 J 1 Α.Α.Δ. Νεοκλέους v. Γενικού Εισαγγελέα Πικής, Δ. εφεσείουσαυπέβαλεότιστηνγραπτήέκθεσητωνθέσεωντης απαλλοτριούσας αρχής (υπεράσπιση) δεν προβάλλεται ισχυρισμός για μειωμένηαξίατου κτήματος λόγωτωνδυ σμενώντουχαρακτηριστικών,και 5 10 15 20 25 30 35 40 (β) Αντλησηδικαστικήςγνώσης "...απόαρκετέςυποθέσειςπου έχω εκδικάσει σ' αυτήτηδικαιοδοσία..." Οι κανόνες πουδιέπουντον προσδιορισμό των επίδικωνθεμά τωνκαιτηνακολουθητέαδιαδικασίασεπαραπομπέςγιατονπροσ διορισμότηςαξίαςαπαλλοτριωθείσαςγηςείναιοιΠερίΔικαστηρίουΕκτίμησηςΑποζημιώσεων Κανονισμοίτου1956(TheCompensation Assessment Tribunal Rules, 1956 (No. 1151)),η ισχύς των οποίων διασώθηκε με την επιφύλαξητου Αρθρου24
(1)τουΠερί Αναγκα στικής Απαλλοτριώσεως Νόμουτου 1962 (Ν.15/62). Τοαντικείμενοτηςπαραπομπήςείναιένα: οκαθορισμόςτηςκαταβλητέας απότην απαλλοτριούσα αρχήαποζημίωσης στον ιδιο κτήτη. Η διαδικασίαηοποίαπροβλέπεταιαπότουςδιαδικαστικούς κανονισμούς του 1956 (οικανονισμοί) είναι ιδιόμορφηπροσαρμο σμένηστις ιδιαιτερότητες του αντικείμενου τηςδιαδικασίας. Επι βάλλεται όχιμόνοηέκθεση τωνεκατέρωθενθέσεων αλλάκαιη παροχήόλων τωνλεπτομερειών πουτιςυποστηρίζουν,πουστηνπράξί)συντίθενται απόταστοιχείασταοποίαεδράζεταιη εκτίμησητων εδικών. Στηνπερίπτωση τηςαπαλλοτριούσας αρχής επιβάλλεται ρητήυποχρέωση για προσαγωγή της εκτίμησης της αξίας της γης απότιςκτηματολογικές αρχές. (Βλ.κ. 6
(2)). Όχιμόνοαπαιτείταιη λεπτομερήςστοιχειοθέτηση τωνεκατέρωθενθέσεωναλλάπαρέχεται εξουσίακαιστο ίδιοτοδικαστήριο(κ.7)ναδιατάξειτηνπαροχήπε ραιτέρωλεπτομερειών γεγονός τοοποίοαμβλύνει τηναντιπαράθε σημεταξύτων μερών αφενός,καισηματοδοτεί τηνυποχρέωση του δικαστηρίουγιατηναναζήτησηόλων τωνστοιχείων πουτείνουννα διαφωτίσουνωςπροςτηναξίατηςγηςαφετέρου. Στηδιερευνόμενηυπόθεσηηγραπτήέκθεσητηςαπαλλοτριούσας αρχήςβασίζεταιαποκλειστικάστηνεκτίμηση τουΚτηματολογίουη οποίακατατέθηκεκαισυναρτάταιάμεσαμ' αυτή. Η παράγραφος3 τηςυπεράσπισηςαναφέρει: "Περαιτέρωη καθ' ηςη αίτηση ισχυρίζεταιότι ηορθήεκτίμηση τηςζημίαςπουπροέκυψε από τοδιάταγ μααπαλλοτρίωσης είναιεκείνηπουαναφέρεταιστηνκαταχωρηθείσααιτιολογημένη έκθεσηεκτιμήσεως του Κτηματολογίου". Ηέκ θεσηαποτέλεσετηβάσητηςμαρτυρίαςτουπραγματογνώμοναπου κλήθηκε απότην απαλλοτριούσα αρχήγιατον προσδιορισμό της αξίαςτουαπαλλοτριωθέντοςκτήματος. Στηνέκθεσητουαναφέρε ται ρητάότι ηαξίατου οικοπέδου πατά τετραγωνικό μέτροαντι355 Πικής, Δ. Νεοκλέους ν. Γενικού Εισαγγελέα
(1993)προσωπεύει το 12.5% της αντίστοιχης αξίαςκανονικού οικοπέδου λόγω τουκακούτου σχήματος καιτης περιορισμένης έκτασηςτου. Επομένωςτέθηκερητάκαιάμεσαηθέσητηςαπαλλοτριούσαςαρχής ότιηαξίατουαπαλλοτριωθέντοςοικοπέδουήτανσεσύγκρισημεκα νονικό οικόπεδο περιορισμένη λόγωτων ιδιαιτεροτήτων του. Στη 5 διαμόρφωσητωνθέσεωντουοκυβερνητικόςεκτιμητήςέλαβευπόψη καιτηναπόφασητουΕπαρχιακούΔικαστηρίουΛεμεσούτης24/5/73 στηνΠαραπομπή20/71 όπουαποφασίστηκεότιλόγωτης αποκοπής του υπόλοιπου μέρους του οικοπέδου ο ιδιοκτήτης εδικαιούτονα αποζημιωθείγιατα87.5%τηςαξίαςτουεπίδικουκτήματοςπρόσθε- 10 ταπροςτηναποζημίωσηγιατοτότεαπαλλοτριωθένμέρος. Το μόνο θέματο οποίο εγείρεται είναι διαδικαστικόκαισυγκε κριμένα κατά πόσο ήτανπαραδεκτήηαποδοχήμαρτυρίαςγια τις επιπτώσειςτωνδυσμενώνχαρακτηριστικώντουκτήματος. Η απά ντηση στο ερώτημα είναι θετική εφόσον το θέμα τέθηκε ευθέως. 15 Επομένως οπρώτοςλόγοςτηςέφεσης πρέπεινααπορριφθεί. Ηγνώσηπουκτάταιαπότοδικαστήριοκατάτηνεκδίκασηυπο θέσεων παρόμοιωνήκαιδιαφορετικώναπότηνυπόεκδίκαση υπό θεσηδεν εξομοιώνεται μεδικαστικήγνώση. Δικαστικήγνώσημπο ρείναληφθεί μόνογιαγεγονόταταοποίαείναιπασίγνωστασεβαθ- 20 μό που να αποτελούν κοινή γνώση. Επομένως το δικαστήριο εσφαλμένα άντλησε δικαστικήγνώσηαπόγεγονότα που ήρθανσε γνώσητουσεπροηγούμενες υποθέσεις απολλοτριώσεων. Το σχετι κόκείμενο τηςαπόφασηςέχειστηνολότητατουως εξής:"(α) Χωρίςναυποκαθιστώτους εμπειρογνώμονες έχωδικά- 25 στική γνώση (JUDICIAL NOTICE) από αρκετές υποθέσεις που έχω εκδικάσει σ' αυτήτηδικαιοδοσίαότι ένακανονικό οικόπεδο έχει σχήμαελαφρώς ορθογώνιο - σχεδόντετράγω νοκαιεμβαδόν5600τ.π.ή520 τ.μ.." Το σφάλμα του δικαστηρίου δεν είχε οποιεσδήποτε επιπτώσεις 30 στηδιαμόρφωσητηςαπόφασης,ενώηορθότητατηςαναφοράςστο σχήμακαιεμβαδόνενόςκανονικούοικοπέδουδενέχειαμφισβητηθεί. Τοακανόνιστοσχήματουαπαλλοτριωθέντος οικοπέδουκαιοι επιπτώσεις απότο γεγονός αυτόκαι την περιορισμένη έκτασητου αποτέλεσαντηβάσητης μαρτυρίαςτου εκτιμητήτηςαπαλλοτριού- 35 σαςαρχής. Ηέφεσηαπορρίπτεται. κ.ΙωαννίδτκπροςΔικαστήριο: Δενδιεκδικούνταιέξοδα. 356 1 Α.Α.Δ. Νεοκλέους ν.Γενικού Εισαγγελέα Πικής,Δ. Δικαστήριο: Δενεκδίδεταιδιαταγήγιαταέξοδα. Ηέφεσηαπορρίπτεταιχα)ρίςδιατα γήγιαέξοδα. 357